CHƯƠNG 1 MOT SO VAN DE LÍ LUẬN PHÁP LUẬT LAO ĐỘNG VE GIẢI QUYÉT VIỆC LAM Ở VIỆT NAM TRONG CUỘC CÁCH MẠNG CÔNG NGHIỆP LÀN THỨ TƯ 1. Khái quát về Cách mạng Công nghiệp lần thứ tư Trước cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ tư (CMCN lần thứ tư hoặc CMCN 4.0), có ba cuộc CMCN đã dẫn đến những thay đôi về mô hình sản xuất đó là cơ giới hóa thông qua nước và hơi nước, sản xuất hàng loạt trong dây chuyền lắp ráp va tự động hóa băng công nghệ thông tin. Ké từ sau Diễn đàn kinh tế thế giới năm 2017 tại Đa-vốt Thụy Si, trên thế giới và ở Việt Nam nổi lên một chủ đề khá nóng đó là cuộc CMCN lần thứ tư, gọi tắt là FIR (Fourth industrial Revolution), hoặc gọn hơn nữa là 4G (Fourth Generation). FIR là sự kế tục ba cuộc CMCN trong lịch sử văn minh nhân loại.
Khái niệm về Cách mạng Công nghiệp lần thứ tư Hiện nay, CMCN lần thứ tư đã và đang diễn ra sâu rộng với tốc độ phát trién không ngừng trên toàn thế giới, trên tất cả các lĩnh vực và mọi mặt của đời song, xã hội. Tuy nhiên, thuật ngữ CMCN lần thứ tư vẫn chưa có một khái niệm cụ thể, cô định. Trên thực tế, thuật ngữ này được hiểu theo nhiều cách khác nhau. Thuật ngữ "Industrie 4.0" được sử dụng lần đầu vào năm 2011 tại Hội chợ Hannover, hội chợ hang đầu thé giới về công nghệ và công nghiệp, được tô chức thường niên bởi Deutsche Messe AG (CHLB Đức).
Thủ tướng Đức Angela Merkel tiếp tục nhắc tới Industrie 4.0 tại Diễn đàn Kinh tế thế giới ở Davos tháng 01/2015: “Chứng ta phải đối phó nhanh chóng với sự hợp nhất giữa thé giới trực tuyén và thé giới sản xuất công nghiệp. Ở CHLB Đức, chúng tôi gọi đó là Cách mạng Công nghiệp 4. Theo Nghị viện Châu Âu, CMCN lần thứ tư là thuật ngữ chỉ một nhóm các biến đồi nhanh chóng trong thiết kế, sản xuất, vận hành và dịch vụ của các hệ thống và sản phâm sản xuất.0 biểu thi rang đây là cuộc CMCN thứ tư của thế giới, kế thừa của 5 European Commission (2017), Digital Transformation Monitor — Germany: Industrie 4. 3 ba cuộc CMCN trước đó mà đã tạo ra bước nhảy vọt về năng suất và thay đôi cuộc sống của con người trên khắp thế giới”.
Theo Công ty tư vẫn và nghiên cứu về CNTT hàng đầu thế giới Gartner, CMCN lần thứ tư kết nối các hệ thống nhúng và cơ sở sản xuất thông minh để tạo ra sự hội tụ kĩ thuật số giữa công nghiệp, kinh doanh, chức năng và quy trình bên trongŠ. Theo Klaus Schwab — người sáng lập và chủ tịch điều hành của Diễn đàn Kinh tế thé giới, CMCN lần thứ tư được định nghĩa là “một cụm thuật ngữ cho các công nghệ và khái niệm của tô chức trong chuỗi giá trị” đi cùng với các hệ thông vật lý trong không gian ảo, Internet kết nối vạn vật (loT) và Internet của các dich vụ (IoS)?. Theo ông, CMCN 4.0 diễn ra trên ba lĩnh vực chính: vật chat, kĩ thuật số và sinh học!9, Nhìn chung, những quan điểm về khái niệm CMCN lần thứ tư được đưa ra nhằm tham chiếu đến sự chuyền đổi toàn diện của toàn bộ lĩnh vực sản xuất công nghiệp thông qua việc hợp nhất công nghệ số và Internet với công nghiệp thông thường. Tuy nhiên, những khái niệm trên vẫn chưa thực sự toàn diện và làm nôi bật rằng CMCN lần thứ tư là một cuộc cách mạng mới, không phải chỉ là một sự tiễn hóa của CMCN lần thứ ba.
Trên thực tế, một số ý kiến trái ngược về nội dung, bản chất của CMCN lần thứ tư đã xuất hiện. Cụ thể, The Economist đã nhận định rằng CMCN lần thứ tư chỉ là một sự tiễn hóa của cuộc CMCN thứ ba. Bên cạnh đó, Harald Kruger, giảm đốc sản xuất của tập đoàn BMW cho răng sự phát triển này không phải là cuộc cách mạng. Ông giải thích rang đó là một sự phát triển không ngừng của công nghệ, giúp các công ty đạt được năng suất cao, tính linh hoạt cũng như nâng cao chất lượng sản phâm, dịch vụ!!.
Theo quan điểm của nhóm tác giả, Cách mạng Công nghiệp lan thứ tư là sự phát triển công nghệ từ các hệ thống nhúng sang các hệ thống vật lý không gian mạng, làm 7 European Parliament (2015), Industry 4.0: Digitalisation for productivity and growth, pp. (2015), What Is Industrie 4.0 and What Should ClOs Do About H2, https://www.com/en/newsroom/press-releases/2015-05-18-what-is-industrie-4-and-what-should-cios-do- about-it, ngay truy cap: 08/02/2020. ° Nguyễn An Hà và Tran Dinh Hưng (2018), Cách mang công nghiệp 4.0 ở Châu Au, tác động đến Ba Lan và ham ý cho Việt Nam, https://vass.vn/nghien-cuu-khoa-hoc-xa-hoi-va-nhan-van/cach-mang-cong-nghiep-40-o0-chau-au- tac-dong-den-ba-lan-va-ham-y-cho-viet-nam-45, ngày truy cập: 08/02/2020. 19 Klaus Schwab (2016), The Fourth Industrial Revolution, pp.
!! Joseph Evans Agolla, Daisuke Kanama, Leonid Mylnikov, Arif Sikander, Erno Salmela, Ivary Vimm, Mikko Mantyneva, Heikki Ruohomaa, Vesa Kalevi Salminen, Antonella Petrillo, Fabio De Felice, Raffaele Cioffi, Federico Zomparelli and Pavel Adamek (2018), Digital Transformation in Smart Manufacturing, Intech Publishing House, pp. 4 xóa nhòa ranh giới giữa các yếu tô vật chất, kỹ thuật số và sinh học. Tốc độ phát triển của những đột phá trong Cách mạng công nghiệp lan thứ tư diễn ra theo cấp số mũ và tạo ra thay đổi căn bản cho toàn bộ các hệ thong sản xuất, quản lý và quản trị trong đời sống kinh tế - xã hội của nhân loại. Đặc trưng của Cách mạng Công nghiệp lần thứ tư Thứ nhất, kết hợp giữa thế giới ảo và thực thể.0 đã bắt đầu từ những năm 2000, đặc trưng bởi sự hợp nhất, không có ranh giới giữa các lĩnh vực vật chất, kỹ thuật số và sinh học.
Vì thế, có thé thay rang, CMCN lần thứ tư đã va đang thay đổi những thói quen truyền thống của mỗi người, từ những việc đơn giản như gọi một chiếc taxi, đặt chỗ một chuyến bay,. đến những việc phức tạp hơn như thiết kế nhà thông minh, phẫu thuật băng rô bốt,. - tat cả đều có thé thực hiện từ xa. Thứ hai, quy mô và tốc độ phát triển — chưa có tiền lệ trong lịch sử nhân loại.
Có thé nói, tốc độ phát triển của những đột phá trong CMCN 4.0 này chưa có tiền lệ trong lịch sử. Nếu như các cuộc CMCN trước đây diễn ra với tốc độ theo cấp SỐ cộng thì tốc độ phát triển của CMCN lần thứ tư này là theo cấp số nhân. Thời gian từ khi các ý tưởng công nghệ và đôi mới sáng tạo được phôi thai, đến hiện thực hóa các ý tưởng đó trong các phòng thí nghiệm và thương mại hóa các sản phẩm và quy trình mới đó trên quy mô lớn và phạm vi toàn cầu đã được rút ngắn đáng kể!?. Thứ ba, tác động mạnh mẽ và toàn diện đến thế giới đương đại.
CMCN lần thứ nhất diễn ra từ thế kỷ XVIII đến XIX ở châu Âu và Hoa Kỳ. Ngành công nghiệp sắt và dệt, cùng với sự phát triển của động cơ hơi nước, đóng vai trò trung tâm trong CMCN này. CMCN lần thứ hai là giai đoạn tăng trưởng của các ngành công nghiệp đã có từ trước và mở rộng các ngành mới như thép, dầu, điện và sử dụng điện dé sản xuất hàng loạt. Sau đó, CMCN lần thứ ba ra đời và được xem là cuộc cách mạng kỹ thuật số.
Đến CMCN lần thứ tư, so với các cuộc CMCN trước, nó là xu hướng của tự động hóa và trao đôi dữ liệu trong công nghệ sản xuất, làm xóa nhòa ranh giới giữa hệ thống mạng vật lý, mạng Internet kết nối vạn vật và điện toán đám mây. Do đó, cuộc CMCN này không chỉ về các 2? Nguyễn Thắng (2016), CMCN4: Một số đặc trưng, tác động và hàm ý chính sách cho Việt Nam, https://ngkt.vn/cmcn4-mot-so-dac-trung-tac-dong-va-ham-y-chinh-sach-cho-viet-nam/, ngày truy cập: 02/02/2020. 5 máy móc, hệ thống thông minh, được kết nối mà còn có phạm vi rộng lớn hơn nhiều, tạo ra những đột phá xa hơn. Chính vì thế, cuộc CMCN 4.0 đã có những tác động to lớn về kinh tế và xã hội của thế giới đương đại ở tất cả các cấp — trong từng quốc gia, khu vực và toàn cầu.
Về mặt kinh tế, cuộc CMCN lần thứ tư có tác động đến tiêu dùng, sản xuất và giá cả. Đánh giá về cuộc CMCN này, Wnsalllnypos - Phó Chủ tịch Hội Công nghiệp và Doanh nhân Quốc tế, Bộ công thương Nga cho biết, nhu cầu tiêu dùng đang trở thành yếu tố then chốt trong tăng trưởng sản xuất, theo đó, xã hội cho phép tất cả mọi công dân những cơ hội dé phat huy tối da mức tiêu thụ sản phẩm và dịch vụ nhằm đạt được sự tăng trưởng tiềm năng một cách tối ưu nhất!3. Đồng thời, CMCN lần thứ tư cũng tác động tích cực đến lạm phát toàn cầu. Về mặt xã hội, CMCN 4.0 một mặt tác động trực tiếp vào đời sống xã hội và con người, làm tăng tuổi thọ, sức khoẻ, trí lực,.
Mặt khác, bằng cách gián tiếp hơn, nhưng lại mạnh mẽ hơn, nhanh chóng và sâu rộng hơn, nó tác động đến con người và xã hội thông qua công nghệ, sản xuất, viễn thông và giao tiếp. Theo quan điểm của nhóm tác giả, đặc trung quan trọng nhất của Cách mạng Công nghiệp lan thứ tư đó là quy mô và tốc độ phát triển chưa từng có trong tiền lệ lịch sử. Về quy mô phát triển, phát biểu mở màn Hội nghị Diễn đàn Kinh tế thế giới về ASEAN năm 2018, Chủ tịch Klaus Schwab cho răng so với cuộc CMCN lần thứ ba, CMCN lần thứ tư toàn diện hơn, sẽ định hình lại phương cách sản xuất, hình thức tiêu thụ, cách thức chúng ta giao tiếp, thậm chí là cách chúng ta séng'*. TS Nguyễn Thắng'Š, trong báo cáo khoa hoc với chủ đề về cuộc CMCN lần thứ tư đã nhắn mạnh, CMCN lần thứ tư đang vẽ lại bản d6 kinh tế thế giới, có thé làm dịch chuyên trung tâm trong lực kinh tế toàn cầu từ Tây sang Đông và từ Bac sang Nam'.
Điều này càng khang định quy mô và tam ảnh hưởng của cuộc CMCN lần thứ tư đối với sự phát triển của thé giới. Về tốc độ phát trién, khi so sánh với các cuộc CMCN trước đây, CMCN lần thứ tư đang phát triển theo cấp số 13 Vines IIInypos, 4. ! Hoa Lac Hi-tech Park (2018), WEF ASEAN 2018 - Diễn đàn mở về Khởi nghiệp sáng tạo trong Cuộc cách mạng công nghiệp 4.vn/vi/tin-tuc/wef-asean-2018-dien-dan-mo-ve-khoi-nghiep-sang-tao-trong-cuoc- cach-mang-cong-nghiep-4-0-1761.html, ngày truy cập: 09/02/2020. !5 Giám đốc Trung tâm phân tích và dự báo (Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam).
16 Viện Triết học - Viện Han lâm KHXH Việt Nam (2017), Báo cáo khoa học “Cuộc Cách mạng Công nghiệp lan thư tư: Một số đặc trưng, tác động và hàm ý chính sách đối với Việt Nam `. 6 nhân chứ không phải là tốc độ tuyến tính.