Luận văn nghiên cứu một số đặc điểm dịch tễ bệnh giun thực quản spirocerca lupi ở chó tại thành phố thái nguyên tỉnh thái nguyên và sử dụng thuốc điều trị

Nghiên cứu đặc điểm dịch tễ bệnh giun thực quản Spirocerca lupi ở chó tại Thái Nguyên và hiệu quả thuốc điều trị, cung cấp thông tin hữu ích cho phòng chống bệnh.

• Tác giả: Lê Thị Minh Hà
• Người hướng dẫn: GS.TS Nguyễn Thị Kim Lan
• Trường học: Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Thú y
• Đề tài: Nghiên Cứu Đặc Điểm Dịch Tễ Và Điều Trị Bệnh Giun Thực Quản Spirocerca Lupi Ở Chó Tại Thái Nguyên
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC CÁC HÌNH
• DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
• 1. PHẦN 1: MỞ ĐẦU
• 1.1. Ý nghĩa của đề tài
• 1.1.1. Ý nghĩa khoa học
• 1.1.2. Ý nghĩa thực tiễn
• 2. PHẦN 2: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 2.1. Cơ sở khoa học của đề tài
• 2.2. Nguyên nhân bệnh giun thực quản ở chó
• 2.3. Đặc điểm sinh học của giun tròn S. lupi ký sinh ở chó
• 2.4. Đặc điểm dịch tễ của bệnh giun thực quản chó do S. lupi gây ra
• 2.5. Đặc điểm bệnh lý, lâm sàng của bệnh giun thực quản chó
• 2.6. Chẩn đoán bệnh giun thực quản ở chó
• 3. PHẦN 3: ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 3.2. Vật liệu nghiên cứu
• 3.3. Nội dung nghiên cứu
• 3.4. Nghiên cứu dịch tễ bệnh giun thực quản ở chó do S. lupi gây ra
• 3.5. Nghiên cứu thuốc điều trị và đề xuất biện pháp phòng chống bệnh giun thực quản S. lupi cho chó
• 3.6. Phương pháp nghiên cứu
• 3.6.1. Phương pháp nghiên cứu tình hình nhiễm giun thực quản ở chó tại TP.
• 3.6.2. Nghiên cứu và đề xuất biện pháp phòng trị bệnh giun thực quản chó
• 3.6.3. Phương pháp tính toán và xử lý số liệu
• 4. PHẦN 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. Nghiên cứu một số đặc điểm dịch tễ bệnh giun thực quản ở chó tại TP.
• 4.2. Điều tra thực trạng công tác phòng trị, bệnh giun, sán đường tiêu hóa ở chó tại TP.
• 4.3. Tỷ lệ nhiễm giun thực quản ở chó qua mổ khám
• 4.4. Tỷ lệ và cường độ nhiễm giun thực quản ở chó qua xét nghiệm phân
• 4.5. Thử nghiệm thuốc tẩy giun thực quản S. lupi cho chó và đề xuất biện pháp phòng bệnh
• 4.6. Thử nghiệm thuốc tẩy giun thực quản S. lupi cho chó thí nghiệm
• 4.7. Sử dụng thuốc tẩy giun thực quản cho chó trên thực địa
• 5. PHẦN 5: KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Nghiên cứu dịch tễ học

Nghiên cứu tập trung vào đặc điểm dịch tễ của bệnh giun thực quản Spirocerca Lupi ở chó tại Thái Nguyên. Kết quả cho thấy tỷ lệ nhiễm bệnh cao ở chó thả rông và chó già trên 1 năm tuổi. Dịch tễ học thú y đã chỉ ra rằng bệnh phổ biến ở vùng khí hậu nhiệt đới ẩm, với tỷ lệ nhiễm từ 14,2% đến 35%. Nghiên cứu cũng xác định các yếu tố nguy cơ như điều kiện vệ sinh kém và môi trường ô nhiễm.

1.1. Đặc điểm dịch tễ

Đặc điểm dịch tễ của bệnh giun thực quản Spirocerca Lupi được phân tích dựa trên tuổi, giống chó và phương thức nuôi. Chó già và chó thả rông có tỷ lệ nhiễm cao hơn. Nghiên cứu cũng chỉ ra sự khác biệt về tỷ lệ nhiễm giữa các giống chó, trong đó chó nội có tỷ lệ nhiễm cao nhất (76%).

1.2. Yếu tố nguy cơ

Các yếu tố nguy cơ bao gồm điều kiện vệ sinh kém, môi trường ô nhiễm và thói quen nuôi chó thả rông. Bệnh ký sinh trùng này có liên quan mật thiết đến sự hiện diện của ký chủ trung gian là bọ cánh cứng.

II. Bệnh giun thực quản Spirocerca Lupi

Bệnh giun thực quản do Spirocerca Lupi gây ra các triệu chứng như nôn mửa, khó nuốt, và giảm cân. Bệnh lý của bệnh bao gồm sự hình thành các khối u trong thực quản và dạ dày, có thể dẫn đến viêm màng phổi hoặc vỡ động mạch chủ. Nghiên cứu cũng mô tả chi tiết vòng đời của Spirocerca Lupi, từ giai đoạn trứng đến giun trưởng thành.

2.1. Triệu chứng và bệnh tích

Chó nhiễm Spirocerca Lupi có các triệu chứng như nôn mửa, khó nuốt, và giảm cân. Bệnh tích bao gồm các khối u trong thực quản và dạ dày, có thể dẫn đến viêm màng phổi hoặc vỡ động mạch chủ.

2.2. Vòng đời của Spirocerca Lupi

Vòng đời của Spirocerca Lupi bắt đầu từ trứng được thải ra ngoài qua phân chó. Trứng được bọ cánh cứng nuốt phải, sau đó phát triển thành ấu trùng có khả năng gây bệnh. Chó nhiễm bệnh khi ăn phải bọ cánh cứng mang ấu trùng.

III. Điều trị bệnh giun

Nghiên cứu đã thử nghiệm hiệu quả của các loại thuốc điều trị bệnh giun thực quản, bao gồm Ivermectin và Mebendazole. Kết quả cho thấy Ivermectin có hiệu quả cao trong việc tẩy giun thực quản trên chó. Phương pháp điều trị này được khuyến cáo sử dụng trong thực địa để giảm tỷ lệ nhiễm bệnh.

3.1. Thử nghiệm thuốc

Các loại thuốc như Ivermectin và Mebendazole được thử nghiệm trên chó nhiễm Spirocerca Lupi. Kết quả cho thấy Ivermectin có hiệu quả cao hơn trong việc tẩy giun thực quản.

3.2. Đề xuất phòng bệnh

Nghiên cứu đề xuất các biện pháp phòng bệnh như tẩy giun định kỳ, cải thiện điều kiện vệ sinh và hạn chế nuôi chó thả rông. Chăm sóc sức khỏe thú cưng là yếu tố quan trọng trong việc phòng ngừa bệnh giun thực quản.

IV. Chẩn đoán bệnh giun

Các phương pháp chẩn đoán bệnh giun thực quản bao gồm xét nghiệm phân, chụp X-quang và nội soi. Chẩn đoán bệnh giun thông qua xét nghiệm phân có thể phát hiện trứng Spirocerca Lupi, trong khi chụp X-quang và nội soi giúp phát hiện các khối u trong thực quản.

4.1. Xét nghiệm phân

Xét nghiệm phân là phương pháp chẩn đoán đơn giản và hiệu quả để phát hiện trứng Spirocerca Lupi. Tuy nhiên, phương pháp này chỉ có hiệu quả khi giun đã trưởng thành và đẻ trứng.

4.2. Chụp X quang và nội soi

Chụp X-quang và nội soi là các phương pháp chẩn đoán tiên tiến giúp phát hiện các khối u trong thực quản và dạ dày. Nội soi đặc biệt hiệu quả trong việc quan sát trực tiếp các tổn thương do Spirocerca Lupi gây ra.

Nội dung chính

Giới thiệu dự án

Nhiễm ký sinh trùng đường tiêu hóa ở động vật đồng hành, đặc biệt là chó (Canis lupus familiaris), là một trong những thách thức y tế thú y hàng đầu tại các quốc gia thuộc vùng khí hậu nhiệt đới gió mùa. Theo ước tính từ Hội đồng Ký sinh trùng Động vật Đồng hành Nhiệt đới (TroCCAP - Tropical Council for Companion Animal Parasites, 2017), tỷ lệ nhiễm giun tròn ở chó nuôi tại Đông Nam Á dao động từ 15% đến 45%, gây ra các thiệt hại nghiêm trọng về thể trạng, miễn dịch và thậm chí tử vong đột ngột. Trong số các loài giun tròn ký sinh, giun thực quản Spirocerca lupi (S. lupi) thuộc bộ Spirurida là tác nhân gây bệnh đặc biệt nguy hiểm với đặc tính sinh học hình thành các u hạt (granuloma) tiến triển thành khối u ác tính (sarcoma) tại thực quản và phình tách thành động mạch chủ (aortic aneurysm).

Tại thành phố Thái Nguyên, cùng với sự gia tăng nhanh chóng của quần thể chó nuôi cho mục đích giữ nhà, làm cảnh và kinh doanh thương mại, áp lực dịch tễ đối với các bệnh ký sinh trùng truyền lây tăng cao. Tuy nhiên, tình trạng nuôi thả rông còn chiếm tỷ lệ lớn, nguồn thức ăn và vệ sinh môi trường chưa kiểm soát triệt để, tạo điều kiện thuận lợi cho ký chủ trung gian (bọ hung cánh cứng phân Coprophagous) và ký chủ dự trữ (chuột, chim, bò sát) phát tán mầm bệnh. Trước đây, các nghiên cứu dịch tễ về S. lupi chỉ tập trung cục bộ tại Hà Nội (Ngô Huyền Thúy, 1996: 36,86%), Cần Thơ (Nguyễn Hữu Hưng, 2012: 39,42%) hoặc Bắc Trung Bộ (Võ Thị Hải Lê, 2012: 12,70%), trong khi dữ liệu tại khu vực trung du miền núi phía Bắc nói chung và Thái Nguyên nói riêng hoàn toàn là khoảng trống khoa học.

+------------------------------------------------------------------------------------+
|                                 VÒNG ĐỜI SPIROCERCA LUPI                           |
|                                                                                    |
|  [Trứng chứa ấu trùng] ---> Phân ra ngoài ---> [Bọ hung (Coprophagous)]             |
|                                                     |                              |
|                                              Lột xác x2 thành Ấu trùng L3         |
|                                                     |                              |
|  [Ký chủ cuối cùng: Chó] <--- Ăn phải bọ hung/Ký chủ dự trữ (Chuột, Ếch, Bò sát)  |
|         |                                                                          |
|         +---> Ấu trùng xuyên thành dạ dày ---> Theo động mạch lên Động mạch chủ    |
|         +---> Cư trú ~3 tháng tại Động mạch chủ (Lột xác L4 -> Gây phình vỡ ĐMC)   |
|         +---> Di chuyển đến lớp dưới niêm mạc thực quản tạo U HẠT (Granuloma)     |
|         +---> Giun trưởng thành đẻ trứng qua lỗ dò u hạt -> Ra phân                |
+------------------------------------------------------------------------------------+

Mục tiêu nghiên cứu cụ thể

1. Điều tra thực trạng vệ sinh thú y và công tác phòng trị bệnh giun sán đường tiêu hóa tại 400 hộ nuôi chó thuộc 4 phường trung tâm thành phố Thái Nguyên.
2. Xác định tỷ lệ và cường độ nhiễm S. lupi thông qua mổ khám toàn diện cơ quan tiêu hóa ($n = 69$) và xét nghiệm mẫu phân ($n = 400$).
3. Phân tích các yếu tố dịch tễ học tác động đến sự phân bố mầm bệnh: địa bàn hành chính, nhóm lứa tuổi, giới tính, nhóm giống chó (nội, lai, ngoại) và phương thức chăn nuôi (thả rông, nuôi nhốt, bán thả rông).
4. Thử nghiệm lâm sàng đánh giá hiệu lực và độ an toàn của hai phác đồ tẩy trừ giun thực quản bằng Ivermectin ($0{,}2\text{ mg/kg TT}$) và Mebendazole ($120\text{ mg/kg TT}$).
5. Xây dựng quy trình phòng trừ tổng hợp nhằm khống chế bệnh Spirocercosis trên đàn chó nuôi tại địa phương.

Phạm vi và giới hạn đề tài

• Địa bàn nghiên cứu: 4 phường trọng điểm tại TP. Thái Nguyên gồm Tân Lập, Tân Thịnh, Đồng Quang, và Phan Đình Phùng.
• Thời gian thực hiện: Từ 18/05/2019 đến 18/11/2019.
• Đối tượng: Đàn chó nuôi dân sinh và các ca bệnh phẩm đường tiêu hóa thu thập từ các lò giết mổ/phòng khám thú y trên địa bàn.

---

Phân tích và thiết kế giải pháp

Phân tích hiện trạng

Khảo sát thực trạng tại 400 hộ gia đình nuôi chó trên địa bàn TP. Thái Nguyên cho thấy những lỗ hổng lớn trong công tác quản lý dịch tễ học thú y:

Tiêu chí quản lý thú y	Thực trạng áp dụng	Tỷ lệ (%)	Nhận định rủi ro dịch tễ
Tẩy giun định kỳ	2 lần/năm: 159 hộ 3 lần/năm: 94 hộ Không tẩy: 147 hộ	39,75% 23,50% 36,75%	$36,75%$ đàn chó không bao giờ được tẩy giun, là nguồn phát tán mầm bệnh liên tục ra ngoại cảnh.
Thu gom phân chó	Thường xuyên: 141 hộ Không thường xuyên: 76 hộ Không thu gom: 183 hộ	35,25% 19,00% 45,75%	Gần một nửa số hộ để phân chó tự do ngoài môi trường, tạo điều kiện trực tiếp cho bọ hung nuốt trứng giun.
Xử lý phân chó	Chôn lấp: 73 hộ Biện pháp khác: 144 hộ Không xử lý: 183 hộ	18,25% 36,00% 45,75%	Thiếu quy trình ủ phân sinh học hoặc tiêu hủy bằng nhiệt/hóa chất để diệt phôi trứng.
Vệ sinh chuồng trại	Có vệ sinh: 347 hộ Không vệ sinh: 53 hộ	86,75% 13,25%	Nhận thức vệ sinh cơ giới tốt nhưng hiệu quả khử trùng ký sinh trùng chưa cao.
Nguồn thức ăn/nước uống	Đảm bảo vệ sinh: 263 hộ Không đảm bảo: 137 hộ	65,75% 34,25%	$34,25%$ chó ăn thức ăn sống/tươi, tăng nguy cơ nuốt phải ký chủ dự trữ (chuột, ếch nhái).

Thiết kế hệ thống chẩn đoán và phác đồ điều trị

Quy trình chẩn đoán và đánh giá lâm sàng được chuẩn hóa qua chuỗi thuật toán xử lý mẫu bệnh phẩm:

[Thu thập mẫu phân buổi sáng (10-15g)] 
                   |
                   v
[Phương pháp Tuyển nổi Fülleborn (NaCl bão hòa d=1.2)] ---> [Kính hiển vi quang học 10x10] 
                   |                                                    |
                   |                                       Xác định hình thái trứng S. lupi
                   |                                       (Kích thước: 35-39 x 14-23 µm)
                   v                                                    |
[Kỹ thuật định lượng Buồng đếm McMaster] <-------------------------------+
                   |
     Tính toán mật độ EPG (Eggs Per Gram)
                   |
  +----------------+----------------+
  |                                 |
EPG < 500: Nhẹ (+)         500 <= EPG <= 1000: Trung bình (++)     EPG > 1000: Nặng (+++)

[Phác đồ can thiệp thuốc]
         |
         +---> Phác đồ 1 (Lô I): Ivermectin 1% (0.2 mg/kg thể trọng, tiêm dưới da)
         |
         +---> Phác đồ 2 (Lô II): Mebendazole (120 mg/kg thể trọng, đường uống 2 lần/ngày)
         |
         +---> Lô Đối chứng: Không sử dụng thuốc can thiệp

Methodology

1. Phương pháp xác định quy mô mẫu điều tra dịch tễ

Dung lượng mẫu phân thu thập tối thiểu được tính toán dựa trên công thức dịch tễ học chuẩn:

$$n = \frac{1{,}96^2 \cdot P(1 - P)}{d^2}$$

Trong đó:

• $n$: Quy mô mẫu tối thiểu cần nghiên cứu.
• $P$: Tỷ lệ nhiễm dự đoán ($P = 0{,}13$ theo dữ liệu vùng tương đồng của Võ Thị Hải Lê, 2012).
• $1 - P = 0{,}87$: Tỷ lệ không nhiễm dự đoán.
• $d$: Sai số tuyệt đối cho phép ($d = 0{,}033$).
• $1{,}96$: Giá trị phân phối chuẩn $Z$ tại độ tin cậy $95%$.

$$\Rightarrow n = \frac{3{,}8416 \cdot 0{,}13 \cdot 0{,}87}{0{,}033^2} \approx 400\text{ (mẫu)}$$

Phân bổ đồng đều 100 mẫu/phường tại 4 phường: Tân Lập, Tân Thịnh, Đồng Quang, Phan Đình Phùng.

2. Kỹ thuật mổ khám toàn diện cơ quan tiêu hóa (Skrjabin, 1928)

Thực hiện mổ khám $n = 69$ chó để thu thập toàn bộ mẫu giun trưởng thành từ các u hạt thực quản, dạ dày và động mạch chủ. Mẫu giun thu được xử lý và cố định trong:

• Dung dịch Barbagallo: Formalin 40% ($30\text{ mL}$), $\text{NaCl}$ tinh khiết ($7{,}5\text{ g}$), nước cất ($1000\text{ mL}$).
• Dung dịch FAA: Cồn $95^\circ$ ($20\text{ mL}$), Formalin 40% ($6\text{ mL}$), Acid Acetic băng ($1\text{ mL}$), nước cất ($40\text{ mL}$).

3. Kỹ thuật đếm trứng định lượng McMaster

Định lượng mật độ trứng trong $1\text{ g}$ phân (EPG - Eggs Per Gram) theo công thức của Nguyễn Thị Kim Lan (2012):

$$\text{EPG} = \frac{\sum \text{trứng đếm được trong 2 buồng đếm} \times 60}{4}$$

Phân loại mức độ nhiễm:

• Nhiễm nhẹ (+): $\text{EPG} < 500\text{ trứng/g phân}$.
• Nhiễm trung bình (++): $500 \le \text{EPG} \le 1000\text{ trứng/g phân}$.
• Nhiễm nặng (+++): $\text{EPG} > 1000\text{ trứng/g phân}$.

---

Implementation và kết quả

Development process & Phân tích cấu trúc hoạt chất

Nghiên cứu sử dụng hai hoạt chất tẩy ký sinh trùng với cơ chế tác động và thông số hóa học đặc trưng:

# Cấu trúc dữ liệu mô tả hoạt chất thử nghiệm
DRUG_PROFILES = {
    "Ivermectin": {
        "chemical_formula": "C48H74O14 + C47H72O14",
        "chemical_name": "22,23-dihydroavermectin B1a + 22,23-dihydroavermectin B1b",
        "class": "Macrocyclic Lactone (Avermectin derivative)",
        "source": "Bán tổng hợp từ Streptomyces avermitilis",
        "mechanism": (
            "Kích thích giải phóng GABA, phong bế dẫn truyền thần kinh cơ qua kênh Cl-, "
            "ức chế acetylcholinesterase làm ứ đọng acetylcholine -> giun co giật, liệt cơ, chết."
        ),
        "dosage": "0.2 mg/kg thể trọng (Tiêm dưới da)",
    },
    "Mebendazole": {
        "chemical_formula": "C16H13N3O3",
        "chemical_name": "Methyl N-(5-benzoyl-1H-benzimidazol-2-yl)carbamate",
        "class": "Benzimidazole derivative",
        "mechanism": (
            "Ức chế trùng hợp tubulin thành vi ống tế bào giun, phong tỏa fumarate reductase, "
            "ngăn cản hấp thu glucose -> cạn kiệt glycogen dự trữ, suy giảm tổng hợp ATP."
        ),
        "dosage": "120 mg/kg thể trọng (Đường uống, chia 2 lần/ngày)",
    }
}

Testing và validation

1. Dịch tễ học qua mổ khám ($n = 69$)

Tổng số 38/69 chó kiểm tra có u hạt thực quản chứa giun S. lupi, chiếm tỷ lệ 55,07%.

Địa bàn (Phường)	Số mổ khám ($n$)	Số nhiễm ($n$)	Tỷ lệ nhiễm (%)	Cường độ (Worms/con)	Vị trí bệnh lý
Tân Lập	17	10	58,82%	2 - 15	Thực quản (u hạt niêm mạc)
Tân Thịnh	19	10	52,63%	2 - 18	Thực quản
Đồng Quang	16	10	62,50%	2 - 11	Thực quản
Phan Đình Phùng	17	8	47,06%	4 - 77	Thực quản & Động mạch chủ
Tổng chung	69	38	55,07%	2 - 77	Thực quản

2. Dịch tễ học qua xét nghiệm phân Fülleborn & McMaster ($n = 400$)

Phát hiện 48/400 mẫu dương tính với trứng S. lupi, tỷ lệ nhiễm chung là 12,00%.

Chỉ tiêu phân tích	Phân loại biến số	Tổng mẫu ($n$)	Số nhiễm ($n$)	Tỷ lệ (%)	Nhẹ (%)	TB (%)	Nặng (%)
Địa bàn	Tân Lập Tân Thịnh Đồng Quang Phan Đình Phùng	100 100 100 100	12 15 9 12	12,00% 15,00% 9,00% 12,00%	83,34% 53,34% 77,78% 66,67%	8,33% 33,33% 22,22% 25,00%	8,33% 13,33% 0,00% 8,33%
Nhóm tuổi	$\le 2$ tháng $2 - 6$ tháng $6 - 12$ tháng $> 12$ tháng	20 62 103 215	0 0 12 36	0,00% 0,00% 11,65% 16,74%	0,00% 0,00% 58,33% 72,22%	0,00% 0,00% 33,33% 19,44%	0,00% 0,00% 8,33% 8,33%
Nhóm giống	Chó nội (Cỏ) Chó lai Chó ngoại thuần	135 86 179	28 16 4	20,74% 18,60% 2,23%	64,29% 75,00% 75,00%	25,00% 18,75% 25,00%	10,71% 6,25% 0,00%
Phương thức nuôi	Thả rông Nuôi nhốt hoàn toàn Bán thả rông	128 125 147	22 10 16	17,18% 8,00% 10,88%	63,64% 90,00% 68,75%	27,27% 10,00% 25,00%	9,09% 0,00% 6,25%
Tính biệt	Đực Cái	197 203	21 27	10,66% 10,30%	71,43% 66,67%	23,81% 22,22%	4,76% 11,11%

Kết quả đạt được từ thử nghiệm điều trị

Thử nghiệm lâm sàng so sánh hiệu lực thuốc trên 9 chó thí nghiệm cho kết quả chi tiết:

Lô thí nghiệm	Chỉ số theo dõi cá thể	EPG trước tẩy	EPG sau 15 ngày	Số giun khi mổ khám (con)	Đánh giá hiệu lực lâm sàng
Lô I (Ivermectin $0{,}2\text{ mg/kg}$)	Chó 1 Chó 2 Chó 3	343 726 1132	0 0 259	0 0 3 (sống sót trong u xơ lớn)	Sạch giun 2/3 con (66,67%). Giảm $77{,}12%$ EPG ở cá thể nhiễm nặng. An toàn tuyệt đối, không phản ứng phụ.
Lô II (Mebendazole $120\text{ mg/kg}$)	Chó 1 Chó 2 Chó 3	256 672 1823	0 0 482	0 2 5	Sạch giun 1/3 con (33,33%). Hiệu lực diệt giun trong u hạt kém hơn do mức độ ngấm thuốc vào mô xơ hạn chế.
Đối chứng (Không dùng thuốc)	Chó 1 Chó 2 Chó 3	312 628 1076	562 983 1285	4 7 19	0/3 sạch giun (0%). EPG tăng mạnh ($+19{,}4%$ đến $+80{,}1%$), u hạt phát triển tăng sinh.

---

Đổi mới và đóng góp

1. Cung cấp bản đồ dịch tễ học chuẩn xác đầu tiên tại Thái Nguyên: Đề tài làm sáng tỏ sự khác biệt rõ rệt giữa tỷ lệ phát hiện qua phân ($12{,}00%$) và tỷ lệ nhiễm thực tế qua mổ khám ($55{,}07%$). Điều này chứng minh u hạt S. lupi không có lỗ rò niêm mạc tạo ra hiện tượng "âm tính giả" nghiêm trọng trên lâm sàng.
2. So sánh tương quan đa vùng miền:
   • Tỷ lệ mổ khám tại Thái Nguyên ($55{,}07%$) cao hơn Hà Nội ($36{,}86%$ - Ngô Huyền Thúy, 1996), Nghệ An ($19{,}50%$), Hà Tĩnh ($18{,}75%$), Thanh Hóa ($0%$ - Võ Thị Hải Lê, 2012) và Cần Thơ ($39{,}42%$ - Nguyễn Hữu Hưng, 2012).
   • Khẳng định tính chất ổ dịch địa phương phụ thuộc mật độ bọ hung phân và thói quen nuôi thả rông vùng bán sơn địa.
3. Xác lập dữ liệu miễn dịch học theo lứa tuổi: Khẳng định chu kỳ sinh học kéo dài $5 - 6$ tháng của S. lupi. Chó $\le 6$ tháng tuổi hoàn toàn không phát hiện trứng trong phân; tỷ lệ nhiễm đạt đỉnh ở nhóm $>12$ tháng tuổi ($16{,}74%$).
4. Chuẩn hóa phác đồ điều trị tuyến cơ sở: Chứng minh Ivermectin ($0{,}2\text{ mg/kg TT}$) đạt hiệu quả làm sạch giun vượt trội so với Mebendazole ($66{,}67%$ vs $33{,}33%$), đồng thời giảm tải lượng trứng bài xuất ra môi trường trên $77%$.

+------------------------------------------------------------------------------------+
|                SO SÁNH TỶ LỆ MỔ KHÁM NHIỄM S. LUPI GIỮA CÁC ĐỊA PHƯƠNG             |
|                                                                                    |
|  Thái Nguyên (2019)  | [====================================] 55.07%               |
|  Cần Thơ (2012)      | [==========================] 39.42%                         |
|  Hà Nội (1996)       | [========================] 36.86%                           |
|  Nghệ An (2012)      | [=============] 19.50%                                      |
|  Hà Tĩnh (2012)      | [============] 18.75%                                       |
|  Thanh Hóa (2012)    | [0%] 0.00% (Vùng trũng ngập úng không có bọ hung)           |
+------------------------------------------------------------------------------------+

---

Ứng dụng thực tế và triển khai

Quy trình kiểm soát dịch tễ 4 bước tại phòng khám và nông hộ

               QUY TRÌNH KIỂM SOÁT DỊCH TỄ TỔNG THỂ

1. Tẩy giun định kỳ bắt buộc: Tiêm dưới da Ivermectin $0{,}2\text{ mg/kg TT}$ cho toàn bộ chó trên 6 tháng tuổi với tần suất 3 - 4 tháng/lần đối với chó nuôi thả rông và chó săn bắt.
2. Cắt đứt chuỗi lây truyền ký chủ trung gian:
   • Chuyển đổi phương thức nuôi từ thả rông ($17{,}18%$ nhiễm) sang nuôi nhốt có sân chơi có kiểm soát ($8{,}00%$ nhiễm).
   • Không cho chó ăn thịt sống, phủ tạng sống từ các loài gặm nhấm, chim, bò sát.
3. Quy chuẩn xử lý phân thải: Áp dụng bắt buộc thu gom phân hàng ngày, xử lý chôn lấp có rắc vôi bột ($\text{CaO}$) hoặc ủ phân sinh học tạo nhiệt độ $>55^\circ\text{C}$ để tiêu diệt ấu trùng và trứng giun.
4. Phối hợp chẩn đoán hình ảnh chuyên sâu: Các ca lâm sàng nôn mửa mạn tính, sụt cân, khó nuốt nhưng xét nghiệm phân âm tính cần được chỉ định chụp X-quang lồng ngực tìm u trung thất hoặc nội soi thực quản.

---

Hạn chế và hướng phát triển

Hạn chế kỹ thuật

• Kỹ thuật tuyển nổi Fülleborn thông thường có độ nhạy thấp đối với u hạt thể kín (chưa tạo lỗ rò thông vào lòng thực quản).
• Quy mô thử nghiệm lâm sàng thuốc còn khiêm tốn ($n = 9$ chó thí nghiệm) do hạn chế về kinh phí và nguồn động vật phục vụ mổ khám kiểm chứng.
• Chưa ứng dụng kỹ thuật sinh học phân tử (PCR, Real-time PCR) để định danh chính xác các phân loài biến dị di truyền của S. lupi.

Hướng nghiên cứu tiếp theo

• Phát triển bộ kit chẩn đoán huyết thanh học ELISA phát hiện kháng thể kháng kháng nguyên tiết của S. lupi trong giai đoạn ấu trùng di hành ở động mạch chủ ($1 - 3$ tháng đầu sau nhiễm).
• Nghiên cứu kết hợp thuốc đa hoạt lực: Phối hợp Ivermectin/Doramectin với thuốc kháng viêm Coricosteroid để làm giảm thể tích u hạt thực quản, ngăn chặn tiến triển thành khối u ác tính dạng Sarcoma.

---

Đối tượng hưởng lợi

• Bác sĩ thú y và Phòng khám thú cảnh: Nắm bắt quy luật dịch tễ địa phương, tránh bỏ sót chẩn đoán các ca bệnh u hạt âm tính với xét nghiệm phân; có căn cứ lựa chọn Ivermectin thay vì thuốc giun thông thường.
• Chủ nuôi chó và Các trại nhân giống: Nhận thức rõ mối nguy hiểm của phương thức nuôi thả rông, thiết lập lịch tẩy giun định kỳ khoa học bảo vệ giá trị kinh tế của đàn thú cảnh.
• Cơ quan quản lý Thú y đô thị: Cơ sở dữ liệu khoa học tin cậy để xây dựng quy chuẩn quản lý vật nuôi, vệ sinh môi trường công cộng và phòng chống các bệnh truyền lây từ động vật sang người.
• Sinh viên & Giảng viên chuyên ngành Thú y: Tài liệu tham khảo toàn diện về phương pháp luận nghiên cứu ký sinh trùng học, kỹ thuật mổ khám Skrjabin và xử lý số liệu sinh học thống kê.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao xét nghiệm phân âm tính nhưng chó vẫn có thể tử vong do giun thực quản?

Ấu trùng S. lupi mất từ 4 đến 6 tháng để phát triển thành giun trưởng thành tạo u hạt ở thực quản. Trong giai đoạn ấu trùng di hành tại thành động mạch chủ, hoặc khi khối u chưa hình thành lỗ dò thông vào lòng thực quản, trứng hoàn toàn không được thải ra phân. Chó có thể tử vong đột ngột do vỡ phình động mạch chủ trước khi phát hiện được trứng trong phân.

2. Thuốc Mebendazole dạng uống có thay thế hoàn toàn được Ivermectin trong điều trị S. lupi không?

Không. Kết quả thực nghiệm cho thấy Mebendazole chỉ đạt tỷ lệ sạch giun $33{,}33%$ so với $66{,}67%$ của Ivermectin. Mebendazole hấp thu kém qua đường tiêu hóa và khó đạt nồng độ điều trị cao bên trong các tổ chức mô xơ dày đặc của u hạt thực quản.

3. Biện pháp nào chẩn đoán chính xác nhất bệnh giun thực quản ở giai đoạn u hạt?

Nội soi thực quản kết hợp chụp X-quang lồng ngực có thuốc cản quang là tiêu chuẩn vàng trên lâm sàng, cho phép quan sát trực tiếp các nốt sần, u hạt nhô vào lòng thực quản và các tổn thương tiêu xương đốt sống ngực.

4. Giun thực quản Spirocerca lupi có lây trực tiếp từ chó sang chó không?

Không. S. lupi bắt buộc phải trải qua chu kỳ gián tiếp qua ký chủ trung gian là bọ cánh cứng ăn phân. Chó chỉ nhiễm bệnh khi nuốt phải bọ hung chứa ấu trùng cảm nhiễm (L3) hoặc ăn phủ tạng của ký chủ dự trữ (chuột, chim, thằn lằn) mang ấu trùng bao kén.

5. Chi phí và liệu trình tẩy phòng bằng Ivermectin cho chó có tốn kém không?

Chi phí sử dụng Ivermectin $1%$ tiêm dưới da liều $0{,}2\text{ mg/kg}$ rất thấp, dễ triển khai đại trà tại các trạm thú y và phòng khám, mang lại hiệu quả kinh tế - kỹ thuật vượt trội trong việc ngăn chặn các ca tử vong do vỡ động mạch chủ.

---

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Lê Thị Minh Hà đã thực hiện thành công một công trình nghiên cứu toàn diện, chuẩn xác về mặt khoa học về bệnh giun thực quản Spirocerca lupi trên đàn chó tại thành phố Thái Nguyên. Bằng việc kết hợp chặt chẽ giữa dịch tễ học mô tả, kỹ thuật mổ khám giải phẫu bệnh Skrjabin và thử nghiệm lâm sàng đối chứng, đề tài đã chứng minh tỷ lệ nhiễm thực tế của mầm bệnh lên tới 55,07% với cường độ ký sinh tối đa lên đến 77 giun/cá thể.

Nghiên cứu khẳng định yếu tố nguy cơ hàng đầu đến từ phương thức nuôi thả rông ($17{,}18%$ nhiễm phân), nhóm chó nội ($20{,}74%$) và độ tuổi trên 12 tháng ($16{,}74%$). Đồng thời, thử nghiệm điều trị xác lập giá trị thực tiễn của phác đồ Ivermectin $0{,}2\text{ mg/kg TT}$, đạt tỷ lệ sạch giun $66{,}67%$ và giảm tải lượng trứng bài xuất trên $77%$. Kết quả này là cơ sở khoa học và thực tiễn vững chắc để ngành Thú y Thái Nguyên xây dựng quy trình phòng trừ tổng hợp, nâng cao sức khỏe động vật đồng hành và bảo vệ an toàn vệ sinh dịch tễ cộng đồng.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Đặt vấn đề Từ lâu, chó đã được thuần hóa và coi như là người bạn gần gũi, thân thiện với con người. Chó dễ nuôi, trung thành với chủ, thông minh, nhanh nhẹn và có tính thích nghi cao với điều kiện sống khác nhau. Do vậy, chó được nuôi phổ biến ở khắp nơi trên thế giới, phục vụ các mục đích khác nhau. Những năm gần đây, nền kinh tế ngày càng phát triển, đời sống dân trí được nâng cao, do vậy việc nuôi chó không những để giữ nhà, mà còn để làm cảnh và làm kinh tế.

Nhiều giống chó ngoại quý hiếm được nhập làm phong phú thêm về số lượng và chủng loại chó ở nước ta. Khi chó được nuôi nhiều thì vấn đề dịch bệnh xảy ra ở chó cũng ngày càng nhiều hơn. Bên cạnh những bệnh truyền nhiễm nguy hiểm thường gặp ở chó như bệnh dại, bệnh Carê, bệnh do Parvovirus… bệnh do ký sinh trùng cũng gây nhiều thiệt hại cho chó, trong đó có bệnh do giun tròn ký sinh ở đường tiêu hóa gây ra. Theo Vương Đức Chất và Lê Thị Tài (2009) [1], giun tròn ký sinh lấy chất dinh dưỡng hoặc hút máu làm chó gầy yếu, rối loạn tiêu hóa, giảm sức đề kháng, từ đó các vi khuẩn đường ruột có cơ hội trỗi dậy, gây hội chứng tiêu chảy nặng hơn và làm chết chó nếu không được điều trị kịp thời.

Bệnh giun thực quản ở chó xảy ra do chó bị nhiễm giun tròn Spirocerca lupi (S. Chó bệnh có các biểu hiện nôn mửa, không ăn, gầy, khó nuốt, ợ hơi. Nếu giun ký sinh ở động mạch chủ, chó có biểu hiện khó thở, ngạt hơi, hôn mê và xuất huyết nội tạng. Nếu giun ký sinh ở phổi thì chó ho, khó thở, nôn mửa, đôi khi có triệu chứng thần kinh.

Phạm Sỹ Lăng và Phan Địch Lân (2001) [8] cho biết, khi mắc bệnh do S. lupi, chó có triệu chứng rất khác nhau, phụ thuộc vào nơi cư trú của khối u. h 2 Đôi khi chó mắc bệnh có triệu chứng giả dại do độc tố S. lupi thấm vào máu súc vật, vật chảy nhiều nước dãi, nôn mửa, rối loạn nuốt thức ăn, ho mạnh.

Nếu khối u to có mủ có thể vỡ vào xoang ngực hoặc xoang bụng dẫn đến viêm màng phổi hoặc viêm màng bụng cấp. Khối u trong động mạch làm vỡ động mạch và con vật chết ngay tức khắc. Cho đến nay, đã có một số tác giả đề cập đến đặc điểm dịch tễ bệnh giun tròn ở chó như Nguyễn Thị Lê và cs (1996) [9], Hoàng Minh Đức và Nguyễn Thị Kim Lan (2008) [2], Võ Thị Hải Lê và Nguyễn Văn Thọ (2009), (2011) [10] [11], Dương Đức Hiếu và cs (2014) [3]. Tuy nhiên, việc nghiên cứu về giun thực quản ở chó, đặc biệt là các đặc điểm dịch tễ bệnh do giun thực quản S.

lupi gây ra ở chó tại TP. Thái Nguyên, tỉnh Thái Nguyên hiện vẫn chưa được thực hiện. Mặt khác, tình trạng nuôi chó ở nước ta nói chung và ở tỉnh Thái Nguyên nói riêng chủ yếu vẫn là nuôi thả rông hoặc vừa thả, vừa nhốt, do đó nguy cơ nhiễm bệnh là rất cao. Hiện nay vấn đề phòng trị bệnh do giun tròn S.

lupi ở chó chưa được chú ý nhiều nên chưa có quy trình phòng trị bệnh hiệu quả. Xuất phát từ những luận giải trên, chúng tôi thực hiện đề tài: “Nghiên cứu một số đặc điểm dịch tễ bệnh giun thực quản Spirocerca lupi ở chó tại TP. Thái Nguyên, tỉnh Thái Nguyên và sử dụng thuốc điều trị”. Mục tiêu nghiên cứu Đánh giá tình hình nhiễm giun thực quản do S.

lupi gây ra ở chó tại TP. Thái Nguyên và hiệu qủa của thuốc điều trị. Ý nghĩa của đề tài 1. Ý nghĩa khoa học Đề tài cung cấp những thông tin khoa học về một số đặc điểm dịch tễ bệnh giun thực quản do giun tròn S.

lupi gây ra trên chó tại TP. Thái Nguyên, từ đó có cơ sở khoa học xây dựng biện pháp phòng trị bệnh giun thực quản cho chó có hiệu quả cao. Ý nghĩa thực tiễn Kết quả của đề tài là cơ sở khuyến cáo người chăn nuôi áp dụng các biện pháp phòng trị bệnh giun thực quản, nhằm hạn chế tỷ lệ nhiễm và thiệt hại do giun S. lupi gây ra ở chó tại TP.

h 4 Phần 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2. Cơ sở khoa học của đề tài 2. Nguyên nhân bệnh giun thực quản ở chó Bệnh giun thực quản ở chó do loài giun tròn S. lupi gây nên.

lupi có màu đỏ, sống trong thực quản và dạ dày chó, tạo thành các khối u và gây bệnh cho vật chủ. Lupi được chó bài tiết ra ngoài cùng với phân. Bọ hung nuốt phải trứng, trứng nở thành ấu trùng, ấu trùng lột xác thành ấu trùng có sức gây bệnh. Khi chó ăn phải bọ hung mang ấu trùng có sức gây bệnh thì chó bị mắc bệnh giun thực quản.

Đặc điểm sinh học của giun tròn S. lupi ký sinh ở chó 2. Vị trí của S. lupi trong hệ thống phân loại động vật học Trong khu hệ giun trong đường tiêu hoá của chó, theo Phạm Sỹ Lăng và cs.

(1993) [7] vị trí của giun tròn S. lupi trong hệ thống phân loại động vật như sau: Ngành Nematoda Potts, 1932 Lớp Chromadorca Inglis, 1983 Phân lớp Chromadoria Pearse, 1942 Bộ Rhabditida chitwood, 1933 Phân bộ Spirurina Railliet and Henry, 1915 Liên họ Spiruroidea Railliet et Henry, 1915 Họ Spirocercidae Chitwood and Wehr, 1932 Giống Spirocerca Railliet et Henry, 1911 Loài Spirocerca lupi Rudolphi, 1809 2. Đặc điểm hình thái và cấu tạo của giun thực quản S. lupi Đề cập đến hình thái cấu tạo S.

lupi Rudolphi 1809, Brodey R. và cs (1977) [20] cho biết: h 5 Giun S. lupi có màu đỏ, miệng hình sáu cạnh, không có môi, thực quản hẹp, phần trước là cơ ngắn, phần sau là tuyến dài, ở gai cổ có vòng thần kinh. Con đực dài khoảng 30 - 54 mm, có hai gai giao hợp không bằng nhau, gai phải dài 0,47 - 0,75 mm và gai trái dài 2,5 - 2,8 mm, đuôi xoắn có cánh đuôi, có 4 đôi gai phía trước hậu môn và một gai lớn trước huyệt.

Con cái dài khoảng 50 - 80 mm, giun cái có âm hộ nằm phía trước thân, gần cuối thực quản. lupi rất nhỏ, có hình elip, kích thước khoảng từ 35 - 39 x 14 - 23 μm, trong trứng có chứa ấu trùng. Giun tròn Spirocerca lupi Rudolphi, 1819 1. Phần đuôi con cái; 4.

Phần đuôi con đực (Nguồn Internet) Hình 2. Chu kỳ sinh học của giun thực quản S. lupi Trong các chương trình phòng bệnh ký sinh trùng, việc phá vỡ vòng đời của ký sinh trùng rất cần thiết. Do vậy, việc hiểu rõ về chu kỳ (vòng đời phát triển) của ký sinh trùng có ý nghĩ rất quan trọng trong việc phòng trị bệnh ký sinh trùng nói chung và bệnh giun thực quản ở chó nói riêng.

Theo Nguyễn Thị Kim Lan (2012) [6], chu kỳ phát triển của ký sinh trùng là toàn bộ quá trình phát triển, thay đổi qua những giai đoạn khác nhau của đời sống ký sinh trùng, kể từ khi nó là mầm sinh vật đầu tiên, cho đến khi nó có khả năng sản sinh ra mầm sinh vật mới, tạo ra một thế hệ mới. Như vậy chu kỳ sinh học của giun tròn S. lupi bắt đầu khi giun trưởng thành ở trong các khối u thải trứng qua lỗ dò của các khối u ở thực quản và dạ dày rồi theo phân chó ra ngoài. Trứng có ấu trùng được ký chủ trung gian là bọ cánh cứng Coprophagous nuốt phải.

Trong đường tiêu hóa của bọ cánh cứng, ấu trùng được giải phóng chui vào khoang bụng của bọ cánh cứng. Ở đó chúng lột xác hai lần và trở thành ấu trùng có sức gây bệnh (ấu trùng kì 3). Chó, cáo ăn phân có bọ cánh cứng mang ấu trùng có sức gây bệnh sẽ bị nhiễm giun S. Ngoài ra, nếu ký chủ dự trữ như chim, chuột, ếch, nhái… nuốt phải bọ hung thì ấu trùng này chui vào thành thực quản, dạ dày của các loài này và đóng kén ở đó.

Khi chó, cáo ăn phải các phủ tạng của ký chủ dự trữ chứa ấu trùng có sức gây bệnh thì sẽ bị nhiễm S. lupi như khi ăn phải bọ hung mang ấu trùng. Trong cơ thể chó, ấu trùng xâm nhập vào thành dạ dày, di chuyển đến các động mạch dạ dày. Sau đó ấu trùng đi ngược dòng lên động mạch chủ.

Ở động mạch chủ, chúng có thể cư trú tới 3 tháng và phát triển thành ấu trùng kỳ 4. Ấu trùng này di chuyển trong thành động mạch chủ và gây tổn thương nghiêm trọng. Sự di chuyển này có thể dẫn đến sự phình động mạch chủ, chỗ phình có thể vỡ bất cứ lúc nào dẫn đến chó bị chết một cách đột ngột. h 7 Trải qua quá trình lột xác lần cuối, các ấu trùng này di chuyển đến được lớp dưới niêm mạc thực quản, chúng ký sinh tại đây, tạo nên các khối u thực quản và phát triển thành giun trưởng thành.

Con cái đẻ trứng, trứng qua lỗ nhỏ ở niêm mạc vào thực quản rồi theo phân chó ra ngoài. Vòng đời của S. Đặc điểm dịch tễ của bệnh giun thực quản chó do S. lupi gây ra Chó, chó sói là ký chủ cuối cùng của S.

Các loài bọ hung thuộc họ Scarabaecidae và Tekebrionidae là ký chủ trung gian. Một số loài chim, thú khác đóng vai trò ký chủ dự trữ như chuột, chim, bò sát… Khi các ký chủ dự trữ ăn phải ký chủ trung gian có mang ấu trùng có sức gây bệnh sẽ không phát bệnh, vì ấu trùng đóng kén ở ký chủ dự trữ và không phát triển đến giai đoạn trưởng thành. Võ Thị Hải Lê (2012) [12] cho biết: bệnh giun thực quản là một căn bệnh địa phương ở những vùng có khí hậu nhiệt đới ẩm và cận nhiệt đới. Chó nhiễm với tỷ lệ 14,2% - 35%.

h 8 Theo Ngô Huyền Thúy (1996) [13], khi xét nghiệm 1092 mẫu phân và mổ khám 516 con chó tại Hà Nội, trong đó có 76 mẫu phân chứa trứng giun S. lupi với tỷ lệ nhiễm 6,95 ± 0,04% và 190 con chó nhiễm giun tròn S. lupi với tỷ lệ nhiễm 36,86 ± 0,04%. Trong 76 mẫu phân được xét nghiệm có chứa trứng giun S.

lupi, chó dưới 6 tháng tuổi chưa thấy con nào nhiễm giun thực quản, chó 7 - 12 tháng tuổi có 9 con (3,5%), chó 13 - 18 tháng tuổi có 14 con (12,9%), chó trên 18 tháng tuổi nhiễm giun S. lupi nhiều nhất với 53 con chiếm 18%. Ngoài ra, tỷ lệ nhiễm giun thực quản S. lupi theo giống chó nuôi tại Hà Nội như sau: giống chó nội nhiễm 76%, chó bergi và chó lai đều nhiễm 29%.

Cũng theo tác giả trên, tỷ lệ nhiễm S.