Chương 1 TỔNG QUAN VỀ VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1. Tổng quan về sản xuất dứa ở Việt Nam Cây dứa (cây khóm) là cây ăn quả nhiệt đới được trồng khá phổ biến hiện nay ở Việt Nam, sản lượng và diện tích chỉ sau cây có múi và cây chuối, theo số liệu của Cục trồng trọt Bộ Nông nghiệp và phát triển nông thôn thì cây dứa được trồng từ Miền Bắc vào đến Miền Nam, diện tích trồng dứa hiện nay ở Việt Nam khoảng 55.000 ha, sản lượng đạt 600.000 tấn/năm, các tỉnh Miền Bắc trồng dứa có Ninh Bình, Thanh Hóa, Tuyên Quang, Lao Cai, Miền Trung có Nghệ An, Quảng Bình, Bình Định, Miền Nam có Tiền Giang, Hậu Giang, Long An, Cà Mau, Kiên Giang, trong đó các tỉnh vùng Tây Nam Bộ chiếm 90% về diện tích và sản lượng trồng dứa trên cả nước, riêng 3 tỉnh Tiền Giang, Long An, Hậu Giang diện tích trồng dứa đạt 40.000 ha, huyện trồng dứa nhiều nhất trong cả nước là huyện Tân Phước tỉnh Tiền Giang với diện tích 16.000 ha, hiệu quả kinh tế của trồng dứa thu được gấp 4-5 lần trồng lúa bằng 1/2 trồng thanh long.1 Đặc điểm về điều kiện tự nhiên khu vực trồng dứa tại vùng Tây Nam Bộ Vùng Tây Nam Bộ là vùng đất trũng, chua phèn nên không phù hợp với cây lúa, người dân nơi đây đã sử dụng máy xúc múc đất ở dưới ruộng lên đắp thành liếp để trồng dứa, cây dứa thích hợp với vùng đất phèn này. Theo kết quả điều tra khảo sát 100% diện tích trồng dứa ở vùng Tây Nam Bộ đều trồng dứa ở trên liếp. Kích thước liếp có chiều rộng 6-9m, chiều dài 50-300m, xung quanh có kênh do múc đất đổ lên tạo liếp, kích thước kênh rạch rộng 3-5m, sâu 1-2m.
Đặc điểm của mẫu vườn dứa đến thời điểm thu hoạch - Kích thước liếp: chiều rộng 6m đến 9m, chiều dài từ 50m đến 300m. - Xung quanh liếp có mương nước, kích thước mương: chiều rộng 3-5m, chiều sâu 1m đến 3m, về mùa khô thì mực nước trên kênh mương là 0,7m-1,5m. - Đất trên liếp là đất chua phèn được múc ở dưới mương lên, do vậy nền (LUAN.dua an an tien si TIEU LUAN MOI download : skknchat123@gmail.com mo (LUAN.dua 6 đất là đất yếu, các loại xe máy có tải trọng lớn khi di chuyển trên liếp là bị sụt lún. - Dứa được trồng thành từng hàng kích thước hàng cách hàng là 0,4m, cây cách cây là 0,3m.
- Chiều cao cây dứa đến thời điểm thu hoạch lần đầu là 0,4-0,6m, lần thứ 2 là 1-1,2m. Cánh đồng Dứa ở huyện tân Phước - Tiền Giang 1. Công nghệ và thiết bị thu hoạch dứa ở Vùng Tây Nam Bộ Công nghệ thu hoạch quả dứa hiện nay ở Việt Nam Khái niệm: Công nghệ thu hoạch quả dứa là quá trình biến quả dứa ở trong vườn trồng thành quả dứa ở nơi tiêu thụ hoặc là nhà máy chế biến nông sản. Công nghệ thu hoạch quả dứa hiện nay ở Việt Nam được thực hiện như sau: (LUAN.dua an an tien si TIEU LUAN MOI download : skknchat123@gmail.com mo (LUAN.dua 7 Vườn trồng Cắt quả dứa Vớt quả Di chuyển dứa đã đến thời và quăng dứa lên quả dứa điểm thu hoạch xuống kênh thuyền 3 về bến tập lá kết Vận chuyển đến Bốc xếp quả dứa nhà máy chế biến lên lên xe ô tô, hoặc nơi tiêu thụ hoặc lên tầu thuyền Thuyết minh công nghệ - Khâu cắt quả dứa: trong thu hoạch dứa hiện nay ở Việt Nam khâu hái và cắt trái chủ yếu bằng thủ công, cắt quả dứa bằng dao.
- Khâu quăng quả dứa xuống mương: Sau khi chặt xong quả dứa thì người chặt quăng quả dứa xuồng mương nước. - Khâu vớt quả dứa lên thuyền: Để thu gom quả dứa lại thì một người chèo thuyền 3 lá và vớt từng quả dứa lên thuyền 3 lá, quá trình vớt bằng thủ công. - Khâu di chuyển quả dứa về bến tập kết: Sau khi vớt quả dứa lên đầy thuyền, người công nhân chèo thuyền về bến tập kết, việc di chuyển xuồng bằng thủ công. - Khâu bốc xếp lên xe ô tô, lên tàu thuyền: Tại bến tập kết quả dứa được bốc lên xe ô tô, hoặc bốc lên tàu lớn hơn, quá trình bốc xếp hoàn toàn thủ công, người công nhân bốc từng quả dứa một, quả dứa chất thành từng đống, quá trình bốc xếp gây ra dập náp do quả dứa va đập vào nhau.
- Khâu vận chuyển đến nơi tiêu thụ: sản phẩm được bốc xếp lên xe, lên tàu thuyền được vận chuyển đến nơi tiêu thụ, quá trình vận chuyển được thực hiện bằng đường bộ (ôtô) hoặc đường thủy (tàu thuyền).dua an an tien si TIEU LUAN MOI download : skknchat123@gmail.com mo (LUAN.dua 8 Nhận xét: Công nghệ thu hoạch quả dứa hiện nay ở Việt Nam chủ yếu bằng thủ công, năng suất thấp, lao động nặng nhọc, chất lượng sản phẩm thấp, quả bị dập vỡ, tổn thất sau thu hoạch lớn. a) Khâu cắt dứa: Cắt dứa bằng dao chuyên dùng, người công nhân đi trên liếp chọn trái chín sau đó sử dụng dao cắt quả dứa, sau khi cắt xong thì dùng tay quăng quả dứa xuống kênh nước. Cắt và quăng quả dứa xuống kênh nước b) Vớt quả dứa lên thuyền Sau khi cắt xong và quăng quả dứa xuống kênh nước thì đến khâu tiếp theo vớt quả dứa ở dưới kênh nước xếp lên thuyền 3 lá, quá trình vướt và xếp bằng thủ công Hình 1. Vớt quả dứa lên thuyền 3 lá (LUAN.dua an an tien si TIEU LUAN MOI download : skknchat123@gmail.com mo (LUAN.dua 9 c) Di chuyển quả dứa sau thu hoạch Sau khi vớt xong quả dứa và xếp lên đầy thuyền, người lái thuyền sẽ chèo thuyền chở khối lượng dứa đã thu hoạch về bến, từ bến này dứa lại được bốc lên ô tô hoặc bốc xếp lên tàu thuyền lớn hơn để mang đi tiêu thụ, toàn bộ khâu công việc này đều làm bằng thủ công.
Vận chuyển quả dứa về bến tập kết d) Bốc xếp dứa lên phương tiện vận chuyển mang đi tiêu thụ Dứa sau khi được di chuyển đến bến tập kết sau đó bốc lên xe ôtô hoặc lên xuồng lớn hơn để mang về nhà máy hoặc mang đi tiêu thụ, quá trình bốc xếp bằng thủ công. Bốc xếp dứa lên phương tiện vận chuyển Tóm lại: Công nghệ và thiết bị thu hoạch dứa hiện nay ở Vùng Tây Nam (LUAN.dua an an tien si TIEU LUAN MOI download : skknchat123@gmail.com mo (LUAN.dua 10 Bộ chủ yếu là thủ công, năng suất thấp trung bình 500kg sản phẩm/công lao động tính từ cắt, vớt, di chuyển về bến tập kết và bốc lên phương tiện vận chuyển, chất lượng sản phẩm thấp, không có dụng cụ chứa chuyên dùng. Những tồn tại trong thu hoạch quả dứa ở vùng Tây Nam Bộ và ở Việt Nam - Do thu hoạch bằng thủ công nên tốn nhiều công lao động, khi đến thời vụ cần thu hoạch với số lượng lớn đáp ứng yêu cầu của các nhà máy sản xuất công nghiệp thì khó khăn, khi diện tích quả dứa chín nhiều, khi các nhà máy cần nguồn nguyên liệu lớn thì thu hoạch bằng thủ công như vậy thì không đáp ứng được sản phẩm. - Theo số liệu điều tra khảo sát của nhóm nghiên cứu tại huyện Tân Phước tỉnh Tiền Giang nguồn nhân lực lao động thủ công cho thu hoạch dứa là rất ít, thanh niên đã tham gia làm tại các khu công nghiệp, công trường, do vậy nếu cứ thu hoạch bằng thủ công như hiện nay thì sẽ thiếu lao động khi đến thời vụ thu hoạch rộ.
- Công nghệ thu hoạch như hiện nay ảnh hưởng đến chất lượng sản phẩm lý do như sau: khi quăng từng quả dứa xuống nước sau đó lại vướt từng quả dứa lên xuồng xếp thành từng đống, sau đó lại bốc xếp từng quả dứa lên phương tiện vận chuyển và xếp thành từng đống, mỗi lần như vậy có sự va đập giữa các quả dứa với nhau, trọng lượng của lớp quả dứa trên đè xuống lớp quả dứa ở dưới, từ đó quả dứa bị tổn thương, bằng mắt thường không phát hiện được, nhưng nếu để lâu thì quả dứa nhanh bị hư hỏng, dẫn đến tổn thất sau thu hoạch lớn. Thực tế sản xuất cho thấy nhiều doanh nghiệp Việt Nam xuất khẩu dứa sang Trung Quốc bị trả về lý do là quả dứa bị tổn thương trong quá trình thu hoạch vận chuyển từ vườn trồng đến nhà máy. - Với công nghệ và thiết bị thu hoạch dứa như hiện nay thì chất lượng quả dứa không đáp ứng được yêu cầu xuất khẩu (quả dứa bị tổn thương), từ đó ảnh hưởng đến đầu ra cho người trồng dứa. Tóm lại: Muốn tăng năng suất và chất lượng sản phẩm, giảm tổn thất sau (LUAN.dua an an tien si TIEU LUAN MOI download : skknchat123@gmail.com mo (LUAN.dua 11 thu hoạch và đáp ứng được yêu cầu xuất khẩu thì nhất thiết phải có nghiên cứu thiết kế chế tạo ra hệ thống thiết bị cơ giới hóa, tự động hóa khâu thu hái, vận chuyển quả dứa sau thu hoạch.
Công nghệ và thiết bị thu hoạch quả dứa ở một số nước trên thế giới Hiện nay việc thu hoạch dứa đã được cơ giới hóa và đã được áp dụng ở nhiều nước trên thế giới, tuy nhiên cơ giới hóa khâu vận chuyển còn khâu cắt trái và khâu đưa quả dứa lên băng tải vẫn bằng thủ công. Các thiết bị được áp dụng vào trong khâu thu hoạch dứa được thể hiện trong hình 1. Thu hoạch dứa ở Nam Mỹ Hình 1. Thu hoạch dứa ở Philippin Nhận xét: Các thiết bị thu hoạch trên chỉ giải quyết được khâu vận chuyển quả dứa từ vị trí cây dứa đến thùng chứa trên xe, còn khâu cắt quả, khâu bốc lên băng tải bằng thủ công, mặt khác, các thiết bị có công suất lớn, trọng (LUAN.dua an an tien si TIEU LUAN MOI download : skknchat123@gmail.com mo (LUAN.dua 12 lượng lớn nên không thể sử dụng cho vùng trồng dứa ở Việt Nam.
Băng tải vận chuyển quả dứa sau thu hái ở Thái Lan Hình 1. Băng tải vận chuyển quả dứa sau thu hái ở Malaysia Tóm tại: Một số nước đã có nghiên cứu về thiết bị thu hoạch dứa tự động, song các thiết bị nghiên cứu còn ít được áp dụng trong thực tế sản xuất, các thiết bị được áp dụng hiện nay chỉ phù hợp với điều kiện địa hình đồi núi, (LUAN.dua an an tien si TIEU LUAN MOI download : skknchat123@gmail.com mo (LUAN.dua 13 đất cứng, không phù hợp với vùng đất yếu ở Tây Nam Bộ. Tổng quan về các công trình nghiên cứu về thiết bị tự động hóa trong thu hoạch nông sản trên thế giới.