Luận văn thạc sĩ nghiên cứu đặc điểm dịch tễ bệnh do giun tròn trichocephalus spp gây ra ở lợn tại huyện yên thế tỉnh bắc giang và biện pháp phòng trị

Luận văn thạc sĩ phân tích nghiên cứu đặc điểm dịch tễ bệnh do giun tròn trichocephalus spp gây ra ở lợn tại huyện yên thế, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề xuất giải pháp

• Tác giả: Nguyễn Thị Tới
• Người hướng dẫn: TS. Lê Minh
• Trường học: Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Thú y
• Đề tài: Nghiên Cứu Đặc Điểm Dịch Tễ Bệnh Do Giun Tròn Trichocephalus Spp Gây Ra Ở Lợn Tại Huyện Yên Thế, Tỉnh Bắc Giang Và Biện Pháp Phòng Trị
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2013
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• LỜI MỞ ĐẦU
• DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU VIẾT TẮT
• 1. PHẦN 1: MỞ ĐẦU
• 1.1. Đặt vấn đề
• 1.2. Mục đích nghiên cứu
• 1.3. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài
• 1.3.1. Ý nghĩa khoa học
• 1.3.2. Ý nghĩa thực tiễn
• 2. PHẦN 2: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 2.1. Cơ sở khoa học của đề tài
• 2.2. Đặc điểm sinh học của giun T. suis
• 2.2.1. Vị trí của giun T. suis trong hệ thống phân loại động vật học
• 2.2.2. Đặc điểm hình thái, cấu tạo của giun T. suis lợn
• 2.2.3. Vòng đời của giun T. suis
• 2.2.4. Sự phát triển, sức đề kháng của trứng giun T. suis lợn ở ngoại cảnh
• 2.3. Đặc điểm dịch tễ bệnh giun T. suis
• 2.3.1. Động vật mắc bệnh
• 2.3.2. Đường lây nhiễm
• 2.3.3. Tuổi mắc bệnh
• 2.3.4. Vùng mắc bệnh
• 2.3.5. Mùa vụ

Tóm tắt

I. Nghiên cứu dịch tễ

Nghiên cứu dịch tễ bệnh do giun tròn Trichocephalus spp ở lợn tại Yên Thế, Bắc Giang tập trung vào việc xác định tỷ lệ nhiễm, đặc điểm phát triển của trứng giun và các yếu tố ảnh hưởng đến sự lây lan bệnh. Kết quả cho thấy, tỷ lệ nhiễm giun cao nhất ở lợn từ 2-6 tháng tuổi, giảm dần ở lợn trưởng thành. Dịch tễ học chỉ ra rằng bệnh lây nhiễm qua đường tiêu hóa, chủ yếu do lợn nuốt phải trứng cảm nhiễm trong thức ăn hoặc nước uống. Nghiên cứu cũng nhấn mạnh vai trò của môi trường chuồng trại và điều kiện vệ sinh trong việc kiểm soát bệnh.

1.1. Đặc điểm dịch tễ

Đặc điểm dịch tễ của bệnh Trichocephalus spp ở lợn được xác định qua các yếu tố như tuổi lợn, mùa vụ và vùng địa lý. Lợn con dưới 6 tháng tuổi có tỷ lệ nhiễm cao nhất, đặc biệt trong mùa xuân và mùa thu khi điều kiện nhiệt độ và độ ẩm thuận lợi cho sự phát triển của trứng giun. Yên Thế, Bắc Giang là khu vực có tỷ lệ nhiễm cao do điều kiện chăn nuôi và vệ sinh chưa đảm bảo.

1.2. Đường lây nhiễm

Bệnh lây nhiễm chủ yếu qua đường tiêu hóa, khi lợn nuốt phải trứng giun trong thức ăn hoặc nước uống. Ngoài ra, lây nhiễm trực tiếp qua phân lợn bệnh và lây gián tiếp qua dụng cụ chăn nuôi, người chăm sóc hoặc côn trùng như ruồi, chuột. Điều này làm tăng nguy cơ phát tán bệnh trong đàn lợn và giữa các chuồng trại.

II. Biện pháp phòng trị

Các biện pháp phòng trị bệnh do Trichocephalus spp ở lợn bao gồm việc sử dụng thuốc tẩy giun định kỳ, cải thiện điều kiện vệ sinh chuồng trại và quản lý thức ăn, nước uống. Nghiên cứu đề xuất quy trình phòng trị hiệu quả, bao gồm việc tẩy giun cho lợn con từ 2-3 tháng tuổi và lặp lại sau 3-4 tháng. Phòng bệnh được coi là yếu tố quan trọng nhất, đặc biệt là việc vệ sinh chuồng trại và tiêu hủy phân đúng cách để ngăn chặn sự phát triển của trứng giun.

2.1. Phòng bệnh

Phòng bệnh tập trung vào việc cải thiện điều kiện vệ sinh chuồng trại, đảm bảo thức ăn và nước uống sạch sẽ. Việc tiêu hủy phân đúng cách và sử dụng các chất sát trùng như nước vôi 10% hoặc dung dịch NaOH 2% giúp tiêu diệt trứng giun trong môi trường. Ngoài ra, quản lý chặt chẽ nguồn thức ăn và nước uống cũng là biện pháp quan trọng để ngăn chặn sự lây nhiễm.

2.2. Trị bệnh

Trị bệnh chủ yếu dựa vào việc sử dụng thuốc tẩy giun như Albendazole hoặc Fenbendazole. Nghiên cứu chỉ ra rằng việc tẩy giun định kỳ cho lợn con từ 2-3 tháng tuổi và lặp lại sau 3-4 tháng giúp giảm đáng kể tỷ lệ nhiễm. Đồng thời, việc kết hợp với các biện pháp vệ sinh chuồng trại và quản lý thức ăn, nước uống giúp tăng hiệu quả điều trị.

III. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn

Nghiên cứu này có ý nghĩa khoa học và thực tiễn lớn trong việc hiểu rõ đặc điểm dịch tễ và đề xuất các biện pháp phòng trị hiệu quả bệnh do Trichocephalus spp ở lợn. Kết quả nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học để xây dựng quy trình phòng trị bệnh, giúp giảm thiểu tỷ lệ nhiễm và nâng cao năng suất chăn nuôi lợn tại Yên Thế, Bắc Giang. Đồng thời, nghiên cứu cũng góp phần vào việc bảo vệ sức khỏe động vật và phát triển bền vững ngành chăn nuôi.

3.1. Ý nghĩa khoa học

Nghiên cứu cung cấp thông tin chi tiết về đặc điểm dịch tễ, vòng đời và sức đề kháng của Trichocephalus spp, góp phần vào việc hiểu rõ hơn về bệnh ký sinh trùng ở lợn. Đây là cơ sở quan trọng để phát triển các phương pháp phòng trị hiệu quả và bền vững.

3.2. Ý nghĩa thực tiễn

Kết quả nghiên cứu giúp người chăn nuôi áp dụng các biện pháp phòng trị bệnh hiệu quả, giảm thiểu tỷ lệ nhiễm và nâng cao năng suất chăn nuôi. Đồng thời, nghiên cứu cũng góp phần vào việc bảo vệ sức khỏe động vật và phát triển bền vững ngành chăn nuôi tại Yên Thế, Bắc Giang.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Ngành chăn nuôi lợn giữ vai trò trọng yếu trong cơ cấu nông nghiệp tại Việt Nam, nơi có trên 80% dân số sống bằng nghề nông. Lợn là loài vật nuôi cung cấp phần lớn sản lượng thịt tiêu thụ trên thị trường và tạo ra nguồn phân bón hữu cơ đáng kể cho trồng trọt nhờ các đặc tính sinh học nổi bật như khả năng sinh sản cao, tính ăn tạp, chi phí thức ăn trên mỗi kilôgam tăng trọng thấp và giá trị dinh dưỡng của sản phẩm cao. Tuy nhiên, điều kiện khí hậu nhiệt đới gió mùa nóng ẩm của Việt Nam lại tạo môi trường tự nhiên rất thuận lợi cho các loài ký sinh trùng sinh trưởng, phát tán và gây bệnh trên đàn vật nuôi. Khác với các bệnh truyền nhiễm cấp tính do virus hay vi khuẩn vốn dễ bùng phát thành ổ dịch lớn với tỷ lệ chết cao, bệnh ký sinh trùng đường tiêu hóa ở lợn thường tiến triển âm thầm ở thể mạn tính. Bệnh làm lợn còi cọc, chậm lớn, giảm hiệu quả chuyển hóa thức ăn, gia tăng chi phí chăm sóc và điều trị, đồng thời làm suy giảm miễn dịch, tạo điều kiện mở đường cho các tác nhân vi khuẩn, virus thứ phát xâm nhập gây hại.

Trong nhóm ký sinh trùng đường tiêu hóa, giun tròn Trichocephalus spp. (thường gọi là giun tóc) là một trong những loài phổ biến hàng đầu, ký sinh tại ruột già và gây tổn thương niêm mạc nghiêm trọng. Xuất phát từ thực tế dịch bệnh tại huyện Yên Thế, tỉnh Bắc Giang—địa bàn có tập quán chăn nuôi lợn phát triển nhưng công tác phòng dịch ký sinh trùng còn nhiều hạn chế, tác giả Nguyễn Thị Tới đã thực hiện khóa luận tốt nghiệp nhằm đánh giá khoa học thực trạng nhiễm bệnh và đề xuất giải pháp kiểm soát dịch tễ.

Mục tiêu nghiên cứu của đề tài được xác định cụ thể gồm 4 nội dung:

1. Nghiên cứu tình hình nhiễm và sự phát triển của trứng giun Trichocephalus spp. ở lợn tại huyện Yên Thế, tỉnh Bắc Giang.
2. Nghiên cứu đặc điểm dịch tễ bệnh do giun tròn Trichocephalus spp. gây ra ở lợn.
3. Nghiên cứu biện pháp phòng trị bệnh Trichocephalus spp.
4. Đề xuất quy trình phòng trị bệnh giun Trichocephalus spp.

Đối tượng nghiên cứu của khóa luận là đàn lợn thuộc các lứa tuổi khác nhau nuôi tại các nông hộ, trang trại gia đình và tập thể; bệnh giun tóc ở lợn; cùng các đối tượng mẫu ngoại cảnh gồm mẫu phân tươi của lợn, mẫu cặn nền chuồng, mẫu đất bề mặt xung quanh khu vực chuồng nuôi và mẫu đất bề mặt vườn trồng cây thức ăn. Phạm vi nghiên cứu về không gian được triển khai tại 3 xã đại diện: Đồng Hưu, Đồng Kỳ và Hương Vỹ thuộc huyện Yên Thế, tỉnh Bắc Giang; việc phân tích và xử lý mẫu được thực hiện tại Phòng thí nghiệm Khoa Chăn nuôi Thú y (Trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên) và Phòng Ký sinh trùng (Viện Sinh thái và Tài nguyên sinh vật). Phạm vi thời gian nghiên cứu thực địa và thực nghiệm kéo dài từ ngày 03/06/2013 đến ngày 18/11/2013.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Về mặt phân loại học động vật, loài giun tóc ký sinh ở lợn được xác định là Trichocephalus suis Schrank, 1788, thuộc lớp Nematoda Rudolphi, 1808; phân lớp Enoplia Chitwood, 1933; bộ Trichocephalida Skrjabin et Schulz, 1928; phân bộ Trichocephalata Skrjabin et Schulz, 1928; họ Trichocephalidae Baird, 1953; phân họ Trichocephalinae Ransom, 1911; giống Trichocephalus Schrank, 1788.

Hình thái cấu tạo của T. suis mang nét đặc thù: thân chia làm hai phần rõ rệt, phần trước thuôn dài mảnh như sợi tóc chiếm khoảng 2/3 chiều dài cơ thể (chứa thực quản bao quanh bởi chuỗi tế bào đơn nhân dạng móc xích), phần sau ngắn và dày hơn chứa ruột và hệ cơ quan sinh dục. Con đực có chiều dài trung bình 40,35 mm (dao động 33,0 - 48,0 mm), đuôi cuộn xoắn ốc với một gai giao hợp nhọn dài 1,74 - 2,48 mm được bọc trong bao gai phủ nhiều hàng gai nhỏ xếp dạng ô cờ. Con cái có chiều dài thân trung bình 45,55 mm (dao động 38,0 - 53,0 mm), đuôi tù, âm hộ nằm ở ranh giới giữa phần thân mỏng và thân dày. Trứng giun có màu vàng nhạt đến vàng sẫm, hình hạt chanh đặc trưng, vỏ dày 2 lớp, hai cực có hai nút trong suốt, kích thước 0,056 - 0,066 mm x 0,025 - 0,030 mm. Vòng đời của T. suis là chu kỳ phát triển trực tiếp không cần vật chủ trung gian, hoàn thành trong khoảng 30 - 52 ngày; ấu trùng nở ra chui sâu vào niêm mạc manh tràng và kết tràng, gây loét, xuất huyết và tiết độc tố gây hội chứng tiêu chảy lẫn máu giống bệnh hồng lỵ.

Phương pháp nghiên cứu thực địa và phòng thí nghiệm được tiến hành đồng bộ qua các bước:

• Phương pháp điều tra xã hội học thú y: Trực tiếp quan sát chuồng trại, hệ thống thoát nước, bãi chăn thả và thực hiện phỏng vấn bằng phiếu điều tra tại 210 hộ chăn nuôi về công tác vệ sinh, khử trùng, ủ phân nhiệt sinh học và lịch trình tẩy giun định kỳ.
• Phương pháp thu thập mẫu: Áp dụng kỹ thuật lấy mẫu phân tầng ngẫu nhiên tại 3 xã. Thu thập 528 mẫu phân tươi theo 4 nhóm tuổi (≤ 2 tháng, > 2 - 4 tháng, > 4 - 6 tháng, > 6 tháng), theo giống (lợn nội, lợn lai), phương thức chăn nuôi (truyền thống, bán công nghiệp, công nghiệp) và tình trạng vệ sinh thú y (tốt, trung bình, kém). Mẫu được thu thập vào túi nilon vô trùng có ghi nhãn thông tin lâm sàng và xử lý ngay trong ngày.
• Phương pháp xét nghiệm ký sinh trùng học:
  • Xét nghiệm định tính phát hiện trứng giun bằng phương pháp nổi Fülleborn (sử dụng dung dịch nước muối NaCl bão hòa có tỷ trọng D = 1,18 - 1,20) và phương pháp Darling (kết hợp ly tâm 3000 vòng/phút và dung dịch NaCl bão hòa).
  • Xét nghiệm định lượng xác định cường độ nhiễm bằng buồng đếm McMaster để tính số lượng trứng trên một gam phân (EPG) theo công thức: Số trứng/1g phân = (Tổng số trứng đếm được ở 2 buồng đếm x 60) / 4. Quy chuẩn cường độ phân loại thành 3 mức: nhiễm nhẹ (≤ 500 trứng/g), nhiễm trung bình (> 500 - 1000 trứng/g), nhiễm nặng (> 1000 trứng/g).
  • Thu thập và xét nghiệm mẫu đất ngoại cảnh (cặn nền chuồng, đất quanh chuồng trong bán kính 5m, đất bãi trồng thức ăn) bằng phương pháp nổi để xác định sự phát tán trứng giun.
• Phương pháp thử nghiệm hóa dược: Đề xuất khảo nghiệm hai chế phẩm tẩy giun gồm Levasol 7,5% (hoạt chất Levamisol hydroclorid) và Hanmectin-25 (hoạt chất Ivermectin 2,5 mg/ml) bằng đường tiêm dưới da, theo dõi phản ứng lâm sàng sau 1 giờ và kiểm tra trứng giun sau tẩy ở các mốc ngày 5, 10 và 15.
• Xử lý số liệu: Toàn bộ dữ liệu được quản lý, tính toán và xử lý thống kê bằng phần mềm Minitab 14.0 kết hợp Microsoft Excel 2003.

Nội dung chính theo từng chương

Phần 1: Mở đầu

Tác giả nêu bật tầm quan trọng của ngành chăn nuôi lợn đối với an sinh kinh tế nông nghiệp Việt Nam, đồng thời chỉ ra thực trạng tác hại âm ỉ của bệnh ký sinh trùng đường tiêu hóa nói chung và giun tròn Trichocephalus spp. nói riêng. Khóa luận xác định rõ việc nghiên cứu dịch tễ học và xây dựng quy trình phòng trị giun tóc tại huyện Yên Thế, tỉnh Bắc Giang là yêu cầu thực tiễn cấp bách nhằm bảo vệ đàn lợn, gia tăng năng suất chăn nuôi và bổ sung dữ liệu khoa học thú y cho địa phương.

Phần 2: Tổng quan tài liệu

Chương này tổng thuật chi tiết hệ thống phân loại học, cấu tạo vi học, hình thái giải phẫu của giun đực và giun cái T. suis, cùng cấu trúc hình hạt chanh của trứng giun. Tác giả phân tích chu kỳ sinh học trực tiếp không qua ký chủ trung gian, chỉ ra điều kiện ngoại cảnh thích hợp nhất cho trứng phát triển thành trứng cảm nhiễm là nhiệt độ 18 - 30°C và ẩm độ 80 - 85% trong 15 - 28 ngày. Ngược lại, trứng giun bị tiêu diệt khi độ ẩm xuống dưới 30% kéo dài, chịu tác động của tia tử ngoại hoặc nhiệt độ hố ủ phân nhiệt sinh học đạt 45 - 50°C. Phần bệnh lý học trình bày cơ chế giun cắm sâu phần đầu vào niêm mạc ruột già gây tổn thương cơ giới, tiết độc tố làm tổn hại tế bào biểu mô và mở đường cho các tác nhân xoắn khuẩn, phẩy khuẩn xâm nhập. Các triệu chứng phân sệt có nhầy máu, rặn mót giống bệnh lỵ và bệnh tích ruột già sưng dày, hoại tử bong tróc được phân tích sâu. Ngoài ra, tác giả lược khảo các nhóm thuốc điều trị phổ biến trên thị trường gồm Benzimidazol, Macrolid (Ivermectin), Imidazothiazol (Levamisol) và Piperazin, cùng kết quả khảo sát dịch tễ của các tác giả tiền bối tại các vùng sinh thái trong và ngoài nước.

Phần 3: Đối tượng, vật liệu, nội dung và phương pháp nghiên cứu

Trình bày chi tiết hệ quy chuẩn phân loại dịch tễ trong nghiên cứu: phân loại 4 nhóm tuổi lợn, 3 phương thức chăn nuôi (truyền thống, bán công nghiệp, công nghiệp) và 3 mức độ vệ sinh thú y (tốt, trung bình, kém). Tác giả mô tả chi tiết phương thức chọn mẫu phân tầng tại 3 xã Đồng Hưu, Đồng Kỳ, Hương Vỹ; kỹ thuật pha chế dung dịch NaCl bão hòa; quy trình xét nghiệm Fülleborn soi kính hiển vi độ phóng đại 100 lần; quy trình định lượng bằng buồng đếm McMaster; công thức đo vòng ngực, dài thân để tính thể trọng lợn; cùng thông số dược học của hai loại thuốc tẩy giun Levasol 7,5% và Hanmectin-25.

Phần 4: Kết quả và thảo luận

Nội dung chương tập trung công bố và phân tích hệ thống số liệu thu thập được từ thực địa huyện Yên Thế:

• Khảo sát 210 hộ chăn nuôi cho thấy: 100% hộ có chuồng nuôi, 54,76% chuồng hợp vệ sinh về mặt xây dựng, 45,71% giữ vệ sinh chuồng tốt, 42,38% có ủ phân hoặc dùng hầm biogas diệt trứng giun, 20,48% có tẩy giun tròn định kỳ, nhưng chỉ có 4,29% hộ thực hiện tiêu độc sát trùng chuồng trại (tỷ lệ không sát trùng lên tới 95,71%).
• Xét nghiệm 528 mẫu phân phát hiện 122 lợn nhiễm giun tóc, đạt tỷ lệ nhiễm chung là 23,11%. Về cường độ nhiễm, tỷ lệ nhiễm nhẹ (≤ 500 trứng/g) chiếm đa số với 65,57% (80 con); nhiễm trung bình (> 500 - 1000 trứng/g) chiếm 31,15% (38 con); nhiễm nặng (> 1000 trứng/g) chiếm 3,28% (4 con).
• Phân tích tương quan dịch tễ chỉ ra tỷ lệ nhiễm giảm dần theo mức độ hiện đại hóa phương thức chăn nuôi (truyền thống 31,93% > bán công nghiệp 26,83% > công nghiệp 8,92%) và theo mức độ cải thiện vệ sinh thú y (kém 39,51% > trung bình 22,82% > tốt 6,97%). Lứa tuổi nhiễm cao nhất là lợn sau cai sữa từ > 2 - 4 tháng tuổi (31,15%), trong khi yếu tố giống lợn (nội so với lai) không tạo ra sự khác biệt có ý nghĩa dịch tễ.

Kết quả và đóng góp

Khóa luận đã cung cấp hệ thống số liệu thực nghiệm đầy đủ về đặc điểm dịch tễ của bệnh do giun tròn Trichocephalus spp. gây ra trên đàn lợn tại huyện Yên Thế, tỉnh Bắc Giang:

Tiêu chí dịch tễ	Phân nhóm khảo sát	Số kiểm tra (con)	Số nhiễm (con)	Tỷ lệ nhiễm (%)	Cường độ nhẹ n (%)	Cường độ TB n (%)	Cường độ nặng n (%)
Địa phương	Xã Đồng Hưu	190	48	25,26	31 (64,58)	15 (31,25)	2 (4,17)
	Xã Hương Vỹ	176	41	23,30	27 (65,85)	13 (31,71)	1 (2,44)
	Xã Đồng Kỳ	162	33	20,37	22 (66,67)	10 (30,30)	1 (3,03)
Lứa tuổi	≤ 2 tháng	136	21	15,44	16 (76,19)	5 (23,81)	0 (0,00)
	> 2 - 4 tháng	183	57	31,15	32 (56,14)	22 (38,60)	3 (5,20)
	> 4 - 6 tháng	142	39	27,46	28 (71,80)	10 (25,64)	1 (2,56)
	> 6 tháng	67	5	7,46	4 (80,00)	1 (20,00)	0 (0,00)
Giống lợn	Lợn nội	142	35	24,65	22 (62,86)	12 (34,28)	1 (2,86)
	Lợn lai	386	87	22,54	58 (66,66)	26 (29,89)	3 (3,45)
Phương thức nuôi	Truyền thống	166	53	31,93	34 (64,15)	16 (30,19)	3 (5,66)
	Bán công nghiệp	205	55	26,83	36 (65,45)	18 (32,73)	1 (1,82)
	Công nghiệp	157	14	8,92	10 (71,43)	4 (28,57)	0 (0,00)
Vệ sinh thú y	Tốt	158	11	6,97	8 (72,73)	3 (27,27)	0 (0,00)
	Trung bình	206	47	22,82	29 (61,70)	17 (36,17)	1 (2,13)
	Kém	162	64	39,51	43 (67,19)	18 (28,12)	3 (4,69)
Tính chung	Toàn bộ mẫu	528	122	23,11	80 (65,57)	38 (31,15)	4 (3,28)

Dựa trên các phát hiện thực địa, tác giả đề xuất hệ thống giải pháp kỹ thuật cụ thể:

• Về quản lý vệ sinh chuồng trại: Định kỳ tiêu độc, sát trùng chuồng và khu vực phụ cận bằng các dung dịch diệt trứng giun chuyên dụng như dung dịch NaOH 2%, Cresyl 3% hoặc nước vôi 10%; cọ rửa và phơi khô dụng cụ chăn nuôi, máng ăn, máng uống.
• Về xử lý chất thải chăn nuôi: Nghiêm cấm việc để phân lưu cữu trong chuồng; toàn bộ phân và chất độn chuồng phải được thu gom hàng ngày để ủ theo phương pháp nhiệt sinh học (nhiệt độ hố ủ đạt trên 45 - 50°C) hoặc xử lý qua hầm khí sinh học (biogas) nhằm tiêu diệt triệt để mầm mống trứng giun.
• Về chiến lược dùng thuốc phòng trị: Tẩy giun định kỳ toàn đàn, chú trọng đặc biệt vào lứa tuổi mẫn cảm nhất là lợn sau cai sữa từ 2 - 4 tháng tuổi; tẩy giun dự phòng cho lợn nái trước khi sinh để cắt đứt nguồn lây truyền ấu trùng bám trên đầu vú sang lợn con; ưu tiên áp dụng các hóa dược có hiệu lực cao như Levasol 7,5% hoặc Hanmectin-25.

Đóng góp của khóa luận thể hiện ở việc cung cấp bức tranh dịch tễ học chân thực, có căn cứ định lượng về sự lưu hành của giun tóc T. suis tại huyện Yên Thế, chỉ ra mắt xích yếu nhất trong chuỗi an toàn sinh học tại nông hộ (khâu tiêu độc chuồng trại), qua đó làm luận cứ khoa học để cơ quan thú y địa phương xây dựng hướng dẫn phòng trị bệnh ký sinh trùng sát hợp với điều kiện sản xuất thực tế.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Về mặt hạn chế, đề tài được thực hiện trong khoảng thời gian từ tháng 6 đến tháng 11 năm 2013, tức chỉ tập trung vào giai đoạn hè thu và đầu đông, chưa phản ánh được sự biến thiên của tỷ lệ nhiễm và sức sống trứng giun trong điều kiện giá lạnh của mùa đông xuân miền Bắc. Khảo sát dịch tễ học mới được khoanh vùng ở 3 xã (Đồng Hưu, Đồng Kỳ, Hương Vỹ) nên mức độ đại diện cho toàn bộ các tiểu vùng địa hình của huyện Yên Thế còn ở mức tương đối. Ngoài ra, trong phạm vi nội dung trích xuất của văn bản, các số liệu thực nghiệm mở rộng về mật độ tồn dư trứng giun trong đất vườn, phân lợn và kết quả so sánh đối chứng hiệu lực tẩy sạch giun giữa Levasol 7,5% và Hanmectin-25 chưa được trình bày đầy đủ bảng thống kê chi tiết.

Về hướng nghiên cứu tiếp theo, đề tài cần được mở rộng theo dõi dịch tễ học liên tục qua 4 mùa trong năm để làm rõ tính chu kỳ mùa vụ; mở rộng quy mô lấy mẫu tới các xã vùng sâu, vùng cao của huyện; đồng thời tiến hành hoàn thiện thử nghiệm lâm sàng diện rộng để xác định chính xác tỷ lệ sạch trứng giun, tỷ lệ giảm số lượng trứng (FECRT) và độ an toàn tuyệt đối của từng phác đồ thuốc tẩy trên các giống lợn khác nhau.

Giá trị tham khảo

Khóa luận tốt nghiệp này là nguồn tài liệu tham khảo hữu ích cho sinh viên, học viên chuyên ngành Thú y, Chăn nuôi Thú y đang thực hiện các khóa luận, luận văn liên quan đến ký sinh trùng học đường tiêu hóa ở gia súc. Tài liệu cũng phục vụ thiết thực cho đội ngũ cán bộ kỹ thuật tại các Trạm thú y cấp huyện, nhân viên thú y cơ sở và người chăn nuôi lợn trang trại/nông hộ trong việc nhận diện dịch tễ và tổ chức phòng ngừa bệnh.

Phần nội dung có giá trị tham khảo chuyên môn cao nhất bao gồm:

• Quy trình chuẩn bị dung dịch và kỹ thuật xét nghiệm nổi Fülleborn, Darling kết hợp kỹ thuật đếm buồng đếm McMaster để định lượng EPG trong phân tích ký sinh trùng thú y.
• Cơ sở lý luận về chẩn đoán phân biệt triệu chứng tiêu chảy do Trichocephalus suis với bệnh hồng lỵ và các bệnh viêm ruột do vi khuẩn khác ở lợn con.
• Bộ số liệu đối chiếu chi tiết về mức độ ảnh hưởng của điều kiện vệ sinh thú y và phương thức chăn nuôi đến tỷ lệ cảm nhiễm giun tóc, làm cơ sở khoa học để tư vấn chuyển đổi mô hình chăn nuôi an toàn sinh học.

Câu hỏi thường gặp

1. Tỷ lệ nhiễm giun tóc Trichocephalus spp. chung ở lợn tại 3 xã thuộc huyện Yên Thế là bao nhiêu và phân bố cường độ nhiễm như thế nào?
Qua xét nghiệm 528 mẫu phân lợn tại 3 xã Đồng Hưu, Hương Vỹ và Đồng Kỳ, tỷ lệ nhiễm giun tóc chung là 23,11% (122 con nhiễm). Phần lớn lợn mắc bệnh ở cường độ nhẹ (≤ 500 trứng/g phân) với 80 con (chiếm 65,57%); 38 con nhiễm ở cường độ trung bình (chiếm 31,15%); chỉ có 4 con nhiễm ở cường độ nặng (> 1000 trứng/g phân, chiếm 3,28%).

2. Lứa tuổi nào ở đàn lợn có nguy cơ nhiễm giun Trichocephalus spp. cao nhất và vì sao?
Lợn ở giai đoạn > 2 - 4 tháng tuổi có tỷ lệ nhiễm cao nhất (31,15%) và tỷ lệ nhiễm nặng cao nhất (5,20%). Nguyên nhân do ở lứa tuổi này lợn đã cai sữa hoàn toàn, tự lập tìm kiếm thức ăn và nước uống, nhu cầu dinh dưỡng cao trong giai đoạn sinh trưởng mạnh khiến cơ hội tiếp xúc với mầm bệnh ngoại cảnh tăng cao; đồng thời vòng đời phát triển của giun kéo dài khoảng 30 ngày nên mầm bệnh tích lũy biểu hiện rõ rệt ở lứa tuổi này.

3. Giống lợn có phải là yếu tố chi phối tỷ lệ và cường độ nhiễm giun tóc không?
Số liệu nghiên cứu cho thấy giống lợn không ảnh hưởng rõ rệt đến tình hình nhiễm bệnh. Tỷ lệ nhiễm ở giống lợn nội là 24,65% (trong đó nhiễm nhẹ chiếm 62,86%) và ở giống lợn lai là 22,54% (nhiễm nhẹ chiếm 66,66%). Sự chênh lệch tỷ lệ nhiễm giữa hai nhóm giống là rất nhỏ và không có ý nghĩa phân biệt về mặt dịch tễ.

4. Phương thức chăn nuôi và tình trạng vệ sinh thú y ảnh hưởng như thế nào đến tỷ lệ nhiễm giun tóc?
Hai yếu tố này có tác động tỷ lệ nghịch rất rõ rệt đối với mức độ cảm nhiễm:

• Theo phương thức chăn nuôi: Phương thức truyền thống có tỷ lệ nhiễm cao nhất (31,93%), tiếp đến là bán công nghiệp (26,83%), thấp nhất là công nghiệp (8,92% và hoàn toàn không có ca nhiễm nặng).
• Theo vệ sinh thú y: Chuồng trại vệ sinh kém có tỷ lệ nhiễm lên tới 39,51% (nhiễm nặng 4,69%), mức vệ sinh trung bình là 22,82%, trong khi chuồng trại giữ vệ sinh tốt chỉ nhiễm 6,97% và không ghi nhận ca nhiễm nặng nào.

5. Khảo sát 210 hộ chăn nuôi tại huyện Yên Thế cho thấy khâu nào trong phòng chống dịch bệnh ký sinh trùng bị xem nhẹ nhất?
Khâu bị xem nhẹ nhất là tiêu độc sát trùng chuồng trại, chỉ có 9/210 hộ thực hiện (đạt tỷ lệ 4,29%, đồng nghĩa với 95,71% số hộ không sát trùng chuồng). Ngoài ra, tỷ lệ hộ thực hiện tẩy giun tròn định kỳ cho đàn lợn cũng rất thấp, chỉ đạt 20,48% (43/210 hộ).

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của sinh viên Nguyễn Thị Tới đã làm rõ các đặc điểm dịch tễ cơ bản của bệnh giun tròn Trichocephalus spp. trên đàn lợn tại huyện Yên Thế, tỉnh Bắc Giang với tỷ lệ nhiễm chung là 23,11%, chủ yếu ở cường độ nhẹ và trung bình. Kết quả nghiên cứu chứng minh tỷ lệ và mức độ nhiễm giun phụ thuộc chặt chẽ vào lứa tuổi (tập trung cao nhất ở giai đoạn 2 - 4 tháng tuổi), phương thức chăn nuôi và tình trạng vệ sinh thú y chuồng trại, trong khi yếu tố giống lợn không tạo ra sự sai khác rõ rệt. Công trình đã chỉ ra thực trạng thiếu hụt biện pháp tiêu độc sát trùng tại các nông hộ, đồng thời cung cấp cơ sở khoa học xác đáng để địa phương áp dụng các biện pháp can thiệp đồng bộ từ ủ phân nhiệt sinh học đến tẩy giun định kỳ nhằm kiểm soát bệnh hiệu quả.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Đặt vấn đề Việt Nam là một nước đi lên từ nền kinh tế nông nghiệp, có hơn 80% dân số sống bằng nghề nông, vì vậy phát triển kinh tế không thể không nói đến ngành chăn nuôi và trồng trọt. Trong ngành chăn nuôi thì ngành chăn nuôi lợn chiếm một vị trí hết sức quan trọng, cung cấp phần lớn số lượng thịt trên thị trường, bên cạnh đó còn cung cấp một lượng lớn phân bón cho ngành trồng trọt. Sở dĩ ngành chăn nuôi lợn chiếm vị trí quan trọng trong ngành chăn nuôi là nhờ các đặc điểm sinh vật học ưu việt của lợn như: khả năng sinh sản cao, ăn tạp, chi phí thức ăn/1kg thức ăn tăng trọng thấp, thịt lợn có giá trị dinh dưỡng cao đáp ứng được nhu cầu xã hội. Để nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm, ngoài việc chú ý tới các yếu tố như giống, khí hậu, điều kiện chăn nuôi.

thì công tác thú y cũng là một công việc rất quan trọng, quyết định đến năng suất chăn nuôi và sự phát triển của đàn lợn. Công tác thú y còn góp phần nâng cao số lượng và chất lượng sản phẩm của ngành chăn nuôi. Đặc biệt nước ta nằm trong vùng Đông Nam Á, khí hậu nhiệt đới nóng ẩm nên thuận lợi cho nhiều loài ký sinh trùng phát triển, ký sinh và gây bệnh cho vật nuôi. Bệnh ký sinh trùng ở gia súc, gia cầm nói chung và bệnh ký sinh trùng đường tiêu hoá lợn nói riêng không gây ra các ổ dịch lớn như những bệnh truyền nhiễm do virus, vi khuẩn.

Song, bệnh ký sinh trùng thường diễn ra ở thể mạn tính, làm lợn sinh trưởng, phát triển chậm, tăng tiêu tốn thức ăn và các chi phí như thuốc điều trị, công chăm sóc nuôi dưỡng. Nguy hiểm hơn, ký sinh trùng ký sinh còn làm giảm sức đề kháng của lợn và là yếu tố mở đường cho nhiều loại vi khuẩn, vi rút xâm nhập gây bệnh. Trong bệnh ký sinh trùng thì bệnh do giun tròn Trichocephalus spp. ký sinh ở đường tiêu hóa được coi là loại bệnh phổ biến trên đàn lợn ảnh hưởng đến chất lượng và số lượng sản phẩm.

Xuất phát từ yêu cầu cấp thiết của việc khống chế dịch bệnh, nâng cao năng suất chăn nuôi lợn ở huyện Yên Thế tỉnh Bắc Giang chúng tôi đã tiến hành nghiên n cứu đề tài: “Nghiên cứu đặc điểm dịch tễ bệnh do giun tròn Trichocephalus spp. gây ra ở lợn tại huyện Yên Thế, tỉnh Bắc Giang và biện pháp phòng trị. Mục đích nghiên cứu - Nghiên cứu tình hình nhiễm và sự phát triển của trứng giun Trichocephalus spp. ở lợn tại huyện Yên Thế, tỉnh Bắc Giang.

- Nghiên cứu đặc điểm dịch tễ bệnh do giun tròn Trichocephalus spp. gây ra ở lợn. - Nghiên cứu biện pháp phòng trị bệnh Trichocephalus spp. - Đề xuất quy trình phòng trị bệnh giun Trichocephalus spp.

Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài 1. Ý nghĩa khoa học Kết quả của đề tài là những thông tin bổ sung về khoa học về đặc điểm dịch tễ và quy trình phòng chống bệnh giun tròn Trichocephalus spp. Ý nghĩa thực tiễn Kết quả của đề tài là cơ sở khoa học để giúp người chăn nuôi xác định được bệnh và áp dụng quy trình phòng, trị bệnh giun Trichocephalus spp. cho lợn, nhằm hạn chế tỷ lệ và cường độ nhiễm giun ở lợn, hạn chế tác hại đối với lợn, góp phần nâng cao năng suất chăn nuôi, thúc đẩy ngành chăn nuôi lợn phát triển.

n PHẦN 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2. Cơ sở khoa học của đề tài 2. Đặc điểm sinh học của giun T. Vị trí của giun T.

suis trong hệ thống phân loại động vật học Theo Phan Thế Việt và cs (1977) [33], Nguyễn Thị Lê và cs (1996) [20] vị trí của giun Trichocephalus suis (T. suis) trong hệ thống phân loại động vật như sau: Lớp Nematoda Rudolphi, 1808 Phân lớp Enoplia Chitwood, 1933 Bộ Trichocephalida Skrjabin et Schulz, 1928 Phân bộ Trichocephalata Skrjabin et Schulz, 1928 Họ Trichocephalidae Baird, 1953 Phân họ Trichocephalinae Ransom, 1911 Giống Trichocephalus Schrank, 1788 Loài Trichocephalus suis Schrank, 1788 2. Đặc điểm hình thái, cấu tạo của giun T. suis lợn Theo Đỗ Dương Thái và cs (1975) [24], màu sắc trứng giun T.

suis là một màu ổn định, thay đổi ít từ màu vàng nhạt đến màu vàng sẫm. Hình dạng trứng giun tóc không có hình dạng bất thường đáng kể nhưng chiều ngang của trứng có thể thay đổi chút ít, có những chiều ngang rộng hẹp khác nhau. suis có chu kỳ phát triển chậm, vì vậy hình dạng nhân bên trong ít có những thay đổi. Nhân bên trong thường thành một khối chưa phân chia.

suis có hình thái cấu tạo như sau: Con đực có chiều dài thân trung bình là 40,35 mm; tối thiểu 33,0 mm; tối đa là 48,0 mm. Chiều dài của phần trước trung bình là 25,3 mm (20 - 30mm); phần sau 15,1mm (12 - 19 mm). Tỷ lệ chiều dài của phần trước với phần sau là 1,68 : 1. Thân con đực phủ lớp cutin được vạch bởi nhiều rãnh ngang, làm cho lớp cutin có nhiều mấp mô, hình răng nhỏ.

Thực quản kéo dài dọc theo phần mỏng trước thân và chuyển vào ruột ở chỗ ranh giới giữ phần mỏng và dày của thân. n Chiều rộng của phần trước thực quản 0,035 - 0,44 mm; của chỗ chuyển vào ruột 0,074 - 0,092 mm. Thực quản được bao quanh bởi một hàng tế bào đơn nhân dạng móc xích. Ruột kết thúc bởi huyệt trên phần đuôi.

Hệ thống sinh dục của con đực gồm những ống dẫn tinh uốn khúc chiếm hầu hết phần sau thân. Đuôi con đực vòng xoắn ốc. Gai giao hợp kết thúc bằng một đỉnh nhọn. Chiều dài gai xê dịch từ 1,74 - 2,48 mm.

Chỗ rộng nhất của gai là gốc gai dài 0,084 - 0,110 mm. Có bao gai bọc chung quanh và cùng với gai lồi ra khỏi lỗ huyệt. Bao gai được phủ bởi rất nhiều gai nhỏ, những gai này xếp theo thứ tự quân cờ. Số lượng hàng gai nhỏ gần nơi chuyển của bao vào thân là 24 - 42; ở đầu đối diện với nó số lượng hàng tăng tới 44 - 56.

Hình dạng bao gai tròn, căng, dài 0,044mm. Chiều rộng chỗ gần huyệt là 0,057 - 0,092 mm; trong khi đó ở chỗ cuối gai là 0,079 - 0,159 mm. Tất cả con đực có một đầu bao gai gập hình cổ tay áo hay là hình bao tay, bao này một phần hay toàn bộ bao phủ phần bao gai lồi ra khỏi thân. Chiều dài của chỗ gập là 0,242 - 0,330 mm; chiều rộng là 0,290 - 0,352 mm.

Con cái: Chiều dài thân trung bình 45,55 mm; tối thiểu 38 mm và tối đa 53 mm. Chiều dài phần trước mỏng của thân trung bình là 30,55 mm (25 - 35 mm); chiều dài phần sau dày là 15 mm (13 - 18 mm). Như vậy tỷ lệ giữa phần trước và phần sau là 2,04 : 1. Trên ranh giới chỗ chuyển tiếp của phần thân trước và phần thân sau, hơi dịch về phía sau cách đầu cuối của thực quản có âm hộ.

Âm hộ này nhô ra ngoài, dạng hình trụ hơi cong về phía sau (0,037 - 0,61 mm) và hơi rộng ở chỗ cạnh tự do (0,050 - 0,075 mm). Chỗ này được phủ rất nhiều gai nhỏ hình lưới (3 - 4 µ m). Ngay trước âm hộ, tử cung có hình ống thẳng hay hơi cong, dài 0,92 - 1,28 mm; trong tử cung có trứng xếp thành một hàng. Đuôi con cái tù.

Trứng dài 0,056 - 0,066 mm và rộng 0,025 - 0,030 mm. Theo Nguyễn Thị Lê và cs (1996) [20], con đực dài 37,52 - 40,63 mm; rộng nhất 0,634 - 0,713 mm. Phần trước cơ thể dài 23,48 - 25,75 mm; phần sau dài 14,00 - 15,00 mm; có dạng xoắn lò xo. Gai sinh dục dài 1,70 - 2,55 mm; rộng 0,07 - 0,10 mm; mút cuối gai nhọn.

Bao gai phủ đầy gai nhỏ. Lỗ huyệt nằm ở mút cuối đuôi. Con cái dài 37,89 - 50,60 mm; rộng 0,734 - 1,012 mm; phần trước cơ thể dài 23 - 33 mm. Ống sinh dục đơn.

Âm đạo có thành cơ dày, chứa đầy trứng. Kích thước trứng 0,024 - 0,027 x 0,056 - 0,061 mm. n Phan Địch Lân và cs (2005) [19] cho biết: Hình thể giun T. suis giống roi ngựa hoặc sợi tóc màu trắng, cơ thể chia thành hai phần rõ rệt, thực quản có các tế bào xếp thành chuỗi hạt dài 2/3 cơ thể.

Phần sau ngắn và to, bên trong là ruột và cơ quan sinh sản. Giun đực dài 20 - 52 mm, đuôi hơi tù, phần đuôi cuộn tròn lại, chỉ có một gai giao hợp dài 5 - 7 mm, được bọc trong một cái màng có nhiều gai nhỏ bao phủ. Lỗ sinh tiết thông với ngoài ở phần cuối của giun. Giun cái dài 39 - 53 mm, đuôi thẳng.

Hậu môn ở đoạn cuối cùng, âm hộ ở đoạn cuối thực quản. Trứng của giun của hình hạt chanh, màu vàng nhạt, kích thước 0,052 - 0,061 x 0,027 - 0,03 mm. Hai cực có hai nút trong, vỏ dày gồm 2 lớp. Giun Trichocephalus suis a: Trứng giun; b: Giun cái; c: Giun đực (Nguồn: Phan Địch Lân và cs, 2005) [19] Theo Phạm Sỹ Lăng và cs (2009) [34]: Giun T.

suis có màu trắng đục; Thân chia ra làm hai phần rõ rệt: phần đầu nhỏ, trông giống như sợi tóc; phần sau ngắn và to, bên trong là ruột và cơ quan sinh sản. Giun đực đuôi hơi tù, cuộn tròn lại, có một gai giao hợp dài 1,70 -2 mm, lỗ huyệt thông ra ngoài phần cuối của giun. Giun cái đuôi thẳng, hậu môn ở đoạn cuối của thân. Nguyễn Thị Kim Lan (2012) [16] cho biết: Hình thể của giun giống như một sợi tóc màu trắng.

Cơ thể chia thành hai phần rõ rệt. Phần trước nhỏ như sợi tóc, dưới lớp biểu bì là thực quản, thực quản do các tế bào xếp nối tiếp như chuỗi hạt, phần này chiếm 2/3 chiều dài cơ thể. Phần sau ngắn và to, bên trong là ruột và cơ quan sinh sản. Giun đực dài 20 - 52 mm đuôi hơi tù, phần đuôi cuộn tròn lại n chỉ có một gai giao hợp rất dài 5 - 7mm, gai giao hợp được bọc trong một cái màng có nhiều gai nhỏ bao phủ.

Giun cái dài 39 - 53 mm, đuôi thẳng, âm hộ ở đoạn cuối cùng của thực quản. Vòng đời của giun T. suis Vòng đời phát triển của giun T. suis diễn ra theo sơ đồ sau: Trứng có sức gây bệnh Lợn nuốt Hình 2.

Sơ đồ vòng đời của giun T. suis Thời gian hoàn thành vòng đời của giun T. suis là 30 - 52 ngày. (1979) [35] cho biết: Vòng đời của giun T.

suis không cần vật chủ trung gian. Trứng được bài tiết cùng với phân lợn ra môi trường ngoại cảnh.