Luận án nghiên cứu thực trạng một số yếu tố liên quan đến nhiễm giun lươn strongyloides spp và kết quả điều trị bằng ivermectin tại huyện đức hoà tỉnh long an 2017 2018

Nghiên cứu thực trạng nhiễm giun lươn Strongyloides spp và hiệu quả điều trị bằng Ivermectin tại huyện Đức Hòa, Long An giai đoạn 2017-2018.

• Trường học: Trường Đại Học Y Dược
• Chuyên ngành: Y học
• Đề tài: Nghiên Cứu Nhiễm Giun Lươn Strongyloides Spp Và Hiệu Quả Điều Trị Bằng Ivermectin Tại Đức Hòa, Long An (2017-2018)
• Loại tài liệu: luận văn
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Long An

Mục lục chi tiết

• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC CÁC HÌNH
• ĐẶT VẤN ĐỀ
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN
• 1.1. Lịch sử phát hiện giun lươn
• 1.2. Tác nhân gây bệnh
• 1.3. Hình thái học
• 1.3.1. Giun lươn ký sinh
• 1.3.2. Giun lươn sống tự do
• 1.3.3. Trứng giun lươn
• 1.3.4. Ấu trùng (AT)
• 1.4. Khả năng sống sót của ấu trùng giun lươn ngoài môi trường
• 1.5. Chu kỳ phát triển sinh học của giun lươn
• 1.5.1. Chu trình sinh học
• 2. CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Mục tiêu 1: Xác định tình trạng và một số yếu tố liên quan đến nhiễm giun lươn Strongyloides spp ở người dân huyện Đức Hoà, tỉnh Long An năm 2017 - 2018
• 2.1.1. Đối tượng nghiên cứu
• 2.1.2. Địa điểm và thời gian nghiên cứu
• 2.1.3. Thiết kế nghiên cứu
• 2.1.4. Nội dung nghiên cứu
• 2.1.5. Các kỹ thuật sử dụng trong nghiên cứu
• 2.1.6. Các chỉ số đánh giá
• 2.1.7. Xử lý số liệu
• 2.2. Mục tiêu 2: Xác định loài giun lươn gây bệnh ở người bằng hình thái học và SHPT
• 2.2.1. Đối tượng nghiên cứu
• 2.2.2. Địa điểm và thời gian nghiên cứu
• 2.2.3. Thiết kế nghiên cứu
• 2.2.4. Nội dung nghiên cứu
• 2.2.5. Các kỹ thuật sử dụng trong nghiên cứu
• 2.2.6. Các chỉ số đánh giá
• 2.2.7. Xử lý số liệu
• 2.3. Mục tiêu 3: Mô tả các triệu chứng lâm sàng, cận lâm sàng và đánh giá kết quả điều trị ca bệnh do Strongyloides spp bằng Ivermectin liều duy nhất
• 2.3.1. Đối tượng nghiên cứu
• 2.3.2. Địa điểm và thời gian nghiên cứu
• 2.3.3. Thiết kế nghiên cứu
• 2.3.4. Nội dung nghiên cứu
• 2.3.5. Các kỹ thuật sử dụng trong nghiên cứu
• 2.3.6. Các chỉ số đánh giá
• 2.3.7. Xử lý số liệu
• 2.4. Sai số và biện pháp hạn chế sai số
• 2.5. Đạo đức trong nghiên cứu
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 3.1. Xác định tỉ lệ nhiễm và một số yếu tố liên quan đến nhiễm giun lươn Strongyloides spp ở người dân huyện Đức Hoà, tỉnh Long An
• 3.1.1. Đặc điểm đối tượng nghiên cứu
• 3.1.2. Thực trạng nhiễm giun lươn của toàn huyện Đức Hòa
• 3.1.3. Một số yếu tố liên quan đến nhiễm giun lươn
• 3.2. Xác định loài giun lươn Strongyloides gây bệnh
• 3.2.1. Khảo sát giun lươn Strongyloides gây bệnh bằng hình thái học
• 3.2.2. Kết quả realtime PCR định loài Strongyloides spp
• 3.2.3. Kết quả PCR lồng và giải trình tự gen
• 3.2.4. Cây phân hệ các loài giun lươn được xác định trong nghiên cứu
• 3.3. Mô tả các triệu chứng lâm sàng, cận lâm sàng và đánh giá kết quả điều trị ca bệnh do Strongyloides spp với Ivermectin liều duy nhất
• 3.3.1. Các triệu chứng lâm sàng
• 3.3.2. Các kết quả cận lâm sàng
• 3.3.3. Hiệu quả điều trị của ivermectin liều duy nhất
• 4. CHƯƠNG 4: BÀN LUẬN
• 4.1. Xác định tỉ lệ nhiễm và một số yếu tố liên quan đến nhiễm giun lươn Strongyloides spp ở người dân huyện Đức Hoà, tỉnh Long An năm 2017 - 2018
• 4.1.1. Đặc điểm mẫu nghiên cứu
• 4.1.2. Thực trạng nhiễm giun lươn của toàn huyện Đức Hòa
• 4.1.3. Một số yếu tố liên quan đến nhiễm giun lươn
• 4.2. Xác định loài giun lươn Strongyloides gây bệnh
• 4.2.1. Khảo sát giun lươn Strongyloides gây bệnh bằng hình thái học
• 4.2.2. Kết quả realtime PCR định loài Strongyloides spp
• 4.2.3. Kết quả PCR lồng và giải trình tự gen
• 4.3. Mô tả các triệu chứng lâm sàng, cận lâm sàng và đánh giá kết quả điều trị ca bệnh do Strongyloides spp với Ivermectin liều duy nhất
• 4.3.1. Các triệu chứng lâm sàng
• 4.3.2. Các kết quả cận lâm sàng
• 4.3.3. Hiệu quả điều trị của ivermectin liều duy nhất
• 4.3.4. Tác dụng không mong muốn của thuốc ivermectin
• NHỮNG ĐÓNG GÓP MỚI CỦA LUẬN ÁN
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• Phụ lục 1: Kỹ thuật cấy phân và sinh học phân tử realtime PCR
• Phụ lục 2: Bảng câu hỏi phỏng vấn
• Phụ lục 3: Một số kết quả xét nghiệm về SHPT
• Phụ lục 4: Danh sách bệnh nhân nhiễm giun
• Phụ lục 5: Một số hình ảnh khi thực hiện nghiên cứu
• Phụ lục 6: Bảng cam kết đồng thuận tham gia nghiên cứu

Tóm tắt

I. Giới thiệu về nhiễm giun lươn Strongyloides spp

Nhiễm giun lươn Strongyloides spp là một vấn đề sức khỏe cộng đồng nghiêm trọng, đặc biệt tại các khu vực có điều kiện môi trường thuận lợi cho sự phát triển của mầm bệnh. Theo thống kê, có khoảng 30 - 100 triệu người trên thế giới bị nhiễm loại giun này. Nhiễm ký sinh trùng này thường xảy ra qua tiếp xúc với đất ô nhiễm, đặc biệt trong các hoạt động nông nghiệp và vui chơi. Bệnh có thể gây ra nhiều triệu chứng khác nhau, từ đau bụng đến viêm đại tràng, và có thể dẫn đến các biến chứng nghiêm trọng nếu không được điều trị kịp thời. Việc chẩn đoán bệnh nhiễm giun lươn gặp nhiều khó khăn do triệu chứng không đặc hiệu và sự tồn tại của các yếu tố bệnh lý khác. Do đó, việc nghiên cứu và xác định tình trạng nhiễm giun lươn tại các khu vực như Đức Hòa, Long An là rất cần thiết để có biện pháp can thiệp kịp thời.

1.1. Tình hình nhiễm giun lươn tại Đức Hòa

Huyện Đức Hòa, tỉnh Long An, là khu vực có điều kiện tự nhiên tương tự như huyện Củ Chi, nơi đã có nhiều nghiên cứu về nhiễm giun lươn. Tuy nhiên, chưa có nghiên cứu nào được thực hiện tại Đức Hòa. Việc khảo sát tình trạng nhiễm giun lươn tại đây sẽ giúp xác định mức độ lây lan của bệnh và các yếu tố liên quan đến nhiễm ký sinh trùng. Các yếu tố như điều kiện sống, thói quen sinh hoạt và môi trường có thể ảnh hưởng đến tỷ lệ nhiễm bệnh. Nghiên cứu này sẽ cung cấp thông tin quan trọng cho các cơ quan y tế trong việc xây dựng các chương trình phòng ngừa và điều trị hiệu quả.

II. Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu được thực hiện với mục tiêu xác định tình trạng nhiễm giun lươn Strongyloides spp và hiệu quả điều trị bằng Ivermectin. Phương pháp nghiên cứu bao gồm khảo sát lâm sàng, cận lâm sàng và phân tích mẫu phân để xác định sự hiện diện của giun lươn. Các kỹ thuật như PCR và xét nghiệm huyết thanh học được áp dụng để nâng cao độ chính xác trong chẩn đoán. Thời gian nghiên cứu kéo dài từ năm 2017 đến 2018, với sự tham gia của người dân tại huyện Đức Hòa. Việc thu thập và xử lý số liệu được thực hiện một cách khoa học nhằm đảm bảo tính khách quan và độ tin cậy của kết quả.

2.1. Đối tượng nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu bao gồm người dân tại huyện Đức Hòa, tỉnh Long An, với tiêu chí lựa chọn là những người có triệu chứng nghi ngờ nhiễm giun lươn hoặc có tiền sử tiếp xúc với môi trường có nguy cơ cao. Số lượng mẫu được thu thập sẽ đảm bảo tính đại diện cho toàn bộ dân số trong khu vực. Việc xác định đối tượng nghiên cứu là rất quan trọng để đảm bảo kết quả nghiên cứu phản ánh đúng thực trạng nhiễm giun lươn tại địa phương.

III. Kết quả nghiên cứu

Kết quả nghiên cứu cho thấy tỷ lệ nhiễm giun lươn Strongyloides spp tại huyện Đức Hòa là khá cao, với nhiều yếu tố liên quan đến tình trạng nhiễm bệnh. Các triệu chứng lâm sàng được ghi nhận bao gồm đau bụng, tiêu chảy và các triệu chứng khác liên quan đến đường tiêu hóa. Hiệu quả điều trị bằng Ivermectin cũng được đánh giá, cho thấy tỷ lệ sạch ấu trùng sau điều trị đạt mức cao. Tuy nhiên, một số tác dụng không mong muốn của thuốc cũng được ghi nhận, cần được theo dõi và quản lý chặt chẽ.

3.1. Tình hình nhiễm bệnh

Tình hình nhiễm giun lươn tại Đức Hòa cho thấy sự tồn tại của mầm bệnh trong cộng đồng. Các yếu tố như điều kiện sống, thói quen vệ sinh và tiếp xúc với đất ô nhiễm có ảnh hưởng lớn đến tỷ lệ nhiễm bệnh. Nghiên cứu đã chỉ ra rằng những người có thói quen sử dụng hố xí không hợp vệ sinh có nguy cơ nhiễm bệnh cao hơn. Điều này nhấn mạnh tầm quan trọng của việc nâng cao nhận thức cộng đồng về vệ sinh và phòng ngừa nhiễm giun lươn.

IV. Bàn luận

Nghiên cứu về nhiễm giun lươn Strongyloides spp tại Đức Hòa không chỉ cung cấp thông tin về tình trạng nhiễm bệnh mà còn góp phần vào việc xây dựng các biện pháp can thiệp hiệu quả. Việc sử dụng Ivermectin trong điều trị cho thấy hiệu quả cao, tuy nhiên cần lưu ý đến các tác dụng phụ có thể xảy ra. Các kết quả nghiên cứu cũng chỉ ra rằng việc nâng cao nhận thức cộng đồng về bệnh giun lươn và các biện pháp phòng ngừa là rất cần thiết để giảm thiểu tỷ lệ nhiễm bệnh trong tương lai.

4.1. Đề xuất giải pháp

Để giảm thiểu tình trạng nhiễm giun lươn, cần có các chương trình giáo dục sức khỏe cho cộng đồng, tập trung vào việc nâng cao nhận thức về vệ sinh cá nhân và môi trường. Các biện pháp can thiệp như cải thiện điều kiện vệ sinh, cung cấp nước sạch và thực hiện các chương trình tẩy giun định kỳ cũng cần được triển khai. Hợp tác giữa các cơ quan y tế và cộng đồng là rất quan trọng để đạt được hiệu quả cao trong việc phòng ngừa và điều trị nhiễm giun lươn.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Giun lươn Strongyloides spp là một tác nhân ký sinh trùng gây bệnh mạn tính, được xem là một trong những mầm bệnh bị lãng quên nhưng có ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe cộng đồng. Ước tính trên thế giới có khoảng từ 30 đến 100 triệu người nhiễm giun lươn, chủ yếu qua tiếp xúc trực tiếp với đất ô nhiễm mầm bệnh trong các hoạt động nông nghiệp hoặc sinh hoạt hàng ngày. Giun trưởng thành ký sinh ở ruột non, gây ra các triệu chứng như đau bụng, tiêu chảy kéo dài và viêm đại tràng. Đặc biệt, ấu trùng giun lươn có khả năng di chuyển đến nhiều cơ quan khác nhau, gây ra các biểu hiện lâm sàng đa dạng và khó chẩn đoán chính xác.

Tại Việt Nam, mặc dù giun lươn được phát hiện lần đầu tại miền Nam, nhưng các nghiên cứu dịch tễ học còn hạn chế, tỷ lệ nhiễm dao động khoảng 1-12% tùy vùng. Huyện Đức Hòa, tỉnh Long An, nằm giáp ranh với huyện Củ Chi – một vùng lưu hành giun lươn, chưa có nghiên cứu cụ thể về tình trạng nhiễm giun lươn. Nghiên cứu này nhằm xác định thực trạng nhiễm giun lươn Strongyloides spp và các yếu tố liên quan tại huyện Đức Hòa trong giai đoạn 2017-2018, đồng thời đánh giá hiệu quả điều trị bằng ivermectin liều duy nhất. Kết quả nghiên cứu sẽ góp phần nâng cao nhận thức, cải thiện công tác chẩn đoán và điều trị, đồng thời hỗ trợ xây dựng các biện pháp phòng chống hiệu quả tại địa phương.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên các lý thuyết và mô hình về chu kỳ sinh học của giun lươn Strongyloides spp, bao gồm chu trình ký sinh trực tiếp và chu trình sống tự do ngoài môi trường. Khái niệm chính bao gồm:

• Chu kỳ tự nhiễm (autoinfection): Ấu trùng giai đoạn 1 có thể phát triển thành ấu trùng lây nhiễm ngay trong cơ thể vật chủ, dẫn đến nhiễm mạn tính và tăng nhiễm.
• Đặc điểm dịch tễ học: Tỷ lệ nhiễm giun lươn biến động theo vùng địa lý, điều kiện vệ sinh và hành vi tiếp xúc đất.
• Chẩn đoán và điều trị: Sử dụng các kỹ thuật chẩn đoán trực tiếp, miễn dịch học và sinh học phân tử để phát hiện mầm bệnh; ivermectin là thuốc lựa chọn ưu tiên trong điều trị.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu được thiết kế theo phương pháp nghiên cứu ngang mô tả có phân tích, thực hiện tại huyện Đức Hòa, tỉnh Long An từ tháng 7/2017 đến tháng 3/2018. Cỡ mẫu được tính toán dựa trên tỷ lệ nhiễm giun lươn tại huyện Củ Chi (12,6%) và tỷ lệ sau can thiệp (3,2%), với tổng số mẫu thu thập là khoảng 1.040 người tại 5 điểm nghiên cứu (1 thị trấn và 4 xã).

Nguồn dữ liệu bao gồm mẫu phân của người dân được thu thập và xét nghiệm bằng kỹ thuật soi trực tiếp phối hợp với nuôi cấy Harada-Mori cải tiến để phát hiện ấu trùng giun lươn. Đồng thời, phỏng vấn trực tiếp người dân bằng bảng câu hỏi KAP (Kiến thức, Thái độ, Thực hành) nhằm xác định các yếu tố liên quan đến nhiễm giun lươn.

Phân tích số liệu sử dụng phần mềm SPSS 22 với các phương pháp thống kê mô tả, kiểm định chi bình phương, phân tích đa biến để xác định các yếu tố nguy cơ có ý nghĩa thống kê với ngưỡng p < 0,05.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Tỷ lệ nhiễm giun lươn tại huyện Đức Hòa: Kết quả xét nghiệm phân cho thấy tỷ lệ nhiễm giun lươn trung bình khoảng 12,3%, trong đó tỷ lệ tại các xã nông nghiệp cao hơn thị trấn (14,5% so với 8,7%). Kỹ thuật nuôi cấy Harada-Mori cải tiến có độ nhạy phát hiện cao hơn kỹ thuật soi trực tiếp, tăng tỷ lệ phát hiện lên khoảng 20%.

2. Yếu tố liên quan đến nhiễm giun lươn: Phân tích đa biến xác định các yếu tố nguy cơ chính gồm: giới tính nam (tỷ lệ nhiễm cao hơn nữ khoảng 1,8 lần), nghề nghiệp nông nghiệp (OR = 2,3), thói quen tiếp xúc đất trực tiếp không bảo hộ (OR = 2,7), và sử dụng hố xí không hợp vệ sinh (OR = 1,9). Độ tuổi trung niên và thấp hơn trình độ trung học phổ thông cũng có liên quan đến tỷ lệ nhiễm cao hơn.

3. Xác định loài giun lươn gây bệnh: Qua khảo sát hình thái học và kỹ thuật sinh học phân tử realtime PCR, Strongyloides stercoralis được xác định là loài chủ yếu gây bệnh tại địa phương, với độ tương đồng gen trên 98% so với mẫu tham chiếu quốc tế.

4. Hiệu quả điều trị bằng ivermectin liều duy nhất: Trong nhóm 57 bệnh nhân được điều trị, tỷ lệ sạch ấu trùng sau 6 tuần đạt 84,2%. Các triệu chứng lâm sàng như đau bụng, tiêu chảy và mề đay giảm rõ rệt sau điều trị. Tác dụng không mong muốn nhẹ, chủ yếu là buồn nôn và chóng mặt, không ảnh hưởng nghiêm trọng đến quá trình điều trị.

Thảo luận kết quả

Tỷ lệ nhiễm giun lươn tại huyện Đức Hòa tương đương với các vùng lưu hành khác trong khu vực Đông Nam Bộ, phản ánh điều kiện môi trường và hành vi sinh hoạt tương tự. Việc sử dụng kỹ thuật nuôi cấy cải tiến giúp nâng cao độ nhạy chẩn đoán, phù hợp với các nghiên cứu quốc tế cho thấy kỹ thuật này có thể phát hiện đến 96% ca nhiễm so với soi trực tiếp dưới 50%.

Các yếu tố nguy cơ như nghề nông, tiếp xúc đất không bảo hộ và điều kiện vệ sinh kém phù hợp với cơ chế lây truyền qua da của ấu trùng giun lươn. Kết quả này đồng nhất với các nghiên cứu tại Thái Lan, Campuchia và châu Phi, nhấn mạnh vai trò của giáo dục sức khỏe và cải thiện vệ sinh môi trường trong phòng chống bệnh.

Việc xác định chính xác loài giun lươn bằng sinh học phân tử giúp nâng cao độ tin cậy trong chẩn đoán và theo dõi dịch tễ học. Hiệu quả điều trị bằng ivermectin liều duy nhất phù hợp với khuyến cáo của Tổ chức Y tế Thế giới, đồng thời giảm thiểu tác dụng phụ so với các phác đồ dài ngày sử dụng albendazol hoặc thiabendazol.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ cột so sánh tỷ lệ nhiễm theo giới tính, nghề nghiệp và thói quen tiếp xúc đất, cũng như bảng tổng hợp kết quả điều trị trước và sau khi dùng ivermectin.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường công tác chẩn đoán và giám sát: Áp dụng kỹ thuật nuôi cấy Harada-Mori cải tiến và sinh học phân tử realtime PCR tại các cơ sở y tế tuyến huyện để nâng cao độ nhạy phát hiện giun lươn, đặc biệt ở các vùng nông nghiệp có tỷ lệ nhiễm cao. Thời gian triển khai trong 1-2 năm, chủ thể thực hiện là ngành y tế địa phương phối hợp với viện nghiên cứu.

2. Triển khai chương trình giáo dục sức khỏe: Tập trung nâng cao nhận thức cộng đồng về cách phòng tránh nhiễm giun lươn, nhấn mạnh việc sử dụng bảo hộ lao động khi tiếp xúc đất, vệ sinh cá nhân và vệ sinh môi trường. Mục tiêu giảm tỷ lệ tiếp xúc đất không bảo hộ xuống dưới 30% trong vòng 3 năm. Chủ thể thực hiện là các trạm y tế xã, trường học và tổ chức cộng đồng.

3. Cải thiện điều kiện vệ sinh môi trường: Hỗ trợ xây dựng và nâng cấp hệ thống hố xí hợp vệ sinh, quản lý chất thải và nước thải tại các xã nông nghiệp, nhằm giảm nguồn lây nhiễm ra môi trường. Mục tiêu đạt 80% hộ dân sử dụng hố xí hợp vệ sinh trong 5 năm. Chủ thể thực hiện là chính quyền địa phương phối hợp với ngành môi trường.

4. Phát triển chương trình tẩy giun định kỳ: Áp dụng tẩy giun bằng ivermectin hoặc albendazol cho nhóm dân cư có nguy cơ cao, đặc biệt là người làm nghề nông và trẻ em trên 5 tuổi, với tần suất 2 lần/năm. Mục tiêu giảm tỷ lệ nhiễm giun lươn xuống dưới 5% trong 3 năm. Chủ thể thực hiện là ngành y tế và trường học.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Ngành y tế công cộng và dịch tễ học: Nghiên cứu cung cấp dữ liệu dịch tễ học chi tiết về giun lươn tại vùng Đông Nam Bộ, hỗ trợ xây dựng chính sách phòng chống và kiểm soát bệnh ký sinh trùng.

2. Bác sĩ chuyên khoa ký sinh trùng và nội tiêu hóa: Tham khảo các phương pháp chẩn đoán hiện đại và phác đồ điều trị hiệu quả, đặc biệt trong xử lý các ca bệnh mạn tính và có biến chứng.

3. Nhà quản lý y tế địa phương: Sử dụng kết quả nghiên cứu để thiết kế các chương trình can thiệp phù hợp với đặc điểm dịch tễ và điều kiện kinh tế xã hội của địa phương.

4. Nhà nghiên cứu và sinh viên ngành y học, sinh học phân tử: Tài liệu tham khảo về kỹ thuật sinh học phân tử trong chẩn đoán giun lươn, cũng như các phương pháp nghiên cứu dịch tễ học cộng đồng.

Câu hỏi thường gặp

1. Giun lươn lây truyền qua đường nào?
   Giun lươn chủ yếu lây truyền qua da khi tiếp xúc trực tiếp với đất ô nhiễm ấu trùng lây nhiễm, đặc biệt trong các hoạt động nông nghiệp hoặc sinh hoạt ngoài trời. Ví dụ, đi chân đất trên đất ẩm là yếu tố nguy cơ cao.

2. Tại sao chẩn đoán giun lươn khó khăn?
   Biểu hiện lâm sàng không đặc hiệu, ấu trùng bài tiết không liên tục trong phân và kỹ thuật xét nghiệm truyền thống có độ nhạy thấp. Kỹ thuật nuôi cấy và PCR giúp cải thiện khả năng phát hiện.

3. Ivermectin có ưu điểm gì trong điều trị giun lươn?
   Ivermectin có hiệu quả cao, liều dùng đơn giản (liều duy nhất), ít tác dụng phụ so với albendazol và thiabendazol, giúp tăng tỷ lệ sạch ấu trùng và cải thiện triệu chứng nhanh chóng.

4. Ai là nhóm đối tượng có nguy cơ cao nhiễm giun lươn?
   Người làm nghề nông, tiếp xúc đất không bảo hộ, người có hệ miễn dịch suy giảm như bệnh nhân HIV/AIDS, người dùng corticosteroid hoặc thuốc ức chế miễn dịch.

5. Làm thế nào để phòng ngừa nhiễm giun lươn hiệu quả?
   Thực hiện vệ sinh cá nhân tốt, sử dụng bảo hộ lao động khi tiếp xúc đất, cải thiện vệ sinh môi trường, sử dụng hố xí hợp vệ sinh và tẩy giun định kỳ cho nhóm nguy cơ.

Kết luận

• Tỷ lệ nhiễm giun lươn Strongyloides spp tại huyện Đức Hòa, Long An là khoảng 12,3%, tương đương với các vùng lưu hành trong khu vực.
• Các yếu tố nguy cơ chính gồm giới tính nam, nghề nông, tiếp xúc đất không bảo hộ và điều kiện vệ sinh kém.
• Strongyloides stercoralis là loài chủ yếu gây bệnh, được xác định bằng hình thái học và sinh học phân tử.
• Ivermectin liều duy nhất có hiệu quả điều trị cao, an toàn và giảm nhanh các triệu chứng lâm sàng.
• Cần triển khai đồng bộ các biện pháp chẩn đoán, điều trị, giáo dục sức khỏe và cải thiện vệ sinh môi trường để kiểm soát bệnh hiệu quả.

Next steps: Mở rộng nghiên cứu theo dõi dài hạn, áp dụng kỹ thuật chẩn đoán phân tử tại các vùng khác, và triển khai chương trình can thiệp dựa trên kết quả nghiên cứu.

Các cơ quan y tế và cộng đồng cần phối hợp chặt chẽ để nâng cao nhận thức, cải thiện điều kiện sống và áp dụng phác đồ điều trị hiệu quả nhằm giảm thiểu gánh nặng bệnh giun lươn tại Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. Lịch sử phát hiện giun lươn Tháng 7 năm 1876, Louis Normand (1834 – 1885) - nhà nghiên cứu của bệnh viện thủy quân St. Mandrier ở Toulon, tìm thấy ký sinh trùng trong mẫu phân của những bệnh nhân tiêu chảy người Pháp, có tiền sử đến miền Nam - Việt Nam. Tác giả Normand đã báo cáo khám phá này tại Vice – Admiral Jurien de la Gravière.

Ông đặt tên cho tác nhân là Anguillula stercoralis và bệnh này được gọi là bệnh tiêu chảy Nam Kỳ [17], [54]. Tháng 10 năm 1876, Bavay và Gervais đã đệ trình lên Viện Hàn Lâm một báo cáo chi tiết hơn về loại giun này, ông đã phát hiện ra giun lươn có thể ở dạng ấu trùng và phát triển thành một dạng sống tự do nếu nuôi chúng vài ngày trong môi trường thích hợp [54]. Năm 1882, Grassi cho rằng giun lươn cái có khả năng trinh sản (giun cái tự sinh sản không cần giun đực). Giả thuyết này gây ra nhiều tranh cãi nhưng đến nay hiện tượng trinh sản đã được công nhận [54].

Loos (1905) đã chứng minh giun lươn xâm nhập cơ thể qua da và đã thử nghiệm thành công trên người tình nguyện nuốt ấu trùng, kết quả sau 64 ngày ấu trùng giun lươn đã xuất hiện trong phân. Và đến năm 1915, hội đồng danh mục tên khoa học thống nhất đặt tên cho mầm bệnh này là Strongyloides stercoralis [54]. Chu kỳ phát triển hoàn chỉnh của giun lươn được Perroncito phát hiện vào năm 1981. Leukart (1983) phát hiện giun lươn có 2 chu kỳ sống: đó là dạng sống tự do và dạng ký sinh.

Nhưng cho đến hiện nay, vấn đề môi trường ảnh hưởng như thế nào đến 2 dạng sống nêu trên còn nhiều điểm chưa rõ [8], [15]. Tác nhân gây bệnh Có khoảng 104 loài giun lươn, trong đó có 52 loài thường gặp (hầu hết các loại này đều có thể gây bệnh cho người) một số gây bệnh cho thú nuôi trong 4 nhà và các loại thú khác. Giun lươn gây bệnh cho người phổ biến là Strongyloides stercoralis, và ít hơn là Strongyloides fuelleborni [54]. Vật chủ chính của S.

stercoralis là người, trong khi vật chủ chính của S. fuelleborni là khỉ. fuelleborni đã được tìm thấy rải rác ở các quốc gia Châu Phi và Papua New Guinea [15]. Một số loài khác như: S.

myopotami và S ratti (vật chủ là chuột và loài gặm nhấm) được xem là các bệnh ký sinh trùng lây từ động vật sang người [8], [60], [58]. Phân loại khoa học của giun lươn S. stercoralis Giun lươn trưởng thành có giai đoạn ký sinh trong cơ thể người và có giai đoạn tự do sống không ký sinh ở ngoại cảnh. Hình thể giun do vậy cũng khác nhau tùy theo giai đoạn ký sinh hay không ký sinh.1 Hình thái học 1.1 Giun lươn ký sinh Giun cái có hình ống, rất nhỏ, chiều dài 2 – 2,8 mm, chiều ngang khoảng 37 – 40 m, trong suốt.

Miệng có 2 môi, thực quản hình ống dài khoảng ¼ chiều dài toàn thân. Các con giun đang mang trứng chứa khoảng 10 - 20 trứng nằm đơn độc bên trong tử cung. Lỗ sinh dục mở ra tương ứng với gai nhọn ở vị trí 1/3 sau của cơ thể [13], [54], [111], [64]. 5 Người ta chưa tìm thấy giun đực ký sinh [54].

Một số tác giả cho rằng có giun đực ký sinh nhưng dễ dàng chết nhanh sau giao hợp, nên khó phát hiện trong phân bệnh nhân [17].2 Giun lươn sống tự do Giun cái dài khoảng 1 – 1,5 mm, chiều ngang 50 – 80 m, thực quản có dạng phình. Tử cung chứa khoảng 40 trứng đang phát triển nằm trong theo một hàng dài. Lỗ sinh dục mở ra gần điểm giữa cơ thể gần phía mặt bụng (hình 1. Giun đực có chiều dài ngắn hơn giun cái, khoảng 0,7 mm x 0,04 mm, thực quản mỏng nhỏ.

Đuôi cong có 2 gai sinh dục bố trí tương xứng, nhọn, sắc cạnh và cong xuống cố định ở mặt bụng, tạo cho thân giun có hình chữ J (hình 1.3 Trứng giun lươn Trứng do giun lươn cái ký sinh đẻ có hình bầu dục, kích thước khoảng 54 x 32 m, vỏ mỏng, trong suốt, giống như trứng giun móc nhưng có sẵn ấu trùng bên trong. Trứng do giun lươn cái sống tự do đẻ có kích thước lớn hơn so với trứng do giun sống ký sinh : 70 x 45 m [54], [64], [111].4 Ấu trùng (AT) Ấu trùng giai đoạn 1 (rhabditiform - ấu trùng có thực quản phình): nở từ trứng, có kích thước khoảng 200 – 250 x 16 – 20 m, xoang miệng ngắn, đuôi nhọn, thực quản có eo thắt nên có dạng phình.1) Ấu trùng giai đoạn 2 (filariform - ấu trùng có thực quản hình ống): phát triển từ ấu trùng giai đoạn 1. Kích thước thay đổi từ 400 – 700 m, thực quản có dạng hình ống dài từ 1/3 - 1/2 chiều dài toàn thân. Đuôi tù hoặc có hình chẻ 2 ở tận cùng như đuôi chim én hoặc hình chữ V (hình 1.

AT rabditiform (x 400) Hình 1.2 AT filariform (x 400) Nguồn: CDC Nguồn: CDC Hình 1.3 Giun cái sống tự do (x100) Hình 1.4 Giun đực tự do (x100) Nguồn: CDC Nguồn: CDC Hình 1.5 Giun cái sống ký sinh (x100) Hình 1.6 Trứng giun lươn (x600) Nguồn: http://ruby.edu Nguồn: CDC Hình thể các giai đoạn phát triển của Strongyloides spp. Khả năng sống sót của ấu trùng giun lươn ngoài môi trường Điều kiện tối ưu cho ấu trùng giai đoạn nhiễm (infective filariform larvae) là độ ẩm cao và nhiệt độ 20 - 250C, song chúng có thể sống sót hơn 3 tuần. Ấu trùng rất dễ bị phá hủy bởi nhiệt độ lạnh, ánh sáng trực tiếp chiếu vào và môi trường rất khô [54]. Ấu trùng giai đoạn lây nhiễm có khả năng đề kháng tốt hơn với điều kiện hanh khô hơn là ấu trùng rhabditiform, nhưng ở nhiệt độ thấp thì cả hai đều không phát triển được.

Một số tác giả báo cáo rằng ở điều kiện 00C thì ấu trùng có thể sống đến 16 ngày; môi trường đất hanh khô thì ấu trùng chết đi nhanh chóng nếu nhiệt độ hơn 460C, ấu trùng giai đoạn nhiễm có thể bơi và sống sót tốt trong nước lũ lụt, trong dịch dạ dày, ấu trùng có thể chết sau 5-7 giờ. Thể trưởng thành sống tự do có thể di chuyển theo chiều đứng, xuống dưới lớp cát sâu đến 30cm nhưng ấu trùng không thể di chuyển theo hướng lên [54].3 Chu kỳ phát triển sinh học của giun lươn 1. Chu trình sinh học Trên thực tế có hai giai đoạn của chu kỳ sinh học bệnh giun lươn: một là chu kỳ ký sinh (trực tiếp hay homogonic), một chu kỳ khác là sống tự do (gián tiếp) [8], [17], [49]. Chu kỳ trực tiếp diễn ra dưới điều kiện vùng ôn đới và chu kỳ gián tiếp diễn ra ở vùng nhiệt đới do đáp ứng thích nghi điều kiện sống của mầm bệnh trong môi trường ngoại cảnh.

Giun trưởng thành sống trong niêm mạc ruột non, phần trên của ruột non (hổng tràng) là nơi ưa thích nhất của chúng. Giun cái đẻ trứng trong niêm mạc ruột, trứng phát triển và tiếp tục nở thành AT giai đoạn 1 trong vài giờ sau đó tại ngay bề mặt niêm mạc ruột. AT giai đoạn 1 sẽ di chuyển đến thành ruột non rồi thải ra phân. Ngoài môi trường, AT rất linh hoạt, dinh dưỡng bằng cách ăn các mảnh vụn tế bào chết xung quanh rồi phát triển hơn trong phân và trong đất.

8 Ở ngoại cảnh, dưới điều kiện tối ưu: khí hậu ấm và ẩm với đầy đủ chất dinh dưỡng, chu kỳ phát triển tự do diễn ra, ấu trùng lột xác một lần nữa thanh AT giai đoạn 2 và phát triển thành giun trưởng thành sống tự do trong 36 giờ. Những giun trưởng thành sống tự do giao phối và con cái đẻ trứng. Trứng phát triển thành AT và lột xác dần đến giai đoạn lây nhiễm và gây xâm nhập gây bệnh cho người [15]. Trong một số điều kiện thuận lợi của môi trường, chu kỳ ký sinh (trực tiếp) xảy ra, AT giai đoạn 1 lột xác 2 lần để tạo ra giai đoạn lây nhiễm trong vòng vài ngày; ấu trùng giai đoạn nhiễm sống trên bề mặt của lớp đất, trên các thực vật và tồn tại khoảng vài ngày.

Khi tiếp xúc với da người, AT xâm nhập gây ra viêm da ở vị trí xâm nhập. Tiếp đến, AT xâm nhập vào mạch máu nhỏ hoặc hệ mạch lympho, đi đến cơ quan tim rồi đến phổi. Sau khi xuyên qua phế nang, AT di chuyển đến đường dẫn khí, ngược lên hầu họng rồi xuống thực quản và đến ruột non. Quá trình lột xác có thể diễn ra trong suốt quá trình di chuyển đến hệ hô hấp và/ hoặc khi chúng đến ruột non và trưởng thành ở đó.

Tại đường tiêu hoá, giun cái đào hầm trong niêm mạc và đẻ trứng sau thời gian 17 ngày kể từ khi ấu trùng tiếp xúc và xuyên da. Lượng trứng đẻ ra không vượt quá 50 trứng mỗi ngày. Nhiều tác giả ủng hộ lý thuyết không có giun đực sống ký sinh và giun cái có khả năng sinh sản đơn tính (hiện tượng trinh sản) [84]. Tuổi thọ của loài giun S.

stercoralis này có thể kéo dài khoảng 5 năm. Người là vật chủ quan trọng của giun lươn, nhiễm bệnh do quá trình tiếp xúc bề mặt da và tiêu hóa với thực phẩm hoặc nước uống có nhiễm mầm bệnh. Khi người mắc bệnh, giun trưởng thành bám vào màng nhày và đào hầm ký sinh trong ruột non, ở đây chúng đẻ trứng. Một số trứng nở trong lớp thượng bì; một số khác vào các khe của tuyến Lieberkuhn và nở ở đây.

Trứng nở cho ra AT giai đoạn 1 thải ra trong phân. Nếu vì một lý do gì đó mà giai đoạn này ở lâu trong ruột, một số phát triển thành AT giai đoạn 2. Những AT giai đoạn 9 2 sớm phát triển này bị còi cọc so với ấu trùng giai đoạn 2 sống tự do tương ứng. Chính sự phát triển các giai đoạn AT gây nhiễm này bên trong lòng ruột có thể đưa đến chu trình tự nhiễm trong khi bình thường thì AT giai đoạn một ra ngoại cảnh và chịu sự phát triển dài hơn (chu kỳ tự do).

Những AT này đi ngay vào chu trình trực tiếp hay một cách luân phiên nhau, một thế hệ sống tự do có thể sát nhập vào chu trình gián tiếp. Trong cả hai trường hợp, AT giai đoạn 1 sống tự do ăn vi khuẩn trong đất bẩn. Sau giai đoạn tăng trưởng, AT giai đoạn 1 trong chu trình trực tiếp chuyển sang giai đoạn nghỉ ăn lột xác thành AT lây nhiễm [54], [15], [84].7 Chu trình phát triển của S. Chu trình tự nhiễm (mạn tính) Hiện tượng tự nhiễm chỉ xảy ra với loài S.