Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỀN CỦA VIỆC KIÊM TRA ĐÁNH GIA THEO HƯỚNG PHÁT TRIÊN NĂNG LỰC HỌC SINH TRONG DẠY HỌC LỊCH SỬ Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC PHÔ THÔNG 1. Khái niệm về kiém tra, đánh giá Kiểm tra (KT) và đánh giá (ĐG) là khái niệm được sử dụng rông rãi trong nhiều Tĩnh vực khác nhau của cuộc sống nói chung và trong giáo dục (GD), đào tạo (ĐT) nói liệm kiểm tra công cụ và cơ sở chủ yếu để đánh gi chất lượng học tập của học sinh ‘Theo tir điển GD, *Kiểm tr là bộ phận hợp thành của quá trình dạy - hoe nhằm "ấm được thông tin về tình trang và kết quả học tập của học sinh, vé nguyên nhân cơ: bản của thực trạng đó để từn những biện pháp khắc phục lỗ hồng, đồng thời củng cổ vả tấp tục nâng cao hiệu quả của hoạt động dạy học” [20, r224] “Theo tác giả Nguyễn Công Khanh, "kiểm trư là hoạt động đo lường để đưa ra các. Hết quả, các nhận xét, phin quyết dựu vào các thông tin thư được theo công cự đã chuẩn bị trước với mục đích xác định xem cái gì đã đạt được, cái gì chưa đạt được, "những nguyên nhân. kiêm tra cũng là hoại động đánh giá.
Trong giáo dục, kiễm tra thường gắn với việc tìm hiểu làm rõ thực trạng. Các kết quả kiểm tra trên lắp học được sie dung dé diéu chinh kip thời hoạt động dạy và học, hướng tới đạt mục tiêu đã đặt ra” I82, tr23] “Theo tác giả Trin Thị Tuyết Oanh, khái niệm KT trong GD được hiểu la “thu thập những dữ liệu, những thông ti làm cơ sở cho đánh giá" [47, t9]. “Theo tác giá Dăng Văn Hỗ, KT được xem lả phương tiện và hình thức quan trong, nhất để ĐG, thông qua sử dụng bộ công cụ đo được xây dựng trên cơ sở mục tiêu và tiêu chí xác định. “Nội làm của khái niệm Kiểm tra được hiểu là sự xem xét hoạt động để đảnh: giá và xử lý kết quả.
Ngoại diễn của nó là các cách thức tiến hành kiểm tra. 2 nhằm theo dồi, thu thập sổ liệu. chứng cứ đổ đánh giá kết quả học tập. cũng cổ, mở rộng, tăng cường việc học tập và phát triển của học sinh "[25, tr3] “Qua các định nghĩa trên cho thấy, trong quá trình dạy học (QTDH), để nắm được những thông tin về kiến thức, năng lực (NL) và thái độ của người học đạt được sau một cquá trình hay cả quá trình học tập, giáo viên (GV) phải tiền hành KT.
Vì KT sẽ theo. dõi thủ thập được thông tin để D kết quả học ấp, củng tang cường việc học tập và phát triển HS. Vì vậy, KT "được xem là phương tiện và hình thức quan trong dé thực hiện đánh giả kết quả của hoạt déng” [25, tr3] ~ Khái niệm đánh giá Hiện nay, có rất nhiều định nghĩa khác nhau về khái niệm ĐG và được xem xét trên những góc độ rộng, hẹp khác nhau: ĐG nói chung, ĐG trong GD và ĐG kết quả học tập, ‘Theo Trin Thị Tuyết Oanh, “Đánh giá là hoạt động của con người nhằm phán xét về một hay nhiều đặc điểm của sư vật, hiện tương, con người theo những quan niệm và chuẩn mục nhất định mà người đánh giá cân tuân theo” [47, r1], C6 rất nhiều quan niệm về BG trong lĩnh vực GD. Becby: “Đánh giá là sự thự thập và lý giái một cách có hệ thẳng những bằng chứng dẫn tới sự phản xét vé gid tri theo quan điểm hành động” |45, tr8] “Trong bảng thuật ngữ đối chiều Anh -Việt: thuật ngữ "assessment” có nghĩa là 'KTĐG: "Đánh giá là quá trình thu thập thông ti, hình thành những nhận định, phản đoán về kết quả công việc, theo những mục tiêu, tiêu chuẩn đã đề ra, nhằm đề xuất những quyết định thích hợp để cải thiện thực trang, điều chỉnh nâng cao chất lượng và .iệu quả céng vige” (32, 20) ‘Theo R.
Tiler: “Qué trink dink gtd chit yéu là quá trình xác định mức độ thực kiện các mục tiêu của chwong trink, gid duc"[45, tr 8] “Theo Marger: "Đánh giả là việc miễu tả tỉnh hình của học sinh và giáo viên dé quyết định công việc cần phải tiếp sục và giúp học sinh riễn bổ” [32, tr21] “Theo ác giả Trần Thị Tuyết Oanh, ĐG trong GD là “quá trinh thu thập và xử lý Xịp thời, có hệ thống thông tin vẻ hiện trạng, khả năng hay nguyên nhân của chất 1 lượng và hiệu quả giáo duc căn cứ vào mục tiêu dạy học (mục tiêu đào tạo) làm cơ sở cho những chủ trương, biện pháp và hành động giáo dục tiếp theo” [4S, tr8] ‘Theo quan điểm mới về ĐG hiện nay, tác giả Nguyễn Công Khanh đưa ra định nghĩa: “Đúnh giả trong giảo dục là một quả trình thu thập, tổng hợp, diễn giải thông, tin về đối tượng cân đánh giá (hiễu biết hay năng lực của học sinh. chương trình, nhà trường.) một cách cỗ hệ thống nhằm mục đích hiéu biết sâu và sử dụng các thông ti này để ra quyết định vẻ học sinh, về nhà trường hay đưa ra các chính sách giáo dục” 3, tr33] Tác giả Nguyễn Cô ing Khanh đề cập triết lý “Đánh giá để phát triển học tập hay “đánh giả vì sự tiễn bộ của nguéi hoc (assessment for learning) “Theo đó, “ĐG vì sự tiến bộ của người học” nghĩa là xác định rõ kiến thức nền tảng. và các kĩ năng của HS, đồng thời theo dõi sự tién bộ của các cm trong việc học tập. ĐG để phát triển học tập đồi hỏi GV sử dụng thông tin về kết quả KTĐG để cải thiện hoạt động giảng dạy, phát triển NL cia HS, DG vi su tiến bộ nghĩa là ĐG phải diễn ra trong suốt 'QTDH, phải cung cấp những thông tin phản hồi giúp GV biết từng HS tiền bộ đến đâu, chỗ nào c6 su tién bộ, chỗ nào còn yếu để điều chỉnh QTDH, Khi nói đến ĐG vì sự tiến bộ của HS thì phải ĐG làm sao để HS không sợ hãi, không bị thương tôn từ đồ thúc đầy HS nỗ luc.
Sw DG diễn ra trong suốt QTDH gi MS so sánh phát hiện mình thay đối thể nào trên con đường đạt mục tiêu học tập của cá nhãn đã đặt ra. Cần nhận thức rằng DG la mét quá trình học tập. Không chỉ GV biết cách thức, các kĩ thuật KTĐG HS mã quan trọng không kém là HS phải học được cách DG cia GV, phải biết ĐG lẫn nhau và bi tự ĐC kết quả học tập rên uyện của c mình. Có như vậy, HS mới tự phản hồi với bản thân xem kết quả học tập, rên luyện của mình đạt mức nào so với yêu cầu, tốt bay chưa tốt nhu thé nio.DG phải lạo ra và nâng eao NL.
ĐG của chính người học, tức là giúp các em hình thành khả nang ty BG, DG lẫn nhau để phát triển NL tự học của từng HS, đây cũng là mục tiêu GD. ĐÓ phải chính xác, khách quan, chỉ ra được HS đạt được ở mức độ nào so với mục. tiêu, chuẩn đã để ra. Sau khi HS kết thúc một giai đoạn học thì tổ chức ĐG để GV biết được những kiến thức mình dạy, HS đã làm chủ được kiến thức, kĩ năng ở phẩn nào và cy Theo lý luận và PPDHLS, KTĐG trong DHLS là "quá ơình dự thập và xử lý những thông in về tinh hình lĩnh hội kiến thức, bồi dưỡng tr tưởng, đạo đức, hình thành kĩ năng kĩ xảo của học sinh.
so với mục tiêu học tập. Sự hiễu biết về các nguyễn “hân và ảnh hướng tình hình học tập của học sinh giúp giáo viên có những biện pháp. w phạm thích hợp nhằm nâng cao chắt lượng dạy học và giáp các em học tập ngày. cảng tiễn bộ hơn (hoàn thiện kiến thức, hình thành giới quan, phát triển ngôn ngữ, fue duy và giáo dục lòng yêu lao động cho học sinh)” [38, tr 161] 'Như vậy, KTĐG không chỉ là công việc của GV mà là của cả HS.HS cũng phải tự KT và ĐG lẫn nhau.KTĐG là những công việc có liên quan mật thiết với nhau.
KT là phương tiện để ĐG. Do đó, DG trong day học, có nghĩa là đã bao hảm cả KT, 1. Kiếm tra đánh giá quá trình trong day học - một hình thức kiểm tra đánh giá theo hướng phát triển năng lực học sinh Một trong những hướng đổi mới KTĐG theo hướng phát triển NLHS đó là chuyển từ chủ yếu KTĐG kết quả học tập cuối môn học, khóa học (KTĐG tổng kết), nhằm mục đích xếp hạng, phân loại sang sử dụng các loại hình thức KTĐG thường. xuyên, KTĐG định kỳ theo từng chủ đề, từng chương nhằm mục đích phản hồi, điều chỉnh QTDH (được goi là KTĐGQT) KTĐGQT (formative assessment) “là loại đánh giá được thực hiện thường xuyên, Tiên tục trong suất quả trình day học, bao gồm kiém tra migng, kiém tra viết dưới 1 tiễ, kiểm tra thực hành dưới ï ti, quan sát hoạt động học tập của học sinh thông qua các.
Bài học kiến thức mới, bài thực hành, bài ôn tập, sơ kết, tổng Kết, qua tựhọc 6 nha” [9, tr69|. Khai niệm “kiểm tra đánh giá quá trình” dùng đễ chỉ “những hoạt động kiém tra “đánh giá được thực hiện trong quá tình day học, có ý nghĩa phân biệt với những hoạt động kiến tra đánh giá trước Khi bit đầu quá trình dạy học một môn học nào đố (placement assessmem - đánh giá sơ khỏi, đánh giá xếp lớp) hoặc sau khi kết thúc quá. trình dạy học môn hoc nay (summative assessment - dink giá tổn 183,tr39] Mục đích chính của KTĐGQT nhằm sử dụng KTĐG như là một PPDH ‘cue. Qua đó, GV biết rõ hơn về những gì HS dang học và học như thể nảo.Đỗng 16 cơ sở để GV điều chỉnh việc dạy học của mình.KTĐGQT cung cắp những thông tin phản hồi về hoạt động học tập của người học và không nhất thiết được sử dụng cho mục đích xếp hạng.
“Mắt quan tâm của đánh giá quá trình là hiệu quả của oat động giảng dạy trong việc phát triển khả năng của người học, chứ không phải là việc chứng mink học sinh đã đạt được mức độ thành tích nào đó|32, tr28]Trong KTDGOT, việc thu thập thông tin hoặc dữ liệu về hoạt động học tập của người học trong lớp được sử dụng để cải thiện hoạt động dạy và hoạt động học. KTĐGQT không chỉ nhằm mục đích giúp đưa ra kết luận về kết quả GD cuối cùng của từng HS mà còn tập trung vào việc tìm ra những nhân tổ tác động đến kết quả đó để có những giải pháp kíp thời, đúng lúc, giúp cải thiên, nâng cao chất lượng day học. KTĐGQT còn giúp chấn đoán hoặc đo kiến thức và kĩ năng hiện tại của HS nhằm xác định một chương. trình học tương lãi cho phủ hợp.