Luận văn thạc sĩ nghiên cứu tình hình nhiễm giun tròn đường tiêu hóa ở lợn nuôi bán chăn thả tại tỉnh lào cai và biện pháp phòng trị

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu tình hình nhiễm giun tròn đường tiêu hóa ở lợn nuôi bán chăn thả tại Lào Cai, đề xuất biện pháp phòng trị hiệu quả.

• Tác giả: Nguyễn Hồng Châm
• Người hướng dẫn: PGS. Lê Minh
• Trường học: Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Thú y
• Đề tài: Nghiên Cứu Tình Hình Nhiễm Giun Tròn Đường Tiêu Hóa Ở Lợn Nuôi Bán Chăn Thả Tại Tỉnh Lào Cai Và Biện Pháp Phòng Trị
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. MỞ ĐẦU
• 1.1. Tính cấp thiết của đề tài
• 1.2. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.3. Ý nghĩa khoa học và ý nghĩa thực tiễn của đề tài
• 1.3.1. Ý nghĩa khoa học
• 1.3.2. Ý nghĩa thực tiễn
• 2. TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 2.1. CƠ SỞ KHOA HỌC CỦA ĐỀ TÀI
• 2.1.1. Đặc điểm sinh học của một số loài giun tròn đường tiêu hóa của lợn
• 2.1.1.1. Vị trí của giun tròn ký sinh ở đường tiêu hóa của lợn trong hệ thống phân loại động vật
• 2.1.2. Thành phần loài giun tròn ký sinh ở đường tiêu hóa của lợn
• 2.1.3. Đặc điểm của một số loài giun tròn ký sinh ở đường tiêu hóa lợn
• 2.1.3.1. Đặc điểm chung của giun tròn
• 2.1.3.2. Vòng đời của giun tròn
• 2.1.3.3. Sức đề kháng của giun tròn
• 3. VẬT LIỆU, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 3.2. Vật liệu nghiên cứu
• 3.3. Nội dung nghiên cứu
• 3.4. Phương pháp nghiên cứu
• 3.4.1. Phương pháp đánh giá thực trạng chăn nuôi và công tác phòng bệnh giun tròn đường tiêu hóa cho lợn tại các huyện của tỉnh Lào Cai
• 3.4.2. Phương pháp lấy mẫu
• 3.4.3. Phương pháp xét nghiệm phân
• 3.4.4. Phương pháp xác định cường độ nhiễm giun tròn
• 3.4.5. Quy định một số yếu tố dịch tễ
• 3.4.6. Phương pháp xác định thành phần loài giun tròn đường tiêu hóa ở lợn nuôi bán chăn thả
• 3.4.7. Phương pháp mổ khám giun tròn
• 3.4.8. Phương pháp xác định bệnh tích đại thể ở cơ quan tiêu hoá do giun tròn gây ra
• 3.4.9. Phương pháp xét nghiệm máu để xác định một số chỉ tiêu huyết học của lợn bị bệnh giun tròn và lợn khoẻ
• 3.4.10. Phương pháp xác định hiệu lực tẩy giun tròn ở lợn nuôi bán chăn thả của thuốc Ivermectin và Levamisol
• 3.4.11. Phương pháp xử lý số liệu
• 3.4.12. Một số công thức tính tỷ lệ
• 4. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. Nghiên cứu tình hình nhiễm giun tròn đường tiêu hóa của lợn nuôi bán chăn thả tại 3 huyện của tỉnh Lào Cai
• 4.1.1. Thực trạng chăn nuôi lợn và công tác phòng bệnh ký sinh trùng đường tiêu hóa cho lợn nuôi bán chăn thả tại một số huyện của tỉnh Lào Cai
• 4.1.2. Thành phần loài giun tròn ký sinh ở đường tiêu hoá lợn qua mổ khám
• 4.1.3. Tỷ lệ và cường độ nhiễm giun tròn ở đường tiêu hóa của lợn qua xét nghiệm phân
• 4.1.4. Nghiên cứu bệnh lý và lâm sàng của một số bệnh giun tròn đường tiêu hoá lợn
• 4.1.5. Tỷ lệ nhiễm giun tròn đường tiêu hoá trong hội chứng tiêu chảy ở lợn
• 4.1.6. Bệnh tích đại thể ở cơ quan tiêu hoá lợn nhiễm giun tròn
• 4.1.7. Đặc điểm hình thái, kích thước các loài giun tròn đường tiêu hóa thu thập được qua mổ khám
• 4.1.8. Sự thay đổi một số chỉ tiêu huyết học của lợn bị bệnh giun tròn
• 4.1.9. Hiệu lực của một số thuốc tẩy giun tròn trên lợn
• 5. KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về giun tròn đường tiêu hóa ở lợn

Giun tròn là một trong những ký sinh trùng phổ biến gây bệnh ở lợn nuôi, đặc biệt là trong mô hình bán chăn thả. Các loài giun tròn như Ascaris suum, Trichocephalus suis, và Oesophagostomum dentatum thường ký sinh ở đường tiêu hóa của lợn, gây ra các vấn đề sức khỏe nghiêm trọng. Nghiên cứu này tập trung vào việc xác định thành phần loài giun tròn và đặc điểm sinh học của chúng, cung cấp cơ sở khoa học cho các biện pháp phòng trị hiệu quả.

1.1. Đặc điểm sinh học của giun tròn

Giun tròn thuộc lớp Nematoda, có cơ thể hình ống, hai đầu thon nhỏ. Chúng có hệ tiêu hóa hoàn chỉnh, bao gồm miệng, thực quản, ruột và hậu môn. Vòng đời của giun tròn bao gồm các giai đoạn từ trứng đến ấu trùng và trưởng thành, với quá trình lột xác diễn ra trong môi trường hoặc vật chủ. Sức đề kháng của trứng giun tròn rất cao, có thể tồn tại trong điều kiện khắc nghiệt như nhiệt độ thấp hoặc hóa chất.

1.2. Thành phần loài giun tròn ký sinh

Nghiên cứu đã xác định được các loài giun tròn ký sinh phổ biến ở lợn nuôi bán chăn thả tại Lào Cai, bao gồm Trichocephalus suis, Ascaris suum, và Oesophagostomum dentatum. Các loài này ký sinh chủ yếu ở ruột non và ruột già, gây ra các tổn thương nghiêm trọng cho hệ tiêu hóa của lợn.

II. Tình hình nhiễm giun tròn ở lợn nuôi bán chăn thả tại Lào Cai

Nghiên cứu đã khảo sát tình hình nhiễm giun tròn ở lợn nuôi bán chăn thả tại ba huyện Bát Xát, Mường Khương, và Sa Pa của tỉnh Lào Cai. Kết quả cho thấy tỷ lệ nhiễm giun tròn ở lợn khá cao, đặc biệt là trong điều kiện chăn thả tự do, nơi lợn tiếp xúc trực tiếp với môi trường chứa mầm bệnh. Cường độ nhiễm cũng dao động theo mùa, với mùa mưa có tỷ lệ nhiễm cao hơn mùa khô.

2.1. Thực trạng chăn nuôi và phòng bệnh

Mô hình chăn nuôi bán chăn thả tại Lào Cai chủ yếu dựa vào lợn địa phương như lợn Ỉ và lợn Mường Khương. Tuy nhiên, công tác phòng bệnh ký sinh trùng chưa được chú trọng, dẫn đến tỷ lệ nhiễm giun tròn cao. Các hộ chăn nuôi thường không thực hiện tẩy giun định kỳ, làm tăng nguy cơ lây lan bệnh.

2.2. Tỷ lệ và cường độ nhiễm giun tròn

Kết quả xét nghiệm phân cho thấy tỷ lệ nhiễm giun tròn ở lợn dao động từ 60-80%, với cường độ nhiễm cao nhất ở lợn từ 3-6 tháng tuổi. Các loài giun tròn như Ascaris suum và Trichocephalus suis chiếm tỷ lệ lớn trong các mẫu phân tích.

III. Biện pháp phòng trị nhiễm giun tròn

Nghiên cứu đã đề xuất các biện pháp phòng ngừa và điều trị giun tròn hiệu quả cho lợn nuôi bán chăn thả. Các biện pháp bao gồm tẩy giun định kỳ, cải thiện điều kiện vệ sinh chuồng trại, và sử dụng các loại thuốc như Ivermectin và Levamisol để điều trị. Kết quả thử nghiệm cho thấy Ivermectin có hiệu quả cao trong việc giảm tỷ lệ nhiễm giun tròn.

3.1. Hiệu quả của thuốc tẩy giun

Thử nghiệm sử dụng Ivermectin và Levamisol cho thấy cả hai loại thuốc đều có hiệu quả trong việc giảm cường độ nhiễm giun tròn. Ivermectin đạt hiệu quả 95% trong việc loại bỏ giun tròn, trong khi Levamisol đạt 85%. Các loại thuốc này được khuyến cáo sử dụng định kỳ để kiểm soát bệnh.

3.2. Cải thiện điều kiện chăn nuôi

Cải thiện điều kiện vệ sinh chuồng trại và hạn chế tiếp xúc với môi trường chứa mầm bệnh là các biện pháp quan trọng để phòng ngừa nhiễm giun tròn. Các hộ chăn nuôi cần được hướng dẫn về cách thức quản lý và vệ sinh chuồng trại hiệu quả.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Chăn nuôi lợn là một ngành nghề truyền thống và quan trọng tại Việt Nam, đặc biệt ở các vùng miền núi phía Bắc như tỉnh Lào Cai, nơi hình thức nuôi lợn bán chăn thả rất phổ biến. Theo điều tra thực tế, có khoảng 58,36% hộ chăn nuôi lợn tại 3 huyện Mường Khương, Sa Pa và Bát Xát áp dụng hình thức bán chăn thả với bình quân 3,06 con lợn/hộ. Tuy nhiên, công tác phòng chống bệnh ký sinh trùng, đặc biệt là bệnh giun tròn đường tiêu hóa ở lợn còn nhiều hạn chế, với tỷ lệ hộ thực hiện vệ sinh khu vực chăn thả chỉ chiếm 13,39%, và chỉ 3,12% hộ áp dụng định kỳ tẩy giun cho lợn.

Bệnh giun tròn đường tiêu hóa là một trong những nguyên nhân chính gây thiệt hại kinh tế trong chăn nuôi lợn, làm giảm tăng trọng từ 15-20% so với lợn không nhiễm bệnh. Mục tiêu nghiên cứu nhằm khảo sát tình hình nhiễm giun tròn ở lợn nuôi bán chăn thả tại tỉnh Lào Cai, phân tích đặc điểm dịch tễ học, bệnh lý và hiệu quả của các biện pháp phòng trị. Nghiên cứu được thực hiện trong khoảng thời gian từ tháng 7/2017 đến tháng 7/2018 tại 3 huyện trên địa bàn tỉnh, với ý nghĩa khoa học cung cấp dữ liệu thực tiễn phục vụ công tác phòng chống bệnh ký sinh trùng, đồng thời góp phần nâng cao năng suất chăn nuôi lợn tại địa phương.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết về sinh học và dịch tễ học của giun tròn đường tiêu hóa lợn, bao gồm:

• Đặc điểm sinh học của giun tròn: Giun tròn (Nematoda) có cấu tạo hình ống, không phân đốt, có hệ tiêu hóa hoàn chỉnh và vòng đời phát triển qua nhiều giai đoạn ấu trùng. Các loài giun tròn phổ biến ở lợn gồm Ascaris suum (giun đũa), Strongyloides ransomi (giun lươn), Trichocephalus suis (giun tóc), và Oesophagostomum dentatum (giun kết hạt).

• Dịch tễ học bệnh giun tròn: Tỷ lệ nhiễm giun tròn cao ở lợn nuôi thả, đặc biệt ở lứa tuổi 2-5 tháng. Trứng giun có sức đề kháng cao với điều kiện môi trường, tồn tại lâu ngoài tự nhiên, tạo điều kiện lây lan bệnh. Chu kỳ phát triển của giun tròn không cần ký chủ trung gian, chủ yếu lây qua đường tiêu hóa.

• Cơ chế sinh bệnh: Giun tròn gây tổn thương cơ giới, chiếm đoạt dinh dưỡng, bài tiết độc tố và tạo điều kiện cho vi khuẩn xâm nhập, dẫn đến giảm sức đề kháng, chậm lớn và các triệu chứng bệnh lý khác.

Phương pháp nghiên cứu

• Nguồn dữ liệu: Thu thập mẫu phân, mẫu máu và giun tròn từ lợn nuôi bán chăn thả tại 3 huyện Mường Khương, Sa Pa và Bát Xát, tỉnh Lào Cai. Tổng số 1650 hộ chăn nuôi được khảo sát, trong đó lấy mẫu phân của 950 con lợn để xét nghiệm.

• Phương pháp phân tích: Xét nghiệm phân bằng phương pháp Fulleborn để phát hiện trứng giun tròn, xác định cường độ nhiễm bằng buồng đếm McMaster. Mổ khám lợn để thu thập và định loại giun tròn. Xét nghiệm máu để đánh giá các chỉ tiêu huyết học như số lượng hồng cầu, bạch cầu và hàm lượng huyết sắc tố. Thử nghiệm hiệu lực tẩy giun của thuốc Ivermectin và Levamisol trên lợn.

• Timeline nghiên cứu: Thực hiện từ tháng 7/2017 đến tháng 7/2018, bao gồm khảo sát thực địa, thu thập mẫu, xét nghiệm, phân tích số liệu và đánh giá hiệu quả thuốc.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Thực trạng chăn nuôi và phòng bệnh: Trong 1650 hộ khảo sát, có 58,36% hộ nuôi lợn theo hình thức bán chăn thả với bình quân 3,06 con lợn/hộ. Tỷ lệ hộ thực hiện vệ sinh khu vực chăn thả chỉ đạt 13,39%, hộ chăm sóc nuôi dưỡng tốt chiếm 8,20%, và chỉ 3,12% hộ định kỳ tẩy giun cho lợn.

2. Thành phần loài giun tròn: Qua mổ khám 45 con lợn, xác định 4 loài giun tròn phổ biến gồm Ascaris suum, Strongyloides ransomi, Trichocephalus suis và Oesophagostomum dentatum, với tần suất xuất hiện từ 83,33% đến 100% tại các xã nghiên cứu.

3. Tỷ lệ và cường độ nhiễm giun tròn: Trong 950 mẫu phân xét nghiệm, tỷ lệ nhiễm giun tròn chung là 64,21%. Tỷ lệ nhiễm theo loài lần lượt là Strongyloides ransomi 31,37%, Ascaris suum 26,74%, Oesophagostomum dentatum 16,95%, và Trichocephalus suis 12,11%. Cường độ nhiễm phân bố theo mức độ: nhiễm nhẹ chiếm 67,70%, trung bình 43,61%, nặng 16,72%, rất nặng 7,70%.

4. Hiệu lực thuốc tẩy giun: Thuốc Ivermectin và Levamisol được thử nghiệm cho thấy hiệu lực tẩy giun cao, với Ivermectin tiêm dưới da liều 0,3 mg/kg thể trọng và Levamisol trộn thức ăn liều 1 g/6-7,5 kg thể trọng, giúp giảm đáng kể tỷ lệ trứng giun trong phân sau 15 ngày điều trị.

Thảo luận kết quả

Tỷ lệ nhiễm giun tròn cao (64,21%) phản ánh thực trạng công tác phòng chống bệnh ký sinh trùng còn hạn chế tại các huyện nghiên cứu. Tỷ lệ hộ thực hiện vệ sinh và tẩy giun thấp là nguyên nhân chính dẫn đến tình trạng này. Kết quả phù hợp với các nghiên cứu trong nước và quốc tế cho thấy lợn nuôi thả có nguy cơ nhiễm giun cao hơn so với nuôi nhốt.

Sự phân bố đa dạng các loài giun tròn với tần suất cao chứng tỏ điều kiện khí hậu ẩm, nhiệt độ phù hợp tại Lào Cai tạo môi trường thuận lợi cho vòng đời giun phát triển. Cường độ nhiễm giun tròn ở mức trung bình đến nặng cho thấy mức độ ảnh hưởng đáng kể đến sức khỏe và năng suất lợn.

Hiệu quả của Ivermectin và Levamisol trong điều trị giun tròn phù hợp với các báo cáo trước đây, khẳng định vai trò quan trọng của các thuốc này trong chiến lược phòng trị bệnh ký sinh trùng. Việc áp dụng đồng bộ các biện pháp vệ sinh, chăm sóc và tẩy giun định kỳ sẽ góp phần giảm thiểu tỷ lệ nhiễm và tổn thất kinh tế.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ tỷ lệ nhiễm giun tròn theo loài và cường độ nhiễm, bảng so sánh hiệu lực thuốc trước và sau điều trị, giúp minh họa rõ ràng mức độ ảnh hưởng và hiệu quả biện pháp can thiệp.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường công tác tuyên truyền, giáo dục người chăn nuôi về tác hại của bệnh giun tròn và các biện pháp phòng chống hiệu quả, nhằm nâng cao nhận thức và thay đổi thói quen chăn nuôi bán chăn thả không vệ sinh. Thời gian thực hiện: ngay trong năm đầu tiên; chủ thể: cơ quan thú y địa phương, tổ chức khuyến nông.

2. Xây dựng và triển khai chương trình tẩy giun định kỳ cho lợn tại các hộ chăn nuôi, sử dụng thuốc Ivermectin và Levamisol theo hướng dẫn chuyên môn, nhằm giảm tỷ lệ nhiễm giun tròn xuống dưới 20% trong vòng 2 năm. Chủ thể: cán bộ thú y cơ sở phối hợp với người chăn nuôi.

3. Cải thiện điều kiện vệ sinh chuồng trại và khu vực chăn thả, bao gồm thu gom và xử lý phân đúng cách, vệ sinh dụng cụ chăn nuôi, hạn chế tiếp xúc với môi trường nhiễm trứng giun. Mục tiêu tăng tỷ lệ hộ thực hiện vệ sinh lên trên 50% trong 3 năm. Chủ thể: người chăn nuôi, chính quyền địa phương.

4. Nghiên cứu và áp dụng các biện pháp sinh học, vật lý để tiêu diệt trứng giun trong môi trường, như ủ phân theo phương pháp nhiệt sinh học, sử dụng vôi bột hoặc các chất sát trùng phù hợp, nhằm giảm nguồn lây nhiễm ngoài tự nhiên. Thời gian triển khai: 1-2 năm; chủ thể: các cơ quan nghiên cứu, khuyến nông.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Người chăn nuôi lợn tại các vùng miền núi: Nắm bắt kiến thức về bệnh giun tròn, cách phòng trị hiệu quả để nâng cao năng suất và giảm thiệt hại kinh tế.

2. Cán bộ thú y và khuyến nông: Sử dụng kết quả nghiên cứu làm cơ sở khoa học để xây dựng chương trình phòng chống bệnh ký sinh trùng phù hợp với điều kiện địa phương.

3. Nhà nghiên cứu và sinh viên ngành Thú y, Nông nghiệp: Tham khảo dữ liệu dịch tễ học, phương pháp nghiên cứu và kết quả thử nghiệm thuốc tẩy giun để phát triển các nghiên cứu tiếp theo.

4. Chính quyền địa phương và các tổ chức phát triển nông nghiệp: Lập kế hoạch hỗ trợ, đầu tư cho công tác phòng chống dịch bệnh, nâng cao hiệu quả chăn nuôi bền vững.

Câu hỏi thường gặp

1. Bệnh giun tròn ảnh hưởng như thế nào đến sức khỏe lợn?
   Giun tròn gây tổn thương niêm mạc tiêu hóa, chiếm dinh dưỡng, bài tiết độc tố, làm lợn gầy còm, chậm lớn, giảm tăng trọng từ 15-20%, thậm chí gây tử vong ở lợn con.

2. Tỷ lệ nhiễm giun tròn ở lợn bán chăn thả tại Lào Cai là bao nhiêu?
   Theo nghiên cứu, tỷ lệ nhiễm chung là khoảng 64,21%, trong đó Strongyloides ransomi chiếm 31,37%, Ascaris suum 26,74%.

3. Các biện pháp phòng bệnh giun tròn hiệu quả nhất hiện nay là gì?
   Bao gồm vệ sinh chuồng trại, tẩy giun định kỳ bằng thuốc Ivermectin hoặc Levamisol, xử lý phân đúng cách và hạn chế tiếp xúc với môi trường nhiễm trứng giun.

4. Thuốc Ivermectin và Levamisol có an toàn cho lợn không?
   Cả hai thuốc đều được đánh giá an toàn khi sử dụng đúng liều lượng, có hiệu lực cao trong việc tẩy giun tròn và được khuyến cáo sử dụng phổ biến trong chăn nuôi.

5. Làm thế nào để xác định lợn có bị nhiễm giun tròn hay không?
   Có thể chẩn đoán qua triệu chứng lâm sàng như gầy yếu, tiêu chảy, xét nghiệm phân tìm trứng giun bằng phương pháp Fulleborn hoặc mổ khám trực tiếp giun trong đường tiêu hóa.

Kết luận

• Tỷ lệ nhiễm giun tròn ở lợn nuôi bán chăn thả tại tỉnh Lào Cai là cao, đạt 64,21%, với 4 loài giun tròn phổ biến gồm Ascaris suum, Strongyloides ransomi, Trichocephalus suis và Oesophagostomum dentatum.
• Công tác phòng chống bệnh giun tròn còn hạn chế, với tỷ lệ hộ thực hiện vệ sinh và tẩy giun thấp, ảnh hưởng tiêu cực đến năng suất chăn nuôi.
• Thuốc Ivermectin và Levamisol có hiệu lực cao trong điều trị giun tròn, là lựa chọn ưu tiên trong chiến lược phòng trị.
• Cần áp dụng biện pháp phòng chống tổng hợp, bao gồm vệ sinh chuồng trại, tẩy giun định kỳ và xử lý môi trường để giảm thiểu tỷ lệ nhiễm.
• Nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học và thực tiễn cho các chương trình phát triển chăn nuôi bền vững tại các vùng miền núi phía Bắc.

Hành động tiếp theo: Triển khai chương trình tuyên truyền, đào tạo người chăn nuôi và cán bộ thú y, đồng thời áp dụng các biện pháp phòng trị tổng hợp nhằm giảm thiểu bệnh giun tròn trong vòng 2-3 năm tới.

Khuyến khích: Các tổ chức, cá nhân liên quan nên tham khảo và áp dụng kết quả nghiên cứu để nâng cao hiệu quả chăn nuôi lợn, góp phần phát triển kinh tế nông thôn bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. CƠ SỞ KHOA HỌC CỦA ĐỀ TÀI 1. Đặc điểm sinh học của một số loài giun tròn đường tiêu hóa của lợn 1. Vị trí của giun tròn ký sinh ở đường tiêu hóa của lợn trong hệ thống phân loại động vật Phạm Sỹ Lăng và cs (2006) [16] cho biết: Ở lợn, cho đến nay đã phát hiện được 52 loài ký sinh trùng gồm giun tròn, sán dây, sán lá, đơn bào, côn trùng ký sinh.

Trong đó, có một số loài ký sinh trùng phổ biến mà lợn nhiễm với tỷ lệ và cường độ cao như bệnh giun đũa lợn do Ascaris suum, bệnh sán lá ruột lợn do Fasciolopsis buski,. Những bệnh này đã gây ra các tổn thương và viêm nhiễm kế phát do vi khuẩn xâm nhập vào các nội quan của lợn, ảnh hưởng đến quá trình sinh trưởng của lợn, đặc biệt là tiêu tốn thức ăn, giảm tăng trọng từ 15 - 20% so với lợn không bệnh. Nguyễn Thị Lê và cs (1996) [19] cho biết: Lớp giun tròn thuộc ngành giun tròn Nemathelminthes bao gồm hơn 500.000 loài sống ở các điều kiện sinh thái khác nhau và phân bố rộng trên toàn cầu. Phần lớn giun tròn sống tự do, chỉ một số ít sống ký sinh ở động vật và thực vật.

Trong khu hệ giun sán ký sinh ở gia súc Việt Nam đã thống kê được 90 loài giun tròn. Tổng hợp nghiên cứu của các tác giả Nguyễn Thị Kim Lan và cs (1999) [10], Chu Thị Thơm và cs (2006) [31], Phan Lục và cs (2006) [22] cho rằng: có hơn 5.000 loài thuộc lớp giun tròn (Nematoda) trong đó có gần 2.000 loài giun tròn sống tự do, hơn 3.000 loài giun tròn sống ký sinh. Các giun tròn ký sinh có liên quan nhiều tới thú y gồm 8 bộ phụ: + Bộ phụ giun đũa (Ascaridata) + Bộ phụ giun kim (Oxyurata) + Bộ phụ giun tóc (Trichocephalata) + Bộ phụ giun lươn (Rhabdiasata) + Bộ phụ giun xoắn (Stronggylata) + Bộ phụ giun đuôi xoắn (Spirurata) e 4 + Bộ phụ giun chỉ (Filariata) + Bộ phụ Dioctophymata Theo Nguyễn Thị Lê và cs (1996) [19], hệ thống phân loại của một số loài giun tròn ở đường tiêu hoá lợn được sắp xếp theo vị trí như sau: Ngành Nemathelminthes Schneider, 1873 Lớp Nematoda Rudolphi, 1808 Phân lớp Enoplia Chit wood, 1993 Bộ Trichocephaliada Skrjabin et Schulz, 1928 Phân bộ Trichocephalata Skjabin et Schulz, 1928 HọTrichocephalidea Bard, 1953 Phân họTrichocepphalus Ransomi, 1911 Giống Trichocephalus Schrank, 1788 Loài Trichocepphalus suis Schrank, 1788 Họ Trichostrongydae Witen berg, 1925 Phân họ Oesophagostomatinae Railliet, 1916 Giống Oesophagostomum Molin, 1861 Loài Oesophagostomum dentatum, (Rudolphi, 1803) Loài Oesophagostomum brevicaudatum (Shwartz et Alicata, 1930) Loài Oesophagostomum longicaudum (Goodey, 1925) Phân lớp Rhabditia Pearse, 1942 Bộ Rhabditida Chitwood, 1933 Phân bộ Rhabditina Chitwood, 1933 Họ Strongyloididae Chitwood et Mcinstosch, 1934 Giống Strongyloides Grassi, 1879 Loài Strongyloides papillosus (Wedl, 1856) Loài Strongyloides ransomi (Schwartz et Alicata, 1930) Bộ Ascaridida Skrjabin et Schulz, 1940 Phân bộ Ascaridina Skrjabin, 1915 Họ Ascaris Linacus, 1758 Giống Ascaris Linnaeus, 1758 e 5 Loài Ascaris suum Goeze, 1782 1. Thành phần loài giun tròn ký sinh ở đường tiêu hóa của lợn Phạm Sỹ Lăng và cs (2011) [17] cho biết, thành phần loài giun tròn ký sinh ở đường tiêu hóa của lợn gồm: TT Loài Vị trí ký sinh 1 Trichocephalus suis Schrank, 1788 Ruột già 2 Ascaris suum Goeze, 1782 Ruột non Gnathostoma dororesi Tubangui,1925 3 Dạ dày Gnathostoma hispidum Fedtschenko, 1872 4 Strongyloides papillosus Wedl, 1856 Ruột non 5 Strongyloides ransomi Schwartz et Alicata, 1930 Ruột non Ruột già, 6 Pseudocruzia orientalis Maplestoue, 1930 manh tràng 7 Globocephalus longgemucronatus Molin, 1861 Ruột non 8 Raillietostrongylus samoensis Lane, 1922 Ruột non Oesophagostomum dentatum (Rudolphi, 1803) Oesophagostomum brevicaudatum (Shwarts et 9 Ruột già Alicata,1930) Oesophagostomum longicaudum (Goodey, 1925) 10 Baurgelatia diducta Railliet, Henry et Bauche, 1919 Ruột Nguyễn Thị Lê (1998) [20] cho rằng: Giun tròn ký sinh gây bệnh nguy hiểm cho người, động vật chủ yếu gồm các đại diện thuộc các bộ sau: Trichocephaliada, Strongyloidida, Oxyurida, Ascaridida, Spirurida.

Đặc điểm của một số loài giun tròn ký sinh ở đường tiêu hóa lợn 1. Đặc điểm chung của giun tròn * Hình thái và cấu tạo giun tròn Chu Thị Thơm và cs (2006) [31], Phan Lục và cs (2006) [22], Nguyễn Thị Kim Lan và cs (1999) [10] đã mô tả hình thái và cấu tạo giun tròn như sau: Giun tròn thuộc lớp Nematoda, ngành Nemathelminthes, cơ thể hình ống, hình sợi nhưng hai đầu thon nhỏ dần hoặc hình ống phân thuỳ, cơ thể hình thoi, e 6 hình tròn, hai bên đối xứng có mặt lưng và mặt bụng không phân đốt. Đầu tù, đuôi nhọn, có giun đực và giun cái. Giun cái lớn hơn giun đực, giun đực đuôi cong, giun cái đuôi thẳng.

Kích thước giun thay đổi tuỳ loài. Giun tròn thường có môi, gai, xoang miệng. Một số loài giun tròn có túi đuôi, cơ thể giun thường được bao bọc bằng lớp vỏ ngoài (cuticun) dày. Trên lớp vỏ này có những vân ngang, dọc, giác, móc và các cấu tạo phụ khác.

Thành phần của lớp vỏ gồm những chất có trọng lượng phân tử lớn chịu đựng khoẻ với hoá chất, dịch tiêu hoá và có chức năng như áo giáp để bảo vệ giun. Lớp vỏ ngoài gồm nhiều lớp. Những giun ký sinh đường tiêu hoá có từ 7 - 10 lớp (lớp vỏ ngoài, lớp vỏ trong, lớp phiến ngoài, lớp đồng thể, lớp phiến trong, lớp hình băng dải, lớp bazan, lớp mang bazan, lớp nhiều thớ sợi, màng kéo bazan). Dưới lớp vỏ cutin là lớp biểu mô và tiếp đến là lớp cơ giúp giun di chuyển được.

Sau lớp cơ có những tế bào mầm giúp quá trình trao đổi chất của giun. Lớp vỏ cutin cùng với lớp cơ tạo thành túi da cơ, bên trong là xoang cơ thể có chứa các khí quan: + Hệ tiêu hoá: Giun tròn có hệ tiêu hoá khá hoàn chỉnh. Có một ống dài chạy dọc theo thân gồm: môi, miệng, thực quản, ruột, trực tràng và tận cùng là hậu môn. + Hệ bài tiết: Gồm có hai ống bắt nguồn từ phía sau và hợp lại ở phía trước rồi đổ ra ngoài qua lỗ bài tiết ở ngang vùng thực quản.

+ Hệ thần kinh: Gồm có một vòng thần kinh thực quản, từ đó phân ra nhiều nhánh thần kinh đi về phía trước và sau tới các phần của cơ thể. Có nhiều nhánh nhỏ nối với các nhánh chính này. Đầu mút sợi thần kinh nhỏ nằm trong các gai ở đầu, cổ, thân giun đó là các gai cảm giác. + Hệ sinh dục: Hầu hết giun tròn là đơn tính (đực, cái riêng biệt).

Bộ phận hô hấp và tuần hoàn: không có (hô hấp yếm khí), vì sống trong môi trường yếm khí. *Vòng đời của giun tròn: Giun tròn có thể đẻ trứng (giun đũa, giun tóc) hoặc đẻ ra ấu trùng (giun xoắn, giun chỉ). Ở ngoại cảnh, trứng và ấu trùng này phải có thời gian phát triển thành trứng hoặc ấu trùng gây nhiễm. Ấu trùng phải trải qua hai lần lột xác thì thành ấu e 7 trùng gây nhiễm.

Quá trình lột xác như sau: dưới lớp biểu bì cũ sinh ra một lớp biểu bì mới, rồi lớp biểu bì cũ thay thế lớp biểu bì mới (có loài vẫn giữ lớp biểu bì cũ tạo thành màng bọc ấu trùng, giúp nó chống đỡ với điều kiện ngoại cảnh bất lợi). Trứng sau khi được thụ tinh, trong trứng tiếp tục phát triển từ một phôi bào thành nhiều phôi bào, hình quả dâu, hình ấu trùng giun và hình thành ấu trùng giai đoạn I, sau đó lột xác lần 1 thành ấu trùng giai đoạn II, sau lột xác lần 2 thành ấu trùng giai đoạn III, sau lột xác lần 3 thì ấu trùng giai đoạn IV được hình thành, sau lột xác lần 4, ấu trùng biến thành giun tròn dạng trưởng thành, ký sinh trong vật chủ. Lần lột xác 3, 4 thường xảy ra trong vật chủ cuối cùng. Theo Nguyễn Thị Lê và cs (1996) [19]: Đa số giun tròn đẻ trứng, một số loài đẻ ấu trùng.

Trứng được bao bọc trong nhiều lớp vỏ, vỏ ngoài phẳng hoặc lồi lõm, ở một số loài trứng có nắp ở hai cực. Trứng hoặc ấu trùng của giun tròn được thải ra môi trường ngoài cùng với phân, đờm, nước tiểu và nước mắt của gia súc (tùy loài giun). Chu kỳ sống của giun tròn rất đa dạng, một số phát triển trực tiếp nghĩa là không thay đổi vật chủ, một số phát triển gián tiếp, gọi là giun tròn ký sinh sinh học. * Sức đề kháng của giun tròn: Phạm Văn Khuê và cs (1996) [9] cho biết: Trứng giun đũa khi thải qua phân đã có phôi.

Trứng tiếp tục phát triển phụ thuộc vào áp lực oxy, nhiệt độ, ẩm độ, môi trường. Ở vùng khô lạnh trứng có thể sống trên 6 năm. Nuôi trong phòng thí nghiệm trứng phát triển thành phôi thai bình thường trong dung dịch formol 2%. Theo Soulsby (1965), dưới ánh sáng mặt trời trực tiếp trứng bị diệt trong một vài tuần.

Theo Phạm Chức (1980), trứng giun đũa phát triển bình thường trong axit axetic và axit lactic 20% nhưng axit pitric đặc có thể dung giải vỏ kitin. Trứng bị phá huỷ trong NaOH 10% ở 700C trong vòng 15 - 20 phút. Formalin 10% làm cho trứng không nở và ấu trùng trở nên không có khả năng gây nhiễm. Nguyễn Thị Kim Lan và cs (1999) [10] cho biết, trứng giun đũa có sức đề kháng rất cao do có 4 lớp vỏ dày, trong điều kiện tự nhiên sống được 1 - 2 năm, có sức đề kháng mạnh với một số chất hoá học như Formol 2%, Creolin 3%, H2SO4, NaOH 2%.

e 8 Ở nhiệt độ 45 - 500C chết trong nửa giờ, nước nóng 600C diệt trứng trong 5 phút, nước 700C chỉ cần 1 - 10 giây. Vì vậy, ủ phân theo phương pháp nhiệt sinh học sẽ diệt được trứng giun đũa. Trứng giun lươn có sức đề kháng yếu, ở nhiệt độ thấp trứng ngừng phát triển. Ở trên 500C và -90C trứng bị chết.

Ấu trùng gây nhiễm sống ở nơi ẩm ướt được 2 tháng, không sống được ở nơi khô hạn. Sức đề kháng của giun kết hạt: ở nhiệt độ 5 - 90C trứng ngừng phát triển, ở nhiệt độ 350C trứng bị chết. Gặp điều kiện thích hợp trứng phát triển thành ấu trùng gây nhiễm trên dưới một tuần. Theo Phạm Sỹ Lăng (1997) [14], ấu trùng Oesophagostomum dentatum có sức đề kháng tốt với nhiệt độ, để ở -190C → -290C qua 10 ngày vẫn sống và sẽ chết cũng để ở nhiệt độ -190C → -290C đến 31 ngày, để ở nhiệt độ phòng bình thường ấu trùng có thể sống 1 năm.

Ấu trùng rất nhạy cảm với khô ráo. Đặc điểm hình thái kích thước của một số loài giun tròn ký sinh ở đường tiêu hoá lợn 1. Giun đũa lợn (Ascaris suum) Theo các tác giả Trịnh Văn Thịnh (1977) [29], Đào Trọng Đạt và cs (1995) [5], Phạm Sỹ Lăng và cs (2011) [17] thì: giun đũa lợn thuộc họ Ascaridae, loài Ascaris suum ký sinh ở ruột non lợn: giun màu trắng sữa.