Khóa luận tốt nghiệp a study on the translation of noun phrases in the weather forecasts from english into vietnamese

Khóa luận nghiên cứu dịch thuật cụm danh từ trong dự báo thời tiết từ tiếng Anh sang tiếng Việt, phân tích kỹ thuật và ứng dụng thực tế.

• Tác giả: Ngo Thi Thuy
• Người hướng dẫn: Tran Thanh Phuong, M.A
• Trường học: Vietnam National University of Agriculture
• Chuyên ngành: English Linguistics
• Đề tài: Nghiên Cứu Dịch Thuật Cụm Danh Từ Trong Dự Báo Thời Tiết Từ Tiếng Anh Sang Tiếng Việt
• Loại tài liệu: ba thesis
• Năm xuất bản: 2021
• Địa điểm: Hanoi

Mục lục chi tiết

• CERTIFICATE OF ORIGINALITY
• ACKNOWLEDGEMENTS
• TABLE OF CONTENTS
• LIST OF ABBREVIATION
• LIST OF TABLES AND FIGURES
• 1. PART 1: INTRODUCTION
• 1.1. Rationale for the study
• 1.2. Aims and objectives of the study
• 1.3. Research questions
• 1.4. Scope of the study
• 1.5. Significance of the study
• 1.6. Design of the study
• 2. PART 2: DEVELOPMENT
• 2. Chapter 1: LITERATURE REVIEW
• 2.1. Review of the previous studies
• 2.1.1. Review of the previous studies (at home)
• 2.1.2. Review of the previous studies (at abroad)
• 2.2. Review of theoretical background
• 2.2.1. Definition
• 2.2.2. Translation methods
• 2.2.2.1. Word-for-word translation
• 2.2.2.2. Literal translation
• 2.2.2.3. Faithful translation
• 2.2.2.4. Semantic translation
• 2.2.2.5. Adaptation
• 2.2.2.6. Free translation
• 2.2.2.7. Idiomatic translation
• 2.2.2.8. Communicative translation
• 2.2.3. Translation strategies and procedures
• 2.2.3.1. Naturalization
• 2.2.3.2. Functional-Descriptive Translation
• 2.2.3.3. Reduction and expansion
• 3. Chapter 3: FINDINGS AND DISCUSSION
• 3.1. The similarities and differences of noun phrases in weather forecasts between English and Vietnamese
• 3.2. The strategies applied into translation of noun phrases in weather forecasts from English into Vietnamese
• 3.2.1. Noun phrases in English weather forecasts
• 3.2.1.1. Weather phenomena noun phrases
• 3.2.1.2. Meteorological nouns and noun phrases
• 3.2.2. Shifts or transpositions
• 3.2.3. Limitation of the current research
• 3.2.4. Suggestions for further research
• APPENDIX: Full translation of analyzed sample

Tóm tắt

I. Giới thiệu

Nghiên cứu dịch thuật cụm danh từ trong dự báo thời tiết từ tiếng Anh sang tiếng Việt là một lĩnh vực quan trọng trong ngành ngôn ngữ học. Nghiên cứu dịch thuật không chỉ giúp người dịch hiểu rõ hơn về ngữ nghĩa mà còn tạo ra những bản dịch chính xác và phù hợp với ngữ cảnh văn hóa. Dự báo thời tiết là một phần thiết yếu trong cuộc sống hàng ngày, cung cấp thông tin cần thiết cho con người trong việc lên kế hoạch và ứng phó với các hiện tượng thời tiết. Việc dịch các cụm danh từ trong dự báo thời tiết từ tiếng Anh sang tiếng Việt đòi hỏi người dịch phải nắm vững cả hai ngôn ngữ và hiểu rõ về các hiện tượng khí tượng. Nghiên cứu này nhằm mục đích phân tích và đưa ra các chiến lược dịch thuật hiệu quả cho các cụm danh từ trong lĩnh vực này.

1.1. Tầm quan trọng của nghiên cứu

Trong bối cảnh toàn cầu hóa hiện nay, việc hiểu và dịch chính xác các tài liệu dự báo thời tiết từ tiếng Anh sang tiếng Việt là rất cần thiết. Dịch thuật chuyên ngành không chỉ giúp người dân tiếp cận thông tin mà còn hỗ trợ trong việc ra quyết định trong nông nghiệp và các lĩnh vực khác. Nghiên cứu này sẽ cung cấp cái nhìn sâu sắc về cách thức dịch các cụm danh từ, từ đó nâng cao chất lượng dịch thuật và khả năng hiểu biết của người dịch về ngôn ngữ và văn hóa của cả hai ngôn ngữ.

II. Cơ sở lý thuyết

Nghiên cứu này dựa trên các lý thuyết về cụm danh từ và các phương pháp dịch thuật. Theo Newmark (1988), có nhiều phương pháp dịch thuật khác nhau như dịch nghĩa, dịch tự do và dịch theo ngữ cảnh. Mỗi phương pháp có những ưu điểm và nhược điểm riêng, và việc lựa chọn phương pháp phù hợp là rất quan trọng trong quá trình dịch. Phân tích ngôn ngữ học cũng đóng vai trò quan trọng trong việc hiểu rõ cấu trúc và ngữ nghĩa của các cụm danh từ trong dự báo thời tiết. Việc áp dụng các lý thuyết này sẽ giúp người dịch có cái nhìn tổng quát và chính xác hơn về cách thức dịch các cụm danh từ trong ngữ cảnh cụ thể.

2.1. Các phương pháp dịch thuật

Các phương pháp dịch thuật được đề xuất bởi Newmark bao gồm dịch nghĩa, dịch tự do và dịch theo ngữ cảnh. Mỗi phương pháp có thể được áp dụng tùy thuộc vào ngữ cảnh và mục đích của bản dịch. Ví dụ, trong trường hợp dịch các cụm danh từ trong dự báo thời tiết, phương pháp dịch nghĩa có thể được ưu tiên để đảm bảo tính chính xác và rõ ràng của thông tin. Điều này đặc biệt quan trọng khi các cụm danh từ liên quan đến các hiện tượng khí tượng có thể có nhiều cách hiểu khác nhau trong hai ngôn ngữ.

III. Phân tích và thảo luận

Nghiên cứu đã chỉ ra rằng có nhiều điểm tương đồng và khác biệt giữa các cụm danh từ trong dự báo thời tiết tiếng Anh và tiếng Việt. Phân tích ngôn ngữ học cho thấy rằng cấu trúc ngữ pháp và cách sử dụng từ vựng có thể ảnh hưởng đến cách dịch. Việc áp dụng các chiến lược dịch thuật như chuyển đổi ngữ nghĩa và điều chỉnh cấu trúc câu là cần thiết để đảm bảo bản dịch không chỉ chính xác mà còn tự nhiên trong ngôn ngữ đích. Nghiên cứu cũng đã chỉ ra rằng việc hiểu rõ về ngữ cảnh văn hóa và khí tượng là rất quan trọng trong quá trình dịch.

3.1. Chiến lược dịch thuật

Các chiến lược dịch thuật được áp dụng trong nghiên cứu này bao gồm chuyển đổi ngữ nghĩa, điều chỉnh cấu trúc câu và sử dụng từ vựng phù hợp. Những chiến lược này giúp người dịch có thể truyền đạt chính xác ý nghĩa của các cụm danh từ trong dự báo thời tiết. Việc áp dụng các chiến lược này không chỉ giúp cải thiện chất lượng bản dịch mà còn nâng cao khả năng hiểu biết của người dịch về ngôn ngữ và văn hóa của cả hai ngôn ngữ.

IV. Kết luận

Nghiên cứu về dịch thuật các cụm danh từ trong dự báo thời tiết từ tiếng Anh sang tiếng Việt không chỉ có giá trị học thuật mà còn có ứng dụng thực tiễn cao. Kết quả nghiên cứu cung cấp những hiểu biết quý giá cho các nhà dịch thuật và người học ngôn ngữ. Việc nắm vững các chiến lược dịch thuật sẽ giúp nâng cao chất lượng dịch thuật và khả năng giao tiếp trong lĩnh vực này. Nghiên cứu cũng mở ra hướng đi mới cho các nghiên cứu tiếp theo trong lĩnh vực dịch thuật và ngôn ngữ học.

4.1. Đề xuất cho nghiên cứu tiếp theo

Nghiên cứu này có thể được mở rộng để khám phá thêm về các khía cạnh khác của dịch thuật trong các lĩnh vực khác nhau. Việc nghiên cứu sâu hơn về các yếu tố văn hóa và ngữ nghĩa trong dịch thuật sẽ giúp cải thiện hơn nữa chất lượng bản dịch. Ngoài ra, việc áp dụng công nghệ trong dịch thuật cũng là một hướng đi tiềm năng cho các nghiên cứu trong tương lai.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Trong xu thế hội nhập kinh tế quốc tế và toàn cầu hóa, hoạt động dịch thuật đóng vai trò là cầu nối thiết yếu giữa các ngôn ngữ và nền văn hóa, hỗ trợ quá trình tiếp nhận tri thức khoa học - công nghệ từ thế giới vào Việt Nam. Trong đời sống hàng ngày cũng như các hoạt động kinh tế, dự báo thời tiết là nguồn cung cấp thông tin khí tượng quan trọng, giúp con người chủ động ứng phó với các điều kiện khí hậu bất thường. Đặc biệt, trong ngành nông nghiệp, các thông tin chi tiết về độ ẩm, nhiệt độ và lượng mưa có ảnh hưởng trực tiếp đến quyết định canh tác của người nông dân, từ đó hỗ trợ tối ưu hóa chi phí và nâng cao năng suất cây trồng.

Hiện nay, một khối lượng lớn tài liệu, bản tin và báo cáo chuyên ngành khí tượng được biên soạn bằng tiếng Anh. Tuy nhiên, việc chuyển dịch các cụm danh từ (Noun Phrases - NPs) chỉ các hiện tượng thời tiết từ tiếng Anh sang tiếng Việt thường đặt ra nhiều trở ngại cho người học và biên dịch viên do sự khác biệt sâu sắc về đặc điểm ngữ pháp, trật tự từ và sự thiếu hụt các thuật ngữ tương đương hoàn toàn giữa hai ngôn ngữ.

Khóa luận tốt nghiệp đại học ngành Ngôn ngữ Anh của tác giả Ngô Thị Thủy (mã sinh viên: 621201) tại Khoa Sư phạm và Ngoại ngữ, Học viện Nông nghiệp Việt Nam, dưới sự hướng dẫn của ThS. Trần Thanh Phương (năm 2021), tập trung giải quyết các vấn đề trên thông qua đề tài: "Nghiên cứu về cách dịch các cụm danh từ trong dự báo thời tiết từ tiếng Anh sang tiếng Việt" (A Study on the Translation of Noun Phrases in the Weather Forecasts from English into Vietnamese).

Mục tiêu nghiên cứu của khóa luận gồm 3 nội dung cụ thể:

1. Xác định các chiến lược dịch thuật áp dụng cho cụm danh từ trong các bản tin dự báo thời tiết từ tiếng Anh sang tiếng Việt.
2. Chỉ ra các điểm tương đồng và khác biệt về mặt cấu trúc giữa cụm danh từ dự báo thời tiết trong tiếng Anh và tiếng Việt.
3. Đề xuất các phương pháp và khuyến nghị cụ thể nhằm nâng cao hiệu quả dịch thuật cụm danh từ thuộc chủ đề này.

Nhiệm vụ nghiên cứu được cụ thể hóa qua 2 câu hỏi nghiên cứu:

1. Cụm danh từ trong các bản tin dự báo thời tiết giữa tiếng Anh và tiếng Việt có những điểm tương đồng và khác biệt nào?
2. Những chiến lược dịch thuật nào có thể được áp dụng để chuyển dịch cụm danh từ trong các bản tin dự báo thời tiết từ tiếng Anh sang tiếng Việt?

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu: Đề tài tập trung vào đặc điểm cấu tạo của các cụm danh từ tiếng Anh thuộc lĩnh vực dự báo thời tiết và các chiến lược dịch thuật tương ứng sang tiếng Việt. Dữ liệu khảo sát được thu thập từ các trang web dự báo thời tiết uy tín tại Vương quốc Anh và Việt Nam, cùng các tài liệu ngữ pháp, dịch thuật chuyên khảo trong khoảng thời gian khảo sát 2 tháng.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khung lý thuyết và khái niệm sử dụng

Khóa luận xây dựng nền tảng lý luận dựa trên các lý thuyết dịch thuật học và ngữ pháp học đối chiếu:

• Lý thuyết dịch thuật: Tác giả tổng hợp các định nghĩa dịch thuật của Bell (1991), Peter Newmark (1988) và Bùi Tiến Bảo (1997). Khóa luận hệ thống hóa 8 phương pháp dịch văn bản toàn diện của Newmark (1988), bao gồm: dịch từng từ (word-for-word), dịch nguyên văn (literal translation), dịch trung thành (faithful translation), dịch ngữ nghĩa (semantic translation), dịch phỏng/cải biên (adaptation), dịch tự do (free translation), dịch thành ngữ (idiomatic translation) và dịch giao tiếp (communicative translation), cùng quan điểm về trục liên tục giữa dịch ngữ nghĩa và dịch giao tiếp (Newmark, 1991; Zhongying, 1994).
• Chiến lược dịch thuật cấp độ cụm từ: Tác giả vận dụng 4 thủ pháp/chiến lược dịch thuật cụm từ do Peter Newmark (1988b) đề xuất kết hợp với lý thuyết hoán vị/chuyển dịch (shifts/transpositions) của J.C. Catford (1965) và Vinay & Darbelnet (1988):
  1. Nhập tịch (Naturalization): Chuyển đổi từ ngữ nguồn sang cách phát âm và hình thái của ngôn ngữ đích.
  2. Dịch chức năng - miêu tả (Functional-Descriptive Translation): Sử dụng từ ngữ trung tính về văn hóa hoặc bổ sung phần giải thích, miêu tả chức năng khi ngôn ngữ đích không có từ tương đương.
  3. Tỉnh lược và mở rộng (Reduction and Expansion): Thêm hoặc bớt các thành tố cấu trúc để đảm bảo tính tự nhiên và chính xác của văn bản dịch.
  4. Chuyển đổi ngữ pháp (Shifts or Transpositions): Thay đổi trật tự từ, chuyển đổi từ loại (class-shifts) hoặc chuyển đổi trong nội bộ hệ thống ngữ pháp (intra-system shifts).
• Lý thuyết cụm danh từ tiếng Anh: Dựa trên các nghiên cứu của Morley (2000), Halliday (1985), Quirk et al. (1972), Howard (1980 - Analyzing English) và Baker (1995). Cụm danh từ tiếng Anh gồm ba thành phần: định ngữ đứng trước (pre-modification), danh từ trung tâm (head noun - bắt buộc) và định ngữ đứng sau (post-modification). Tác giả phân tích chi tiết trật tự từ chỉ định (identifiers), lượng từ/số từ (numerals/quantifiers), trật tự tính từ miêu tả (Opinion – size – shape – age – color – origin – material – purpose) và các dạng bổ ngữ sau (mệnh đề quan hệ, mệnh đề không vị ngữ, cụm giới từ).
• Lý thuyết cụm danh từ tiếng Việt: Dựa trên công trình của Nguyễn Tài Cẩn (Ngữ pháp tiếng Việt - mô hình trung tâm T1 loại từ + T2 danh từ) và Diệp Quang Ban (2008 - cấu trúc 3 phần: phần phụ trước gồm vị trí -3 chỉ tổng lượng, -2 chỉ số lượng, -1 từ chỉ xuất; phần trung tâm; phần phụ sau gồm vị trí +1 từ miêu tả đặc trưng và vị trí +2 từ chỉ định).

Phương pháp nghiên cứu và nguồn dữ liệu

• Phương pháp tiếp cận: Khóa luận sử dụng phương pháp nghiên cứu định tính (qualitative method) kết hợp cách tiếp cận quy nạp (inductive approach) thông qua phân tích dữ liệu cụ thể để rút ra các mô hình dịch thuật phù hợp.
• Phương pháp hỗ trợ: Phương pháp phân tích, tổng hợp, mô tả, so sánh - đối chiếu (comparative and descriptive method) cấu trúc cụm danh từ giữa hai ngôn ngữ.
• Nguồn dữ liệu: Dữ liệu thực tế được thu thập trong vòng 2 tháng từ các website thời tiết tại Anh và Việt Nam, sách tham khảo về ngữ pháp và dịch thuật, cùng ngữ liệu phân tích mẫu là bài báo thời tiết của tác giả Nathan Rao (2018) với tiêu đề "UK hot weather RETURNS: Britain to sizzle in 2-week HEATWAVE in time for May Bank Holiday".

---

Nội dung chính theo từng chương

Part 1: Introduction (Mở đầu)

Trình bày tính cấp thiết của đề tài, lý do lựa chọn nghiên cứu dịch thuật cụm danh từ chuyên ngành dự báo thời tiết, xác định mục đích, nhiệm vụ, 2 câu hỏi nghiên cứu, phạm vi, ý nghĩa thực tiễn đối với ngành nông nghiệp và bố cục tổng thể của khóa luận.

Chapter 1: Literature Review (Tổng quan tài liệu)

Chương này điểm lại các công trình nghiên cứu trong nước và quốc tế liên quan đến đề tài:

• Nghiên cứu trong nước: Công trình của Trịnh Xuân Xâm (2010) về dịch thuật thuật ngữ thời tiết tiếng Anh sang tiếng Việt và nghiên cứu phân tích diễn ngôn bản tin dự báo thời tiết của Trần Thị Mơ (2011).
• Nghiên cứu quốc tế: Đề tài của Bengt Sigurd, Caroline Willners, Mats Eeg-Olofsson và Christer Johansson (1992) về hệ thống "Weathra" phục vụ phân tích ngữ nghĩa và dịch thuật tự động bản tin thời tiết.

Bên cạnh đó, chương 1 hệ thống hóa toàn bộ khung lý thuyết về định nghĩa dịch thuật, 8 phương pháp dịch của Newmark, 4 chiến lược dịch cụm từ, lý thuyết cấu tạo cụm danh từ tiếng Anh (Howard, Quirk, Halliday) và cụm danh từ tiếng Việt (Nguyễn Tài Cẩn, Diệp Quang Ban), cùng khái niệm tổng quan về khoa học dự báo thời tiết.

Chapter 2: Methodology (Phương pháp nghiên cứu)

Trình bày các nguyên tắc chỉ đạo nghiên cứu, kiểm chứng giả thuyết nghiên cứu (các cụm danh từ dự báo thời tiết tiếng Anh khi dịch sang tiếng Việt chủ yếu sử dụng kỹ thuật chuyển đổi - shifts or transpositions). Chương 2 làm rõ tiêu chí chọn mẫu định tính, độ tin cậy của nguồn dữ liệu thu thập qua mạng Internet và quy trình phân tích quy nạp kết hợp đối chiếu cấu trúc cú pháp.

Chapter 3: Findings and Discussion (Kết quả nghiên cứu và thảo luận)

Chương này tập trung phân tích thực nghiệm và đối chiếu dữ liệu thu thập được:

• So sánh cấu trúc cụm danh từ thời tiết giữa tiếng Anh và tiếng Việt: Làm rõ các điểm tương đồng về mặt chức năng bổ nghĩa và trật tự lượng từ/số từ; phân tích các khác biệt cơ bản về chỉ xuất số lượng (tiếng Anh dùng biến tố số nhiều -s/-es, tiếng Việt dùng loại từ bắt buộc), trật tự tính từ/từ chỉ định đối với danh từ trung tâm và vai trò của từ nhấn mạnh "cái" trong tiếng Việt.
• Phân loại cấu trúc cụm danh từ chỉ hiện tượng thời tiết trong tiếng Anh: Khảo sát các dạng danh từ ghép gồm [Noun + Noun], [Adjective + Noun], [V-ing + Noun] và các danh từ/thuật ngữ khí tượng chuyên môn.
• Phân tích việc áp dụng 4 chiến lược dịch thuật của Newmark và Catford: Tập trung vào chiến lược Nhập tịch (Naturalization) và Chuyển đổi (Shifts/Transpositions), bao gồm chuyển đổi trật tự từ, chuyển đổi từ loại (class-shifts) và chuyển đổi trong hệ thống ngữ pháp (intra-system shifts).
• Phân tích chi tiết ngữ liệu mẫu từ bài báo dự báo thời tiết của Nathan Rao (2018), phân loại hơn 30 cụm danh từ theo từng mô hình cấu trúc cú pháp cụ thể và cung cấp bản dịch toàn văn tại phần Phụ lục.

Part 3: Conclusion (Kết luận)

Tóm tắt các phát hiện chính của đề tài, khẳng định vai trò của các chiến lược dịch thuật (đặc biệt là kỹ thuật chuyển đổi ngữ pháp), chỉ rõ những hạn chế khách quan về thời gian, kinh nghiệm và đề xuất các hướng nghiên cứu mở rộng trong tương lai.

---

Kết quả và đóng góp

1. Phân tích đối chiếu cấu trúc cụm danh từ tiếng Anh và tiếng Việt

Khóa luận chỉ ra rằng cụm danh từ trong cả hai ngôn ngữ đều có cấu tạo 3 thành phần chính: phần phụ trước, danh từ trung tâm và phần phụ sau. Tuy nhiên, sự phân bố thành phần có những khác biệt rõ nét:

Tiêu chí đối chiếu	Cụm danh từ tiếng Anh	Cụm danh từ tiếng Việt	Ví dụ minh họa
Thành phần trung tâm	Bắt buộc; biểu thị số lượng qua biến tố hình thái (-s, -es).	Bắt buộc; danh từ trần không biểu thị số lượng, cần có số từ và loại từ đi kèm.	Two storms $\rightarrow$ Hai cơn bão
Vị trí tính từ miêu tả	Đứng trước danh từ trung tâm (Pre-modifier).	Đứng sau danh từ trung tâm (Post-modifier).	Hot weather $\rightarrow$ Thời tiết nóng bức
Vị trí từ chỉ định	Đứng trước danh từ trung tâm.	Đứng sau danh từ trung tâm (vị trí +2).	This cold front $\rightarrow$ Frông lạnh này
Loại từ (Classifiers)	Không có loại từ độc lập.	Bắt buộc xuất hiện khi có số từ đếm.	A new storm $\rightarrow$ Một cơn bão mới
Từ nhấn mạnh/chỉ xuất	Không có từ tương đương trực tiếp.	Có từ chỉ xuất "cái" đứng trước loại từ/danh từ để nhấn mạnh.	Cái cơn bão ấy

2. Thống kê và phân loại các dạng cụm từ chỉ hiện tượng thời tiết

Tác giả đã thu thập và phân loại các cụm danh từ chỉ hiện tượng thời tiết và thuật ngữ khí tượng tiêu biểu:

• Dạng danh từ ghép [Noun + Noun]:
  • Autumn wind $\rightarrow$ Gió heo may
  • Dust devil $\rightarrow$ Gió xoáy mang bụi
  • Dust storm $\rightarrow$ Cơn bão bụi
  • Heat wave $\rightarrow$ Đợt nóng
  • Land-breeze $\rightarrow$ Gió lục địa
  • Light rain $\rightarrow$ Mưa bóng mây
  • Rain-storm $\rightarrow$ Mưa dông
  • Sand storm $\rightarrow$ Bão cát
  • Snow flood $\rightarrow$ Lũ tuyết
  • Snow storm $\rightarrow$ Bão tuyết
  • Water spout $\rightarrow$ Vòi rồng
  • Whirl wind $\rightarrow$ Gió cuốn
• Dạng [Adjective + Noun]:
  • Acid rain $\rightarrow$ Mưa a-xít
  • Torrential rain $\rightarrow$ Mưa lũ
  • Heavy rain $\rightarrow$ Mưa nặng hạt
  • South Wind $\rightarrow$ Gió nồm
  • Tidal wave $\rightarrow$ Sóng cồn (lớn)
• Dạng [V-ing + Noun]:
  • Drizzling rain $\rightarrow$ Mưa phùn
  • Lasting rain $\rightarrow$ Mưa dầm
• Thuật ngữ khí tượng chuyên ngành:
  • Air mass (Khối lượng không khí), Arctic cyclone (Lốc xoáy Bắc cực), Atmospheric pressure (Áp suất không khí), Atmospheric radiation (Bức xạ khí tượng), Clear-air turbulence (Nhiễu động trong không khí), Convection (Đối lưu), Drought (Hạn hán), Evaporation (Sự bay hơi), Isobar (Đường đẳng áp), Low-pressure (Áp suất thấp), Outflow (Dòng chảy), Rainbow (Cầu vồng), Tropical cyclone (Cơn bão nhiệt đới).

3. Các mô hình chuyển đổi ngữ pháp (Shifts/Transpositions) đã áp dụng

Qua khảo sát dữ liệu bài báo mẫu của Nathan Rao (2018), khóa luận chứng minh kỹ thuật chuyển đổi là thủ pháp trọng tâm, bao gồm:

• Chuyển đổi trật tự từ (Change in word order): Cấu trúc [Adj + N] trong tiếng Anh chuyển thành [N + Adj] trong tiếng Việt (ví dụ: Wet and windy weather $\rightarrow$ Thời tiết ẩm ướt và gió; Glorious sunshine $\rightarrow$ Ánh nắng rực rỡ; Blue skies $\rightarrow$ Bầu trời xanh; Bright and dry conditions $\rightarrow$ Điều kiện khô ráo và sáng sủa; A pretty normal Atlantic frontal system $\rightarrow$ Một luồng không khí mới ở Đại Tây Dương).
• Chuyển đổi từ loại (Class-shifts):
  • Cấu trúc [V-ing + N] chuyển thành [N + Adj] (ví dụ: Drizzling rain $\rightarrow$ Mưa phùn).
  • Cấu trúc [N + N] chuyển thành [N + V] (ví dụ: Flash flood $\rightarrow$ Lũ quét).
• Chuyển đổi trong nội bộ hệ thống ngữ pháp (Intra-system shifts):
  • Cấu trúc [N + N] chuyển thành [N + V + N] (ví dụ: Dust devil $\rightarrow$ Gió xoáy mang bụi).
  • Danh từ số nhiều tiếng Anh chuyển thành danh từ số ít/danh từ chung trong tiếng Việt (ví dụ: Those temperatures $\rightarrow$ Nhiệt độ).
• Kỹ thuật nhập tịch (Naturalization): Áp dụng phiên âm kết hợp hình thái tiếng Việt đối với các thuật ngữ mới (ví dụ: Acid rain $\rightarrow$ Mưa a-xít).

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Khóa luận được tác giả thẳng thắn chỉ ra một số hạn chế do điều kiện thời gian và kinh nghiệm thực tế:

• Phạm vi nghiên cứu chỉ tập trung vào các cụm danh từ cơ bản, phổ biến trong các bản tin và tài liệu dự báo thời tiết tiếng Anh, chưa bao quát toàn bộ các cấu trúc phức tạp trong các báo cáo khí tượng chuyên sâu.
• Nghiên cứu chỉ thực hiện theo một chiều dịch duy nhất từ tiếng Anh sang tiếng Việt.
• Phân tích dừng lại ở cấp độ cụm từ, chưa mở rộng lên các cấp độ phân tích ngôn ngữ cao hơn như cấu trúc câu hoàn chỉnh hoặc phân tích diễn ngôn văn bản.
• Một số cụm danh từ được liệt kê có thể chưa cập nhật kịp thời sự xuất hiện của các khái niệm khí hậu mới phát sinh.

Hướng nghiên cứu tiếp theo được đề xuất:

• Nghiên cứu mở rộng phân tích diễn ngôn các bản tin dự báo thời tiết giữa hai ngôn ngữ.
• Khảo sát sâu hơn về dịch thuật hệ thống thuật ngữ chuyên ngành khí tượng thủy văn ở quy mô ngữ liệu lớn hơn.

---

Giá trị tham khảo

Khóa luận là tài liệu học thuật hữu ích đối với:

• Sinh viên ngành Ngôn ngữ Anh và Biên - Phiên dịch: Cung cấp nguồn tài liệu đối chiếu chi tiết về mặt ngữ pháp cụm danh từ giữa tiếng Anh và tiếng Việt, làm rõ cơ chế chuyển đổi cấu trúc cú pháp trong thực hành dịch thuật.
• Biên dịch viên báo chí và truyền thông: Bảng tra cứu danh từ ghép hiện tượng thời tiết và thuật ngữ khí tượng học tại Chương 3 cùng bản dịch đối chiếu tại phần Phụ lục là nguồn tham khảo thực tế cho quá trình xử lý tin tức thời tiết quốc tế.
• Người nghiên cứu chuyên ngành: Phần tổng quan tài liệu hệ thống hóa rõ ràng các quan điểm của Peter Newmark, J.C. Catford, Diệp Quang Ban và Nguyễn Tài Cẩn, tạo cơ sở lý luận vững chắc cho các đề tài nghiên cứu đối chiếu ngôn ngữ tiếp theo.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Khóa luận sử dụng các chiến lược dịch thuật nào của Peter Newmark để phân tích cụm danh từ?
Tác giả áp dụng 4 chiến lược dịch cụm từ theo Newmark (1988b), bao gồm: Nhập tịch (Naturalization), Dịch chức năng - miêu tả (Functional-Descriptive Translation), Tỉnh lược và mở rộng (Reduction and Expansion), và Chuyển đổi ngữ pháp (Shifts or Transpositions).

2. Điểm khác biệt lớn nhất về trật tự từ trong cụm danh từ giữa tiếng Anh và tiếng Việt được chỉ ra là gì?
Trong tiếng Anh, các thành phần bổ nghĩa (tính từ, danh từ phụ) thường đứng trước danh từ trung tâm (Pre-modifiers + Head noun, ví dụ: Hot weather). Ngược lại, trong tiếng Việt, các thành phần bổ nghĩa mang tính miêu tả hoặc chỉ định thường đứng sau danh từ trung tâm (Head noun + Modifiers, ví dụ: Thời tiết nóng bức).

3. Khái niệm "Chuyển đổi từ loại" (Class-shifts) theo Catford được tác giả minh họa bằng những ví dụ nào?
Tác giả minh họa qua hai mô hình chuyển đổi cụ thể: mô hình [V-ing + N] chuyển thành [N + Adj] (như Drizzling rain dịch thành Mưa phùn) và mô hình [N + N] chuyển thành [N + V] (như Flash flood dịch thành Lũ quét).

4. Dữ liệu thực tế phân tích trong Chương 3 được trích xuất từ nguồn cụ thể nào?
Dữ liệu được thu thập từ các website thời tiết tại Anh và Việt Nam trong thời gian 2 tháng, với ngữ liệu phân tích mẫu cụ thể là bài báo của tác giả Nathan Rao xuất bản năm 2018 với tiêu đề "UK hot weather RETURNS: Britain to sizzle in 2-week HEATWAVE in time for May Bank Holiday".

---

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Ngô Thị Thủy đã hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về cấu trúc cụm danh từ trong tiếng Anh và tiếng Việt, đồng thời đối chiếu sự tương đồng và dị biệt giữa hai ngôn ngữ trong ngữ cảnh bản tin thời tiết. Nghiên cứu khẳng định rằng kỹ thuật chuyển đổi ngữ pháp (shifts/transpositions) và nhập tịch là các chiến lược trọng tâm giúp giải quyết sự bất tương đương về cú pháp và từ vựng. Kết quả phân tích cụ thể trên ngữ liệu thực tế cung cấp nguồn tài liệu tham khảo có giá trị học thuật và ứng dụng thực tiễn cho sinh viên ngôn ngữ cũng như người làm công tác dịch thuật chuyên ngành.

Trích đoạn nội dung tài liệu

VIET NAM NATIONAL UNIVERSITY OF AGRICULTURE FACULTY OF EDUCATION AND FOREIGN LANGUAGES BA THESIS A STUDY ON THE TRANSLATION OF NOUN PHRASES IN THE WEATHER FORECASTS FROM ENGLISH INTO VIETNAMESE NGHIÊN CỨU VỀ CÁCH DỊCH CÁC CỤM DANH TỪ TRONG DỰ BÁO THỜI TIẾT TỪ TIẾNG ANH SANG TIẾNG VIỆT Student : NGO THI THUY Student code : 621201 Major : ENGLISH LINGUISTICS Supervisor : TRAN THANH PHUONG, M.A Hanoi – 2021 VIET NAM NATIONAL UNIVERSITY OF AGRICULTURE FACULTY OF EDUCATION AND FOREIGN LANGUAGES BA THESIS A STUDY ON THE TRANSLATION OF NOUN PHRASES IN THE WEATHER FORECASTS FROM ENGLISH INTO VIETNAMESE NGHIÊN CỨU VỀ CÁCH DỊCH CÁC CỤM DANH TỪ TRONG DỰ BÁO THỜI TIẾT TỪ TIẾNG ANH SANG TIẾNG VIỆT Student : NGO THI THUY Student code : 621201 Major : ENGLISH LINGUISTICS Supervisor : TRAN THANH PHUONG, M.A Hanoi – 2021 CERTIFICATE OF ORIGINALITY I, the undersigned, hereby certify my authority of the study project report entitled “A study on the translation of noun phrases in the weather forecasts from English into Vietnamese” submitted in partial fulfillment of the requirements for the degree of Bachelor in the English Language. Except where the reference is indicated, no other person‟s work has been used without due the acknowledgement in the text of the thesis. Hanoi, 2021 Ngo Thi Thuy Approved by SUPERVISOR (Signature and full name) Date: …………………… i ACKNOWLEDGEMENTS In the process of completing this graduation paper, I have received many necessary assistances, precious ideas and timely encouragements from my teachers, family and friends. I would like to express my sincere thanks to my supervisor Tran Thanh Phuong, M.A for her precious advice, practical suggestions and constant encouragement in the preparation and completion of this graduation paper.

Without her help this graduation paper would not have possibly been completed. I would also like to express my great gratitude to all the teachers at Vietnam National University of Agriculture for their devoted teaching and for giving me gain valuable knowledge during the four years at this university. Finally, I wish to extend my special thanks to my family and my friends for their assistance and encouragement in the making of this graduation paper. Sincerely thanks! zzzz ii TABLE OF CONTENTS CERTIFICATE OF ORIGINALITY.

ii TABLE OF CONTENTS. v LIST OF ABBREVIATION. vi LIST OF TABLES AND FIGURES. vii Part 1: INTRODUCTION.

Rationale for the study. Aims and objectives of the study. Scope of the study. Significance of the study.

Design of the study. 4 Chapter 1: LITERATURE REVIEW. 4 Review of the previous studies. Review of the previous studies ( at home).

Review of the previous studies ( at abroad). Review of theoretical background. Noun phrase theory. Research governing principles.

Principles/ criteria for data collection and data analysis. 20 Chapter 3: FINDINGS AND DISCUSSION. The similarities and differences of noun phrases in weather forecasts between English and Vietnamese. The strategies applied into translation of noun phrases in weather forecasts from English into Vietnamese.

Noun phrases in English weather forecasts. 23 a, Weather phenomena noun phrases. 23 b, Meteorological nouns and noun phrases. Shifts or transpositions.

Limitation of the current research. Suggestions for further research. 37 APPENDIX: Full translation of analyzed sample. 38 iv ABSTRACT This study aims to identify methods to translate noun phrases in weather forecast from English into Vietnamese and analyze the difference in word order between English noun phrases and Vietnamese counterpoints.

Furthermore, different translations of strategies proposed by scholars are considered, to lay the foundation for the translation of noun phrases in the weather forecast. Above all, it gives thoughtful recommendations for the effective translation of noun phrases in weather forecast from English into Vietnamese. Findings from the study can contribute to research in the field of compiling and interpreting the weather forecast literature in general. v LIST OF ABBREVIATION NPs Noun Phrase TL Target Language SL Source Language vi LIST OF TABLES AND FIGURES Table 1.1: Structures of NPs .2: Vietnamese noun phrase .3: Vietnamese noun phrase .4: The position of descriptive words position -1 .1: The similarities of English and Vietnamese noun phrases in weather forecasts .2: The similarities of English and Vietnamese noun phrases in weather forecasts.

33 vii Part 1: INTRODUCTION 1.Rationale for the study Today, we cannot deny the important role of translation in work, study or the daily life. Especially when the current trend is globalization, Vietnam is opening its doors to attract investment capital as well as economic, cultural and political cooperation and trade with world powers. Translation includes the study of vocabulary, grammatical structures, communication situations, and the cultural context of the source language text; analyze it to determine its meaning; and then reconstruct this same meaning using vocabulary and grammatical structures appropriate to its perceptual language and cultural context. It is a well-known fact that an increasing number large of people all over the world are drawing attention to the weather.

Human beings make effort to predict the weather informally for millennia and formally since at least the nineteenth century. So, the weather forecast is an integral part of the daily living because it provides knowledge and information of future weather conditions. The weather forecast supports us to cope with the unusual kinds of climate to maintain the socio-economic innovation. Furthermore, there is no doubt that a large number of weather documents are written in English.

Therefore, understading and knowing English weather documents is necessary in our daily life. Translators often get trouble in conveying the exact meaning of words related to weather phenomena during the process of translating noun phrases from English into Vietnamese. When dealing with them, the author feels confused and faces many difficulties. Hence, translation techniques of noun phrases in weather forecasts from English into Vietnamese could be taken into consideration in this study.

For that reason, I would like to carry out a study on the topic “A study on the translation of noun phrases in the weather forecasts from English into Vietnamese” to help learners and translators have deeper knowledge about noun 1 phrases in translation, more specifically in the weather forecasting. Aims and objectives of the study In detail, my study aims at finding out translation strategies of noun phrases in English weather forecasts from English into Vietnamese. Pointing out several the similarities and differences of weather forcast noun phrases in English and Vietnamese. Giving some translation strategies to translate noun phrases in the weather forecasts from English into Vietnamese.

Research questions To reach the aims within the scope, the research questions below are solved: 1. What are the similarities and differences of weather forcast noun phrases in English and Vietnamese? 2. Which translation strategies can be used to translate noun phrases in English weather forecasts from English into Vietnamese? 1. Scope of the study Due to the limitation of time, knowledge and experience, my research mainly focuses on the characteristics of English noun phrases in weather forecasts, giving some problems when translating those ones as well as giving some strategies to apply to translating them.

Significance of the study It is commonly believed that the weather has a significant impact on the agriculture industry as well as in economy. Indeed, plants need the basics of moisture, warmth, and sun to grow. The weather information details can drive a grower‟s business decisions, helping them to plan efficiently, minimize costs and maximize yield and profits. As a result, understading and knowing English weather documents is necessary for our daily life.

Thus, research is carried out to help learners and translators know how to translate noun phrases in weather forecasts from English into Vietnamese. Design of the study Apart from abstracts, references & appendices, the study paper consists of three parts, in which the second one is considered the most important. PART 1 - INTRODUCTION presents the rationale of the study, aims and objectives of the study, research questions, the scope as well as the significance of the study. PART 2 - DEVELOPMENT is divided into 3 chapters: Chapter 1 - LITERATURE REVIEW – provides the theoretical background for the study including definitions of translation theory, noun phrase theory and weather forecast.

Chapter 2 – METHODOLOGY describes the methodology used in the research including the action research, data collection instruments, the procedures employed to carry out the research. Chapter 3 - FINDINGS AND DISCUSSIONS - reports and discusses the findings of the study. PART 3 - CONCLUSION summarizes the main issues that have been addressed in the study, points out the limitations, draws pedagogical implications concerning the research topic and suggests several solutions. 3 Part 2: DEVELOPMENT Chapter 1: LITERATURE REVIEW 1.

Review of the previous studies 1. Review of the previous studies ( at home) Noun pharse play an importance role in languages like English. The European Science Foundation has recognized the importance of the Noun Phrase in language when this topic was one of the central themes of its Eurotyp Project (Programme in Language Typology, 1990-4; Siewierska 1997). In “A study on the translation of English terms related to weather forecast” by Trinh Xuan Xam (2010), she collectes and presentes the basic English terms in the weather forecast.

Then, it provides their Vietnamese equivalents or expressions and analyzes translation strategies and procedures employed in the translation of these English terms into Vietnamese. This study helps readers understand and use the weather information efficiently, and have a certain understanding of some terms in the news letter as well as the reliability of the forecasts of the weather. In “A discourse analysis of the weather forecasts in English and Vietnamese” by Tran Thi Mo (2011), she describes and compares discourse features of the weather forecasts from English into Vietnamese to seek the similarities and differences of the weather forecasts in terms of the layout, syntactic structures, lexical choice and cohesive devices. This study helps readers have deeper knowledge about discourse features of the weather forecasts.

From there, it is possible to choose the appropriate vocabulary or grammatical structures to translate the weather forecast or news about the weather from English into Vietnamese. Review of the previous studies ( at abroad) In “Deep comprehension, generation and translation of weather forecasts (weathra)” by Bengt Sigurd, Caroline Willners, Mats Eeg-Olofsson And Christer Johansson (1992). This study explores the language and semantics of weather forecasts further and it aims at deep comprehension of forecasts. In summary, there are a number of theses relevant to translation of noun phrases have been undertaken.

However, there is a little research about the translation of noun phrases in the weather forecasts from English into Vietnamese so I would like to give some effective methods to help learners and translators in the process of translating in my thesis. Review of theoretical background 1. Definition The need for a translation service is very important in our modern world. Not just doing countries depend on it to close the communication gap if not, but it does also allows people to access the richness of global scientific and technological information, as well as the ideas that shape our society.

There are many researchers and linguists who have given the definition of translation. The following theories are the basic theoretical background for this study: - As stated by the definition on the website: “Translation is the interpreting of the meaning of a text and the subsequent production of an equivalent text, likewise called a translation that communicates the same message in another language. The text to be translated is called the source text, and the language that it is to be translated into is called the target language; the final product is sometimes called the target text.”(Wikipedia) - According to Bell (1991: 5): “Translation is the expression in another 5 language (target language) of what has been expressed in one language (source language) preserving semantic and stylistic equivalences”.