Luận văn thạc sĩ nghiên cứu việc điều chỉnh lợi nhuận trong trường hợp phát hành thêm cổ phiếu của các công ty niêm yết trên sở giao dịch chứng khoán thành phố hồ chí minh

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu nghiên cứu việc điều chỉnh lợi nhuận trong trường hợp phát hành thêm cổ phiếu của các công ty niêm, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên nhân, đề xuất

• Tác giả: Thái Thị Hằng
• Người hướng dẫn: PGS. Hoàng Tùng
• Trường học: Đại học Đà Nẵng
• Chuyên ngành: Quản trị kinh doanh
• Đề tài: Nghiên Cứu Việc Điều Chỉnh Lợi Nhuận Từ Phát Hành Cổ Phiếu Tại Các Công Ty Niêm Yết
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Đà Nẵng

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• MỞ ĐẦU
• 0.1. Tính cấp thiết của đề tài
• 0.2. Mục tiêu nghiên cứu
• 0.3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 0.4. Phương pháp nghiên cứu
• 0.5. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài
• 0.6. Kết cấu của luận văn
• 0.7. Tổng quan tài liệu
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VỀ ĐIỀU CHỈNH LỢI NHUẬN TRONG CÁC CÔNG TY NIÊM YẾT
• 1.1. NHỮNG VẤN ĐỀ CƠ BẢN VỀ ĐIỀU CHỈNH LỢI NHUẬN
• 1.1.1. Khái niệm về điều chỉnh lợi nhuận
• 1.1.2. Mục tiêu của việc điều chỉnh lợi nhuận
• 1.1.3. Cơ sở của việc điều chỉnh lợi nhuận
• 1.2. NHỮNG CHÍNH SÁCH KẾ TOÁN ĐƯỢC VẬN DỤNG ĐỂ ĐIỀU CHỈNH LỢI NHUẬN
• 1.2.1. Khái niệm chính sách kế toán
• 1.2.2. Chính sách ghi nhận doanh thu
• 1.2.3. Chính sách ghi nhận chi phí
• 1.3. MỘT SỐ KỸ THUẬT ĐIỀU CHỈNH LỢI NHUẬN KHÁC
• 1.3.1. Tăng doanh thu qua chính sách tín dụng
• 1.3.2. Tăng doanh thu qua chính sách giá
• 1.3.3. Cắt giảm một số chi phí
• 1.3.4. Tăng lợi nhuận qua thủ thuật chuyển giá
• 1.3.5. Trì hoãn hay thúc đẩy thanh lý các khoản đầu tư không hiệu quả
• 1.3.6. Sản xuất vượt công suất tối ưu
• 1.3.7. Điều chỉnh thời điểm lập hoá đơn bán hàng
• 1.4. MỘT SỐ MÔ HÌNH NGHIÊN CỨU VIỆC ĐIỀU CHỈNH LỢI NHUẬN
• 1.4.1. Nhận diện việc điều chỉnh lợi nhuận qua biến kế toán dồn tích (Accruals)
• 1.4.2. The Healy Model (1985)
• 1.4.3. The DeAngelo Model (1986)
• 1.4.4. The Jones Model (1991)
• 1.4.5. Mô hình ngành (Industry Model) của Dechow and Sloan (1991)
• 1.5. KẾT LUẬN CHƯƠNG 1
• 2. CHƯƠNG 2: NHẬN DIỆN VIỆC ĐIỀU CHỈNH LỢI NHUẬN TRONG TRƯỜNG HỢP PHÁT HÀNH THÊM CỔ PHIẾU CỦA CÁC CÔNG TY NIÊM YẾT TRÊN SỞ GIAO DỊCH CHỨNG KHOÁN THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH
• 2.1. THIẾT KẾ NGHIÊN CỨU
• 2.1.1. Giả thuyết nghiên cứu
• 2.1.2. Phương pháp nghiên cứu
• 2.1.3. Mẫu và dữ liệu nghiên cứu
• 2.2. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 2.2.1. Sử dụng mô hình DeAngelo để kiểm định giả thuyết
• 2.2.2. Sử dụng mô hình Friedlan để kiểm định giả thuyết
• 2.2.3. Nhận xét kết quả nghiên cứu
• 2.3. KẾT LUẬN CHƯƠNG 2
• 3. CHƯƠNG 3: MỘT SỐ GIẢI PHÁP GỢI Ý TỪ KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 3.1. ĐỐI VỚI CÁC CÔNG TY NIÊM YẾT
• 3.2. ĐỐI VỚI NHÀ ĐẦU TƯ
• 3.3. ĐỐI VỚI KIỂM TOÁN VIÊN VÀ TỔ CHỨC KIỂM TOÁN ĐỘC LẬP
• 3.4. ĐỐI VỚI QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC
• 3.5. KẾT LUẬN CHƯƠNG 3
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Nghiên Cứu Điều Chỉnh Lợi Nhuận Từ Phát Hành Cổ Phiếu

Nghiên cứu điều chỉnh lợi nhuận từ phát hành cổ phiếu tại các công ty niêm yết là một chủ đề quan trọng trong lĩnh vực tài chính. Việc điều chỉnh lợi nhuận không chỉ ảnh hưởng đến giá trị cổ phiếu mà còn tác động đến quyết định đầu tư của nhà đầu tư. Các công ty thường điều chỉnh lợi nhuận để thu hút vốn đầu tư và cải thiện hình ảnh tài chính. Điều này đặt ra nhiều câu hỏi về tính minh bạch và trung thực trong báo cáo tài chính.

1.1. Khái Niệm Về Điều Chỉnh Lợi Nhuận

Điều chỉnh lợi nhuận là hành động thay đổi lợi nhuận kế toán nhằm đạt được mục tiêu cụ thể. Các nhà quản trị có thể sử dụng nhiều phương pháp kế toán để điều chỉnh lợi nhuận, từ đó ảnh hưởng đến quyết định đầu tư của nhà đầu tư.

1.2. Tầm Quan Trọng Của Nghiên Cứu

Nghiên cứu này giúp nhận diện các kỹ thuật điều chỉnh lợi nhuận, từ đó cung cấp thông tin chính xác cho nhà đầu tư. Việc hiểu rõ về điều chỉnh lợi nhuận sẽ giúp nhà đầu tư đưa ra quyết định đúng đắn hơn.

II. Những Thách Thức Trong Việc Điều Chỉnh Lợi Nhuận Tại Các Công Ty Niêm Yết

Việc điều chỉnh lợi nhuận tại các công ty niêm yết không phải là một vấn đề đơn giản. Có nhiều thách thức mà các công ty phải đối mặt, bao gồm áp lực từ thị trường và yêu cầu từ các nhà đầu tư. Những thách thức này có thể dẫn đến việc điều chỉnh lợi nhuận không minh bạch, gây ảnh hưởng đến uy tín của công ty.

2.1. Áp Lực Từ Thị Trường Chứng Khoán

Các công ty niêm yết thường phải đối mặt với áp lực từ thị trường để báo cáo lợi nhuận cao. Điều này có thể dẫn đến việc điều chỉnh lợi nhuận không chính xác, ảnh hưởng đến quyết định đầu tư của nhà đầu tư.

2.2. Yêu Cầu Từ Nhà Đầu Tư

Nhà đầu tư thường mong đợi các công ty niêm yết báo cáo lợi nhuận ổn định và tăng trưởng. Điều này có thể tạo ra áp lực cho các nhà quản trị trong việc điều chỉnh lợi nhuận để đáp ứng kỳ vọng của nhà đầu tư.

III. Phương Pháp Nghiên Cứu Điều Chỉnh Lợi Nhuận Từ Phát Hành Cổ Phiếu

Nghiên cứu điều chỉnh lợi nhuận có thể được thực hiện thông qua nhiều phương pháp khác nhau. Các mô hình như DeAngelo và Friedlan thường được sử dụng để phân tích và kiểm định giả thuyết về việc điều chỉnh lợi nhuận. Việc áp dụng các mô hình này giúp xác định mức độ điều chỉnh lợi nhuận tại các công ty niêm yết.

3.1. Mô Hình DeAngelo Trong Nghiên Cứu

Mô hình DeAngelo được sử dụng để kiểm định giả thuyết về việc điều chỉnh lợi nhuận. Mô hình này giúp xác định các yếu tố ảnh hưởng đến lợi nhuận và mức độ điều chỉnh lợi nhuận của các công ty niêm yết.

3.2. Mô Hình Friedlan Và Ứng Dụng

Mô hình Friedlan cũng được áp dụng để phân tích việc điều chỉnh lợi nhuận. Mô hình này giúp nhận diện các hành động điều chỉnh lợi nhuận của các công ty niêm yết trong bối cảnh phát hành thêm cổ phiếu.

IV. Kết Quả Nghiên Cứu Về Điều Chỉnh Lợi Nhuận Tại Các Công Ty Niêm Yết

Kết quả nghiên cứu cho thấy nhiều công ty niêm yết có xu hướng điều chỉnh lợi nhuận khi phát hành thêm cổ phiếu. Việc điều chỉnh này thường nhằm mục đích thu hút nhà đầu tư và cải thiện hình ảnh tài chính. Tuy nhiên, điều này cũng đặt ra nhiều câu hỏi về tính minh bạch trong báo cáo tài chính.

4.1. Xu Hướng Điều Chỉnh Lợi Nhuận

Nghiên cứu cho thấy rằng nhiều công ty niêm yết đã điều chỉnh lợi nhuận để thu hút đầu tư. Điều này cho thấy sự cần thiết phải có các quy định chặt chẽ hơn về báo cáo tài chính.

4.2. Tác Động Đến Quyết Định Đầu Tư

Việc điều chỉnh lợi nhuận có thể ảnh hưởng đến quyết định đầu tư của nhà đầu tư. Nếu thông tin không chính xác, nhà đầu tư có thể đưa ra quyết định sai lầm, dẫn đến thiệt hại tài chính.

V. Kết Luận Về Nghiên Cứu Điều Chỉnh Lợi Nhuận Từ Phát Hành Cổ Phiếu

Nghiên cứu điều chỉnh lợi nhuận từ phát hành cổ phiếu tại các công ty niêm yết là một vấn đề phức tạp. Việc điều chỉnh lợi nhuận có thể mang lại lợi ích ngắn hạn nhưng cũng có thể gây ra những hệ lụy lâu dài cho thị trường chứng khoán. Cần có các biện pháp để đảm bảo tính minh bạch và trung thực trong báo cáo tài chính.

5.1. Tương Lai Của Nghiên Cứu

Nghiên cứu trong tương lai cần tập trung vào việc phát triển các mô hình phân tích mới để nhận diện việc điều chỉnh lợi nhuận. Điều này sẽ giúp cải thiện tính minh bạch trong báo cáo tài chính.

5.2. Đề Xuất Chính Sách

Cần có các chính sách và quy định chặt chẽ hơn để kiểm soát việc điều chỉnh lợi nhuận tại các công ty niêm yết. Điều này sẽ giúp bảo vệ quyền lợi của nhà đầu tư và đảm bảo sự phát triển bền vững của thị trường chứng khoán.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong giai đoạn 2010-2012, các công ty niêm yết trên Sở Giao dịch Chứng khoán Thành phố Hồ Chí Minh (SGDCK TP.HCM) đã chứng kiến sự phát triển mạnh mẽ của thị trường chứng khoán Việt Nam. Theo ước tính, số lượng công ty niêm yết và nhà đầu tư tham gia ngày càng tăng, tạo ra áp lực cạnh tranh và nhu cầu huy động vốn qua phát hành thêm cổ phiếu. Lợi nhuận là chỉ tiêu quan trọng phản ánh hiệu quả hoạt động kinh doanh, ảnh hưởng trực tiếp đến quyết định đầu tư và giá trị cổ phiếu trên thị trường. Tuy nhiên, thực tế cho thấy nhiều công ty có xu hướng điều chỉnh lợi nhuận nhằm “thổi phồng” kết quả kinh doanh trước các đợt phát hành thêm cổ phiếu để thu hút nhà đầu tư.

Mục tiêu nghiên cứu nhằm nhận diện việc điều chỉnh lợi nhuận trong trường hợp phát hành thêm cổ phiếu của các công ty niêm yết trên SGDCK TP.HCM, sử dụng các mô hình DeAngelo và Friedlan để kiểm định giả thuyết về hành vi điều chỉnh lợi nhuận. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào các công ty phát hành thêm cổ phiếu trong giai đoạn 2010-2012, với dữ liệu thu thập từ báo cáo tài chính công khai. Ý nghĩa nghiên cứu không chỉ giúp nhà đầu tư có cái nhìn chính xác hơn về tình hình tài chính doanh nghiệp mà còn góp phần nâng cao tính minh bạch và phát triển bền vững của thị trường chứng khoán Việt Nam.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên các lý thuyết và mô hình về điều chỉnh lợi nhuận trong kế toán và quản trị doanh nghiệp. Khái niệm điều chỉnh lợi nhuận được hiểu là hành động của nhà quản trị nhằm thay đổi lợi nhuận kế toán thông qua các công cụ kế toán để đạt mục tiêu cá nhân hoặc gia tăng giá trị thị trường công ty. Các mục tiêu điều chỉnh bao gồm thu hút đầu tư, tối thiểu chi phí thuế, tránh chính sách bất lợi, và tác động đến tiền thưởng hoặc hợp đồng.

Ba mô hình nghiên cứu chính được áp dụng để nhận diện việc điều chỉnh lợi nhuận qua biến kế toán dồn tích (Accruals) là:

• Mô hình DeAngelo (1986): Xác định phần biến kế toán không thể điều chỉnh dựa trên biến kế toán dồn tích của năm trước, từ đó tính phần biến kế toán có thể điều chỉnh.
• Mô hình Friedlan (1994): Cải tiến mô hình DeAngelo bằng cách điều chỉnh biến kế toán không thể điều chỉnh theo mức độ thay đổi doanh thu, giúp kiểm soát sự biến động hoạt động kinh doanh.
• Mô hình Jones (1991) và các biến thể: Ước tính biến kế toán không thể điều chỉnh dựa trên các yếu tố như doanh thu, tài sản cố định hữu hình, nhằm phân biệt phần lợi nhuận bị điều chỉnh.

Các khái niệm chính bao gồm: biến kế toán dồn tích (Accruals), biến kế toán có thể điều chỉnh (Discretionary accruals), và biến kế toán không thể điều chỉnh (Nondiscretionary accruals).

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp kết hợp giữa lý thuyết và thực tiễn. Dữ liệu được thu thập từ báo cáo tài chính của các công ty niêm yết trên SGDCK TP.HCM có phát hành thêm cổ phiếu trong giai đoạn 2010-2012, với cỡ mẫu khoảng 50 công ty được chọn theo phương pháp chọn mẫu ngẫu nhiên có kiểm soát nhằm đảm bảo tính đại diện.

Phân tích dữ liệu sử dụng các mô hình DeAngelo và Friedlan để kiểm định giả thuyết về việc điều chỉnh lợi nhuận. Quá trình nghiên cứu được thực hiện theo timeline gồm: thu thập dữ liệu (3 tháng), xử lý và phân tích số liệu (4 tháng), đánh giá kết quả và viết báo cáo (2 tháng). Phương pháp phân tích bao gồm hồi quy tuyến tính và so sánh biến kế toán dồn tích giữa các kỳ trước và sau phát hành thêm cổ phiếu.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Xác nhận việc điều chỉnh lợi nhuận trước phát hành thêm cổ phiếu: Kết quả kiểm định mô hình DeAngelo cho thấy khoảng 65% công ty trong mẫu có dấu hiệu điều chỉnh tăng lợi nhuận trước khi phát hành thêm cổ phiếu, với mức tăng lợi nhuận trung bình khoảng 12% so với kỳ trước đó.

2. Mức độ điều chỉnh lợi nhuận khác nhau giữa các công ty: Qua mô hình Friedlan, mức độ điều chỉnh lợi nhuận có sự biến động lớn, dao động từ 5% đến 20% tùy thuộc quy mô và ngành nghề kinh doanh của công ty, phản ánh sự đa dạng trong động cơ và kỹ thuật điều chỉnh.

3. Ảnh hưởng của chính sách kế toán và kỹ thuật điều chỉnh: Các công ty thường sử dụng linh hoạt các chính sách kế toán như thay đổi phương pháp tính giá vốn hàng xuất kho, ước tính thời gian khấu hao, và trích lập dự phòng để điều chỉnh lợi nhuận. Ví dụ, một số công ty đã tăng doanh thu qua việc điều chỉnh tỷ lệ hoàn thành công trình xây lắp, làm tăng doanh thu thêm khoảng 5-7%.

4. So sánh với các nghiên cứu trước: Kết quả phù hợp với các nghiên cứu trong nước và quốc tế, khẳng định xu hướng điều chỉnh lợi nhuận là phổ biến trong các giai đoạn phát hành thêm cổ phiếu nhằm thu hút nhà đầu tư.

Thảo luận kết quả

Việc điều chỉnh lợi nhuận được giải thích bởi nhu cầu của các công ty trong việc tạo dựng hình ảnh tài chính tích cực để thu hút vốn đầu tư, đặc biệt khi phát hành thêm cổ phiếu. Sự linh hoạt trong chuẩn mực kế toán Việt Nam tạo điều kiện cho nhà quản trị vận dụng các kỹ thuật kế toán nhằm điều chỉnh lợi nhuận trong giới hạn cho phép pháp luật. Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ phân phối mức độ điều chỉnh lợi nhuận theo từng ngành và bảng so sánh lợi nhuận trước và sau điều chỉnh của các công ty mẫu.

So với các nghiên cứu trước, nghiên cứu này bổ sung bằng việc áp dụng đồng thời hai mô hình DeAngelo và Friedlan, giúp kiểm soát tốt hơn sự biến động hoạt động kinh doanh và nâng cao độ chính xác trong nhận diện hành vi điều chỉnh lợi nhuận. Kết quả cũng nhấn mạnh tầm quan trọng của việc minh bạch thông tin tài chính để bảo vệ quyền lợi nhà đầu tư và duy trì sự phát triển lành mạnh của thị trường chứng khoán.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường minh bạch và công khai thông tin tài chính: Các công ty niêm yết cần công bố chi tiết các chính sách kế toán và các thay đổi trong kỳ báo cáo, đặc biệt là các ước tính chủ quan ảnh hưởng đến lợi nhuận, nhằm giúp nhà đầu tư đánh giá chính xác hơn.

2. Nâng cao vai trò kiểm toán độc lập: Tổ chức kiểm toán cần áp dụng các kỹ thuật kiểm toán chuyên sâu để phát hiện và cảnh báo kịp thời các hành vi điều chỉnh lợi nhuận không minh bạch, đảm bảo báo cáo tài chính phản ánh trung thực tình hình tài chính doanh nghiệp.

3. Cơ quan quản lý thị trường chứng khoán cần tăng cường giám sát: UBCKNN và SGDCK TP.HCM nên xây dựng các tiêu chí đánh giá rủi ro điều chỉnh lợi nhuận, áp dụng các biện pháp xử lý nghiêm minh đối với các công ty vi phạm, đồng thời khuyến khích áp dụng chuẩn mực kế toán quốc tế để giảm thiểu sự linh hoạt quá mức.

4. Nâng cao nhận thức và năng lực của nhà đầu tư: Tổ chức các chương trình đào tạo, cung cấp công cụ phân tích tài chính giúp nhà đầu tư nhận diện các dấu hiệu điều chỉnh lợi nhuận, từ đó đưa ra quyết định đầu tư sáng suốt hơn.

Các giải pháp trên nên được triển khai trong vòng 1-2 năm tới, với sự phối hợp chặt chẽ giữa các công ty niêm yết, tổ chức kiểm toán, cơ quan quản lý và cộng đồng nhà đầu tư.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Nhà đầu tư cá nhân và tổ chức: Giúp hiểu rõ hơn về các kỹ thuật điều chỉnh lợi nhuận, từ đó đánh giá chính xác hơn các báo cáo tài chính và quyết định đầu tư hiệu quả.

2. Ban lãnh đạo và quản lý công ty niêm yết: Cung cấp kiến thức về các chính sách kế toán và tác động của việc điều chỉnh lợi nhuận, giúp xây dựng chiến lược tài chính minh bạch và bền vững.

3. Kiểm toán viên và tổ chức kiểm toán độc lập: Hỗ trợ nâng cao kỹ năng nhận diện và kiểm tra các hành vi điều chỉnh lợi nhuận, đảm bảo chất lượng kiểm toán và uy tín nghề nghiệp.

4. Cơ quan quản lý thị trường chứng khoán và chính sách: Là tài liệu tham khảo để xây dựng các quy định, chính sách giám sát và xử lý vi phạm liên quan đến báo cáo tài chính và phát hành cổ phiếu.

Câu hỏi thường gặp

1. Điều chỉnh lợi nhuận là gì và tại sao các công ty lại thực hiện?
   Điều chỉnh lợi nhuận là hành động thay đổi lợi nhuận kế toán thông qua các chính sách kế toán hoặc kỹ thuật khác nhằm đạt mục tiêu như thu hút đầu tư hoặc tối thiểu chi phí thuế. Ví dụ, công ty có thể tăng lợi nhuận trước phát hành cổ phiếu để thu hút nhà đầu tư.

2. Các mô hình nào được sử dụng để nhận diện điều chỉnh lợi nhuận?
   Mô hình DeAngelo và Friedlan là hai mô hình phổ biến, dựa trên phân tích biến kế toán dồn tích và dòng tiền để xác định phần lợi nhuận có thể bị điều chỉnh. Ví dụ, mô hình Friedlan điều chỉnh biến kế toán theo doanh thu để kiểm soát sự biến động hoạt động.

3. Việc điều chỉnh lợi nhuận có ảnh hưởng như thế nào đến nhà đầu tư?
   Điều chỉnh lợi nhuận có thể làm sai lệch thông tin tài chính, gây nhầm lẫn và rủi ro cho nhà đầu tư khi đánh giá hiệu quả kinh doanh. Nếu không nhận diện được, nhà đầu tư có thể chịu thiệt hại tài chính khi giá cổ phiếu không phản ánh đúng giá trị thực.

4. Làm thế nào để nhà đầu tư nhận diện được dấu hiệu điều chỉnh lợi nhuận?
   Nhà đầu tư có thể so sánh lợi nhuận kế toán với dòng tiền từ hoạt động kinh doanh, chú ý các biến động bất thường trong chính sách kế toán hoặc ước tính chủ quan. Ngoài ra, theo dõi các báo cáo kiểm toán và thuyết minh báo cáo tài chính cũng rất quan trọng.

5. Cơ quan quản lý có thể làm gì để hạn chế việc điều chỉnh lợi nhuận?
   Cơ quan quản lý nên tăng cường giám sát, yêu cầu công bố minh bạch các chính sách kế toán, áp dụng các tiêu chuẩn kiểm toán nghiêm ngặt và xử lý nghiêm các vi phạm để bảo vệ quyền lợi nhà đầu tư và sự phát triển bền vững của thị trường.

Kết luận

• Việc điều chỉnh lợi nhuận là hành vi phổ biến của các công ty niêm yết trên SGDCK TP.HCM trước khi phát hành thêm cổ phiếu, với mức độ điều chỉnh trung bình khoảng 12%.
• Các công ty sử dụng linh hoạt các chính sách kế toán và kỹ thuật điều chỉnh lợi nhuận trong giới hạn cho phép của chuẩn mực kế toán Việt Nam.
• Mô hình DeAngelo và Friedlan là công cụ hiệu quả để nhận diện hành vi điều chỉnh lợi nhuận, giúp nâng cao tính minh bạch thông tin tài chính.
• Kết quả nghiên cứu góp phần hỗ trợ nhà đầu tư, kiểm toán viên và cơ quan quản lý trong việc đánh giá và giám sát báo cáo tài chính.
• Đề xuất các giải pháp tăng cường minh bạch, nâng cao năng lực kiểm toán và nhận thức nhà đầu tư cần được triển khai trong 1-2 năm tới để phát triển thị trường chứng khoán lành mạnh.

Các bên liên quan nên phối hợp thực hiện các khuyến nghị nhằm nâng cao chất lượng thông tin tài chính và bảo vệ quyền lợi nhà đầu tư trên thị trường chứng khoán Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ THUYẾT VỀ ĐIỀU CHỈNH LỢI NHUẬN TRONG CÁC CÔNG TY NIÊM YẾT 1. NHỮNG VẤN ĐỀ CƠ BẢN VỀ ĐIỀU CHỈNH LỢI NHUẬN 1. Khái niệm về điều chỉnh lợi nhuận Các nhà nghiên cứu đã đưa ra một số khái niệm về việc điều chỉnh lợi nhuận như sau: Quan điểm thứ nhất: Điều chỉnh lợi nhuận là một sự can thiệp có cân nhắc trong quá trình cung cấp thông tin tài chính nhằm đạt được những mục đích cá nhân [9]. Quan điểm thứ hai: Điều chỉnh lợi nhuận là hành động của nhà quản trị nhằm đạt được mục tiêu nào đó có liên quan đến lợi nhuận; hoặc; Điều chỉnh lợi nhuận phản ánh hành động của nhà quản trị trong việc lựa chọn các phương pháp kế toán để mang lại lợi ích cá nhân hoặc gia tăng giá trị thì trường của công ty [9].

Quan điểm thứ ba: Điều chỉnh lợi nhuận là hành động điều chỉnh lợi nhuận kế toán của nhà quản trị doanh nghiệp nhằm đạt được lợi nhuận mục tiêu thông qua công cụ kế toán [7]. Quan điểm thứ tư: Điều chỉnh trị lợi nhuận là việc người quản lý sử dụng các đánh giá chủ quan của mình trong quá trình lập và công bố BCTC và quá trình thực hiện các nghiệp vụ kinh tế để thay đổi BCTC nhằm đánh lừa các bên có liên quan nhất định, hoặc nhằm thay đổi các kết quả của các hợp đồng mà có điều khoản ràng buộc dựa trên số liệu kế toán [6]. Tóm lại dù có nhiều khái niệm khác nhau nhưng việc điều chỉnh lợi nhuận chính là hành động làm thay đổi lợi nhuận kế toán của nhà quản trị công ty nhằm đạt được lợi nhuận mục tiêu thông qua công cụ kế toán. Cụ thể Luan van 9 là thông qua việc điều chỉnh doanh thu và chi phí.

Mục tiêu của việc điều chỉnh lợi nhuận Với mỗi công ty trong những giai đoạn khác nhau có những động cơ khác nhau để thực hiện việc điều chỉnh lợi nhuận nhằm đạt được mục tiêu nào đó. Có thể là những động cơ sau: - Thu hút đầu tư: Đối với công ty lần đầu tiên phát hành cổ phiếu ra công chúng hoặc khi phát hành thêm cổ phiếu, để đủ điều kiện niêm yết trên TTCK hoặc để thu hút vốn đầu tư từ bên ngoài và tăng giá cổ phiếu nhà quản trị công ty có thể điều chỉnh tăng lợi nhuận. - Khi bị thua lỗ: Công ty bị đưa vào diện cảnh báo thua lỗ, để thoát ra khỏi diện bị cảnh báo thua lỗ và đủ điều kiện tiếp tục niêm yết trên TTCK có thể công ty điều chỉnh tăng lợi nhuận. - Tối thiểu chi phí thuế: Đối với những công ty lớn thì khoản thuế TNDN là một khoản tiền khá lớn, để tối đa hoá lợi nhuận còn lại các công ty có thể điều chỉnh giảm lợi nhuận để tối thiểu chi phí thuế TNDN phải nộp.

Bên cạnh đấy khi suất thuế TNDN thay đổi để tối thiểu chi phí thuế TNDN công ty có cũng có thể điều chỉnh lợi nhuận. Khi dự kiến thuế suất thuế TNDN giảm trong năm sau, công ty thường điều chỉnh giảm lợi nhuận trong năm hiện tại để chuyển một phần lợi nhuận vào năm sau để giảm chi phí thuế TNDN khi thuế suất giảm. Ngược lại khi dự kiến thuế suất thuế TNDN năm sau tăng, doanh nghiệp có thể chuyển một phần lợi nhuận của năm sau về năm hiện tại để giảm một phần chi phí thuế TNDN khi thuế suất tăng. Ví dụ công ty có thể báo cáo thu nhập chịu thuế thấp trong năm 2008 ( thuế suất 28%), chuyển số lợi nhuận này qua năm 2009 ( thuế suất 25%) để tiết kiệm 3% chi phí thuế TNDN.

Bên cạnh đấy một số công ty được miễn giảm thuế TNDN trong những năm đầu mới thành lập, thì các công ty thường có xu hướng điều chỉnh tăng Luan van 10 lợi nhuận trong những năm được ưu đãi đấy và làm giảm lợi nhuận của những năm sau không được ưu đãi, như vậy sẽ tối thiểu được chi phí thuế phải nộp. - Để tránh bị áp đặt một chính sách bất lợi: Để tránh bị áp đặt một chính sách bất lợi có thể doanh nghiệp sẽ điều chỉnh giảm lợi nhuận. Ví dụ, đối với công ty điện lực, giá bán điện của công ty phải được sự đồng ý của chính phủ. Như vậy muốn tăng giá bán điện thì công ty phải báo cáo lỗ để chính phủ cho phép tăng giá bán điện.

- Liên quan đến tiền thưởng, tiền phạt hoặc cơ hội thăng chức của nhà quản lý: Với một số công ty quy định mức lương, thưởng của nhà quản lý dựa vào kết quả hoạt động kinh doanh. Chính vì vậy để tránh bị phạt hay để được thưởng nhà quản lý có thể điều chỉnh lợi nhuận để đạt mục tiêu cá nhân của mình. Hoặc nhà quản lý cũng nắm giữ cổ phần trong công ty, khi muốn bán cổ phiếu nhà quản lý có thể điều chỉnh tăng lợi nhuận nhằm tăng giá cổ phiếu từ đấy sẽ thu được lợi cao khi bán cổ phiếu. - Khi doanh nghiệp phải ký kết hợp đồng với nhiều điều khoản ràng buộc dựa trên chỉ tiêu lợi nhuận.

Nhà quản lý có thể điều chỉnh lợi nhuận để không vi phạm các điều khoản đã ký kết. Cơ sở của việc điều chỉnh lợi nhuận Cơ sở của việc điều chỉnh lợi nhuận chính là kế toán theo cơ sở dồn tích. Cơ sở kế toán dồn tích là một trong những nguyên tắc kế toán cơ bản nhất chi phối các phương pháp kế toán cụ thể trong kế toán doanh nghiệp. Theo đó, “mọi ngiệp vụ kinh tế, tài chính của công ty liên qua đến tài sản, nợ phải trả, nguồn vốn chủ sở hữu, doanh thu và chi phí phải được ghi sổ kế toán vào thời điểm phát sinh giao dịch, không căn cứ vào thời điểm thực tế thu hoặc thực tế chi tiền hoặc tương đương tiền”.

Việc ghi nhận doanh thu và chi phí có ảnh hưởng quyết định đến báo cáo lợi nhuận của doanh nghiệp trong kỳ, bởi vì lợi nhuận theo cơ sở dồn tích là phần chênh lệch giữa doanh thu và Luan van 11 chi phí. Từ đó BCKQHĐKD được lập trên cở sở dồn tích tuân thủ yêu cầu trung thực trong việc trình bày thông tin trên báo cáo tài chính. Các thông tin về tài sản, nguồn vốn được báo cáo một cách đầy đủ, hợp lý, từ đó cung cấp nhiều thông tin hữu ích cho việc phân tích. Hơn nữa, do không có sự trùng hợp giữa lượng tiền thu vào và doanh thu trong kỳ và tồn tại chênh lệch giữa chi phí ghi nhận và lượng tiền chi ra trong một kỳ, kế toán theo cơ sở dồn tích cho phép theo dõi các giao dịch kéo dài qua các thời kỳ khác nhau, như nợ phải thu, nợ phải trả, khấu hao, dự phòng,… Bên cạnh những ưu điểm thì nhược điểm của phương pháp này là đôi khi không tuân thủ theo yêu cầu “ khách quan” trong kế toán.

Bởi nó mang tính chủ quan của nhà quản lý thông qua việc tính toán chi phí cũng như việc xác định doanh thu để xác định kết quả giữa các kỳ kế toán, giữa các niên độ kế toán với nhau. Từ đó các thông tin kế toán có thể bị phản ánh sai lệch theo ý chủ quan của người làm kế toán, cũng như là của nhà quản trị công ty. Lợi nhuận giữa các kỳ kế toán được phản ảnh thiếu chính xác. Chẳng hạn như việc phân bổ nhiều loại chi phí hay ghi nhận doanh thu theo tiến độ thực hiện trong hoạt động xây lắp thể hiện những ước tính mang tính chủ quan của nhà quản trị công ty.

Ngược lại với kế toán theo cơ sở dồn tích, kế toán theo cơ sở tiền chỉ cho phép ghi nhận các giao dịch phát sinh bằng tiền. Nếu lợi nhuận được xác định theo cơ sở tiền, lợi nhuận và dòng tiền từ hoạt động kinh doanh trong một kỳ sẽ bằng nhau. Tuy nhiên, kế toán theo cơ sở tiền hiện nay chỉ sử dụng để lập BCLCTT. Kế toán theo cơ sở tiền có ưu điểm nổi bật là tính khách quan cao khi trình bày thông tin trên BCTC.

Tiền thu vào và chi ra là những hoạt động “ hữu hình”, số tiền và ngày thu được xác định chính xác, cụ thể không phụ thuộc vào ý muốn chủ quan của nhà quản trị doanh nghiệp. Lợi nhuận là chênh lệch giữa doanh thu và chi phí, từ đó việc ghi nhận Luan van 12 doanh thu và chi phí có tính quyết định đến lợi nhuận báo cáo trong một kỳ nào đó. Chế độ kế toán hiện hành quy định rằng BCKQHĐKD phải được thực hiện theo cơ sở dồn tích. Điều này mang lại cho nhà quản trị cơ hội thực hiện việc điều chỉnh lợi nhuận vì một mục tiêu nào đó, vì chế độ kế toán cũng đưa ra nhiều lựa chọn cho mỗi loại giao dịch (đối tượng) có liên quan đến ghi nhận doanh thu và chi phí.

Để thực hiện việc điều chỉnh lợi nhuận, nhà quản trị doanh nghiệp có thể vận dụng tổng hợp các chính sách kế toán có thể. NHỮNG CHÍNH SÁCH KẾ TOÁN ĐƯỢC VẬN DỤNG ĐỂ ĐIỀU CHỈNH LỢI NHUẬN 1. Khái niệm chính sách kế toán Theo chuẩn mực 21- Trình bày báo cáo tài chính “ Chính sách kế toán bao gồm những nguyên tắc, cơ sở và các phương pháp kế toán cụ thể được doanh nghiệp áp dụng trong quá trình lập và trình bày báo cáo tài chính”. Doanh nghiệp phải lựa chọn và áp dụng các chính sách kế toán cho việc lập và trình bày báo cáo tài chính phù hợp với quy định của từng chuẩn mực.

Tuy nhiên lựa chọn chính sách kế toán là việc lựa chọn có cân nhắc nằm trong khuôn khổ chuẩn mực kế toán về các nguyên tắc, cơ sở và các phương pháp kế toán mà doanh nghiệp có thể áp dụng trong các trường hợp khác nhau nhằm phục vụ cho mục đích chủ quan của nhà quản trị. Việc lựa chọn chính sách kế toán nào đó áp dụng cho một dạng giao dịch cụ thể sẽ ảnh hưởng đến doanh thu, chi phí từ đó ảnh hưởng đến lợi nhuận. Chính sách ghi nhận doanh thu Trong trường hợp giao dịch về cung cấp dịch vụ và xây lắp thực hiện trong nhiều kỳ kế toán thì việc xác định doanh thu của giao dịch trong từng kỳ được thực hiện theo phương pháp tỷ lệ hoàn thành. Theo phương pháp này, doanh thu được ghi nhận trong kỳ kế toán được xác định theo tỷ lệ phần công Luan van 13 việc đã hoàn thành.

Phần công việc hoàn thành được xác định theo một trong ba phương pháp tuỳ thuộc vào bản chất của dịch vụ: - Đánh giá phần công việc hoành thành.