Nghiên Cứu Hiệu Quả Hoạt Động Của Ngân Hàng Thương Mại Tại Việt Nam

Tài liệu Hiệu quả hoạt động của ngân hàng thương mại tại việt nam tổng hợp lý thuyết và thực hành, phục vụ học tập ngành hiện nay

• Tác giả: Võ Thị Tuyết
• Người hướng dẫn: TS. Lê Hồ An Châu
• Trường học: Trường Đại Học Ngân Hàng TP.HCM
• Chuyên ngành: Tài Chính Ngân Hàng
• Đề tài: Nghiên Cứu Hiệu Quả Hoạt Động Của Ngân Hàng Thương Mại Tại Việt Nam
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: TP. Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU ĐỀ TÀI
• 1.1. Bối cảnh nghiên cứu và tính cấp thiết của đề tài
• 1.2. Mục tiêu và câu hỏi nghiên cứu
• 1.3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 1.4. Phương pháp nghiên cứu
• 1.5. Những đóng góp của đề tài
• 1.6. Kết cấu của đề tài
• 2. CHƯƠNG 2: TỔNG QUAN LÝ THUYẾT VÀ CÁC NGHIÊN CỨU THỰC NGHIỆM VỀ HIỆU QUẢ HOẠT ĐỘNG CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI
• 2.1. Cơ sở lý thuyết về hiệu quả hoạt động của ngân hàng
• 2.1.1. Khái niệm hiệu quả của ngân hàng thương mại
• 2.2. Các phương pháp đánh giá hiệu quả hoạt động của ngân hàng thương mại
• 2.2.1. Phương pháp đánh giá truyền thống
• 2.2.2. Phương pháp phân tích hiệu quả biên: cách tiếp cận tham số (SFA) và phi tham số (DEA)
• 2.3. Các nghiên cứu về hiệu quả hoạt động và các yếu tố tác động đến hiệu quả hoạt động của ngân hàng thương mại
• 3. CHƯƠNG 3: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU VÀ DỮ LIỆU
• 3.1. Dữ liệu nghiên cứu
• 3.2. Phương pháp nghiên cứu
• 3.2.1. Đo lường hiệu quả hoạt động bằng DEA
• 3.2.2. Phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến hiệu quả hoạt động của các NHTM Việt Nam bằng hồi quy Tobit
• 4. CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. Khái quát chung về tình hình hoạt động của hệ thống ngân hàng thương mại Việt Nam
• 4.2. Phân tích thực nghiệm các yếu tố ảnh hưởng đến hiệu quả hoạt động của các NHTM Việt Nam
• 4.2.1. Đo lường hiệu quả hoạt động bằng DEA
• 4.2.2. Các yếu tố ảnh hưởng đến hiệu quả hoạt động của các NHTM Việt Nam
• 5. CHƯƠNG 5: KẾT LUẬN VÀ HÀM Ý CHÍNH SÁCH
• 5.1. Gợi ý đối với các ngân hàng thương mại
• 5.2. Gợi ý chính sách đối với Ngân hàng Nhà nước
• 5.3. Hạn chế của đề tài và hướng nghiên cứu tiếp theo
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Nghiên Cứu Hiệu Quả Hoạt Động Ngân Hàng Thương Mại Tại Việt Nam

Nghiên cứu về hiệu quả hoạt động ngân hàng thương mại tại Việt Nam đã trở thành một chủ đề quan trọng trong bối cảnh hội nhập kinh tế toàn cầu. Hệ thống ngân hàng Việt Nam đã có những bước tiến đáng kể trong việc cải thiện hiệu quả hoạt động, tuy nhiên vẫn còn nhiều thách thức cần phải vượt qua. Nghiên cứu này sẽ cung cấp cái nhìn tổng quan về tình hình hiện tại của các ngân hàng thương mại, từ đó xác định các yếu tố ảnh hưởng đến hiệu quả hoạt động của họ.

1.1. Bối Cảnh Nghiên Cứu Hiệu Quả Hoạt Động Ngân Hàng

Trong những năm qua, hệ thống ngân hàng thương mại tại Việt Nam đã có những đóng góp quan trọng vào sự phát triển kinh tế. Tuy nhiên, sự cạnh tranh từ các ngân hàng nước ngoài và các yếu tố kinh tế vĩ mô đã đặt ra nhiều thách thức cho các ngân hàng trong nước.

1.2. Tính Cấp Thiết Của Nghiên Cứu

Việc nâng cao hiệu quả hoạt động ngân hàng là cần thiết để đảm bảo sự phát triển bền vững. Nghiên cứu này sẽ giúp nhận diện các yếu tố ảnh hưởng và đề xuất giải pháp cải thiện hiệu quả hoạt động của các ngân hàng thương mại.

II. Vấn Đề Và Thách Thức Trong Hoạt Động Ngân Hàng Thương Mại

Mặc dù đã có nhiều tiến bộ, nhưng tình hình ngân hàng thương mại tại Việt Nam vẫn đối mặt với nhiều vấn đề nghiêm trọng. Các ngân hàng cần phải cải thiện khả năng quản lý rủi ro và tối ưu hóa quy trình hoạt động để nâng cao hiệu quả. Nghiên cứu này sẽ phân tích các thách thức chính mà các ngân hàng đang gặp phải.

2.1. Các Vấn Đề Về Quản Lý Rủi Ro

Rủi ro tín dụng và rủi ro thanh khoản là hai vấn đề lớn mà các ngân hàng thương mại phải đối mặt. Việc quản lý không hiệu quả có thể dẫn đến tổn thất lớn và ảnh hưởng đến hiệu quả hoạt động ngân hàng.

2.2. Cạnh Tranh Từ Ngân Hàng Nước Ngoài

Sự hiện diện của các ngân hàng nước ngoài tại Việt Nam đã tạo ra áp lực cạnh tranh lớn. Các ngân hàng thương mại trong nước cần phải cải thiện chất lượng dịch vụ và sản phẩm để giữ vững thị phần.

III. Phương Pháp Đánh Giá Hiệu Quả Hoạt Động Ngân Hàng Thương Mại

Để đánh giá hiệu quả hoạt động ngân hàng, nhiều phương pháp đã được áp dụng, bao gồm phương pháp phân tích bao dữ liệu (DEA) và hồi quy Tobit. Những phương pháp này giúp xác định mức độ hiệu quả và các yếu tố tác động đến hiệu quả hoạt động của ngân hàng.

3.1. Phương Pháp DEA Trong Đánh Giá Hiệu Quả

Phương pháp DEA cho phép đo lường hiệu quả kỹ thuật của các ngân hàng thương mại. Kết quả cho thấy hiệu quả kỹ thuật bình quân của các ngân hàng trong giai đoạn 2011-2016 đạt 0,885.

3.2. Mô Hình Hồi Quy Tobit

Mô hình Tobit được sử dụng để phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến hiệu quả hoạt động ngân hàng. Kết quả cho thấy quy mô, rủi ro tín dụng và sở hữu nhà nước có ảnh hưởng đáng kể đến hiệu quả hoạt động.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Và Kết Quả Nghiên Cứu Về Ngân Hàng Thương Mại

Kết quả nghiên cứu cho thấy rằng các yếu tố như quy mô và rủi ro tín dụng có ảnh hưởng lớn đến hiệu quả hoạt động ngân hàng. Các ngân hàng cần áp dụng các chiến lược phù hợp để cải thiện hiệu quả hoạt động của mình trong bối cảnh cạnh tranh hiện nay.

4.1. Kết Quả Nghiên Cứu Về Hiệu Quả Hoạt Động

Nghiên cứu đã chỉ ra rằng hiệu quả hoạt động của hệ thống ngân hàng thương mại Việt Nam trong giai đoạn 2011-2016 có xu hướng giảm. Điều này đòi hỏi các ngân hàng cần có những biện pháp cải thiện hiệu quả.

4.2. Ứng Dụng Các Giải Pháp Cải Thiện

Các ngân hàng cần áp dụng các giải pháp như tối ưu hóa quy trình hoạt động và nâng cao chất lượng dịch vụ để cải thiện hiệu quả hoạt động ngân hàng.

V. Kết Luận Và Tương Lai Của Ngân Hàng Thương Mại Tại Việt Nam

Nghiên cứu đã chỉ ra rằng việc nâng cao hiệu quả hoạt động ngân hàng là một nhiệm vụ cấp thiết. Các ngân hàng thương mại cần phải tiếp tục cải thiện và đổi mới để đáp ứng yêu cầu của thị trường và cạnh tranh quốc tế.

5.1. Kết Luận Chính

Kết quả nghiên cứu cho thấy rằng các yếu tố như quy mô và rủi ro tín dụng có ảnh hưởng lớn đến hiệu quả hoạt động của ngân hàng. Cần có những biện pháp cụ thể để cải thiện tình hình này.

5.2. Hướng Nghiên Cứu Tương Lai

Nghiên cứu trong tương lai có thể mở rộng ra các yếu tố khác như công nghệ và đổi mới sáng tạo trong ngân hàng để đánh giá tác động đến hiệu quả hoạt động ngân hàng.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong giai đoạn 2011-2016, hệ thống 28 ngân hàng thương mại (NHTM) tại Việt Nam đã trải qua nhiều biến động về hiệu quả hoạt động. Theo kết quả nghiên cứu, hiệu quả kỹ thuật bình quân của các NHTM đạt khoảng 0,885, cho thấy còn tồn tại khoảng 11,5% lãng phí trong việc sử dụng các yếu tố đầu vào. Hoạt động ngân hàng đóng vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, ổn định vĩ mô và hỗ trợ sản xuất kinh doanh. Tuy nhiên, sự cạnh tranh ngày càng gay gắt từ các tổ chức tài chính nước ngoài và yêu cầu hội nhập sâu rộng đặt ra thách thức lớn về nâng cao hiệu quả hoạt động của các NHTM Việt Nam.

Mục tiêu nghiên cứu tập trung vào việc đo lường hiệu quả hoạt động của các NHTM trong giai đoạn 2011-2016, đồng thời phân tích các yếu tố vĩ mô và đặc thù ngân hàng ảnh hưởng đến hiệu quả này. Phạm vi nghiên cứu bao gồm 28 NHTM với đa dạng hình thức sở hữu, gồm ngân hàng nhà nước, cổ phần và liên doanh. Ý nghĩa của nghiên cứu thể hiện qua việc cung cấp bằng chứng thực nghiệm giúp các nhà quản trị và hoạch định chính sách có cơ sở để cải thiện hiệu quả hoạt động, nâng cao năng lực cạnh tranh và phát triển bền vững trong bối cảnh hội nhập tài chính quốc tế.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên các lý thuyết về hiệu quả kinh tế và hiệu quả kỹ thuật trong hoạt động ngân hàng. Theo quan điểm của Manfred Kuhn, hiệu quả kinh tế được xác định bằng tỷ số giữa kết quả đạt được và chi phí bỏ ra. Farrell (1957) phân biệt hiệu quả kỹ thuật (khả năng sử dụng đầu vào để tạo ra đầu ra) và hiệu quả phân bổ (sự phân bổ hợp lý các nguồn lực). Phương pháp phân tích hiệu quả biên, bao gồm cách tiếp cận tham số (SFA) và phi tham số (DEA), được sử dụng để đánh giá hiệu quả hoạt động ngân hàng. DEA, đặc biệt là chỉ số Malmquist, cho phép đo lường hiệu quả kỹ thuật, hiệu quả quy mô và tiến bộ công nghệ qua thời gian.

Các khái niệm chính bao gồm:

• Hiệu quả kỹ thuật (TE): Đo lường khả năng sử dụng đầu vào để tạo ra đầu ra.
• Hiệu quả phân bổ (AE): Đánh giá sự phân bổ hợp lý các nguồn lực.
• Hiệu quả quy mô (SECH): Phản ánh tác động của quy mô hoạt động đến hiệu quả.
• Chỉ số Malmquist: Đo lường sự thay đổi năng suất tổng hợp qua các thời kỳ.
• Các yếu tố ảnh hưởng: Quy mô ngân hàng, rủi ro tín dụng, sở hữu nhà nước, sở hữu nước ngoài, chu kỳ kinh tế và hoạt động mua bán sáp nhập (M&A).

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng dữ liệu tài chính của 28 NHTM Việt Nam trong giai đoạn 2011-2016, bao gồm 3 ngân hàng nhà nước, 23 ngân hàng cổ phần và 2 ngân hàng liên doanh. Dữ liệu được thu thập từ báo cáo tài chính hợp nhất đã kiểm toán và các báo cáo của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam.

Phương pháp phân tích gồm:

• Đo lường hiệu quả hoạt động bằng DEA: Sử dụng phần mềm DEAP 2 để tính toán chỉ số Malmquist, đánh giá hiệu quả kỹ thuật, hiệu quả quy mô và tiến bộ công nghệ dựa trên các biến đầu vào (chi phí lãi, chi phí hoạt động dịch vụ, chi phí dự phòng rủi ro) và đầu ra (thu nhập lãi, thu nhập hoạt động dịch vụ).
• Phân tích các yếu tố ảnh hưởng bằng mô hình hồi quy Tobit: Mô hình kiểm định tác động của các biến độc lập như quy mô (logarit tổng tài sản), rủi ro tín dụng (tỷ lệ cho vay trên tiền gửi), sở hữu nhà nước, sở hữu nước ngoài, tốc độ tăng trưởng GDP và biến giả M&A đến hiệu quả hoạt động.

Cỡ mẫu gồm 168 quan sát (28 ngân hàng trong 6 năm). Phương pháp chọn mẫu là chọn các ngân hàng có dữ liệu đầy đủ trong giai đoạn nghiên cứu. Phân tích hồi quy Tobit được lựa chọn do biến phụ thuộc (hiệu quả hoạt động) bị giới hạn trong khoảng từ 0 đến 1.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Hiệu quả kỹ thuật trung bình của các NHTM là 0,885: Điều này cho thấy các ngân hàng còn sử dụng lãng phí khoảng 11,5% nguồn lực đầu vào. Nhóm ngân hàng nhà nước đạt hiệu quả kỹ thuật cao nhất, gần như tối đa (gần 1), trong khi nhóm ngân hàng liên doanh có hiệu quả thấp nhất, chỉ đạt khoảng 0,756, tương đương lãng phí 24,4%.

2. Hiệu quả chỉ phí trung bình là 48,4%, phi hiệu quả lên đến 51,6%: Trong đó, phi hiệu quả kỹ thuật chiếm 7,7% và phi hiệu quả phân bổ chiếm 49,2%. Một số ngân hàng như OCB, IVB, STB có mức độ phi hiệu quả chỉ phí lên đến gần 90%.

3. Chỉ số Malmquist bình quân giai đoạn 2011-2016 là 0,995: Cho thấy năng suất tổng hợp có xu hướng giảm nhẹ. Trong đó, tiến bộ công nghệ tăng nhẹ (1,008), nhưng hiệu quả kỹ thuật thuần và hiệu quả quy mô đều giảm dưới 1, phản ánh sự suy giảm hiệu quả hoạt động tổng thể.

4. Các yếu tố ảnh hưởng đến hiệu quả hoạt động theo mô hình Tobit:

   • Quy mô ngân hàng có tác động tích cực và có ý nghĩa thống kê đến hiệu quả hoạt động (hệ số 0,5673).
   • Rủi ro tín dụng, sở hữu nhà nước, chu kỳ kinh tế và hoạt động M&A cũng có ảnh hưởng đáng kể.
   • Sở hữu nhà nước có xu hướng làm giảm hiệu quả, trong khi sở hữu nước ngoài có tác động không đồng nhất do số lượng ngân hàng liên doanh hạn chế.

Thảo luận kết quả

Hiệu quả kỹ thuật cao của nhóm ngân hàng nhà nước phản ánh khả năng sử dụng nguồn lực hiệu quả và phân bổ hợp lý đầu vào đầu ra. Ngược lại, nhóm ngân hàng liên doanh có quy mô nhỏ, dịch vụ hạn chế nên hiệu quả thấp hơn. Mức độ phi hiệu quả chỉ phí cao cho thấy các ngân hàng còn nhiều cơ hội cải thiện quản lý chi phí và phân bổ nguồn lực.

Sự suy giảm năng suất tổng hợp trong giai đoạn nghiên cứu chủ yếu do giảm hiệu quả kỹ thuật và quy mô, mặc dù tiến bộ công nghệ có xu hướng tăng. Điều này cho thấy các ngân hàng đã chú trọng đầu tư công nghệ mới nhưng chưa khai thác tối đa lợi ích từ công nghệ để nâng cao hiệu quả hoạt động.

Kết quả hồi quy Tobit khẳng định vai trò quan trọng của quy mô trong việc nâng cao hiệu quả, phù hợp với các nghiên cứu quốc tế. Rủi ro tín dụng ảnh hưởng tiêu cực, đòi hỏi các ngân hàng cần quản lý rủi ro chặt chẽ hơn. Sở hữu nhà nước có thể làm giảm hiệu quả do các mục tiêu chính trị và hạn chế cạnh tranh, trong khi M&A có thể giúp cải thiện hiệu quả nếu được thực hiện đúng cách.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ so sánh hiệu quả kỹ thuật theo nhóm ngân hàng, bảng thống kê chỉ số Malmquist theo năm và biểu đồ hệ số hồi quy Tobit thể hiện mức độ ảnh hưởng của các yếu tố.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường quản lý chi phí và phân bổ nguồn lực: Các ngân hàng cần áp dụng các công cụ quản trị hiện đại để giảm lãng phí đầu vào, nâng cao hiệu quả phân bổ, đặc biệt là nhóm ngân hàng cổ phần và liên doanh. Mục tiêu giảm phi hiệu quả chỉ phí xuống dưới 30% trong vòng 3 năm tới.

2. Đẩy mạnh đầu tư và ứng dụng công nghệ tài chính: Khuyến khích các NHTM áp dụng công nghệ mới nhằm nâng cao năng suất và chất lượng dịch vụ, đồng thời giảm chi phí vận hành. Các ngân hàng nên xây dựng kế hoạch đầu tư công nghệ dài hạn, ưu tiên trong 2 năm tới.

3. Quản lý rủi ro tín dụng chặt chẽ: Tăng cường hệ thống đánh giá và kiểm soát rủi ro tín dụng, giảm tỷ lệ cho vay trên tiền gửi xuống mức an toàn dưới 80% trong 1-2 năm tới. Ngân hàng Nhà nước cần ban hành các quy định hướng dẫn cụ thể và giám sát thực hiện.

4. Tối ưu hóa quy mô hoạt động và thúc đẩy M&A hiệu quả: Khuyến khích các ngân hàng vừa và nhỏ hợp tác, sáp nhập để tận dụng quy mô kinh tế, nâng cao hiệu quả hoạt động. Các thương vụ M&A cần được đánh giá kỹ lưỡng về mức độ chồng chéo thị trường và năng lực quản lý để đảm bảo thành công trong vòng 5 năm tới.

5. Cải thiện cơ cấu sở hữu và nâng cao tính minh bạch: Đề xuất giảm tỷ lệ sở hữu nhà nước trong các NHTM nhằm tăng tính cạnh tranh và hiệu quả hoạt động. Đồng thời, tăng cường công bố thông tin minh bạch để thu hút đầu tư nước ngoài có kiểm soát.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Nhà quản trị ngân hàng: Giúp hiểu rõ về hiệu quả hoạt động và các yếu tố ảnh hưởng, từ đó xây dựng chiến lược quản lý chi phí, rủi ro và phát triển công nghệ phù hợp.

2. Cơ quan quản lý nhà nước: Cung cấp cơ sở khoa học để hoàn thiện chính sách giám sát, điều hành ngành ngân hàng, đặc biệt trong việc thúc đẩy tái cơ cấu và nâng cao hiệu quả hệ thống.

3. Nhà đầu tư và cổ đông: Hỗ trợ đánh giá năng lực hoạt động và tiềm năng phát triển của các ngân hàng, từ đó đưa ra quyết định đầu tư chính xác hơn.

4. Các nhà nghiên cứu và học viên: Là tài liệu tham khảo quý giá về phương pháp đánh giá hiệu quả hoạt động ngân hàng bằng DEA và mô hình hồi quy Tobit, cũng như các phân tích thực nghiệm trong bối cảnh Việt Nam.

Câu hỏi thường gặp

1. Phương pháp DEA có ưu điểm gì so với các chỉ số truyền thống?
   DEA cho phép đánh giá hiệu quả đa chiều, sử dụng nhiều đầu vào và đầu ra cùng lúc, không phụ thuộc vào giả định hàm sản xuất cụ thể, giúp phản ánh chính xác hơn hiệu quả hoạt động của ngân hàng.

2. Tại sao lại sử dụng mô hình hồi quy Tobit trong phân tích yếu tố ảnh hưởng?
   Biến hiệu quả hoạt động bị giới hạn trong khoảng 0-1, mô hình Tobit phù hợp để xử lý dữ liệu bị giới hạn, tránh sai lệch trong ước lượng so với hồi quy tuyến tính thông thường.

3. Quy mô ngân hàng ảnh hưởng như thế nào đến hiệu quả hoạt động?
   Quy mô lớn giúp ngân hàng tận dụng lợi thế kinh tế theo quy mô, đa dạng hóa sản phẩm và giảm chi phí quản lý rủi ro, từ đó nâng cao hiệu quả hoạt động.

4. Tác động của sở hữu nhà nước đến hiệu quả hoạt động ra sao?
   Sở hữu nhà nước có thể làm giảm hiệu quả do mục tiêu chính trị, hạn chế cạnh tranh và quản lý kém linh hoạt, tuy nhiên cũng có vai trò ổn định hệ thống trong một số trường hợp.

5. M&A có giúp cải thiện hiệu quả hoạt động ngân hàng không?
   M&A có thể nâng cao hiệu quả nếu thực hiện đúng cách, đặc biệt khi có sự chồng chéo thị trường cao và ngân hàng mua lại có hiệu quả chi phí tốt hơn, giúp tối ưu hóa nguồn lực và mở rộng quy mô.

Kết luận

• Hiệu quả kỹ thuật trung bình của các NHTM Việt Nam giai đoạn 2011-2016 đạt khoảng 0,885, còn nhiều tiềm năng cải thiện.
• Tiến bộ công nghệ là yếu tố tích cực duy nhất trong chỉ số Malmquist, trong khi hiệu quả kỹ thuật và quy mô có xu hướng giảm.
• Quy mô, rủi ro tín dụng, sở hữu nhà nước, chu kỳ kinh tế và M&A là các yếu tố quan trọng ảnh hưởng đến hiệu quả hoạt động.
• Nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học cho các chính sách nâng cao hiệu quả hoạt động ngân hàng trong bối cảnh hội nhập.
• Các bước tiếp theo bao gồm triển khai các giải pháp quản lý chi phí, đầu tư công nghệ, kiểm soát rủi ro và thúc đẩy M&A hiệu quả nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh của hệ thống ngân hàng Việt Nam.

Hành động ngay hôm nay để nâng cao hiệu quả hoạt động ngân hàng và góp phần phát triển kinh tế bền vững!

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1. Giới thiệu đề tài Chương 2. Tổng quan lý thuyết và các nghiên cứu thực nghiệm về hiệu quả hoạt động của ngân hàng Chương 3. Phương pháp nghiên cứu và dữ liệu Chương 4.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận Chương 5. Kết luận và hàm ý chính sách CHUONG 2. TONG QUAN LÝ THUYÉT VÀ CÁC NGHIÊN CỨU THỰC NGHIỆM VẺ HIỆU QUẢ HOẠT ĐỘNG CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 2.1 Cơ sở lý thuyết về hiệu quả hoạt động của ngân hàng 2.1 Khái niệm hiệu quả của ngân hàng thương mại Hiệu quả là một phạm trù được sử dụng rộng rãi trong tất cả các lĩnh vực kinh tế, kỹ thuật, xã hội. Theo Samerelson và Nordhaus thì: “hiệu quả sản xuất diễn ra khi xã hội không thể tăng sản lượng một loạt hàng hoá mà không cắt giảm một loạt sản lượng hàng hoá khác.

Một nền kinh tế có hiệu quả nằm trên giới hạn khả năng sản xuất của nó”. Thực chất của quan điêm này đã đề cập đến khía cạnh phân bồ có hiệu quả các nguồn lực của nền sản xuất xã hội. Việc phân bể và sử dụng các nguồn lực sản xuất trên đường giới hạn khả năng sản xuất sẽ làm cho nền kinh tế có hiệu quả cao. Một số quan điểm lại cho rằng hiệu quả kinh tế được xác định bởi tỷ số giữa kết quả đạt được và chỉ phí bỏ ra để có được kết quả đó.

Điển hình cho quan điêm này là Manfred Kuhn, theo đó: “Tính hiệu quả được xác định bằng cách lây kết quả tính theo đơn vị giá trị chia cho chỉ phí kinh doanh”. Đây là quan điểm được nhiều nhà kinh tế và quản trị kinh doanh áp dụng vảo tính hiệu quả kinh tế của các quá trình kinh tế. Quan điểm này chỉ rõ trình độ sử dụng các nguồn lực sản xuất càng cao, doanh nghiệp càng có khả năng tạo ra kết quả cao trong cùng một nguồn lực đầu vào hoặc tốc độ tăng kết quả lớn hơn so với tốc độ tăng việc sử dụng các nguồn lực đầu vào. Đây là điều kiện tiên quyết để doanh nghiệp đạt được mục tiêu lợi nhuận tối đa.

Do đó xét trên phương diện lý luận và thực tiễn, phạm tra hiệu quả sản xuất kinh doanh đóng vai trò rất quan trọng trong việc đánh giá, so sánh, phân tích kinh tế nhằm tìm ra một giải pháp tối ưu nhất, đưa ra phương pháp đúng đắn nhất dé đạt được mục tiêu lợi nhuận tối đa. Với tư cách là một công cụ đánh giá và phân tích kinh tế, phạm trù hiệu quả không chỉ được sử dụng ở giác độ tổng hợp, đánh giá chung trình độ sử dụng tổng hợp các nguồn lực đầu vào trong phạm vi hoạt động của toàn doanh nghiệp, mà còn sử dung dé đánh giá trình độ sử dụng của từng yếu tố đầu vào ở phạm vi toàn bộ hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp cũng như ở từng bộ phận cấu thành của doanh nghiệp. Nâng cao hiệu quả kinh doanh tức là đã nâng cao khả năng sử dụng các nguồn lực có hạn trong sản xuất, đạt được sự lựa chọn tối ưu. Trong điều kiện khan hiếm các nguồn lực sản xuất thì nâng cao hiệu quả kinh doanh là điều kiện không thể không đặt ra đối với bat kỳ hoạt động sản xuất kinh doanh nao.

4 Hai tác giả Whohe và Doring lại đưa ra hai khái niệm về hiệu quả kinh tế. Đó là hiệu quả kinh tế tính bằng đơn vị hiện vật và hiệu quả kinh tế tính bằng đơn vị giá trị. Theo hai ông thì hai khái niệm này hoàn toàn khác nhau. “Mối quan hệ tỷ lệ giữa sản lượng tính theo đơn vị hiện vật (chiếc, kg.) và lượng các nhân tố đầu vào (giờ lao động, đơn vị thiết bị, nguyên vật liệu.) được gọi là tính hiệu quả có tính chất kỹ thuật hay hiện vật”, “Mối quan hệ tỷ lệ giữa chỉ phí kinh doanh phải chỉ ra trong điều kiện thuận lợi nhất và chỉ phí kinh doanh thực tế phải chỉ ra được gọi là tính hiệu quả xét về mặt giá trị” và “Đề xác định tính hiệu quả về mặt giá trị người ta còn hình thành tỷ lệ giữa sản lượng tính bằng tiền và các nhân tô đầu vào tính bằng tiền”.

Khái niệm hiệu quả kinh tế tính bằng đơn vị hiện vật của hai ông chính là năng suất lao động, máy móc thiết bị và hiệu suất tiêu hao vật tư, còn hiệu quả tính bằng giá trị là hiệu quả của hoạt động quản trị chi phi. Quan điểm về hiệu quả là đa dạng, tùy theo mục đích nghiên cứu có thé xét hiệu quả theo những khía cạnh khác nhau. Tuy nhiên, xuất phát từ những hạn chế về thời gian và nguôn số liệu, do vậy quan điểm về hiệu quả mà luận văn sử dụng đề đánh giá hiệu quả hoạt động của các NHTM là dựa trên tiêu chuẩn đánh giá hiệu quả kinh tế, thể hiện là khả năng biến các đầu vào thành các đầu ra trong hoạt động kinh doanh của NHTM.2 Các phương pháp đánh giá hiệu quả hoạt động của ngân hàng thương mại 2.1 Phương pháp đánh giá truyền thống: a, Các chỉ tiêu đo lường khả năng sinh lời: Các chỉ tiêu quan trọng nhất đo lường khả năng sinh lời của ngân hàng được sử dụng hiện nay gồm tỷ lệ thu nhập trên vốn chủ sở hữu (ROE), tỷ lệ thu nhập trên tổng tài sản (ROA), tỷ lệ thu nhập lãi cận biên (@ÑIM), tỷ lệ thu nhập ngoài lãi cận biên (NOM), tỷ lệ thu nhập hoạt động cận biên (TNHĐB), hệ số thu nhập trên cổ phiếu (EPS). Mỗi tỷ lệ đo lường khả năng sinh lời được sử dụng trong từng trường hợp khác nhau.

ROA là một thông số chủ yếu về tính hiệu quả quản lý, chỉ ra khả năng của ngân hàng trong quá trình chuyển tải sản của ngân hàng thành thu nhập ròng. Ngược lại, ROE là một chỉ tiêu đo lường tỷ lệ thu nhập cho các cổ đông của ngân hang, thé hiện thu nhập mà các cổ đông nhận được từ việc đầu tư vào ngân hàng. Tỷ lệ thu nhập hoạt động cận biên, tỷ lệ thu nhập lãi cận biên và tỷ lệ thu nhập ngoài lãi cận biên là các 5 thước đo tính hiệu quả cũng như khả năng sinh lời. Chúng chỉ ra năng lực trong việc duy trì sự tăng trưởng của các nguồn thu (chủ yếu là thu từ các khoản cho vay, đầu tư và phí dịch vụ) so với mức tăng của chỉ phí (chủ yếu là chỉ phí trả lãi cho tiền gửi, những khoản vay trên thị trường tiền tệ, tiền lương nhân viên và phúc lợi).

Tỷ lệ thu nhập lãi cận biên đo lường mức chênh lệch giữa thu từ lãi và chi phí trả lãi mà ngân hàng có thể đạt được thông qua hoạt động kiểm soát chặt chẽ tài sản sinh lời và theo đuổi các nguồn vốn có chỉ phí thấp nhất. Trái lại, tỷ lệ thu nhập ngoài lãi cận biên đo lường mức chênh lệch giữa nguồn thu ngoài lãi, chủ yếu là nguồn thu phí từ các dịch vụ với các chỉ phí ngoài lãi mà ngân hàng phải chịu (gồm tiền lương, chỉ phí sửa chữa, bảo hành thiết bị, và chỉ phí tôn thất tín dụng). Một biện pháp đo lường hiệu quả chỉ tiêu thu nhập truyền thống khác mà các nhà quản lý sử dụng điều hành ngân hàng là chênh lệch lãi suất bình quân (hay chênh lệch lãi suất đầu vào và đầu ra), được tính như sau: Tỷ lệ chênh lệch lãi suất bình quân = Thu từ lãi/Tổng tai sản sinh lời — Tổng chi phí trả lãi/Tổng nguồn vốn phải trả lãi. Chỉ tiêu này đo lường hiệu quả đối với hoạt động trung gian của ngân hàng trong quá trình huy động vốn và cho vay, đồng thời nó cũng đo lường cường độ cạnh tranh trong thị trường ngân hàng.

Sự cạnh tranh gay gắt có xu hướng thu hẹp mức chênh lệch lãi suất bình quân. Ngoài những chỉ tiêu trên còn có các chỉ tiêu khác như: thu nhập cận biên trước những giao dịch đặc biệt NRST). tỷ lệ tài sản sinh lời, tỷ lệ sinh lời hoạt động (NPM), ty 1é hiéu qua su dung tai san (AU). Mỗi chỉ tiêu phản ánh một khía cạnh, các nhà quản lý có thể vận dụng trong những trường hợp riêng cho phủ hợp.

b, Các chỉ tiêu phản ánh rủi ro: Các chỉ tiêu phản ảnh rủi ro (rủi ro tín dụng, rủi ro thanh khoản, rủi ro lãi suất.) bổ sung cho các chỉ tiêu phản ánh sinh lời nhằm phản ánh đầy đủ kết quả kinh doanh của ngân hàng trong một thời kỳ như: - Nợ có vấn đề/Dư nợ - No qua han/Du no - No qua han /Vốn chủ sở hữu - _ Ngân quỹ/Nguồn ngắn hạn -_ Tài sản nhạy cảm/Nguồn vốn nhạy cảm -_ Nợ/Vốn chủ sở hữu Nếu ngân hàng theo đuổi các khoản đầu tư mạo hiểm, có thể tỷ lệ sinh lời hiện tại sẽ cao hơn. Tuy nhiên, nếu tổn thất xảy ra (thường qua một thời gian nhất định), sinh lời của ngân hàng sẽ giảm sút, thậm chí có thể ngân hàng sẽ bị phá sản. Do vậy, thời kỳ này rủi ro cao có thê gây ra tồn thất kỳ sau, làm giảm khả năng sinh lời kỳ sau. Tỷ lệ Nợ/Vốn chủ sở hữu cảng cao, tỷ lệ sinh lời ROE càng lớn, song khả năng chống đỡ với những tốn thất của ngân hàng càng kém.

Tỷ lệ Tài sản nhạy cảm/Nguồn vốn nhạy cảm phản ánh rủi ro lãi suất khi lãi suất thay đôi theo hướng bất lợi cho ngân hàng. Tuy nhiên, khi lãi suất thay đôi theo hướng có lợi hoặc không thay đổi, thu nhập của ngan hang sé gia tang. c, Các chỉ tiêu phản ánh chất lượng tín dụng: Điên hình của hoạt động trong ngân hàng là hoạt động tín dụng, chất lượng tín dụng chịu ảnh hưởng của nhiều nhân tố khác nhau và là một chỉ tiêu tổng hợp phản ánh mức độ thích nghỉ của NHTM với sự thay đổi của môi trường bên ngoài, nó thể hiện sức mạnh của một ngân hang trong qua trình cạnh tranh để tồn tại. Chất lượng tín dụng được đánh gia theo mot số chỉ tiêu cơ bản sau: Tỷ lệ nợ quá hạn: là tỷ lệ phần trăm giữa nợ quá hạn và tổng dư nợ của NHTM ở một thời điểm nhất định, thường là cuối tháng, cuối quý, cuối năm.

Xét về mặt bản chất, tín dụng là sự hoàn trả, do đó tính an toàn (khả năng hoản trả của người vay) là yếu tố quan trọng bậc nhất để cầu thành chất lượng tín dụng. Khi một khoản vay không được hoàn trả đúng hẹn như đã cam kết mà không có lý do chính đáng thì nó đã vi phạm nguyên tắc tín dụng quan trọng nhất của ngân hàng và nó bị chuyền sang nợ quá hạn với lãi suất cao hơn lãi suất thông thường.