Nghiên cứu dịch tễ bệnh giun đũa ở bê, nghé tại huyện Bình Gia, Lạng Sơn và biện pháp phòng trị

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu đặc điểm dịch tễ bệnh giun đũa ở bê nghé tại huyện Bình Gia, Lạng Sơn, đề xuất biện pháp phòng trị hiệu quả.

• Tác giả: Nông Ngọc Thắng
• Người hướng dẫn: TS. Đỗ Quốc Tuấn
• Trường học: Đại học Thái Nguyên - Trường Đại học Nông Lâm
• Chuyên ngành: Thú y
• Đề tài: Nghiên cứu một số đặc điểm dịch tễ bệnh giun đũa ở bê, nghé nuôi tại huyện Bình Gia, tỉnh Lạng Sơn và biện pháp phòng trị
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2016
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC CÁC HÌNH
• MỞ ĐẦU
• Tính cấp thiết của đề tài
• Mục đích nghiên cứu
• Ý nghĩa khoa học và thực tiễn
• 1. Chương 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.1. Cơ sở khoa học của đề tài
• 1.2. Tình hình nghiên cứu trong nước
• 1.3. Tình hình nghiên cứu ở nước ngoài
• 2. Chương 2: ĐỐI TƯỢNG, PHẠM VI, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng, phạm vi nghiên cứu
• 2.2. Địa điểm, thời gian nghiên cứu
• 2.3. Nội dung nghiên cứu
• 2.3.1. Nghiên cứu đặc điểm dịch tễ bệnh giun đũa ở bê, nghé nuôi tại huyện Bình Gia tỉnh Lạng Sơn
• 2.3.2. Nghiên cứu bệnh lý và lâm sàng của bê, nghé bị bệnh giun đũa
• 2.3.3. Nghiên cứu biện pháp phòng, trị bệnh giun đũa ở bê, nghé
• 2.4. Bố trí thí nghiệm và phương pháp nghiên cứu
• 2.4.1. Bố trí điều tra và phương pháp nghiên cứu đặc điểm dịch tễ bệnh giun đũa ở bê, nghé nuôi tại huyện Bình Gia tỉnh Lạng Sơn
• 2.4.2. Phương pháp nghiên cứu bệnh lý và lâm sàng của bê, nghé bị bệnh giun đũa
• 2.4.3. Bố trí thí nghiệm và phương pháp nghiên cứu biện pháp phòng trị bệnh giun đũa ở bê, nghé
• 2.5. Phương pháp sử lý số liệu
• 2.5.1. Đối với các tính trạng định tính như: tỷ lệ nhiễm, cường độ nhiễm giun đũa được tính theo công thức
• 2.5.2. Đối với các tính trạng định lượng như số lượng trứng và số lượng trứng có sức gây bệnh giun đũa bê nghé được tính theo công thức
• 2.5.3. So sánh mức độ sai khác giữa các số trung bình
• 3. Chương 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 3.1. Nghiên cứu một số đặc điểm dịch tễ bệnh giun đũa ở bê, nghé nuôi tại huyện Bình Gia tỉnh Lạng Sơn
• 3.1.1. Nghiên cứu tình hình nhiễm giun đũa ở bê, nghé
• 3.1.2. Nghiên cứu sự phát triển của trứng giun đũa bê nghé và sự tồn tại của trứng có sức gây bệnh ở ngoại cảnh
• 3.2. Biểu hiện lâm sàng của bệnh giun đũa bê, nghé
• 3.2.1. Ảnh hưởng của giun đũa trong hội chứng tiêu chảy của bê, nghé
• 3.2.2. Tỷ lệ bê nghé có biểu hiện lâm sàng khi bị bệnh giun đũa
• 3.2.3. Bệnh lý và lâm sàng của bê, nghé bị bệnh giun đũa
• 3.3. Nghiên cứu và đề xuất quy trình phòng trị bệnh giun đũa bê nghé
• 3.3.1. Khả năng diệt trứng và trứng giun đũa bê, nghé có sức gây bệnh của thuốc sát trùng
• 3.3.2. Hiệu lực thuốc tẩy giun đũa bê, nghé
• 3.3.3. Đề xuất quy trình phòng trị bệnh giun đũa cho bê, nghé
• KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• MỘT SỐ HÌNH ẢNH MINH HỌA

Tóm tắt

I. Nghiên cứu dịch tễ bệnh giun đũa ở bê nghé

Nghiên cứu tập trung vào đặc điểm dịch tễ của bệnh giun đũa ở bê nghé tại huyện Bình Gia, Lạng Sơn. Kết quả cho thấy tỷ lệ nhiễm bệnh cao, đặc biệt ở các vùng có điều kiện vệ sinh kém. Bệnh giun đũa do Neoascaris vitulorum gây ra, ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe và sự phát triển của bê nghé. Nghiên cứu cũng chỉ ra rằng, bệnh thường xuất hiện vào mùa đông và xuân, khi điều kiện thời tiết thuận lợi cho sự phát triển của trứng giun.

1.1. Tình hình nhiễm giun đũa

Tỷ lệ nhiễm giun đũa ở bê nghé tại huyện Bình Gia dao động từ 32,89% đến 86,7%, tùy thuộc vào điều kiện chăn nuôi và vệ sinh. Bê nghé dưới 3 tháng tuổi có tỷ lệ nhiễm cao nhất, đặc biệt là ở các vùng núi. Nghiên cứu cũng chỉ ra rằng, bệnh thường xuất hiện vào mùa đông và xuân, khi điều kiện thời tiết thuận lợi cho sự phát triển của trứng giun.

1.2. Sự phát triển của trứng giun đũa

Trứng giun đũa có khả năng tồn tại lâu trong môi trường, đặc biệt là trong phân và đất. Nghiên cứu cho thấy, trứng giun phát triển thành trứng có sức gây bệnh trong khoảng 7-38 ngày, tùy thuộc vào nhiệt độ và độ ẩm. Điều này làm tăng nguy cơ lây nhiễm bệnh giun đũa ở bê nghé.

II. Biện pháp phòng trị bệnh giun đũa

Nghiên cứu đề xuất các biện pháp phòng trị hiệu quả để giảm thiểu tỷ lệ nhiễm bệnh giun đũa ở bê nghé. Các biện pháp bao gồm sử dụng thuốc tẩy giun, cải thiện điều kiện vệ sinh chuồng trại, và quản lý chặt chẽ nguồn thức ăn và nước uống. Nghiên cứu cũng chỉ ra rằng, việc sử dụng thuốc sát trùng có thể diệt trứng giun trong môi trường, giảm nguy cơ lây nhiễm.

2.1. Hiệu lực của thuốc tẩy giun

Các loại thuốc tẩy giun như Albendazole và Ivermectin được chứng minh là có hiệu quả cao trong việc điều trị bệnh giun đũa ở bê nghé. Nghiên cứu cho thấy, việc sử dụng thuốc tẩy giun định kỳ giúp giảm tỷ lệ nhiễm bệnh và cải thiện sức khỏe của đàn bê nghé.

2.2. Cải thiện điều kiện vệ sinh

Cải thiện điều kiện vệ sinh chuồng trại là một trong những biện pháp quan trọng để phòng ngừa bệnh giun đũa. Nghiên cứu khuyến cáo việc thường xuyên dọn dẹp phân và sử dụng thuốc sát trùng để tiêu diệt trứng giun trong môi trường.

III. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn

Nghiên cứu này có ý nghĩa quan trọng trong việc cung cấp thông tin khoa học về đặc điểm dịch tễ và biện pháp phòng trị bệnh giun đũa ở bê nghé. Kết quả nghiên cứu là cơ sở để xây dựng các chính sách và biện pháp quản lý bệnh giun đũa, góp phần nâng cao hiệu quả chăn nuôi và phát triển kinh tế tại huyện Bình Gia, Lạng Sơn.

3.1. Ý nghĩa khoa học

Nghiên cứu làm sáng tỏ các đặc điểm dịch tễ của bệnh giun đũa, bao gồm tỷ lệ nhiễm, sự phát triển của trứng giun, và các yếu tố ảnh hưởng đến sự lây lan bệnh. Đây là nguồn thông tin quan trọng cho các nghiên cứu tiếp theo về bệnh giun đũa ở bê nghé.

3.2. Ý nghĩa thực tiễn

Kết quả nghiên cứu giúp người chăn nuôi áp dụng các biện pháp phòng trị hiệu quả, giảm thiểu thiệt hại do bệnh giun đũa gây ra. Đồng thời, nghiên cứu góp phần nâng cao hiệu quả chăn nuôi và phát triển kinh tế tại địa phương.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Chăn nuôi trâu bò giữ vai trò trọng yếu trong phát triển kinh tế nông hộ tại các tỉnh miền núi phía Bắc, song bệnh ký sinh trùng đường ruột ở gia súc non luôn là rào cản lớn đối với năng suất đàn. Trong đó, bệnh giun đũa do loài ký sinh trùng Neoascaris vitulorum gây ra là nguyên nhân hàng đầu dẫn đến hội chứng tiêu chảy phân trắng, làm tổn thương gan, phổi, tắc ruột và khiến tỷ lệ chết ở bê nghé dưới 6 tháng tuổi trong khu vực có thể lên tới 30% nếu không được can thiệp kịp thời.

Nghiên cứu được tiến hành nhằm xác định các đặc điểm dịch tễ học then chốt, đánh giá mức độ ô nhiễm mầm bệnh trong môi trường chăn nuôi và thử nghiệm các biện pháp can thiệp phòng trị hiệu quả đối với đàn bê nghé dưới 3 tháng tuổi. Phạm vi nghiên cứu bao quát 6 xã trọng điểm thuộc huyện Bình Gia, tỉnh Lạng Sơn bao gồm Tô Hiệu, Tân Văn, Văn Thụ, Thiện Thuật, Thiện Hòa và Hòa Bình, trong khung thời gian từ tháng 8/2015 đến tháng 8/2016.

Với tổng quy mô khảo sát 797 cá thể gia súc non, công trình cung cấp bộ dữ liệu thực chứng chuẩn xác về tỷ lệ và cường độ nhiễm giun đũa theo mùa vụ, lứa tuổi, giới tính và điều kiện chuồng trại. Kết quả của luận văn không chỉ bổ sung cơ sở lý luận cho ngành ký sinh trùng học thú y mà còn mang giá trị thực tiễn sâu sắc, hỗ trợ người chăn nuôi và các cơ quan quản lý giảm thiểu tỷ lệ nhiễm bệnh, hạn chế tổn thất kinh tế và thúc đẩy phát triển chăn nuôi đại gia súc bền vững.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên nền tảng lý thuyết ký sinh trùng học thú y hiện đại và nguyên lý dịch tễ học mô tả đối với bệnh truyền nhiễm đường tiêu hóa. Cơ sở sinh học tập trung vào vòng đời phát triển trực tiếp của loài Neoascaris vitulorum, một loài giun tròn thuộc họ Anisakidae có khả năng lây truyền qua hai con đường chính: lây nhiễm trực tiếp qua đường tiêu hóa khi ăn phải trứng cảm nhiễm và lây truyền dọc qua nhau thai hoặc tuyến sữa từ cơ thể mẹ sang bào thai.

Khung phân tích của đề tài vận hành xoay quanh 4 khái niệm và chỉ số cốt lõi:

• Tỷ lệ nhiễm (Prevalence): Tỷ lệ phần trăm cá thể mang mầm bệnh trong quần thể khảo sát tại một thời điểm xác định.
• Cường độ nhiễm (Infection Intensity): Mức độ nhiễm giun được định lượng qua chỉ số số lượng trứng trên một gam phân (Eggs Per Gram - EPG).
• Trứng cảm nhiễm: Giai đoạn trứng giun đũa phát triển phôi ấu trùng hoàn chỉnh ngoài môi trường có khả năng xâm nhập và gây bệnh cho vật chủ.
• Cơ chế bệnh sinh ký sinh trùng học: Quá trình ấu trùng di hành gây tổn thương cơ giới tại gan, phổi và tác động chiếm đoạt chất dinh dưỡng, tiết độc tố của giun trưởng thành trong ruột non.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu kết hợp phương pháp hồi cứu và điều tra cắt ngang thực địa với cỡ mẫu lớn gồm 797 bê nghé dưới 3 tháng tuổi (gồm 348 bê và 449 nghé). Đồng thời, tác giả đã thu thập 346 mẫu đất nền chuồng và khu vực xung quanh, cùng 293 mẫu đất bề mặt bãi chăn thả và vũng nước đọng để đánh giá sự phát tán mầm bệnh ngoài tự nhiên.

Phương pháp chọn mẫu chùm nhiều bậc (Multistage Cluster Sampling) được áp dụng qua 3 cấp hành chính: Bậc một chọn ngẫu nhiên 6 xã đại diện, Bậc hai chọn ngẫu nhiên các thôn bản, và Bậc ba chọn ngẫu nhiên các hộ chăn nuôi trâu bò sinh sản. Thiết kế mẫu chùm giúp tối ưu hóa chi phí, phù hợp với địa bàn miền núi có địa hình phân tán phức tạp và hạn chế tối đa sai số chọn mẫu thực địa.

Phương pháp xét nghiệm và phân tích dữ liệu được thực hiện nghiêm ngặt tại phòng thí nghiệm chuyên ngành:

• Kỹ thuật phù nổi Fülleborn sử dụng dung dịch NaCl bão hòa để phát hiện định tính trứng giun đũa trong mẫu phân và mẫu đất.
• Kỹ thuật đếm buồng đếm McMaster tiêu chuẩn để xác định chuẩn xác số lượng trứng EPG, phân loại theo 4 mức độ: nhẹ (dưới 500 EPG), trung bình (500-800 EPG), nặng (800-1200 EPG) và rất nặng (trên 1200 EPG). Việc lựa chọn kỹ thuật này nhằm đảm bảo độ lặp lại cao và khả năng định lượng khách quan.
• Dữ liệu được xử lý bằng phần mềm Excel và kiểm định thống kê sinh học trên phần mềm Minitab qua phép kiểm định Student's t-test ở các ngưỡng xác suất tin cậy 95%, 99% và 99,9%.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Nghiên cứu đã ghi nhận những phát hiện dịch tễ học mang tính hệ thống và có giá trị dự báo cao:

• Tỷ lệ nhiễm giun đũa ở gia súc non ở mức cao: Trong 348 bê kiểm tra có 105 con nhiễm giun đũa, chiếm tỷ lệ 30,17%; trong 449 nghé kiểm tra có 142 con nhiễm bệnh, chiếm tỷ lệ 31,63%. Tỷ lệ nhiễm giữa bê và nghé không có sự khác biệt mang ý nghĩa thống kê (p > 0,05). Đa số gia súc nhiễm ở cường độ nhẹ (chiếm 72,38% ở bê và 68,31% ở nghé), cường độ nặng và rất nặng chỉ chiếm tỷ lệ nhỏ dưới 9%.

• Phân bố tỷ lệ nhiễm biến động theo địa bàn hành chính và điều kiện kinh tế: Tỷ lệ nhiễm cao nhất tập trung tại các xã vùng khó khăn như xã Thiện Thuật (bê đạt 35,29%) và xã Thiện Hòa (nghé đạt 34,29%). Ngược lại, xã Tô Hiệu có điều kiện chăn nuôi tốt hơn ghi nhận tỷ lệ nhiễm thấp nhất (bê 26,56% và nghé 28,00%).

• Nhóm tuổi 30 - 45 ngày tuổi là đỉnh điểm cảm nhiễm: Tỷ lệ nhiễm tăng nhanh từ sơ sinh và đạt đỉnh ở giai đoạn 30 - 45 ngày tuổi (bê đạt 36,36% và nghé đạt 46,15%), sau đó có xu hướng giảm dần ở giai đoạn 60 - 90 ngày tuổi (bê giảm về 30,43% và nghé giảm về 22,83%).

• Biến động theo mùa vụ chăn nuôi: Tỷ lệ nhiễm giun đũa trong vụ Hè - Thu (bê đạt 33,33%, nghé đạt 31,98%) cao hơn so với vụ Đông - Xuân (bê đạt 28,63%, nghé đạt 31,41%), phản ánh sự tác động rõ rệt của yếu tố nhiệt độ và độ ẩm lên chu kỳ phát triển của trứng giun.

Thảo luận kết quả

Tỷ lệ nhiễm giun đũa xuất hiện ngay từ giai đoạn dưới 15 ngày tuổi (bê đạt 25,93%, nghé đạt 29,07%) chứng minh cơ chế lây nhiễm sớm qua nhau thai khi trâu bò mẹ mang mầm bệnh. Giai đoạn 30 - 45 ngày tuổi ghi nhận tỷ lệ nhiễm và số lượng trứng đào thải cao nhất do trùng khớp với thời gian giun hoàn thành chu kỳ di hành và đạt giai đoạn trưởng thành sinh sản trong ruột non. Sau 60 ngày tuổi, sức đề kháng tự nhiên và hệ miễn dịch của gia súc non dần hoàn thiện, giúp cơ thể tự thải trừ một phần giun ký sinh.

So sánh với các nghiên cứu trước đây tại Thái Nguyên (tỷ lệ nhiễm ở bê là 14,56% và nghé là 25,81%), tỷ lệ nhiễm tại Bình Gia cao hơn đáng kể. Nguyên nhân chính bắt nguồn từ tập quán chăn thả tự do, việc nhốt gia súc dưới gầm nhà sàn còn phổ biến và công tác vệ sinh tiêu độc khử trùng chưa được thực hiện định kỳ.

Các dữ liệu nghiên cứu được biểu diễn trực quan thông qua các bảng số liệu chi tiết và hệ thống biểu đồ cột so sánh tỷ lệ nhiễm theo từng khung tuổi và mùa vụ, giúp người đọc dễ dàng nhận diện nhóm đối tượng có nguy cơ cao nhất trong đàn.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên các kết quả thực nghiệm dịch tễ và thử nghiệm dược lý, nghiên cứu đề xuất 4 nhóm giải pháp can thiệp đồng bộ:

• Tẩy giun dự phòng định kỳ bằng hóa dược đặc hiệu: Sử dụng các loại thuốc tẩy giun có hoạt phổ rộng như Levamisol (liều 7,5 mg/kg thể trọng) hoặc Ivermectin (liều 0,2 mg/kg thể trọng) để điều trị chủ động cho toàn bộ bê nghé ở giai đoạn 15 - 20 ngày tuổi. Hộ chăn nuôi cần tiến hành tẩy lặp lại lần 2 sau 15 ngày đối với những cá thể có biểu hiện tiêu chảy, hướng tới mục tiêu giảm tỷ lệ nhiễm giun đũa toàn đàn xuống dưới 8% trong vòng 12 tháng.

• Tiêu độc khử trùng chuồng trại và xử lý nguồn phân: Thực hiện nghiêm ngặt quy trình ủ phân sinh học theo phương pháp nhiệt yếm khí nhằm duy trì nhiệt độ khối ủ trên 45 độ C để diệt 100% trứng giun đũa cảm nhiễm sau 20 - 30 ngày. Đồng thời, định kỳ phun khử trùng nền chuồng và khu vực xung quanh 2 tuần một lần bằng dung dịch Benkocid hoặc Han-Iodine 10%.

• Cải tạo chuồng trại và quy trình quản lý bãi chăn thả: Vận động người dân di dời chuồng trại ra khỏi gầm nhà sàn, xây dựng nền chuồng cao ráo, thoát nước tốt. Tuyệt đối không cho bê nghé dưới 2 tháng tuổi đi theo mẹ ra bãi chăn thả tự do hoặc uống nước đọng tại các vũng nước ô nhiễm nhằm cắt đứt nguồn lây nhiễm trứng giun.

• Nâng cao năng lực chuyên môn và giám sát dịch tễ: Chi cục Chăn nuôi và Thú y tỉnh Lạng Sơn phối hợp cùng Trạm Thú y huyện Bình Gia tổ chức các lớp tập huấn kỹ thuật 6 tháng một lần cho 100% cán bộ thú y xã và đại diện các hộ chăn nuôi trâu bò sinh sản trên địa bàn.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình luận văn là tài liệu tham khảo giá trị cho 4 nhóm đối tượng chính:

• Cán bộ thú y và khuyến nông cơ sở: Nắm vững các mốc dịch tễ trọng điểm để xây dựng lịch tẩy giun dự phòng và hướng dẫn người chăn nuôi kỹ thuật chẩn đoán phân biệt hội chứng tiêu chảy phân trắng ở gia súc non.

• Học viên cao học, sinh viên và nhà nghiên cứu ngành Thú y: Tiếp cận phương pháp thiết kế mẫu chùm nhiều bậc trong điều tra dịch tễ học thực địa và quy trình định lượng trứng ký sinh trùng bằng buồng đếm McMaster chuẩn mực.

• Chủ trang trại và các hộ chăn nuôi trâu bò sinh sản: Ứng dụng trực tiếp quy trình vệ sinh vú mẹ trước khi cho con bú, kỹ thuật ủ phân diệt mầm bệnh và lịch dùng thuốc tẩy giun đúng thời điểm nhằm giảm thiểu tỷ lệ còi cọc và tử vong ở gia súc non.

• Cơ quan hoạch định chính sách nông nghiệp cấp huyện và tỉnh: Sử dụng dữ liệu khoa học của đề tài làm căn cứ xây dựng các chương trình mục tiêu phát triển đàn đại gia súc, cải thiện sinh kế cho đồng bào vùng cao.

Câu hỏi thường gặp

• Bệnh giun đũa bê nghé lây truyền chủ yếu qua những con đường nào? Bệnh lây truyền qua 2 con đường chính gồm lây truyền dọc từ trâu bò mẹ sang bào thai qua nhau thai hoặc tuyến sữa, và lây truyền trực tiếp qua đường tiêu hóa khi bê nghé liếm láp nền chuồng hoặc bú vú mẹ dính trứng giun cảm nhiễm.

• Tại sao bê nghé từ 30 đến 45 ngày tuổi có tỷ lệ nhiễm giun đũa cao nhất? Đây là khoảng thời gian ấu trùng giun đũa hoàn thành chu trình di hành qua gan, phổi và phát triển thành giun trưởng thành ký sinh tại ruột non, bắt đầu đẻ lượng lớn trứng ra ngoài môi trường, khiến tỷ lệ phát hiện trong mẫu phân đạt đỉnh tới 36,36% ở bê và 46,15% ở nghé.

• Dấu hiệu lâm sàng điển hình nhất của bệnh giun đũa ở bê nghé là gì? Gia súc non mắc bệnh thường có biểu hiện ủ rũ, bụng ỏng, lưng cong, lông xù và đặc biệt là triệu chứng tiêu chảy phân màu trắng đục, mùi thối khắm đặc trưng, phân dính bết ở vùng quanh hậu môn và khuỷu chân sau.

• Loại thuốc nào mang lại hiệu quả cao nhất trong điều trị giun đũa bê nghé? Các loại hóa dược như Levamisol (liều 7,5 mg/kg thể trọng) hoặc Ivermectin (liều 0,2 mg/kg thể trọng) và Piperazin đều cho hiệu lực tẩy giun cao, giúp sạch trứng giun trong phân và làm mất hoàn toàn triệu chứng lâm sàng sau 15 ngày sử dụng.

• Biện pháp xử lý chất thải nào giúp tiêu diệt mầm bệnh giun đũa triệt để? Phương pháp ủ phân sinh học sinh nhiệt yếm khí là biện pháp tối ưu nhất, bởi nhiệt độ đống ủ đạt trên 45 độ C kết hợp quá trình lên men tự nhiên sẽ làm biến tính protein và tiêu diệt hoàn toàn trứng giun đũa trong vòng 15 đến 30 ngày.

Kết luận

• Luận văn đã xác định rõ bức tranh dịch tễ bệnh giun đũa ở bê nghé tại huyện Bình Gia với tỷ lệ nhiễm trung bình ở bê là 30,17% và ở nghé là 31,63%.
• Giai đoạn cảm nhiễm cao nhất được định vị chính xác ở lứa tuổi 30 - 45 ngày tuổi, mở đường cho việc xác lập thời điểm can thiệp thuốc tẩy giun tối ưu từ 15 - 20 ngày tuổi.
• Đề tài chứng minh vai trò quyết định của điều kiện vệ sinh chuồng trại và phương thức quản lý chăn thả đối với mức độ phát tán mầm bệnh ngoài môi trường.
• Quy trình phòng trị kết hợp giữa dùng thuốc Levamisol, ủ phân sinh học và tiêu độc khử trùng chuồng trại bằng Benkocid mang lại hiệu quả bảo hộ đàn gia súc non vượt trội.
• Các hộ chăn nuôi và cơ quan chuyên môn cần nhanh chóng áp dụng phác đồ phòng trừ tổng hợp này vào sản xuất thực tế nhằm bảo vệ an toàn cho đàn bê nghé địa phương.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. Cơ sở khoa học của đề tài 1. Dịch tễ học của bệnh giun đũa bê, nghé Bệnh giun đũa bê nghé do Neoascaris vitulorum gây ra, thường xảy ra hầu khắp các nơi trên thế giới. và cs (1990) [51], kiểm tra phân của 20 bê nghé trong giai đoạn 15 - 20 ngày tuổi ở đồng cỏ Zimbabwe, thấy trứng giun có trong phân, số trứng đếm được từ 257 - 19821 trứng /gam phân.

(1993) [42] cho biết, bê ở khu vực Barsa (Thổ Nhĩ Kỳ) bị nhiễm Neoascaris vitulorum phổ biến qua việc kiểm tra trứng trong phân. Ấu trùng cũng được tìm thấy trong mẫu sữa. Đồng cỏ là nơi có nhiều trứng giun nên làm bê nghé bị nhiễm bệnh nhanh. Tỷ lệ nhiễm bệnh giữa các vùng sinh thái khác nhau là khác nhau.

(1996) [54] đã kiểm tra 75 mẫu phân bê nghé từ 9 - 115 ngày tuổi, thấy có 86,7% bê nghé nhiễm giun đũa. Số lượng trứng cao nhất khi 45 ngày tuổi. (1990) [53], tỷ lệ chết của nghé trong 6 tháng đầu sau khi sinh ở vùng Đông Nam Á tới 30% do giun Neoascaris vitulorum và S. Gupta và cs (1985) [47] cho biết, trong 1626 bê ở bang Haryana (Ấn Độ) có 55,8% bị nhiễm ký sinh trùng, bao gồm: giun móc 44,2%; giun đũa 15,2%; giun đầu gai 6,2%.

Tỷ lệ nhiễm trong mùa thu (62,8%) cao hơn trong mùa xuân (54,2%), mùa hè (52,4%) và mùa đông (52,2%). Trong 2411 nghé ở Bang Haryana có 62,9% nhiễm ký sinh trùng, trong đó giun đũa là 29,1%; giun móc 20,7%; giun đầu gai 9,2% và cầu trùng 5,2%. Tỷ lệ nhiễm trong mùa thu (69,8%) và mùa hè (67,8%), cao hơn mùa xuân (51,9%) và mùa đông (56,3%). Ở Việt Nam, bệnh giun đũa bê, nghé là một bệnh rất phổ biến.

Nghé có triệu chứng đặc trưng là phân có màu trắng, nên nhân dân thường gọi là bệnh 4 "Nghé ỉa phân trắng". Năm 1923, Phạm Văn Long đã thông báo về một ca bệnh trên nghé. Nhưng đến đầu năm 50, bệnh này mới thực sự được chú ý vì nó gây thiệt hại lớn cho đàn trâu sinh sản ở miền núi. Nguyễn Thị Kim Lan (2012) [11] cho biết bệnh giun đũa bê, nghé thấy ở tất cacr các nước trên thế giới.

Ở các nước nhiệt đới tỷ lệ nhiễm giun đũa ở bê, nghé cao, gây nhiều thiệt hại. Ở Việt Nam bệnh thấy nhiều ở bê, nghé nội: bê, nghé của các giống trâu, bò nhập nội hướng thịt và sữa. Ở các cơ sở nuôi bò sữa ở Hà Tây, Hà Nội, Vĩnh Phúc, bê bị nhiễm giun đũa từ 10 - 18%. Bệnh thấy ở bê, nghé tại tất cả các vùng miền núi, trung du và đồng bằng, nhưng phổ biến nhất là nghé ở miền núi.

Ở miền núi nước ta, trâu, bò thường đẻ vào tháng 11, 12 và tháng 1, do vậy bệnh thường phát vào tháng 12, 1 và tháng 2. Trứng giun đũa có sức gây bệnh đề kháng mạnh với điều kiện ngoại cảnh trứng chỉ bị diệt ở nhiệt độ 450C trở lên và dưới ánh nắng mặt trời chiếu trực tiếp. Mùa đông thiếu cỏ, trâu, bò mẹ không đủ sữa cho con bú nên bê, nghé dễ mắc bệnh. Tỷ lệ nhiễm: Theo số liệu thống kê có 39,1% nghé đẻ ra bị nhiễm bệnh, số chết chiếm 3,8% so với số nghé mắc bệnh.

Lê Thị Thanh Nhàn (2008) [26], bê, nghé ở Tuyên Quang nhiễm giun đũa với tỷ lệ 32, 89% trong đó bê, nghé bình thường nhiễm 27,87%, bê, nghé tiêu chảy chiếm 51,56%. Phùng Quốc Quảng và cs (2006) [28] cho biết, bệnh giun đũa ở bê phổ biến ở lứa tuổi 20 - 25 ngày sau khi đẻ. Bệnh phân bố khắp nơi trên thế giới. Ở nước ta, bệnh thường phát vào mùa rét, tại các vùng nuôi bò thuộc đồng bằng trung du, miền núi.

Bệnh phổ biến hơn ở miền núi vì bê thường thả rông đi theo mẹ đi ăn. Tô Du (2005) [4] cho biết, bệnh giun đũa ở bê nghé hay mắc từ 15 - 60 ngày tuổi vì trong đất nền chuồng, hoặc ngoài bãi cỏ có dính trứng giun đũa, 5 bê nghé khi gặm cỏ liếm phải rồi mắc bệnh. Bệnh thường gặp nhiều ở nghé đẻ vào vụ Đông - Xuân. Bệnh giun đũa bê nghé thường thấy ở bê nghé dưới 3 tháng tuổi ở các vùng chăn nuôi trâu bò thuộc miền núi, trung du, đồng bằng và ở các cơ sở chăn nuôi trâu bò sữa (Phạm Sỹ Lăng và Phan Địch Lân, 1999 [18]).

Nguyễn Hùng Nguyệt và cs (2008) [22] cho biết bê nghé nuôi ở vùng núi bị bệnh giun đũa nhiều hơn so với vùng trung du và đồng bằng. Ở nước ta bê, nghé thường bị bệnh vào tháng 12, 1, 2 hàng năm (vụ Đông - Xuân), do trâu bò thường đẻ vào các tháng 11, 12, 1. Bê, nghé mắc bệnh giun đũa sớm nhất là 14 ngày tuổi, nhiều nhất ở lứa tuổi 30 - 45 ngày tuổi và muộn nhất ở 65 ngày tuổi, trâu bò không mắc bệnh. Đặc điểm sinh học của giun đũa ký sinh ở bê, nghé 1.

Vị trí của giun đũa bê, nghé trong hệ thống phân loại động vật. Theo Phan Thế Việt và cs. (1977) [39], giun đũa bê nghé có vị trí trong hệ thống phân loại động vật học như sau: Nghành Nemathelminthes Schneider, 1873 Lớp Nematoda Rudolphi, 1808 Phân Lớp Rhabditia Pearse, 1942 Bộ Ascaridida Skrjabin et Schulz, 1940 Phân bộ Ascaridina Skrjabin, 1915 Họ Anisakidae Skrjabin et Karokhin, 1945 Giống Neoascaris Travassos, 1927 Loài Neoascaris vitulorum Goeze, 1782. Đặc điểm hình thái của Neoascaris vitulorum.

Theo Lê Hữu Khương (2012)[10]; Nguyễn Thị Kim Lan (2015) [12]; Nguyễn Thị Kim Lan (2012) [11] cho biết giun tròn Neoascaris vitulorum có thân màu vàng nhạt, đầu có ba lá môi, rìa của những môi này có răng cưu , thực quản dài 3 - 4,5 mm, chỗ nối tiếp với ruột phình thành dạ dày nhỏ, vòng 6 thần kinh và lỗ bài tiết ở ngang nhau phần đầu. Giun đực không có cánh đuôi, dài 13 - 15 cm, rộng nhất 0,35 cm, đuôi dài 0,21 - 0,46 mm, thon tròn, trước và sau hậu môn ở phía bụng có 20 - 27 gai, có một đôi gai giao hợp dài 0,95 - 1,20 mm. Giun cái dài 19 - 23 cm, chỗ rộng nhất là 0,5 cm, âm hộ ở khoảng 1/8 trước thân, đuôi hình nón dài 0,37 - 0,42 mm, đuôi có nhiều gai bao phủ. Trứng giun hơi tròn, có vỏ với nhiều chỗ lõm nhỏ, dài 0,080 - 0,090 mm, rộng 0,070 - 0,075 mm.

Phan Lục (2005) [23] cho biết , giun đũa có kích thước to, vàng nhạt, dài 13 - 22 cm,, trên đầu có 3 môi. Thực quản hình ống dài, phần cuối có chỗ phình to ra gọi là dạ dày giả. Xung quanh lỗ hậu môn của giun đực có nhiều gai chồi, có hai gai giao hợp to bằng nhau. Trứng có 4 lớp vỏ màu nhạt, lớp ngoài cùng lỗ chỗ như tổ ong, trứng dài 0,08 - 0,09 mm, rộng 0,07 - 0,75 mm.

Nguyễn Thị Lê và cs (1996) [21] đã mô tả cấu tạo của giun đũa: Giun đực dài 110 - 189 mm, rộng nhất 3,52 - 4,81 mm; đuôi dài 0,21 - 0,46 mm, thon dần về cuối mút; thực quản dài 4,49 mm; gai sinh dục dài 0,57 - 1,19 mm, có màng mỏng bao bọc; ở phía trước hậu môn có 20 - 27 nhú xếp thành 2 hàng, sau hậu môn có 5 đôi nhú, đôi nhú thứ nhất kép. Giun cái dài 151 - 200 mm, rộng 4,0 - 5,7 mm; đuôi hình nón, phủ nhiều gai, dài 0,37 - 0,42 mm; gần mút đuôi có 2 nhú bên; lỗ sinh dục nằm ở phần trước cơ thể, cách mút đầu khoảng 1/10 - 2/10 chiều dài cơ thể; trứng hình cầu kích thước 0,076 - 0,095 x 0,065 - 0,080 mm. Theo mô tả của Urquhart G. và cs (1996) [56] thì giun đũa T.

viturlorum là ký sinh trùng đường ruột lớn nhất của ở bê nghé, giun cái dài có thể đến 30,00 cm. Giun đũa có thân dày, màu hơi hồng khi còn sống, và lớp biểu bì khá trong suốt nên có thể nhìn thấy được các cơ quan nội tạng, trứng giun đũa có một lớp vỏ dày và trong suốt. Đặc điểm vòng đời của Neoascaris vitulorum Vòng đời của giun đũa bê nghé không cần ký chủ trung gian. Nếu cho bò mẹ trước khi đẻ 124 - 192 ngày nuốt trứng giun có súc gây bệnh thì bê đẻ ra 7 20 - 31 ngày trong phân đã có trứng giun đũa.

Điều đó chứng tỏ giun đũa bê, nghé có thể qua máu truyền vào bào thai. Ở trâu mẹ thời kỳ chửa đầu nuốt trứng giun cảm nhiễm thì tất cả nghé đẻ ra đều bị nhiễm giun qua nhau thai. Giun đũa bê, nghé nhiễm vào cơ thể bằng 2 con đường nhiễm trực tiếp và nhiễm qua bào thai (Nguyễn Hùng Nguyệt và cs, 2008 [24]). Nguyễn Thị Kim Lan (2012) [11] cho biết giun cái đẻ trứng ở ruột non, trứng theo phân ra ngoài, gặp nhiệt độ và độ ẩm thích hợp, phát triển thành trứng có sức gây bệnh (ở t0 15 - 170C cần 38 ngày, 19 - 220C cần 20 ngày, 250C cần 10 - 12 ngày, 28 - 300C cần 7 ngày, 31 - 320C cần 6 ngày.

Nhưng ở nhiệt độ 34 - 350C thì trứng không phát triển). Bê, nghé mắc bệnh giun đũa do 2 cách nhiễm; - Nhiễm trực tiếp: Bê, nghé nuốt trứng giun đũa, trứng nở thành ấu trùng ở ruột non, chui vào mạch máu, niêm mạc, theo máu về gan. Một số ít chui vào ống lâm ba màng treo ruột, vào tĩnh mạch màng treo ruột rồi vào gan, sau khi nhiễm 4 - 5 ngày hầu hết ấu trùng di hành tới phổi sớm nhất là sau 18 giờ, muộn nhất là sau 12 ngày vẫn có ấu trùng ở phổi, khi đi tới phổi ấu trùng lột xác thành ấu trùng kỳ 3, ấu trùng này từ mạch máu phổi chui vào phế bào, qua khí quản rồi cùng với niêm dịch ấu trùng lên hầu, được nuốt xuống ruột non, lột xác lần nữa và phát triển thành trứng trưởng thành. - Nhiễm qua bào thai: Nếu cho bê nuốt trứng giun đũa có sức gây bệnh thì sau 43 ngày có thể thầy giun đua trưởng thành ở cơ thể bê.

Ngoài ra nếu cho bò mẹ trước khi đẻ 124 - 129 ngày nuốt trứng giun có sức gây bệnh thì bê đẻ ra 20 -31 ngày trong phân đã có trứng giun đũa. Điều đó chứng tỏ, giun đũa bê, nghé có thể từ cơ thể mẹ truyền vào bào thai. Phạm Sỹ Lăng (2005) [15] cũng cho biết, bệnh giun đũa bê, nghé lây nhiễm qua 2 con đường: 8 - Qua đường tiêu hóa do bê, nghé ăn phải trứng giun đũa cảm nhiễm. - Ấu trùng từ máu trâu bò mang thai xâm nhập vào bào thai.

Nghé đẻ ra sau 14 ngày đã có trứng giun trong phân (tức là có giun trưởng thành trong ruột) chứng tỏ nghé bị nhiễm bệnh từ trong bào thai.