Tài liệu: Nghiên cứu hoàn thiện các giải pháp quản lý lửa rừng cho huyện

Nghiên cứu các giải pháp quản lý và phòng chống cháy rừng hiệu quả tại huyện Tĩnh Gia, tỉnh Thanh Hóa nhằm bảo vệ tài nguyên rừng bền vững.

• Tác giả: Lê Thế Trọng
• Người hướng dẫn: PGS. Bế Minh Châu
• Trường học: Trường Đại học Lâm nghiệp
• Chuyên ngành: Quản lý tài nguyên rừng và môi trường
• Đề tài: Nghiên cứu hoàn thiện các giải pháp quản lý lửa rừng cho huyện Tĩnh Gia tỉnh Thanh Hóa
• Loại tài liệu: Luận văn tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Khái niệm và tầm quan trọng của quản lý lửa rừng

Quản lý lửa rừng là một trong những nhiệm vụ quan trọng nhất trong công tác bảo vệ tài nguyên rừng tại Việt Nam. Đây là quá trình tổ chức, điều hành và giám sát các hoạt động phòng cháy, chữa cháy rừng một cách khoa học và hiệu quả. Lửa rừng gây ra những tác hại nặng nề, không chỉ làm mất tài nguyên rừng quý báu mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến môi trường sinh thái, đời sống cộng đồng và kinh tế xã hội. Việc hoàn thiện các giải pháp quản lý lửa rừng đòi hỏi phải có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan chuyên môn, chính quyền địa phương và cộng đồng dân cư. Tại các địa phương như huyện Tĩnh Gia, Thanh Hóa, công tác quản lý lửa rừng đã được triển khai với nhiều biện pháp cụ thể nhằm giảm thiểu tối đa số vụ cháy và hạn chế thiệt hại.

1.1. Định nghĩa quản lý lửa rừng

Quản lý lửa rừng bao gồm các hoạt động phòng cháy và chữa cháy rừng một cách có kế hoạch và khoa học. Đây là một hệ thống tổng thể gồm các biện pháp kỹ thuật, hành chính và tuyên truyền giáo dục. Mục đích chính là ngăn chặn sự bùng phát của lửa rừng, giảm thiểu phạm vi và cường độ cháy, đồng thời nâng cao ý thức bảo vệ rừng của cộng đồng địa phương.

1.2. Tác động của lửa rừng đến tài nguyên và môi trường

Lửa rừng gây ra những tác hại đa chiều và lâu dài. Ngoài việc phá hủy diện tích rừng, làm giảm tài nguyên rừng, lửa còn phá hủy hệ sinh thái rừng, làm mất các loài động vật quý hiếm, ô nhiễm không khí và gây ảnh hưởng đến sức khỏe con người. Đặc biệt, tại các khu vực với điều kiện khí hậu khô ráo, nguy cơ cháy rừng luôn ở mức cao.

II. Thực trạng công tác quản lý lửa rừng hiện nay

Tại huyện Tĩnh Gia, Thanh Hóa, công tác quản lý lửa rừng đã được triển khai với nhiều hình thức và biện pháp khác nhau. Hiện tại, công tác tuyên truyền giáo dục về phòng chống cháy rừng được thực hiện thông qua các chương trình truyền thông, hội thảo và huấn luyện cho lực lượng chuyên trách. Hệ thống dự báo cháy rừng được xây dựng trên cơ sở theo dõi các chỉ số khí tượng và điều kiện sống của cây rừng. Các công trình PCCCR như đường lửa, nơi trú ẩn và trạm canh gác đã được xây dựng tại nhiều vị trí chiến lược. Tuy nhiên, vẫn còn những hạn chế cần khắc phục để nâng cao hiệu quả công tác quản lý lửa rừng.

2.1. Lực lượng và tổ chức quản lý lửa

Hệ thống lực lượng quản lý lửa rừng bao gồm các kiểm lâm chuyên trách, lực lượng PCCCR cơ động và các thành viên tự nguyện tại cộng đồng. Tổ chức này giúp đảm bảo sự sẵn sàng ứng phó khi có cảnh báo cháy rừng. Tuy nhiên, năng lực và trang thiết bị của các lực lượng này còn cần được nâng cao để đáp ứng yêu cầu công tác ngày càng cao.

2.2. Các biện pháp kỹ thuật đang áp dụng

Các biện pháp kỹ thuật chính gồm: xây dựng đường lửa cách lửa, làm sạch lớp thảm lá chết dưới rừng, cắt tỉa cây chi thấp, xây dựng các trạm canh gác và bảng cảnh báo. Ngoài ra, công tác quản lý sử dụng lửa nông nghiệp cũng được tăng cường giám sát để giảm thiểu mối nguy cháy rừng.

III. Các nhân tố ảnh hưởng đến nguy cơ cháy rừng

Nguy cơ cháy rừng tại huyện Tĩnh Gia chịu ảnh hưởng từ nhiều nhân tố tự nhiên và xã hội. Trong nhân tố tự nhiên, điều kiện khí hậu khô ráo, nhiệt độ cao, độ ẩm không khí thấp vào mùa hè là những yếu tố thuận lợi cho sự bùng phát của lửa. Địa hình núi, đồi cao cũng làm cho lửa lan rộng nhanh chóng. Về nhân tố xã hội, hoạt động của con người như nương rẫy, sử dụng lửa nông nghiệp không kiểm soát là nguyên nhân chính gây cháy rừng. Ngoài ra, mật độ dân cư cao xung quanh vùng rừng, ý thức bảo vệ rừng còn hạn chế của một bộ phận cộng đồng cũng là những nguy cơ tiềm ẩn cần lưu ý.

3.1. Các nhân tố tự nhiên chính

Điều kiện thời tiết là nhân tố quyết định nhất. Mùa khô (tháng 3 đến tháng 9) với lượng mưa thấp, tốc độ gió lớn và nhiệt độ cao tạo điều kiện thuận lợi cho lửa lan rộng. Trạng thái rừng như rừng thông nhựa, rừng keo lá tràm với lớp thảm lá chết dày cũng dễ bắt lửa hơn các loại rừng khác.

3.2. Tác động của hoạt động con người

Hoạt động nương rẫy, sử dụng lửa để làm sạch thảm lá trong sản xuất nông nghiệp là nguyên nhân gây cháy rừng hàng đầu. Thiếu sơ chế bảo quản lửa, thiếu kiến thức về phòng chống cháy và sơ suất là những lỗi phổ biến. Ngoài ra, hoạt động khai thác rừng không hợp lý cũng tạo điều kiện cho lửa phát triển.

IV. Các giải pháp hoàn thiện quản lý lửa rừng

Để hoàn thiện công tác quản lý lửa rừng, cần thiết phải triển khai một hệ thống giải pháp toàn diện gồm các khía cạnh tổ chức, kỹ thuật, giáo dục và kinh tế. Trên phương diện tổ chức, cần tăng cường lực lượng PCCCR, cải thiện năng lực huấn luyện và nâng cao chế độ đãi ngộ để thu hút nhân lực chất lượng. Về mặt kỹ thuật, phải hoàn thiện hạ tầng PCCCR như đường lửa, trạm canh gác, bảng cảnh báo và lắp đặt hệ thống cảnh báo cháy rừng hiện đại. Công tác tuyên truyền giáo dục cần được tiến hành định kỳ thông qua các hình thức đa dạng để nâng cao ý thức cộng đồng. Cuối cùng, cần xây dựng chính sách kinh tế hợp lý, hỗ trợ vận hành, duy tu công trình PCCCR và tích cực xây dựng mô hình quản lý cháy rừng dựa vào cộng đồng.

4.1. Giải pháp tổ chức và lực lượng

Cần tổ chức lực lượng PCCCR thành những đội chuyên doanh được trang bị kỹ năng và trang thiết bị đầy đủ. Phải nâng cao đãi ngộ và điều kiện làm việc để giữ chân nhân tài. Thành lập các đội PCCCR tại cộng đồng với sự tham gia tích cực của dân cư địa phương là hướng đi hiệu quả và bền vững.

4.2. Giải pháp kỹ thuật và cơ sở hạ tầng

Xây dựng và duy tu đường lửa cách lửa theo tiêu chuẩn kỹ thuật, làm sạch thảm lá chết dưới rừng, tỉa cắt cây chi thấp để giảm tải lửa. Lắp đặt hệ thống cảnh báo cháy rừng hiện đại, xây dựng các trạm canh gác tại vị trí chiến lược và cung cấp trang thiết bị PCCCR đầy đủ cho các lực lượng.

4.3. Giải pháp tuyên truyền và giáo dục

Tuyên truyền định kỳ về phòng chống cháy rừng thông qua các phương tiện truyền thông đa dạng. Giáo dục học sinh tại các trường về tầm quan trọng của bảo vệ rừng. Tổ chức các khóa huấn luyện kỹ năng PCCCR cho lực lượng kiểm lâm và cán bộ quản lý rừng.

4.4. Giải pháp chính sách và kinh tế

Xây dựng chính sách hỗ trợ kinh phí ổn định cho hoạt động PCCCR. Hỗ trợ xã hội hóa vận hành, duy tu công trình PCCCR. Thiết lập chế độ khen thưởng cho các tập thể và cá nhân có thành tích xuất sắc. Phát triển mô hình kinh tế xanh liên kết với bảo vệ rừng.

Trích đoạn nội dung tài liệu

ae SIP SPP iy _ XBƯỜNG ĐẠAIHỌC LÂM NGHIỆP. as “OA QUAN LY FALENGUYEN RUNG VA MOI TRUONG | Ngành: Quản lý tài nguyên rừng và môi trường Mã số: 302 , 70 : gl gh Gido vién huéng dan I: PGS. Bé Minh Chau Cả la sạc Up LRA ERE dan 2 : KS. Lé Thai Son (72 ` Wiah vién thuchién > L6 Thé Trong ea Ri pbs beat } VỀ.

J4 - I153020969 Aah xứ ;36B-OLTNR | _` ~ earl. ` | X Hóa hoc - 2011 - 2015 | | | BPO ety ees sa ma INO ZuUiS« _— to rhe Bi NEUE Lean PP ORE ORE ARSE el CIL sSupst0dd / $33.4/LY ICES TRUONG DAI HOC LAM NGHIEP KHOA QUAN LY TAI NGUYEN RUNG VA MOI TRUONG KHOA LUAN TOT NGHIEP “NGHIÊN CỨU HOÀN /fHIỆN ©CÁể%: © TRUNG TAM THONG TIN <\ © LUA RUNG CHO HUYEN‘SFINEI'GIA'VINH THANH HOA” Ẻ/ J ‘ 3 2 Nganh: Quan ly fai nguyén rirng và môi trường Mã số: 302. Giáo viên hướng dẫn 1 : PGS. Bế Minh Châu Giáo viên hướng dẫn 2 : KS.

Lê Thái Sơn Sinh viên thực hiên : Lê Thế Trọng MSV : 1153020969 lớp : 56B - QLTNR Khóa học : 2011 - 2015 Hà Nội, 2015 LOI CAM ON Trong suốt thời gian thực hiện khóa luận tốt nghiệp, em đã nhận được nhiều sự quan tâm và giúp đỡ tận tình của các Thầy, Cô giáo Trường Đại học Lâm nghiệp Việt Nam. Nhân dịp này, chúng em xin gửi lời cảm ơn tới PGS. Bế Minh Châu và K. Những n ời đã hướng dẫn và giúp đỡ tận tình trong suốt quá trình thực hiện khóa | nghiệp.

Chúng em xin chân thành cảm ơn Ban ~~ ạo và án bộ | Ban quản lý rừng phòng hộ Tĩnh Gia, Hạt Kiểm lâm Tĩnh ( Bản Lãnh đạo Chi cục Kiểm lâm Thanh Hóa,. đã tạo điều kiện thuậayloi lẽ cỡ em trong quá trình thu thập và xử lý số liệu ngoại nghiệp. Ẩề, Mặc dù đã rất cố gắng nhưng bản báo cáo £› thể tránh khỏi những hạn chế. Em rất mong nhận được nhữ n" Thầy, Cô giáo và các bạn để báo cáo hoàn thiện hơn.

Xin chân thành cảm ơn! yor Sinh vién thuc hién Lé Thé Trong MUC LUC MUC LUC DANH MUC CAC BANG DANH MỤC HÌNH DANH MUC CAC CHU VIET TAT | TU g2." "nh na Chương l: TONG QUAN VAN DE NGHIEN CUU : 1. Trén thé giGi. Nghiên cứu về phòng cháy, chữa cháy rừng tại Chương 2: MỤC TIÊU, ĐÔI TƯỢNG, NỘI NGHIÊN CỬ ssssssisscsosnsusassasccoansnsie es Lic AYO CHEN NSTC CU voi gu À co se¿c NI ri cau 10 £: rae, 2. Đôi tượng và phạm vi nghiên CỨU.

Đối tượng nghiên cứu:. Phạm vi nghiên cứu:. Nội dung nga CỨu. LH Ni niiesnsseme I1 32; Điều kiện kinh tế - xã hội và tình hình công tác PCCCR thời gian qua.

Thứ Đhũi đâu sinh sa LÍ TẾ cccueneeeoseeuoonaaekoiioiosegocosoeaadduae 19 3. Tình hình giao thông - cơ sở hạ tằng. 19 Chương 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN. Hiện trạng tài nguyên rừng và tình hình cháy rừng tại huyện Tinh Gia, BH, HINH TH Ngư Ga b6 ntisuvceÔ t0 thốn 0100056006x01016160x01023000t2sEngsuee 20 Ñ.

F00 Hạng Hi nghyềH TÔI eeeeeeoiaeeseeddaoxrronuiebuideroiogsesyeevael 20 4. Tình hình cháy rừng trong những năm vừa qua của huyện Tĩnh Gia. Một số nhân tố tự nhiên và xã hội ảnh hưởng đến nguy cơ cháy rừng tại khu vực nghiên CỨU.-- ¿5 << SE SE 9S 1x gu 25 4. Các nhân tô tự nhiên ảnh hưởng đến nguy cơ =>.

tại khu vực 4. Thực trạng công tác quản lý lửa rừng ở huyệ n Giá. Công tác lãnh đạo, chỉ đạo điều hành thực nhiệm vụu£CGC. Công tác tuyên truyền giáo dục về P và dựBáo cháy rừng.

Công tác dự báo cháy rừng và hing Rebbe a 34 4. Các công trình PCCCR và dụng cụ, phương tiện được tỉnh hỗ trợ xây dựng.ààceeererrrrerrrrrrrrrrrrfrrrrrrrrnrri ss cilia 35 4. Đánh giá chung về công tácc quản lí lửa‘oka ở huyện Tĩnh Gia, tỉnh ' LINH: BEN sauesnsesrinansvessuaetrooadl kisoanotesessnoifkc Bhlicyv(gyNEEhyYatVii04000i96/60A85600610009300/) 38 4. Đề xuất các giải pháp nhat hoa ie tác quản lí lửa rừng cho huyện Tĩnh Gia.

Fe en nents 40 4. Tổ chức lực lượng P FF cosnsne Ss) RARE nnornssyessssgnd 40 4. Công tác tuyên truyền về CŒCTR. Giải pháp về kỹ thuật.

Các công tụng chệ chắy €ủa huyện Tĩnh Gia. Giải pháp thể chế hính sách mm. Giải pháp kinh tế - s*+%4q@qddeeaadatieiiiddsdtug Sl 4. Thiét lap Ác, nd f ình quản lý cháy rừng trên cơ sở cộng đồng m5.`› - eS Ê LdàiZ2464988160135564460a6)/4040/588kia020023561635404044453561064bG42 086 53 5.TÂU HP sec ¬ -.— re 54 OE | a 54 TAI LIEU THAM KHAO | PHỤ LỤC DANH MUC CAC BANG Bảng 4.

Diện tích rừng và đất lâm nghiệp huyện Tĩnh Gia.2: Đặc điểm VLC ở các trạng thái rừng tại khu vực nghiên cứu. Một số chỉ tiêu sinh trưởng tầng cây cao ở các trạng thái rừng khu ET G1 Ễ haaadaaeddiegoduaaoeccoaoagaeoayane Ảo G 220 ÿ0vás no gas 26 Bảng 4. Tình hình sinh trưởng của lớp cây bụi, thả Và cây tái sinh ở Bảng 4. Kết quả tính trọng số.

Kết quả chuẩn hóa chỉ ; Fij va Ect đá trạng thái rừng .10: Phân cấp các trạng thái rừng theo nguy CƠ CHẤY keeeeeiessssesssee 48 ĐẠ/ "Oy te s — ñ 1MẰÊ ⁄ J gyre DANH MỤC HÌNH Hình 3. Bản đồ hành chính huyện Tĩnh Gia, tỉnh Thanh Hóa. Bản đồ hiện trạng rừng của huyện Tĩnh Gia. Trạng thái rừng Thông nhựa tại khu vực nghỉ STU senisnsvssinanssnseces 23 Hình 4.

Số vụ cháy rừng theo các tháng của huyện la re see Hinh 4.4: Rimg Keo la tram 5 tuéi tai khu vuc Tinh Gia, Than Hoa.5: Cay bụi thảm tươi tại khu vực nghiên €ứd':.6: Thảm khô dưới rừng Thông nhựa tại khu Vị. Khoảng cách từ khu dân cư tập trun sh hen thái rừng. 32 «+ =, J “2 %> YY WA unt w DANH MUC CAC CHU VIET TAT Tir viet tat Nguyén nghia UBND Uy ban nhan dan BCH-BVR&PCCCR Ban chỉ huy Bảo vệ rừng và phòng cháy chữa cháy rừng OTC O tiéu chuan Hvn Chiều cao vút ngọn Q Hdc Chiều cao dudicanh c SV | Số vụ ( x DT Diệntích — 5= a CT Chay tan `“ DT Cháy ¬ cơ MD Chay mé xv : ‘ £ Do ‘io Khi "gỆnế gôc D1.3 )ường kínhKing ngực Dt kính tán T ° TB ME = bìn ae x Xâu" ˆ~ =’ : DCP (%) Độ che phủ ( phan tram) Độ tàn che (%) Độ tàn che ( phần trăm) Mvic 40-2 * Khối lượng vật liệu cháy d ‘>> Ẫ %` : Wvlc (%. Độ ẩm vật liệu cháy :.

Khoảng cách tới khu dân cư tới rừng TICB, TS!" Thảm tươi cây bụi, cây tái sinh BanQLRPH Ban quản lý rừng phòng hộ huyện DAT VAN DE Rừng là một hệ sinh thái mà quân xã cây rừng giữ vai trò chủ đạo trong mối quan hệ tương tác giữa sinh vật với môi trường. Rừng có vai trò rất quan trọng đối với cuộc sống của con người cũng như môi trường: cung cấp nguồn gỗ, củi, điều hòa, tạo ra oxy, điều hòa nước, là nơi cư trú động thực vật và tàng trữ các nguồn gen quý hiếm, bảo vệ và ngăn chặn gió bão, chống xói mòn đât, đảm bảo cho sự sông, bảo vệ sức khỏe ee người, là nơi du lịch,thám hiểm,. Rừng có vai trò đặc biệt quan.trọng đối với sự phát triển kinh tế- xã hội, bảo vệ môi trường sinh thái, báo lồn đa dạng sinh học cũng như nâng cao thu nhập cho người dân. ( v Theo số liệu của Bộ Nông nghiệp # PTN (2014) [15], đến hết tháng 12/2013 Việt Nam có 13,954 triệu ha nhà (10,398'triệu ha rừng tự nhiên và 3,556 triệu ha rừng trồng), với độ che phủ 0,719: Trong đó, có trên 50% là diện tích rừng có nguy cơ cháy cao, chủ yếu lã các trạng thái rừng: thông, tràm, tre nứa, keo, bạch đàn, rừng khộp, rưiệhoanh nuôi tái sinh tự nhiên.

Hiện nay diện tích rừng trồnG ngày càng: tăng cùng với sự biến động bất thường của thời tiết, nguy cháy luôn tiềm ân và luôn là mối de doa lớn đối với tài nguyên rừng. Chá ` gây ảnh hưởng không nhỏ đến diện tích và chất lượng rừng cũng như a phat triển kinh tế - xã hội và chất lượng môi trường sinh thái.~ Ở Việt Nam theo báó-Eáo của Cục Kiểm Lâm (2014) [15], trong 11 năm gan oa 06200, trên cả nước đã có 36.730ha rừng bị cháy, trong đó i tor bj cháy nhiều nhất, chiếm tới 69% (25.351ha), còn ae 131% diện tích rừng bị cháy. Trong ba loại rừng, rừng sản xuất ñS‡n ` raKchây nhất, với 21. Chính vì những thiệt hại lớn đó mà công tác phòng cháy, chữa cháy rừng được coi là nhiệm vụ hết sức quan trọng ở Việt Nam và nhiều nước trên thế giới.

Tĩnh Gia là một huyện có địa hình bán sơn địa của tỉnh Thanh Hóa, có tổng diện tích tự nhiên là 45.7ha, trong đó diện tích rừng và đất lâm l nghiệp là 17. Day là một trong những vùng trọng điểm cháy rừng của cả nước. Mặc dù được sự quan tâm chỉ đạo của các cấp chính quyên từ tỉnh đến huyện trong công tác PCCCR nhưng những năm gần đây cháy rừng vẫn xảy ra thường xuyên. Theo thống kê của Hạt Kiểm lâm Tĩnh Gia [14] , trong 13 năm gần đây (2001-2013), trên địa bàn huyện đã xảy ra nhiều vụ cháy, gây ra những tổn thất to lớn về tài nguyên và kinh tế - xã hội địa phương.

Cùng với điều kiện thuận lợi đối với Shấy rùng như có khí hậu khắc nghiệt, diện tích rừng Thông nhựa chiêm tỷ lệ len. thi nguyén nhân chủ yếu là ý thức của một bộ phận ngư ( ân đâng cỏh thấp, công tác PCCCR mặc dù đã tích cực nhưng còn nhiều mặt lÊ thu: địa bàn rộng, z ` s z r lực lượng mỏng, địa hình hiểm trở, trang thie iêu và xuông câp, hệ thông phong chay con nhiều thiếu sót, chưa he ly dẫn, đến việc khó kiểm soát người ra vào rừng. Vì vậy để làm cơ“mo xuất các biện pháp quản lý lửa rừng cho huyện Tĩnh Gia, {oh Thanh Bt một cách khoa học và hiệu quả, tôi đã tiến hành thực hiện đề: al: “Nghiên: cứu hoàn thiện các giải pháp quan lý lửa rừng cho luyện Tale Sp tink }Thanh Hóa”. Chuong 1 TONG QUAN VAN DE NGHIEN CUU Cháy rừng là một hiện tượng phổ biến, thường xuyên xảy ra gây nên những tôn thất to lớn về nhiều mặt.

Vì vậy, nghiên cứu các biện pháp PCCCR là yêu cầu cấp bách của thực tiễn. Trên thế giới 7 Những nghiên cứu về dự báo nguy cơ cháy rimgiva PCCCR nói chung được quan tâm ngay từ đầu thế kỷ XX, điển hình B côngg trình nghiên cứu của £ các nhà khoa học ở những nước có nền Lâm n hát vn như: Mỹ, Nga, Đức, Thụy Điển, Canada, Pháp, Úc. Sau `, hye’ hiện ở tất cả các - nước có hoạt động lâm nghiệp.