MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Giáo dục đại học Việt Nam đang chuyển mình thực hiện đổi mới nhằm đào tạo nguồn nhân lực có chất lƣợng, đáp ứng yêu cầu hội nhập quốc tế. Chính phủ đã ban hành Nghị quyết số 14/2005/NQ - CP về đổi mới cơ bản và toàn diện giáo dục đại học Việt Nam giai đoạn 2006 – 2020. Bắt đầu từ năm học 2007-2008, Bộ Giáo dục và Đào tạo cũng đƣa ra lộ trình đào tạo học chế tín chỉ trong hệ thống giáo dục Việt Nam.
Gần đây nhất là Nghị quyết Hội nghị lần thứ 8, Ban Chấp Hành Trung ƣơng khóa XI (Nghị quyết số 29- NQ/TW) về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo, đáp ứng yêu cầu công nghiệp hóa, hiện đại hóa trong điều kiện kinh tế thị trƣờng định hƣớng xã hội chủ nghĩa và hội nhập quốc tế. Các văn bản tựu chung lại thực chất của đổi mới giáo dục là “lấy ngƣời học làm trung tâm”. Đó là đổi mới cách dạy và học theo hƣớng sinh viên chủ động hơn trong tiếp thu kiến thức, lấy tự học, tự nghiên cứu là hoạt động quan trọng trong hoạt động học. Phƣơng pháp đào tạo theo tín chỉ trở thành nhiệm vụ trọng tâm của các trƣờng đại học ở Việt Nam hiện nay.
Để thực hiện tốt sự đổi mới này đòi hỏi phải có sự chuyển biến toàn diện về cách vận hành chƣơng trình đào tạo, mô hình quản lý đào tạo cũng nhƣ cơ sở vật chất, khả năng cung cấp nguồn học liệu, chất lƣợng phục vụ ngƣời dùng tin tại các cơ sở đào tạo. Thực hiện tinh thần của Đại hội Đảng XI, để có thể đáp ứng yêu cầu của sự nghiệp xây dựng và phát triển nguồn nhân lực cho Thủ đô trong giai đoạn mới, trƣờng Đại học Thƣơng mại đã và đang phát triển trở thành một trƣờng Đại học đa ngành, đa lĩnh vực chất lƣợng cao của đất nƣớc. Không ngừng đổi mới và nâng cao chất lƣợng đào tạo đƣợc xác định là một nhiệm vụ mang tính chiến lƣợc của trƣờng Đại học Thƣơng mại. Nâng cao chất lƣợng 8 z phục vụ ngƣời dùng tin, đảm bảo Trung tâm Thông tin Thƣ viện trở thành môi trƣờng thực sự thân thiện phục vụ các hoạt động giảng dạy, học tập, đáp ứng nhu cầu nghiên cứu khoa học cho giảng viên, nhu cầu tự học với hình thức đào tạo theo tín chỉ, là mục tiêu cũng chính là yêu cầu đặt ra đối với Trung tâm Thông tin Thƣ viện (TTTTTV) trƣờng Đại học Thƣơng mại đặc biệt là công tác phục vụ ngƣời dùng tin - khâu trung tâm, trực tiếp quyết định toàn bộ kết quả hoạt động của TTTTTV.
Trên thực tế, công tác phục vụ ngƣời dùng tin vừa là mục đích đồng thời là thƣớc đo hiệu quả của hoạt động thƣ viện. Ngƣời dùng tin là yếu tố thúc đẩy hƣớng phát triển của một thƣ viện. Nâng cao chất lƣợng, hiệu quả công tác phục vụ ngƣời dùng tin, đảm bảo đáp ứng nhu cầu tin của ngƣời dùng tin ngày càng cao là một biện pháp trực tiếp tác động đến quá trình đổi mới và nâng cao chất lƣợng học tập, giảng dạy trong Nhà trƣờng. Trong thời gian tới, số lƣợng ngƣời dùng tin của TTTTTV sẽ tăng nhanh do quy mô đào tạo của trƣờng ngày một mở rộng, số lƣợng cán bộ, giảng viên và sinh viên các hệ đào tạo cũng tăng lên hàng năm.
Hơn nữa, trƣờng Đại học Thƣơng mại đã chuyển sang hình thức đào tạo mới theo học chế tín chỉ, do đó đòi hỏi cán bộ giảng dạy và sinh viên phải nghiên cứu tài liệu nhiều hơn để đáp ứng yêu cầu nghiên cứu, giảng dạy và học tập. Phƣơng thức đào tạo mới này đòi hỏi cần có sự thay đổi phƣơng pháp giảng dạy của thầy và phƣơng pháp học tập của trò. Trƣớc tình hình đó, đòi hỏi thƣ viện phải có những biện pháp hữu hiệu để đổi mới và nâng cao chất lƣợng hoạt động phục vụ ngƣời dùng tin nhằm đáp ứng nhu cầu ngày càng cao (cả về số lƣợng và chất lƣợng) của ngƣời dùng tin. Từ những phân tích trên cho thấy, hoạt động phục vụ ngƣời dùng tin tại TTTTTV là một vấn đề bức thiết cần phải đƣợc nghiên cứu, phân tích hiện trạng để có những nhận xét, đánh giá khách quan, nghiêm túc; trên cơ sở đó 9 z đƣa ra các giải pháp phù hợp, khả thi để nâng cao chất lƣợng công tác phục vụ ngƣời dùng tin và hiệu quả hoạt động của thƣ viện.
Vì vậy, tôi chọn đề tài “Hoạt động phục vụ người dùng tin tại Trung tâm Thông tin Thư viện trường Đại học Thương mại” làm đề tài luận văn thạc sĩ khoa học Thông tin - Thƣ viện, với mong muốn vận dụng những kiến thức lý luận đã đƣợc học, kiến thức kinh nghiệm và kĩ năng nghiệp vụ thực tế, đồng thời kế thừa và phát triển các kết quả nghiên cứu của các tác giả trƣớc để phân tích thực trạng, đánh giá những ƣu điểm, hạn chế; từ đó đề xuất các giải pháp nâng cao hiệu quả công tác phục vụ ngƣời dùng tin. Tình hình nghiên cứu Nghiên cứu về công tác phục vụ ngƣời dùng tin trong thƣ viện không còn là vấn đề mới và đã đƣợc đề cập đến trong các cuốn sách tham khảo, các luận văn thạc sỹ và nhiều bài báo của các tác giả trong những năm gần đây. - Về tài liệu tham khảo là sách đƣợc xuất bản: + Trƣớc hết phải kể đến là cuốn sách của TS. Lê Văn Viết “Cẩm nang nghề Thư viện” [33] trình bày khá rõ cơ sở lý thuyết về ngƣời dùng tin.
+ Tác giả Phan Văn, với cuốn “Công tác với người đọc” [30] cung cấp những kiến thức cơ bản về công tác phục vụ ngƣời dùng tin trong hoạt động thông tin thƣ viện. Lewis trong công trình nghiên cứu: The Strategy for Academic Libraries in the First Quarter of the 21st Century [39], đã phác thảo định hƣớng hoạt động đối với các thƣ viện đại học cho tới năm 2025, ông cho rằng trong những năm từ 2010-2020 “hầu hết các thƣ viện đại học sẽ chuyển đổi sang việc quản trị nguồn tin số, tìm kiếm các giải pháp để thƣ viện phục vụ sinh viên và các nhóm ngƣời dùng tin hữu quan khác một cách linh hoạt, chú trọng phát triển và tích hợp các dịch vụ thông tin thƣ viện vào trong 10 z chuỗi các dịch vụ khác phục vụ việc học tập, nghiên cứu, giảng dạy”. + Tác giả Brophy Peter trong cuốn “The library in the 21st centery”[40] đã khái quát sự nghiệp thƣ viện hiện nay là sự pha trộn giữa thƣ viện truyền thống và thƣ viện điện tử với các dịch vụ hỗ trợ tích hợp phù hợp với ngƣời sử dụng. Cuốn sách đã cung cấp một mô hình mới rõ ràng về cách các thƣ viện truyền thống và điện tử cùng tồn tại trong thƣ viện của tƣơng lai.
- Các bài viết nghiên cứu về công tác phục vụ ngƣời dùng tin có: + “ Nâng cao chất lượng công tác phục vụ người đọc” (2008) [19] của tác giả Trƣơng Đại Lƣợng và Nguyễn Hữu Nghĩa đã đƣa ra quan điểm của tác giả về vai trò và ý nghĩa to lớn của công tác phục vụ bạn đọc, từ đó nêu lên một số các giải pháp mang tính then chốt nhƣ: Tăng cƣờng ứng dụng công nghệ thông tin và truyền thông vào quá trình quản lý ngƣời đọc và quản lý tài liệu, tăng cƣờng đào tạo cán bộ thông tin. + “Đổi mới hoạt động phục vụ người dùng tin để hội nhập với yêu cầu đào tạo tín chỉ tại các trung tâm thông tin – thư viện đại học” (2011) [32], Kỷ yếu 15 năm thành lập khoa Thông tin – Thƣ viện, trƣờng Đại học Khoa học xã hội và Nhân văn, Hà Nội của tác giả Trần Thị Thanh Vân khẳng định việc đổi mới hoạt động phục vụ ngƣời dùng tin để nhanh chóng hội nhập với phƣơng thức đào tạo mới theo hƣớng tích cực là vấn đề cấp thiết đối với các TTTTTV đại học, qua đó tác giả đƣa ra các nội dung cần đổi mới hoạt động phục vụ của các TTTTTV. + “Trung tâm Thông tin Thư viện Đại học Khoa học Huế với vai trò phục vụ bạn đọc” [29]của tác giả Dƣơng Quỳnh Tƣơng (Tạp chí Thƣ viện Việt Nam, số 3, năm 2011) đề cập đến vai trò của TTTTTV trƣờng Đại học Khoa học Huế với công tác phục vụ bạn đọc trong những năm gần đây. 11 z + “Đổi mới công tác phục vụ bạn đọc tại Thư viện Quân đội trong những năm gần đây” [4] của tác giả Nguyễn Thúy Cúc (Tạp chí Thƣ viện Việt Nam, số 1, năm 2013) với đánh giá về những điểm đổi mới trong công tác phục vụ bạn đọc tại Thƣ viện Quân đội, từ đó tác giả đã nêu lên một số biện pháp nhằm khắc phục những khó khăn, khuyết điểm cũng nhƣ tiếp tục phát huy những thành công đã đạt đƣợc trong công tác phục vụ bạn đọc ở những năm tiếp theo.
+ Trong cuốn Kỷ yếu Hoạt động Thông tin Thƣ viện với vấn đề đổi mới căn bản và toàn diện giáo dục Đại học Việt Nam năm 2014 có bài viết “ Giải pháp nâng cao chất lượng phục vụ thông tin thư viện đáp ứng yêu cầu đào tạo theo học chế tín chỉ tại Trường Đại học Hùng Vương, Phú Thọ” [16] của tác giả Nguyễn Thanh Nga, Đỗ Quốc Hùng đã nêu bật đƣợc vai trò của thƣ viện đại học đặc biệt là vai trò của nguồn thông tin với việc nâng cao chất lƣợng giáo dục, đồng thời các tác giả cũng đã đƣa ra một số kiến nghị cụ thể nhằm nâng cao chất lƣợng nguồn thông tin tại các thƣ viện. Ngoài ra còn có bài viết “Vai trò của Trung tâm Học liệu Đà Nẵng đối với đổi mới giáo dục và nâng cao chất lượng đào tạo” [24] của tác giả Phan Thị Thu Nga. Bài viết trình bày khá rõ về công tác phát triển nguồn tài nguyên thông tin trong những năm qua tại trung tâm, các hoạt động phát triển các dịch vụ cung cấp thông tin và phục vụ ngƣời dùng tin tại trung tâm.