Đặt vấn đề Từ lâu, chó đã được thuần hóa và coi như là người bạn gần gũi, thân thiện với con người. Chó dễ nuôi, trung thành với chủ, thông minh, nhanh nhẹn và có tính thích nghi cao với điều kiện sống khác nhau. Do vậy, chó được nuôi phổ biến ở khắp nơi trên thế giới, phục vụ các mục đích khác nhau. Những năm gần đây, nền kinh tế ngày càng phát triển, đời sống dân trí được nâng cao, do vậy việc nuôi chó không những để giữ nhà, mà còn để làm cảnh và làm kinh tế.
Nhiều giống chó ngoại quý hiếm được nhập làm phong phú thêm về số lượng và chủng loại chó ở nước ta. Khi chó được nuôi nhiều thì vấn đề dịch bệnh xảy ra ở chó cũng ngày càng nhiều hơn. Bên cạnh những bệnh truyền nhiễm nguy hiểm thường gặp ở chó như bệnh dại, bệnh Carê, bệnh do Parvovirus… bệnh do ký sinh trùng cũng gây nhiều thiệt hại cho chó, trong đó có bệnh do giun tròn ký sinh ở đường tiêu hóa gây ra. Theo Vương Đức Chất và Lê Thị Tài (2009) [1], giun tròn ký sinh lấy chất dinh dưỡng hoặc hút máu làm chó gầy yếu, rối loạn tiêu hóa, giảm sức đề kháng, từ đó các vi khuẩn đường ruột có cơ hội trỗi dậy, gây hội chứng tiêu chảy nặng hơn và làm chết chó nếu không được điều trị kịp thời.
Bệnh giun thực quản ở chó xảy ra do chó bị nhiễm giun tròn Spirocerca lupi (S. Chó bệnh có các biểu hiện nôn mửa, không ăn, gầy, khó nuốt, ợ hơi. Nếu giun ký sinh ở động mạch chủ, chó có biểu hiện khó thở, ngạt hơi, hôn mê và xuất huyết nội tạng. Nếu giun ký sinh ở phổi thì chó ho, khó thở, nôn mửa, đôi khi có triệu chứng thần kinh.
Phạm Sỹ Lăng và Phan Địch Lân (2001) [8] cho biết, khi mắc bệnh do S. lupi, chó có triệu chứng rất khác nhau, phụ thuộc vào nơi cư trú của khối u. h 2 Đôi khi chó mắc bệnh có triệu chứng giả dại do độc tố S. lupi thấm vào máu súc vật, vật chảy nhiều nước dãi, nôn mửa, rối loạn nuốt thức ăn, ho mạnh.
Nếu khối u to có mủ có thể vỡ vào xoang ngực hoặc xoang bụng dẫn đến viêm màng phổi hoặc viêm màng bụng cấp. Khối u trong động mạch làm vỡ động mạch và con vật chết ngay tức khắc. Cho đến nay, đã có một số tác giả đề cập đến đặc điểm dịch tễ bệnh giun tròn ở chó như Nguyễn Thị Lê và cs (1996) [9], Hoàng Minh Đức và Nguyễn Thị Kim Lan (2008) [2], Võ Thị Hải Lê và Nguyễn Văn Thọ (2009), (2011) [10] [11], Dương Đức Hiếu và cs (2014) [3]. Tuy nhiên, việc nghiên cứu về giun thực quản ở chó, đặc biệt là các đặc điểm dịch tễ bệnh do giun thực quản S.
lupi gây ra ở chó tại TP. Thái Nguyên, tỉnh Thái Nguyên hiện vẫn chưa được thực hiện. Mặt khác, tình trạng nuôi chó ở nước ta nói chung và ở tỉnh Thái Nguyên nói riêng chủ yếu vẫn là nuôi thả rông hoặc vừa thả, vừa nhốt, do đó nguy cơ nhiễm bệnh là rất cao. Hiện nay vấn đề phòng trị bệnh do giun tròn S.
lupi ở chó chưa được chú ý nhiều nên chưa có quy trình phòng trị bệnh hiệu quả. Xuất phát từ những luận giải trên, chúng tôi thực hiện đề tài: “Nghiên cứu một số đặc điểm dịch tễ bệnh giun thực quản Spirocerca lupi ở chó tại TP. Thái Nguyên, tỉnh Thái Nguyên và sử dụng thuốc điều trị”. Mục tiêu nghiên cứu Đánh giá tình hình nhiễm giun thực quản do S.
lupi gây ra ở chó tại TP. Thái Nguyên và hiệu qủa của thuốc điều trị. Ý nghĩa của đề tài 1. Ý nghĩa khoa học Đề tài cung cấp những thông tin khoa học về một số đặc điểm dịch tễ bệnh giun thực quản do giun tròn S.
lupi gây ra trên chó tại TP. Thái Nguyên, từ đó có cơ sở khoa học xây dựng biện pháp phòng trị bệnh giun thực quản cho chó có hiệu quả cao. Ý nghĩa thực tiễn Kết quả của đề tài là cơ sở khuyến cáo người chăn nuôi áp dụng các biện pháp phòng trị bệnh giun thực quản, nhằm hạn chế tỷ lệ nhiễm và thiệt hại do giun S. lupi gây ra ở chó tại TP.
h 4 Phần 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2. Cơ sở khoa học của đề tài 2. Nguyên nhân bệnh giun thực quản ở chó Bệnh giun thực quản ở chó do loài giun tròn S. lupi gây nên.
lupi có màu đỏ, sống trong thực quản và dạ dày chó, tạo thành các khối u và gây bệnh cho vật chủ. Lupi được chó bài tiết ra ngoài cùng với phân. Bọ hung nuốt phải trứng, trứng nở thành ấu trùng, ấu trùng lột xác thành ấu trùng có sức gây bệnh. Khi chó ăn phải bọ hung mang ấu trùng có sức gây bệnh thì chó bị mắc bệnh giun thực quản.
Đặc điểm sinh học của giun tròn S. lupi ký sinh ở chó 2. Vị trí của S. lupi trong hệ thống phân loại động vật học Trong khu hệ giun trong đường tiêu hoá của chó, theo Phạm Sỹ Lăng và cs.
(1993) [7] vị trí của giun tròn S. lupi trong hệ thống phân loại động vật như sau: Ngành Nematoda Potts, 1932 Lớp Chromadorca Inglis, 1983 Phân lớp Chromadoria Pearse, 1942 Bộ Rhabditida chitwood, 1933 Phân bộ Spirurina Railliet and Henry, 1915 Liên họ Spiruroidea Railliet et Henry, 1915 Họ Spirocercidae Chitwood and Wehr, 1932 Giống Spirocerca Railliet et Henry, 1911 Loài Spirocerca lupi Rudolphi, 1809 2. Đặc điểm hình thái và cấu tạo của giun thực quản S. lupi Đề cập đến hình thái cấu tạo S.
lupi Rudolphi 1809, Brodey R. và cs (1977) [20] cho biết: h 5 Giun S. lupi có màu đỏ, miệng hình sáu cạnh, không có môi, thực quản hẹp, phần trước là cơ ngắn, phần sau là tuyến dài, ở gai cổ có vòng thần kinh. Con đực dài khoảng 30 - 54 mm, có hai gai giao hợp không bằng nhau, gai phải dài 0,47 - 0,75 mm và gai trái dài 2,5 - 2,8 mm, đuôi xoắn có cánh đuôi, có 4 đôi gai phía trước hậu môn và một gai lớn trước huyệt.
Con cái dài khoảng 50 - 80 mm, giun cái có âm hộ nằm phía trước thân, gần cuối thực quản. lupi rất nhỏ, có hình elip, kích thước khoảng từ 35 - 39 x 14 - 23 μm, trong trứng có chứa ấu trùng. Giun tròn Spirocerca lupi Rudolphi, 1819 1. Phần đuôi con cái; 4.
Phần đuôi con đực (Nguồn Internet) Hình 2. Chu kỳ sinh học của giun thực quản S. lupi Trong các chương trình phòng bệnh ký sinh trùng, việc phá vỡ vòng đời của ký sinh trùng rất cần thiết. Do vậy, việc hiểu rõ về chu kỳ (vòng đời phát triển) của ký sinh trùng có ý nghĩ rất quan trọng trong việc phòng trị bệnh ký sinh trùng nói chung và bệnh giun thực quản ở chó nói riêng.
Theo Nguyễn Thị Kim Lan (2012) [6], chu kỳ phát triển của ký sinh trùng là toàn bộ quá trình phát triển, thay đổi qua những giai đoạn khác nhau của đời sống ký sinh trùng, kể từ khi nó là mầm sinh vật đầu tiên, cho đến khi nó có khả năng sản sinh ra mầm sinh vật mới, tạo ra một thế hệ mới. Như vậy chu kỳ sinh học của giun tròn S. lupi bắt đầu khi giun trưởng thành ở trong các khối u thải trứng qua lỗ dò của các khối u ở thực quản và dạ dày rồi theo phân chó ra ngoài. Trứng có ấu trùng được ký chủ trung gian là bọ cánh cứng Coprophagous nuốt phải.
Trong đường tiêu hóa của bọ cánh cứng, ấu trùng được giải phóng chui vào khoang bụng của bọ cánh cứng. Ở đó chúng lột xác hai lần và trở thành ấu trùng có sức gây bệnh (ấu trùng kì 3). Chó, cáo ăn phân có bọ cánh cứng mang ấu trùng có sức gây bệnh sẽ bị nhiễm giun S. Ngoài ra, nếu ký chủ dự trữ như chim, chuột, ếch, nhái… nuốt phải bọ hung thì ấu trùng này chui vào thành thực quản, dạ dày của các loài này và đóng kén ở đó.
Khi chó, cáo ăn phải các phủ tạng của ký chủ dự trữ chứa ấu trùng có sức gây bệnh thì sẽ bị nhiễm S. lupi như khi ăn phải bọ hung mang ấu trùng. Trong cơ thể chó, ấu trùng xâm nhập vào thành dạ dày, di chuyển đến các động mạch dạ dày. Sau đó ấu trùng đi ngược dòng lên động mạch chủ.
Ở động mạch chủ, chúng có thể cư trú tới 3 tháng và phát triển thành ấu trùng kỳ 4. Ấu trùng này di chuyển trong thành động mạch chủ và gây tổn thương nghiêm trọng. Sự di chuyển này có thể dẫn đến sự phình động mạch chủ, chỗ phình có thể vỡ bất cứ lúc nào dẫn đến chó bị chết một cách đột ngột. h 7 Trải qua quá trình lột xác lần cuối, các ấu trùng này di chuyển đến được lớp dưới niêm mạc thực quản, chúng ký sinh tại đây, tạo nên các khối u thực quản và phát triển thành giun trưởng thành.
Con cái đẻ trứng, trứng qua lỗ nhỏ ở niêm mạc vào thực quản rồi theo phân chó ra ngoài. Vòng đời của S. Đặc điểm dịch tễ của bệnh giun thực quản chó do S. lupi gây ra Chó, chó sói là ký chủ cuối cùng của S.
Các loài bọ hung thuộc họ Scarabaecidae và Tekebrionidae là ký chủ trung gian. Một số loài chim, thú khác đóng vai trò ký chủ dự trữ như chuột, chim, bò sát… Khi các ký chủ dự trữ ăn phải ký chủ trung gian có mang ấu trùng có sức gây bệnh sẽ không phát bệnh, vì ấu trùng đóng kén ở ký chủ dự trữ và không phát triển đến giai đoạn trưởng thành. Võ Thị Hải Lê (2012) [12] cho biết: bệnh giun thực quản là một căn bệnh địa phương ở những vùng có khí hậu nhiệt đới ẩm và cận nhiệt đới. Chó nhiễm với tỷ lệ 14,2% - 35%.
h 8 Theo Ngô Huyền Thúy (1996) [13], khi xét nghiệm 1092 mẫu phân và mổ khám 516 con chó tại Hà Nội, trong đó có 76 mẫu phân chứa trứng giun S. lupi với tỷ lệ nhiễm 6,95 ± 0,04% và 190 con chó nhiễm giun tròn S. lupi với tỷ lệ nhiễm 36,86 ± 0,04%. Trong 76 mẫu phân được xét nghiệm có chứa trứng giun S.
lupi, chó dưới 6 tháng tuổi chưa thấy con nào nhiễm giun thực quản, chó 7 - 12 tháng tuổi có 9 con (3,5%), chó 13 - 18 tháng tuổi có 14 con (12,9%), chó trên 18 tháng tuổi nhiễm giun S. lupi nhiều nhất với 53 con chiếm 18%. Ngoài ra, tỷ lệ nhiễm giun thực quản S. lupi theo giống chó nuôi tại Hà Nội như sau: giống chó nội nhiễm 76%, chó bergi và chó lai đều nhiễm 29%.
Cũng theo tác giả trên, tỷ lệ nhiễm S.