Nghiên cứu hàng rào xanh của EU đối với hàng hóa thủy sản xuất khẩu của Việt Nam

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu nghiên cứu hàng rào xanh của thị trường eu đối với hàng hóa thủy sản xuất khẩu của việt nam và định, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất

• Tác giả: Đào Thị Thu Huyền
• Người hướng dẫn: PGS.TSKH Nguyễn Trung Dũng
• Trường học: Trường Đại học Thủy lợi
• Chuyên ngành: Kinh tế môi trường
• Đề tài: Nghiên cứu hàng rào xanh của EU đối với xuất khẩu thủy sản Việt Nam
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2013
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ HÀNG RÀO XANH CỦA EU VÀ NGÀNH THỦY SẢN VIỆT NAM
• 1.1. Tổng quan về hàng rào xanh của EU
• 1.2. Khái niệm về hàng rào xanh của EU
• 1.2.1. Những quy định về môi trường của EU áp dụng với hàng thủy sản nhập khẩu
• 1.2.2. Các tiêu chuẩn về môi trường của EU ảnh hưởng tới xuất khẩu thủy sản của Việt Nam
• 1.2.3. Sự cần thiết của việc nghiên cứu “Hàng rào xanh” của EU
• 1.3. Tổng quan về ngành thủy sản Việt Nam
• 1.3.1. Nguồn lợi thủy sản Việt Nam
• 1.3.2. Vài nét về ngành thủy sản Việt Nam
• 1.3.3. Vị trí, vai trò của ngành thủy sản trong nền kinh tế quốc dân
• 1.3.4. Tiềm năng phát triển thủy sản Việt Nam
• 1.3.5. Một số yếu tố ảnh hưởng tới xuất khẩu thủy sản của Việt Nam
• 2. CHƯƠNG 2: TÌNH HÌNH XUẤT KHẨU THỦY SẢN CỦA VIỆT NAM SANG THỊ TRƯỜNG EU TRONG THỜI GIAN GẦN ĐÂY
• 2.1. Tình hình thị trường thủy sản EU
• 2.1.1. Đặc điểm thị trường thủy sản EU
• 2.1.2. Tình hình nhu cầu thủy sản của thị trường EU
• 2.1.3. Tầm quan trọng của việc đẩy mạnh xuất khẩu hàng thủy sản Việt Nam sang thị trường EU
• 2.2. Thực trạng xuất khẩu thủy sản của Việt Nam sang thị trường EU
• 2.2.1. Tình hình xuất khẩu thủy sản của Việt Nam sang thị trường EU về kim ngạch và khối lượng xuất khẩu
• 2.2.2. Về hiệu quả xuất khẩu
• 2.2.3. Những khó khăn và thách thức của thủy sản Việt Nam trước “hàng rào xanh” của thị trường EU
• 2.2.4. Đánh giá tình hình xuất khẩu thủy sản của Việt Nam sang thị trường EU
• 2.2.4.1. Những kết quả đạt được
• 2.2.4.2. Những mặt hạn chế
• 2.2.4.2.1. Nguyên nhân của những mặt hạn chế
• 2.2.4.2.1.1. Nguyên nhân khách quan
• 2.2.4.2.1.2. Nguyên nhân chủ quan
• 3. CHƯƠNG 3: ĐỊNH HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP CHO PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG CỦA NGÀNH THỦY SẢN VIỆT NAM PHỤC VỤ VIỆC ĐẨY MẠNH XUẤT KHẨU
• 3.1. Triển vọng xuất khẩu thủy sản Việt Nam sang thị trường EU
• 3.1.1. Cơ hội xuất khẩu thủy sản sang thị trường EU
• 3.1.2. Thách thức đối với xuất khẩu thủy sản Việt Nam sang thị trường EU
• 3.2. Quan điểm, định hướng và mục tiêu đến năm 2020
• 3.2.1. Quan điểm, định hướng và mục tiêu
• 3.2.2. Dự báo cung - cầu thủy sản ở trong và trên thế giới
• 3.2.3. Giải pháp phát triển bền vững thủy sản nhằm đẩy mạnh xuất khẩu thủy sản Việt Nam sang thị trường EU giai đoạn 2013-2020
• 3.2.3.1. Các giải pháp vĩ mô
• 3.2.3.2. Các giải pháp vi mô
• KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ

Tóm tắt

I. Tổng quan về hàng rào xanh của EU và tác động đến xuất khẩu thủy sản Việt Nam

Hàng rào xanh của EU là một trong những chính sách quan trọng nhằm bảo vệ môi trường và sức khỏe người tiêu dùng. Chính sách này áp dụng cho hàng hóa nhập khẩu, trong đó có thủy sản Việt Nam. Việc hiểu rõ về hàng rào xanh sẽ giúp các doanh nghiệp thủy sản Việt Nam nắm bắt được yêu cầu và tiêu chuẩn của thị trường EU, từ đó nâng cao khả năng cạnh tranh.

1.1. Khái niệm hàng rào xanh của EU và các quy định liên quan

Hàng rào xanh là các quy định về môi trường mà EU áp dụng cho hàng hóa nhập khẩu. Những quy định này nhằm hạn chế tác động tiêu cực đến môi trường và bảo vệ sức khỏe người tiêu dùng. Các tiêu chuẩn này bao gồm yêu cầu về an toàn thực phẩm và bảo vệ môi trường.

1.2. Tác động của hàng rào xanh đến xuất khẩu thủy sản Việt Nam

Hàng rào xanh ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng xuất khẩu thủy sản của Việt Nam. Các doanh nghiệp cần tuân thủ các tiêu chuẩn khắt khe về chất lượng và an toàn thực phẩm để đảm bảo sản phẩm có thể vào thị trường EU.

II. Những thách thức mà thủy sản Việt Nam gặp phải khi đối mặt với hàng rào xanh EU

Thủy sản Việt Nam đang phải đối mặt với nhiều thách thức từ hàng rào xanh của EU. Những thách thức này không chỉ đến từ yêu cầu về chất lượng mà còn từ các quy định về môi trường. Việc không đáp ứng được các tiêu chuẩn này có thể dẫn đến việc mất thị trường.

2.1. Các tiêu chuẩn an toàn thực phẩm và môi trường

EU yêu cầu các sản phẩm thủy sản phải đáp ứng các tiêu chuẩn an toàn thực phẩm nghiêm ngặt. Điều này bao gồm việc kiểm tra chất lượng nước, thức ăn cho thủy sản và quy trình sản xuất. Nếu không đáp ứng, sản phẩm sẽ bị từ chối.

2.2. Khó khăn trong việc tuân thủ quy định

Nhiều doanh nghiệp thủy sản Việt Nam gặp khó khăn trong việc tuân thủ các quy định của EU. Điều này có thể do thiếu thông tin, công nghệ sản xuất lạc hậu hoặc chi phí đầu tư cao cho việc cải thiện chất lượng sản phẩm.

III. Phương pháp cải thiện chất lượng thủy sản để đáp ứng hàng rào xanh EU

Để vượt qua hàng rào xanh, các doanh nghiệp thủy sản Việt Nam cần áp dụng các phương pháp cải thiện chất lượng sản phẩm. Việc này không chỉ giúp đáp ứng yêu cầu của EU mà còn nâng cao giá trị sản phẩm trên thị trường quốc tế.

3.1. Áp dụng công nghệ sản xuất hiện đại

Công nghệ sản xuất hiện đại giúp cải thiện chất lượng sản phẩm và giảm thiểu tác động đến môi trường. Các doanh nghiệp cần đầu tư vào công nghệ mới để nâng cao hiệu quả sản xuất và đáp ứng tiêu chuẩn của EU.

3.2. Đào tạo nhân lực và nâng cao nhận thức

Đào tạo nhân lực là yếu tố quan trọng để nâng cao chất lượng sản phẩm. Nhân viên cần được trang bị kiến thức về tiêu chuẩn an toàn thực phẩm và quy định môi trường để thực hiện đúng quy trình sản xuất.

IV. Kết quả nghiên cứu và ứng dụng thực tiễn từ hàng rào xanh EU

Nghiên cứu về hàng rào xanh của EU đã chỉ ra rằng việc tuân thủ các tiêu chuẩn này không chỉ giúp doanh nghiệp xuất khẩu thủy sản mà còn góp phần bảo vệ môi trường. Các doanh nghiệp cần áp dụng các biện pháp bền vững để phát triển lâu dài.

4.1. Những kết quả đạt được từ việc tuân thủ hàng rào xanh

Nhiều doanh nghiệp đã thành công trong việc xuất khẩu thủy sản sang EU nhờ tuân thủ các tiêu chuẩn an toàn thực phẩm. Điều này không chỉ giúp tăng doanh thu mà còn nâng cao uy tín của sản phẩm Việt Nam trên thị trường quốc tế.

4.2. Các mô hình phát triển bền vững trong ngành thủy sản

Các mô hình phát triển bền vững trong ngành thủy sản đang được áp dụng rộng rãi. Những mô hình này không chỉ giúp cải thiện chất lượng sản phẩm mà còn bảo vệ môi trường, từ đó tạo ra lợi ích lâu dài cho cả doanh nghiệp và cộng đồng.

V. Kết luận và định hướng tương lai cho xuất khẩu thủy sản Việt Nam

Kết luận từ nghiên cứu cho thấy hàng rào xanh của EU là một thách thức lớn nhưng cũng là cơ hội để nâng cao chất lượng thủy sản Việt Nam. Định hướng tương lai cần tập trung vào việc cải thiện chất lượng sản phẩm và phát triển bền vững.

5.1. Định hướng phát triển bền vững cho ngành thủy sản

Ngành thủy sản cần có định hướng phát triển bền vững, tập trung vào việc bảo vệ môi trường và nâng cao chất lượng sản phẩm. Điều này sẽ giúp tăng cường khả năng cạnh tranh trên thị trường quốc tế.

5.2. Tăng cường hợp tác quốc tế trong lĩnh vực thủy sản

Hợp tác quốc tế là yếu tố quan trọng để nâng cao chất lượng thủy sản. Các doanh nghiệp cần tìm kiếm cơ hội hợp tác với các đối tác quốc tế để học hỏi kinh nghiệm và công nghệ mới.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Ngành thủy sản Việt Nam đóng vai trò quan trọng trong nền kinh tế quốc dân với tiềm năng nguồn lợi thủy sản đa dạng và phong phú. Việt Nam sở hữu bờ biển dài 3.260 km, vùng nội thủy và lãnh hải rộng 226.000 km², vùng đặc quyền kinh tế rộng 1 triệu km² cùng hơn 4.000 hòn đảo, tạo điều kiện thuận lợi cho phát triển nghề đánh bắt và nuôi trồng thủy sản. Theo thống kê của Cục Hải quan Việt Nam, năm 2010, Việt Nam xuất khẩu 1,353 triệu tấn thủy sản, trị giá 5,034 tỷ USD, tăng 11,3% về khối lượng và 18,4% về giá trị so với năm 2009. Trong hai tháng đầu năm 2011, kim ngạch xuất khẩu thủy sản đạt 835 triệu USD, tăng 54,4% so với cùng kỳ năm trước.

Thị trường Liên minh châu Âu (EU) là một trong những thị trường xuất khẩu thủy sản quan trọng nhất của Việt Nam, tuy nhiên cũng là thị trường có các hàng rào kỹ thuật và môi trường khắt khe nhất. Các quy định về an toàn thực phẩm, nhãn sinh thái, bao bì và kiểm tra thú y của EU đã tạo ra những thách thức lớn đối với các doanh nghiệp xuất khẩu thủy sản Việt Nam. Mục tiêu nghiên cứu của luận văn là phân tích các hàng rào xanh của thị trường EU đối với hàng hóa thủy sản xuất khẩu của Việt Nam, từ đó đề xuất các giải pháp và định hướng phát triển thủy sản bền vững nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh và mở rộng thị trường xuất khẩu.

Phạm vi nghiên cứu tập trung vào các cơ chế chính sách ảnh hưởng đến khả năng xuất khẩu thủy sản của Việt Nam sang thị trường EU trong giai đoạn gần đây, đặc biệt từ năm 2000 đến 2012. Ý nghĩa của nghiên cứu nằm ở việc cung cấp cơ sở khoa học cho các doanh nghiệp và nhà quản lý trong ngành thủy sản nhằm thích ứng và vượt qua các rào cản kỹ thuật, đồng thời thúc đẩy phát triển bền vững ngành thủy sản Việt Nam trong bối cảnh hội nhập quốc tế.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn áp dụng các lý thuyết và mô hình nghiên cứu liên quan đến hàng rào kỹ thuật trong thương mại quốc tế, quản lý chất lượng và phát triển bền vững ngành thủy sản. Hai khung lý thuyết chính bao gồm:

1. Lý thuyết hàng rào kỹ thuật (Technical Barriers to Trade - TBT): Giải thích các biện pháp kỹ thuật như tiêu chuẩn, quy chuẩn, kiểm tra, chứng nhận nhằm bảo vệ người tiêu dùng và môi trường, đồng thời phân tích tác động của các hàng rào này đến hoạt động xuất khẩu thủy sản.

2. Mô hình phát triển bền vững ngành thủy sản: Tập trung vào ba trụ cột chính là kinh tế, xã hội và môi trường, nhằm đảm bảo sự phát triển lâu dài, cân bằng giữa khai thác và bảo tồn nguồn lợi thủy sản.

Các khái niệm chuyên ngành được sử dụng gồm: hàng rào xanh, tiêu chuẩn HACCP, nhãn sinh thái MSC, tiêu chuẩn ASC, Global GAP, ISO 14001, kiểm tra thú y, bao bì thân thiện môi trường, và hệ thống cảnh báo nhanh về thực phẩm (RASFF).

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp thu thập và phân tích dữ liệu thứ cấp kết hợp với phương pháp chuyên gia:

• Nguồn dữ liệu: Số liệu thống kê từ Cục Hải quan Việt Nam, Tổng cục Thủy sản, các báo cáo của Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn, các báo cáo nghiên cứu của FAO, VASEP, và các tài liệu pháp luật liên quan đến hàng rào kỹ thuật của EU.

• Phương pháp phân tích: Phương pháp mô tả để tổng hợp và trình bày thực trạng xuất khẩu thủy sản; phương pháp dự báo kinh tế để ước tính xu hướng cung cầu và kim ngạch xuất khẩu đến năm 2020; phương pháp tần số đơn giản để phân tích các yếu tố ảnh hưởng.

• Phương pháp chuyên gia: Gặp gỡ và phỏng vấn trực tiếp hai chuyên gia ngành thủy sản nhằm thu thập ý kiến chuyên môn về các thách thức và giải pháp trong xuất khẩu thủy sản sang EU.

• Cỡ mẫu và chọn mẫu: Dữ liệu được thu thập từ các báo cáo chính thức và các chuyên gia có kinh nghiệm lâu năm trong ngành thủy sản, đảm bảo tính đại diện và độ tin cậy cao.

• Timeline nghiên cứu: Nghiên cứu tập trung phân tích dữ liệu từ năm 2000 đến năm 2012, với dự báo và đề xuất giải pháp cho giai đoạn 2013-2020.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Tăng trưởng xuất khẩu thủy sản sang EU còn hạn chế: Kim ngạch xuất khẩu thủy sản sang EU giai đoạn 2008 - Quý I/2012 tăng trưởng chậm, trong khi tổng kim ngạch xuất khẩu thủy sản Việt Nam tăng trung bình 11-18% mỗi năm. Sức mua tại EU giảm khoảng 10-12% do khủng hoảng kinh tế, ảnh hưởng đến tăng trưởng xuất khẩu.

2. Ảnh hưởng mạnh mẽ của hàng rào xanh: Các quy định về hệ thống quản lý an toàn thực phẩm HACCP, nhãn sinh thái MSC, tiêu chuẩn ASC, Global GAP và ISO 14001 đã trở thành điều kiện bắt buộc để thủy sản Việt Nam tiếp cận thị trường EU. Ví dụ, 100% doanh nghiệp xuất khẩu thủy sản sang EU phải áp dụng HACCP từ năm 1997.

3. Yêu cầu nghiêm ngặt về nhãn mác và bao bì: EU quy định chặt chẽ về nhãn mác theo chỉ thị 2000/13/EC và các quy định riêng cho thủy sản (104/2000 EC, 2406/96 EC). Bao bì phải tuân thủ chỉ thị 94/62/EEC về giới hạn kim loại nặng và khả năng tái chế, gây áp lực lớn cho doanh nghiệp Việt Nam.

4. Kiểm tra thú y và truy xuất nguồn gốc: EU thực hiện chính sách "dư lượng = 0" đối với 10 chất kháng sinh cấm, đồng thời yêu cầu chứng minh nguồn gốc thủy sản theo quy định IUU từ 2010. Vi phạm sẽ bị đưa vào hệ thống cảnh báo nhanh RASFF, dẫn đến cấm nhập khẩu hoặc tiêu hủy hàng.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân của những hạn chế trên xuất phát từ việc nhiều doanh nghiệp Việt Nam chưa đầu tư đủ cho hệ thống quản lý chất lượng và môi trường, thiếu sự liên kết trong chuỗi cung ứng để đảm bảo truy xuất nguồn gốc. So với các nước xuất khẩu thủy sản khác trong khu vực, Việt Nam còn chậm trong việc áp dụng các tiêu chuẩn quốc tế như ASC, MSC CoC và Global GAP.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ tăng trưởng kim ngạch xuất khẩu thủy sản sang EU giai đoạn 2008-2012, bảng so sánh tỷ lệ doanh nghiệp áp dụng HACCP và các tiêu chuẩn khác, cũng như biểu đồ phân bổ thị phần các mặt hàng thủy sản xuất khẩu sang EU.

Ý nghĩa của kết quả nghiên cứu là giúp các doanh nghiệp và nhà quản lý nhận thức rõ hơn về tầm quan trọng của việc tuân thủ các hàng rào kỹ thuật và môi trường, từ đó nâng cao chất lượng sản phẩm, cải thiện hình ảnh và mở rộng thị trường xuất khẩu bền vững.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường áp dụng hệ thống quản lý chất lượng và môi trường: Doanh nghiệp cần nhanh chóng triển khai và duy trì các tiêu chuẩn HACCP, ISO 14001, ASC, MSC CoC và Global GAP nhằm đáp ứng yêu cầu của thị trường EU. Mục tiêu đạt 100% doanh nghiệp xuất khẩu thủy sản sang EU áp dụng các tiêu chuẩn này trong vòng 3 năm tới.

2. Phát triển chuỗi cung ứng bền vững và truy xuất nguồn gốc: Xây dựng hệ thống quản lý chuỗi cung ứng từ nuôi trồng, khai thác đến chế biến và xuất khẩu, đảm bảo minh bạch và truy xuất nguồn gốc sản phẩm. Nhà nước và hiệp hội ngành nghề cần hỗ trợ doanh nghiệp trong việc xây dựng cơ sở dữ liệu và áp dụng công nghệ thông tin.

3. Đầu tư nâng cao chất lượng bao bì và nhãn mác: Doanh nghiệp cần thiết kế bao bì thân thiện môi trường, tuân thủ quy định của EU về giới hạn kim loại nặng và khả năng tái chế. Đồng thời, phát triển thương hiệu và nhãn hiệu sản phẩm để tăng giá trị và sự nhận diện trên thị trường quốc tế.

4. Tăng cường đào tạo và nâng cao nhận thức: Tổ chức các khóa đào tạo, hội thảo về các quy định hàng rào xanh của EU, kỹ thuật quản lý chất lượng và phát triển bền vững cho cán bộ quản lý và người lao động trong ngành thủy sản. Thời gian thực hiện trong 2 năm, do Bộ Nông nghiệp phối hợp với các tổ chức chuyên môn đảm nhiệm.

5. Chính sách hỗ trợ và hợp tác quốc tế: Nhà nước cần xây dựng chính sách hỗ trợ tài chính, kỹ thuật cho doanh nghiệp nhỏ và vừa trong ngành thủy sản để nâng cao năng lực cạnh tranh. Đồng thời, thúc đẩy hợp tác quốc tế nhằm tiếp cận công nghệ và thị trường mới.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Doanh nghiệp chế biến và xuất khẩu thủy sản: Nhận biết các yêu cầu kỹ thuật và môi trường của thị trường EU, từ đó điều chỉnh quy trình sản xuất, nâng cao chất lượng sản phẩm và mở rộng thị trường xuất khẩu.

2. Cơ quan quản lý nhà nước về nông nghiệp và thủy sản: Sử dụng kết quả nghiên cứu để xây dựng chính sách hỗ trợ, quản lý và phát triển ngành thủy sản bền vững, đồng thời cải thiện môi trường pháp lý cho xuất khẩu.

3. Các tổ chức nghiên cứu và đào tạo: Áp dụng các khung lý thuyết và phương pháp nghiên cứu trong giảng dạy, nghiên cứu sâu hơn về hàng rào kỹ thuật và phát triển bền vững ngành thủy sản.

4. Nhà đầu tư và các tổ chức tài chính: Đánh giá tiềm năng và rủi ro trong đầu tư vào ngành thủy sản Việt Nam, đặc biệt trong bối cảnh hội nhập thị trường quốc tế và các yêu cầu về phát triển bền vững.

Câu hỏi thường gặp

1. Hàng rào xanh của EU là gì và tại sao nó quan trọng đối với xuất khẩu thủy sản Việt Nam?
   Hàng rào xanh là các quy định về môi trường và an toàn thực phẩm mà EU áp dụng nhằm bảo vệ người tiêu dùng và môi trường. Chúng quan trọng vì ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng tiếp cận thị trường EU của thủy sản Việt Nam, giúp nâng cao chất lượng và phát triển bền vững ngành thủy sản.

2. Doanh nghiệp thủy sản Việt Nam cần áp dụng những tiêu chuẩn nào để xuất khẩu sang EU?
   Các tiêu chuẩn quan trọng gồm HACCP về an toàn thực phẩm, ISO 14001 về quản lý môi trường, ASC và MSC CoC về nuôi trồng và khai thác bền vững, Global GAP về thực hành nông nghiệp tốt. Việc áp dụng các tiêu chuẩn này giúp doanh nghiệp đáp ứng yêu cầu khắt khe của EU.

3. Những khó khăn chính mà doanh nghiệp Việt Nam gặp phải khi tuân thủ hàng rào xanh của EU là gì?
   Khó khăn gồm chi phí đầu tư cao cho hệ thống quản lý chất lượng, thiếu liên kết trong chuỗi cung ứng để đảm bảo truy xuất nguồn gốc, hạn chế về công nghệ và nhân lực, cũng như áp lực từ các quy định về bao bì và kiểm tra thú y.

4. Làm thế nào để doanh nghiệp nâng cao khả năng cạnh tranh trên thị trường EU?
   Doanh nghiệp cần đầu tư vào công nghệ chế biến, áp dụng tiêu chuẩn quốc tế, xây dựng thương hiệu và nhãn hiệu sản phẩm, phát triển chuỗi cung ứng bền vững, đồng thời tăng cường đào tạo nhân lực và hợp tác với các tổ chức quốc tế.

5. Vai trò của nhà nước trong việc hỗ trợ doanh nghiệp xuất khẩu thủy sản là gì?
   Nhà nước có vai trò xây dựng chính sách hỗ trợ tài chính, kỹ thuật, đào tạo, tạo môi trường pháp lý thuận lợi, thúc đẩy hợp tác quốc tế và giám sát việc thực thi các quy định nhằm giúp doanh nghiệp vượt qua các rào cản kỹ thuật và phát triển bền vững.

Kết luận

• Việt Nam có tiềm năng lớn về nguồn lợi thủy sản và đã đạt được nhiều thành tựu trong sản xuất và xuất khẩu thủy sản, đặc biệt sang thị trường EU.
• Hàng rào xanh của EU, bao gồm các tiêu chuẩn về an toàn thực phẩm, môi trường, nhãn mác và kiểm tra thú y, là thách thức lớn nhưng cũng là cơ hội để nâng cao chất lượng và phát triển bền vững ngành thủy sản.
• Việc áp dụng các tiêu chuẩn quốc tế như HACCP, ASC, MSC CoC, Global GAP và ISO 14001 là yếu tố then chốt để mở rộng thị trường và nâng cao giá trị sản phẩm.
• Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa doanh nghiệp, nhà nước và các tổ chức chuyên môn trong việc xây dựng chuỗi cung ứng bền vững, đào tạo nhân lực và phát triển công nghệ.
• Giai đoạn 2013-2020 là thời điểm quyết định để ngành thủy sản Việt Nam thích ứng với các yêu cầu của thị trường EU, đẩy mạnh xuất khẩu và phát triển bền vững; các doanh nghiệp và nhà quản lý cần hành động ngay để tận dụng cơ hội này.

Hãy bắt đầu xây dựng chiến lược phát triển bền vững và nâng cao năng lực cạnh tranh ngay hôm nay để đưa thủy sản Việt Nam vươn xa trên thị trường quốc tế!

Trích đoạn nội dung tài liệu

LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan rằng, số liệu và kết quả nghiên cứu trong luận văn này là trung thực và chƣa hề đƣợc sử dụng để bảo vệ một học vị nào. Các thông tin trích dẫn trong luận văn đều đã đƣợc chỉ rõ nguồn gốc. Hà Nội, ngày tháng năm 2013 TÁC GIẢ Đào Thị Thu Huyền LỜI CẢM ƠN Sau thời gian nghiên cứu, đến nay luận văn thạc sĩ kinh tế môi trường “Nghiên cứu hàng rào xanh của thị trường EU đối với hàng hóa thủy sản xuất khẩu của Việt Nam và định hướng cho phát triển thủy sản bền vững” của tôi đã được hoàn thành. Trước hết tôi xin được trình bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới PGS.TSKH Nguyễn Trung Dũng (Trường Đại học Thủy lợi), và PGS.TS Đặng Tùng Hoa (Trường Đại học Thủy Lợi), đã dành nhiều thời gian, tận tình hướng dẫn tôi hoàn thành luận văn này.

Tôi xin được bày tỏ lòng cảm ơn chân thành đến các thầy giáo, cô giáo Khoa Kinh tế - Trường Đại học Thủy lợi đã tận tình giảng dạy, truyền đạt những kiến thức chuyên môn quý báo trong suốt quá trình học tập, góp phần cho tôi hoàn thành bản luận văn này. Xin cảm ơn những người thân trong gia đình và bạn bè đã động viên tạo điều kiện thuận lợi trong quá trình học tập và hoàn thành luận văn này Trong quá trình nghiên cứu để hoàn thành luận văn chắc chắn khó tránh khỏi những thiếu sót nhất định, tác giả rất mong muốn được sự đóng góp ý kiến chân tình của các thầy cô giáo và cán bộ khoa học đồng nghiệp để luận văn đạt chất lượng cao. Hà Nội, ngày tháng năm 2013 TÁC GIẢ Đào Thị Thu Huyền DANH MỤC HÌNH VẼ Hình 2.1 Tiêu thụ thủy sản trung bình kg/ngƣời/năm của EU và Mỹ năm 2011 .2: Xuất khẩu hàng thủy sản sang các thị trƣờng chính năm 2011 và năm 2012 .2 Thị trƣờng nhập khẩu cá tra của Việt Nam năm 2012.3: Thị trƣờng nhập khẩu tôm của Việt Nam năm 2012 .4 Thị trƣờng nhập khẩu cá ngừ của Việt Nam năm 2012 .5 Thị trƣờng nhập khẩu mực và bạch tuộc của Việt Nam năm 2012 .6: Thị trƣờng nhập khẩu cua ghẹ và giáp xác khác của Việt Nam năm 2012. Hiệu quả kim ngạch xuất khẩu thủy sản sang thị trƣờng EU giai đoạn 2001 - 2008.1 Dự báo cung cầu thủy sản thế giới từ FAO.

82 DANH MỤC BẢNG Bảng 1.1: Nguồn lợi thủy sản Việt Nam .2: Số liệu kết quả sản xuất, kinh doanh thủy sản (2000 - 2007) .3: Hàm lƣợng chất dinh dƣỡng của thủy sản (Đơn vị %) .1: Các trung tâm thu mua lớn ở châu Âu .3 Xuất khẩu cá tra sang thị trƣờng EU từ 2008 - Quý I/2012 .4 Xuất khẩu tôm sang các thị trƣờng chính của EU năm 2012 .1: Dự báo cung - cầu nguyên liệu thủy sản ở trong nƣớc đến năm 2020 .2: Dự báo nhu cầu nguyên liệu cho chế biến thủy sản đến năm 2020 .3: Dự báo kim ngạch xuất khẩu thủy sản của Việt Nam đến năm 2020. 86 DANH MỤC VIẾT TẮT ASC Hội đồng quản lý nuôi trồng thủy sản ASEAN Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á CoC Quy tắc nuôi có trách nhiệm EC Ủy ban châu Âu EU Liên minh châu Âu FAO Tổ chức nông lƣơng thế giới FTA Hiệp định thƣơng mại tự do GAP Quy tắc thực hành nuôi tốt IDS Viện nghiên cứu phát triển ISO Tổ chức tiêu chuẩn quốc tế IUU Luật chứng minh nguồn gốc thủy sản HACCP Hệ thống kiểm soát mối nguy và điểm kiểm soát tới hạn NAFIQAD Cục quản lý chất lƣợng Nông Lâm sản và Thủy sản NK Nhập khẩu MSC Hội đồng quản lý biển TCVN Tiêu chuẩn Việt Nam RASFF Hệ thống cảnh báo nhanh về thực phẩm SA Trách nhiệm xã hội XK Xuất khẩu VSATTP Vệ sinh an toàn thực phẩm VASEP Hiệp hội chế biến và xuất khẩu thủy sản Việt Nam MỤC LỤC CHƢƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ HÀNG RÀO XANH CỦA EU VÀ NGÀNH THỦY SẢN VIỆT NAM .1 Tổng quan về hàng rào xanh của EU .1 Khái niệm về hàng rào xanh của EU. Những quy định về môi trường của EU áp dụng với hàng thủy sản nhập khẩu. Các tiêu chuẩn về môi trường của EU ảnh hưởng tới xuất khẩu thủy sản của Việt Nam.

Sự cần thiết của việc nghiên cứu “ Hàng rào xanh” của EU. Tổng quan về ngành thủy sản Việt Nam. Nguồn lợi thủy sản Việt Nam. Vài nét về ngành thủy sản Việt Nam.

Vị trí, vai trò của ngành thủy sản trong nền kinh tế quốc dân. Tiềm năng phát triển thủy sản Việt Nam. Một số yếu tố ảnh hưởng tới xuất khẩu thủy sản của Việt Nam. 34 CHƢƠNG 2: TÌNH HÌNH XUẤT KHẨU THỦY SẢN CỦA VIỆT NAM SANG THỊ TRƢỜNG EU TRONG THỜI GIAN GẦN ĐÂY.

Tình hình thị trƣờng thủy sản EU. Đặc điểm thị trường thủy sản EU. Tình hình nhu cầu thủy sản của thị trường EU. Tầm quan trọng của việc đẩy mạnh xuất khẩu hàng thủy sản Việt Nam sang thị trường EU .2 Thực trạng xuất khẩu thủy sản của Việt Nam sang thị trƣờng EU .1 Tình hình xuất khẩu thủy sản của Việt Nam sang thị trường EU .Về kim ngạch và khối lượng xuất khẩu.

Về hiệu quả xuất khẩu. Những khó khăn và thách thức của thủy sản Việt Nam trước “hàng rào xanh” MỤC LỤC của thị trường EU. Đánh giá tình hình xuất khẩu thủy sản của Việt Nam sang thị trƣờng EU. Những kết quả đạt được.

Những mặt hạn chế. Nguyên nhân của những mặt hạn chế. Nguyên nhân khách quan. Nguyên nhân chủ quan.

64 CHƢƠNG 3: ĐỊNH HƢỚNG VÀ GIẢI PHÁP CHO PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG CỦA NGÀNH THỦY SẢN VIỆT NAM PHỤC VỤ VIỆC ĐẨY MẠNH XUẤT KHẨU. Triển vọng xuất khẩu thủy sản Việt Nam sang thị trƣờng EU .1 Cơ hội xuất khẩu thủy sản sang thị trường EU. Thách thức đối với xuất khẩu thủy sản Việt Nam sang thị trƣờng EU. Quan điểm, định hƣớng và mục tiêu đến năm 2020.

Quan điểm, định hướng và mục tiêu. Dự báo cung - cầu thủy sản ở trong và trên thế giới. Giải pháp phát triển bền vững thủy sản nhằm đẩy mạnh xuất khẩu thủy. 87 sản Việt Nam sang thị trƣờng EU giai đoạn 2013- 2020 .1 Các giải pháp vĩ mô.

Các giải pháp vi mô. 89 KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ. TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI Việt Nam có một tiềm năng rất lớn về thủy sản (cả nƣớc ngọt và nƣớc mặn), do đó có nhiều điều kiện để thuận lợi để phát triển nghề đánh bắt và nuôi trồng thủy sản tạo ra nguồn cung nguyên liệu dồi dào cho ngành chế biến thủy sản phục vụ nhu cầu trong nƣớc và xuất khẩu. Nhờ vậy, xuất khẩu thủy sản đã trở thành một trong những lĩnh vực xuất khẩu quan trọng nhất của nền kinh tế mang lại nguồn ngoại tệ lớn cho đất nƣớc và luôn nằm trong danh sách những ngành có giá trị xuất khẩu hàng đầu của Việt Nam, tạo nguồn thu nhập đáng kể cho nông – ngƣ dân và các doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực này.

Theo thống kế của Cục hải quan Việt Nam, năm 2010 cả nƣớc xuất khẩu đƣợc 1,353 triệu tấn thủy sản trị giá 5,034 tỉ đô la, tăng 11,3% về khối lƣợng và 18,4% về giá trị so với năm 2009. Trong hai tháng đầu năm 2011 xuất khẩu thủy sản Việt Nam đạt 835 triệu USD, tăng 54,4% so với cùng kỳ năm trƣớc. Trong số các thị trƣờng xuất khẩu thủy sản chủ yếu của Việt Nam, thị trƣờng EU đóng một vai trò quan trọng (http://www. Đặc biệt, hiện nay vấn đề về đảm bảo vệ sinh an toàn thực phẩm đối với mỗi ngƣời nói riêng và mỗi quốc gia nói chung là rất quan trọng.

Chính vì vậy cần phải có một biện pháp, một hàng rào kỹ thuật trong thƣơng mại để ngăn chặn hàng xuất khẩu. Hàng rào này liên quan tới việc áp dụng các biện pháp kỹ thuật nhƣ tiêu chuẩn chất lƣợng hàng hóa, các biện pháp nhằm đảm bảo quá trình sản xuất hàng hóa phải an toàn, vệ sinh, bảo vệ môi trƣờng, các vấn đề liên quan tới ghi nhãn, vận chuyển, bảo quản hàng hóa. Chúng là các rào cản hợp lý và hợp pháp, cần đƣợc duy trì. Rào cản thƣơng mại quốc tế rất đa dạng, phức tạp và đƣợc quy định bởi cả hệ thống pháp luật quốc tế, cũng nhƣ luật pháp của từng quốc gia, đƣợc sử dụng không giống nhau ở các quốc gia và vùng lãnh thổ.

Tuy nhiên, còn có những hàng rào kỹ thuật đƣợc dựng lên để hạn chế thƣơng mại của nƣớc khác hoặc mang tính phân biệt đối xử giữa các quốc gia và vùng lãnh thổ, giữa hàng hóa trong nƣớc hoặc nhập khẩu. Hàng rào kỹ thuật (hay rào cản kỹ thuật) là những biện pháp kỹ thuật cần thiết để bảo vệ ngƣời tiêu dùng trong nƣớc, lợi ích quốc gia, bảo hộ sản xuất trong nƣớc song có thể gây trở ngại cho thƣơng mại quốc tế do việc đƣa ra những quy định quá mức cần thiết hoặc không phù hợp với các định chế của Hiệp định TBT. Đề tài luận văn của học viên nhằm giải quyết một phần nhỏ trong nhiệm vụ lớn nói trên với tên là: Nghiên cứu “Hàng rào xanh của thị trường EU đối với hàng hóa thủy sản xuất khẩu của Việt Nam và định hướng cho phát triển thủy sản bền vững” 2. MỤC ĐÍCH CỦA ĐỀ TÀI Nghiên cứu “Hàng rào xanh của thị trƣờng EU để từ đó đƣa ra các giải pháp, định hƣớng phù hợp cho phát triển thủy sản bền vững’’ của Việt Nam.

ĐỐI TƢỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU Đối tƣợng nghiên cứu: - Hàng rào xanh của thị trƣờng EU Phạm vi nghiên cứu - Các cơ chế chính sách ảnh hƣởng tới khả năng xuất khẩu thủy sản của Việt Nam sang thị trƣờng EU trong thời gian qua. PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU Phƣơng pháp thu thập số liệu: - Thu thập thông tin thứ cấp trên báo, tạp chí, internet, niên giám thống kê, cục thống kê. - Các báo cáo tổng kết của bộ thủy sản. - Các báo cáo nghiên cứu có liên quan.

Phƣơng pháp phân tích: - Phƣơng pháp mô tả. - Phƣơng pháp dự báo kinh tế. - Phƣơng pháp tần số đơn giản Phƣơng pháp chuyên gia: - Trực tiếp gặp gỡ hai chuyên gia ngành thủy sản bàn về vấn đề xuất khẩu thủy sản của Việt Nam sang thị trƣờng EU. 1 CHƢƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ HÀNG RÀO XANH CỦA EU VÀ NGÀNH THỦY SẢN VIỆT NAM 1.1 Tổng quan về hàng rào xanh của EU 1.