MỞ ĐẦU 1. LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI Hôn nhân là một hiện tượng xã hội, là sự liên kết giữa một người đàn ông và một người đàn bà được pháp luật thừa nhận để xây dựng gia đình và chung sống với nhau suốt đời. Sự liên kết đó phát sinh và hình thành do việc kết hôn. Do đó, kết hôn đã trở thành một chế định được quy định độc lập trong hệ thống pháp luật về Hôn nhân và gia đình.
Tại đó quy định cụ thể về độ tuổi và những điều kiện kết hôn. Ngày nay, cùng với sự phát triển của xã hội, những mối quan hệ cũng như những vấn đề về tâm sinh lý của con người ngày càng trở nên phức tạp. Điều đó ảnh hưởng không nhỏ đến quan hệ hôn nhân, gia đình, trong đó có việc kết hôn giữa hai bên. Trên thực tế đã có rất nhiều trường hợp kết hôn khi tuổi đời còn quá trẻ gây ra không ít những ảnh hưởng tiêu cực đến mối quan hệ giữa các thành viên trong gia đình, đến lối sống và đạo đức xã hội.
Trong khi đó, hệ thống pháp luật lại chưa thể dự liệu cũng như điều chỉnh một cách toàn diện. Kết hôn sớm vẫn tồn tại như một hiện tượng xã hội không chỉ ảnh hưởng trực tiếp đến quyền, lợi ích hợp pháp của các bên chủ thể mà còn ảnh hưởng đến đạo đức và trật tự xã hội. Theo phong tục tập quán của người Việt Nam, đồng thời để duy trì và phát triển nòi giống, khi nam nữ thanh niên (tuổi trưởng thành) thì cha mẹ có trách nhiệm dựng vợ gả chồng. Đó là quy luật tất yếu của sự sinh tồn, nhưng phải phù hợp theo quy định của pháp luật (nam đủ 20 tuổi, nữ đủ 18 tuổi).
Tuy nhiên việc quy định về độ tuổi như thế chỉ là điều kiện cần của việc tuân thủ pháp luật trong kết hôn chứ chưa phải là điều kiện đủ để đảm bảo một cuộc sống gia đình ổn định và hạnh phúc. Kết hôn sớm mà đặc biệt là tảo hôn trước hết ảnh hưởng sức 1 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com khỏe của vợ chồng, nhất là người vợ trong khi cơ thể đang phát triển chưa hoàn thiện phải nuôi dưỡng bào thai, làm con chưa tròn lại phải làm mẹ; ở cái tuổi ăn chưa no lo chưa tới, lại phải nuôi con và lo cho con; cái tuổi cần phải được đến trường để hoàn thiện bản thân mình nâng cao trí tuệ và rèn luyện tư duy nhận thức và đang rất cần trang bị cho mình một kỹ năng sống lại phải bỏ học giữa chừng để “dạy người khác”. Bên cạnh đó, ở độ tuổi này chắc chắn nhiều người vẫn còn phụ thuộc kinh tế gia đình nên việc họ kết hôn sớm sẽ gây ra nhiều hệ lụy đối với bản thân họ, gia đình họ, và tạo thêm gánh nặng cho xã hội; chưa nói đến ảnh hưởng xấu đến sự phát triển của nòi giống và các mối quan hệ kinh tế - xã hội khác. Có thể thấy, từ trước tới nay, kết hôn sớm trong đó có tảo hôn luôn là một vấn đề gây nhiều hệ lụy cho bản thân, gia đình và xã hội, cần phải được ngăn chặn kịp thời.
Vấn đề này dù ít hay nhiều vẫn đang diễn ra ở xã Hải Thanh, huyện Tĩnh Gia, tỉnh Thanh Hóa trong khi chính quyền địa phương và người dân nơi đây vẫn chưa có cách nào có thể ngăn chặn dứt điểm. Hơn nữa, cho đến bây giờ ở xã Hải Thanh chưa hề có sự tham gia của những người làm công tác xã hội chuyên nghiệp, có chăng cũng chỉ là những hoạt động của những cán bộ xã làm nhiệm vụ công tác xã hội bán chuyên nghiệp như: cán bộ hội phụ nữ, đoàn thanh niên, cán bộ tư pháp, dân số kế hoạch hóa.Những hoạt động của họ chỉ dừng lại ở một mức độ nào đó, chưa thể mang lại kết quả rõ ràng về phòng ngừa, hạn chế hiện tượng kết hôn sớm tại địa phương, bởi họ chưa được đào tạo nên không có đủ khả năng, trình độ, kỹ năng cần thiết. Mặt khác, từ trước tới nay cũng đã có rất nhiều đánh giá về thực trạng, giải pháp hay hậu quả của việc kết hôn sớm, nhưng là dưới con mắt của những nhà chính sách, nhà pháp luật hay nhà xã hội học…tuy nhiên việc nhìn nhận dưới góc độ của công 2 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com tác xã hội chắc chắn sẽ phát hiện ra nhiều điểm mới mẻ và cần quan tâm hơn. Vì vậy đề tài sẽ nhấn mạnh đến việc tìm hiểu về hiện tượng kết hôn sớm ở địa bàn xã dưới góc nhìn của công tác xã hội – đây cũng chính là điểm mới khác biệt chính của đề tài này so với những đề tài trước.
Nghiên cứu được thực hiện ở xã Hải Thanh nhằm cố gắng tìm tòi, nghiên cứu và so sánh với các địa phương khác về thực trạng về vấn đề kết hôn sớm, những giải pháp của chính quyền địa phương đã làm để giải quyết vấn đề này, đánh giá khả năng huy động, phát huy vai trò, nguồn lực cộng đồng và hiệu quả của phương pháp này… tất cả đều dưới góc nhìn của công tác xã hội, ngoài ra nghiên cứu cũng đánh giá sự quan trọng và cần thiết phải có sự can thiệp của nhân viên công tác xã hội, từ đó có những ý kiến đóng góp, kiến nghị với địa phương nơi đây để đưa ra những giải pháp hữu hiệu hơn. Do đó, nghiên cứu về “Hiện tượng kết hôn sớm nhìn từ độ công tác xã hội (Nghiên cứu tại xã Hải Thanh, Tĩnh Gia, Thanh Hóa)” là một nghiên cứu khá cần thiết, mang lại những nhận định mới mẻ. Không chỉ nhằm phòng ngừa và hạn chế vấn nạn này, mà quan trọng hơn đó là hoàn thiện hơn nữa các giải pháp khắc phục, giảm thiểu các trường hợp kết hôn sớm và phát huy vai trò của nhân viên công tác xã hội tại cộng đồng. TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 2.Nghiên cứu chung về những vấn đề liên quan đến hôn nhân Hôn nhân và gia đình luôn được xem là một vấn đề nóng bỏng trong thực tiễn cuộc sống, một vấn đề đáng quan tâm trong hệ thống pháp luật.
Do vậy, trong thời gian qua ở Việt Nam cũng đã có một số công trình nghiên cứu về vấn đề này. 3 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com Đã có một số bài viết mang tính chất nghiên cứu một số nội dung của vấn đề kết hôn trái pháp luật được đăng tải trên tạp chí Luật học, Tạp chí Nhà nước và pháp luật… kể cả một số luận văn thạc sĩ và luận văn tiến sĩ luật học nghiên cứu liên quan. Có thể kể ra một số công trình nghiên cứu chủ yếu như: Hủy kết hôn trái pháp luật trong Luật Hôn nhân và gia đình năm 2000, Khóa luận tốt nghiệp của Đinh Thị Minh Mẫn, Trường Đại học Hà Nội, 2008; Chế định kết hôn trong Luật Hôn nhân và gia đình năm 2000, Luận văn thạc sĩ luật học của Khuất Thị Thúy Hạnh, Khoa Luật- Đại học Quốc gia Hà Nội. Hay như một số các bài báo, tạp chí chuyên ngành luật được đăng tải trên các Tạp chí Tòa án nhân dân, Tạp chí Kiểm sát, tạp chí Dân chủ và pháp luật, Tạp chí Nghiên cứu lập pháp, Tạp chí Luật học… cũng đã có đề cập tới vấn đề này.
Hoặc các đề tài luận văn, luận án của những học viên của Đại Học Khoa Học Xã Hội và Nhân Văn – Đại học Quốc gia Hà Nội đã từng nghiên cứu về hôn nhân như: “Định hướng giá trị hôn nhân theo đạo Thiên chúa ở Hà Nội” ( Bùi Phương Thanh ) chỉ ra những tìm hiểu rõ hơn định hướng giá trị về tình yêu, ý nghĩa của hôn nhân, hay đề tài “Nhận thức, thái độ, hành vi của thanh niên công nhân về quan hệ tình dục trước hôn nhân” ( Phan Thanh Nguyệt ) chỉ ra khả năng, nguy cơ của việc quan hệ tình dục trước hôn nhân cũng như những hệ lụy của nó… Ngoài ra các báo cáo nghiên cứu khoa học như báo cáo của Hội thảo khoa học quốc tế về gia đình trong thời đại công nghiệp hóa, hiện đại hóa do Viện Gia đình và giới thực hiện, hay tài liệu chuyên khảo của Tổng cục thống kê, Tổng điều tra dân số và nhà ở Việt Nam năm 2009 “Cấu trúc tuổi - giới tính và tình trạng hôn nhân của dân số Việt Nam” cũng đưa ra những số liệu thống kê thực trạng, những vấn đề liên quan đến hôn nhân gia đình mà Nhà nước và xã 4 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com hội đang quan tâm, chuyên khảo đưa ra các ý kiến về Hôn nhân là một dạng liên kết giới tính…có yếu tố liên quan mật thiết với mức sinh, phụ nữ kết hôn sớm sẽ tăng xác suất làm mẹ và làm giảm khoảng cách giữa các thế hệ, do đó dẫn đến mức sinh tăng, chuyên khảo cũng đưa ra những nhìn nhận rõ hơn về động thái mức sinh của dân số đó, bên cạnh việc kết hôn sớm còn có các tình trạng không bình thường liên quan đến hôn nhân như góa, ly thân, đơn thân…Trong cuộc Tổng điều tra dân số năm 2009, tất cả những người từ 15 tuổi trở lên đều được hỏi về tình trạng hôn nhân của họ tại thời điểm điều tra, kết quả cho thấy trong nhiều năm qua, tỷ trọng dân số từ 15 tuổi trở lên hiện đang có vợ, có chồng ở nước ta tương đối cao. Kết hôn ở Việt Nam là khá phổ biến, số liệu cho thấy 67% nam giới hiện đang có vợ và 64% phụ nữ hiện đang có chồng, trong đó phần trăm dân số hiện đang có vợ/chồng của nông thôn là 67% cao hơn 5 điểm phần trăm so với con số đó ở thành thị (62%). Hầu như toàn bộ nam giới đều đã từng kết hôn trong cuộc đời của mình. Trong 6 vùng kinh tế trên cả nước, Trung du và miền núi phía Bắc là vùng có tỷ trọng kết hôn cao nhất (69,9%) so với các vùng khác, Bắc Trung Bộ và duyên hải miền trung cũng có tỷ lệ kết hôn khá cao là 63,7%.
Các nghiên cứu này đều phản ánh và đưa ra nhiều khía cạnh của lĩnh vực hôn nhân, tuy nhiên chỉ dừng lại một khía cạnh nào đó, trong khi lĩnh vực này vẫn còn nhiều vấn đề cần quan tâm và tìm ra giải pháp.