Nghiên Cứu Đặc Điểm Tự Nhiên và Nhân Văn Tỉnh Bình Phước

Khóa luận tốt nghiệp nghiên cứu địa lý địa phương tỉnh Bình Phước theo quan điểm địa lý hiện đại, khám phá tiềm năng và thách thức phát triển.

• Tác giả: Nguyen Thi Hien
• Người hướng dẫn: Ths: Nguyen Tan Vien
• Trường học: Trường Đại Học Sư Phạm TP. Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Địa lý
• Đề tài: Nghiên Cứu Đặc Điểm Tự Nhiên và Nhân Văn Tỉnh Bình Phước
• Loại tài liệu: Luận Tốt Nghiệp
• Năm xuất bản: 2002
• Địa điểm: Bình Phước

Mục lục chi tiết

• LỜI NÓI ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN
• 1.1. Lý do chọn đề tài
• 1.2. Nội dung nghiên cứu
• 1.3. Giới hạn đề tài
• 1.4. Thuận lợi và khó khăn
• 1.5. Lược sử nghiên cứu đề tài
• 1.5.1. Tình hình nghiên cứu địa lý địa phương ở thế giới và Việt Nam
• 1.5.2. Tình hình nghiên cứu địa lý địa phương tỉnh Bình Phước
• 1.6. Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu
• 1.6.1. Phương pháp luận
• 1.6.2. Phương pháp nghiên cứu
• 2. CHƯƠNG 2: ĐẶC ĐIỂM MÔI TRƯỜNG TỰ NHIÊN
• 2.1. Vị trí địa lý và ý nghĩa
• 2.2. Lịch sử hình thành và phát triển
• 2.2.1. Môi trường tự nhiên nguyên thủy
• 2.2.2. Môi trường tự nhiên hiện nay
• 2.3. Địa chất
• 3. CHƯƠNG 3: ĐẶC ĐIỂM MÔI TRƯỜNG NHÂN VĂN
• 3.1. Sự thay đổi ranh giới hành chính qua các thời kỳ (địa lý lịch sử hình thành)
• 3.2. Tôn giáo và tín ngưỡng, văn hoá vật chất và tinh thần
• 3.3. Thương nghiệp và dịch vụ
• 4. CHƯƠNG 4: QUY HOẠCH KINH TẾ - XÃ HỘI CỦA TỈNH BÌNH PHƯỚC THỜI KỲ 1997 - 2010
• 4.1. Quan điểm phát triển
• 4.2. Giải pháp chủ yếu đến 2010
• PHỤ LỤC
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Đặc Điểm Tự Nhiên và Nhân Văn Tỉnh Bình Phước

Tỉnh Bình Phước, nằm ở miền Đông Nam Bộ, nổi bật với sự đa dạng về đặc điểm tự nhiên và nhân văn. Với diện tích 6853,93 km², tỉnh này có vị trí địa lý chiến lược, giáp ranh với Campuchia và các tỉnh lân cận. Bình Phước không chỉ có tài nguyên thiên nhiên phong phú mà còn có nền văn hóa đa dạng, phản ánh qua các phong tục tập quán của người dân nơi đây. Việc nghiên cứu đặc điểm tự nhiên và nhân văn của tỉnh sẽ giúp hiểu rõ hơn về tiềm năng phát triển kinh tế - xã hội của địa phương.

1.1. Vị Trí Địa Lý và Ý Nghĩa Của Tỉnh Bình Phước

Bình Phước có tọa độ địa lý từ 11°22' đến 12°16' Bắc và 120°8' đến 107°28' Đông. Vị trí này không chỉ thuận lợi cho giao thương mà còn tạo điều kiện cho sự phát triển kinh tế. Tỉnh giáp ranh với Campuchia, mở ra cơ hội hợp tác quốc tế và phát triển du lịch.

1.2. Lịch Sử Hình Thành và Phát Triển Tỉnh Bình Phước

Tỉnh Bình Phước được thành lập vào ngày 01/01/1997, tách ra từ tỉnh Sông Bé. Lịch sử hình thành của tỉnh gắn liền với những cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp và Mỹ, để lại nhiều dấu ấn trong văn hóa và truyền thống của người dân nơi đây.

II. Đặc Điểm Tự Nhiên Tỉnh Bình Phước Tài Nguyên và Địa Hình

Bình Phước sở hữu nhiều tài nguyên thiên nhiên quý giá, bao gồm rừng, khoáng sản và đất đai màu mỡ. Địa hình tỉnh chủ yếu là đồi núi, với nhiều khu rừng nguyên sinh và hệ sinh thái phong phú. Những đặc điểm này không chỉ tạo ra nguồn tài nguyên phong phú mà còn là cơ sở cho phát triển nông nghiệp và du lịch sinh thái.

2.1. Tài Nguyên Thiên Nhiên và Đặc Điểm Địa Hình

Tỉnh có diện tích rừng lớn, chiếm khoảng 52,68% tổng diện tích. Rừng Bình Phước không chỉ là nguồn tài nguyên gỗ quý mà còn là nơi bảo tồn nhiều loài động thực vật quý hiếm.

2.2. Khí Hậu và Thổ Nhưỡng Tỉnh Bình Phước

Khí hậu Bình Phước mang đặc trưng nhiệt đới gió mùa, với mùa mưa và mùa khô rõ rệt. Thổ nhưỡng nơi đây rất thích hợp cho việc trồng cây công nghiệp như cao su, điều và các loại cây ăn trái.

III. Đặc Điểm Nhân Văn Tỉnh Bình Phước Văn Hóa và Dân Số

Bình Phước là nơi sinh sống của nhiều dân tộc khác nhau, tạo nên một bức tranh văn hóa đa dạng. Các phong tục tập quán, lễ hội và ẩm thực của người dân nơi đây phản ánh sự giao thoa văn hóa giữa các dân tộc. Sự đa dạng này không chỉ làm phong phú thêm đời sống tinh thần mà còn là tiềm năng cho phát triển du lịch.

3.1. Đặc Điểm Dân Số và Các Dân Tộc Tại Bình Phước

Dân số tỉnh Bình Phước chủ yếu là người Kinh, bên cạnh đó còn có các dân tộc thiểu số như S’tiêng, M’nông. Mỗi dân tộc đều có những nét văn hóa riêng, góp phần làm phong phú thêm bản sắc văn hóa của tỉnh.

3.2. Văn Hóa và Phong Tục Tập Quán Đặc Trưng

Các lễ hội truyền thống như lễ hội cồng chiêng, lễ hội mừng lúa mới được tổ chức thường niên, thu hút đông đảo người dân tham gia. Những phong tục này không chỉ giữ gìn bản sắc văn hóa mà còn tạo cơ hội giao lưu giữa các dân tộc.

IV. Thách Thức Trong Phát Triển Kinh Tế Xã Hội Tỉnh Bình Phước

Mặc dù có nhiều tiềm năng, nhưng Bình Phước vẫn đối mặt với nhiều thách thức trong phát triển kinh tế - xã hội. Việc khai thác tài nguyên thiên nhiên không bền vững, ô nhiễm môi trường và sự chênh lệch giữa các vùng miền là những vấn đề cần được giải quyết.

4.1. Vấn Đề Khai Thác Tài Nguyên và Bảo Vệ Môi Trường

Khai thác tài nguyên thiên nhiên cần được thực hiện một cách bền vững để bảo vệ môi trường. Việc này không chỉ đảm bảo nguồn tài nguyên cho thế hệ tương lai mà còn bảo vệ sức khỏe cộng đồng.

4.2. Sự Chênh Lệch Giữa Các Vùng Miền

Sự phát triển không đồng đều giữa các khu vực trong tỉnh dẫn đến tình trạng nghèo đói ở một số vùng. Cần có các chính sách hỗ trợ để nâng cao đời sống cho người dân ở những khu vực khó khăn.

V. Giải Pháp Phát Triển Bền Vững Tỉnh Bình Phước

Để phát triển bền vững, Bình Phước cần tập trung vào việc bảo vệ môi trường, phát triển kinh tế xanh và nâng cao chất lượng cuộc sống cho người dân. Các giải pháp như đầu tư vào công nghệ sạch, phát triển du lịch sinh thái và giáo dục cộng đồng là rất cần thiết.

5.1. Đầu Tư Vào Công Nghệ Sạch

Việc áp dụng công nghệ sạch trong sản xuất nông nghiệp và công nghiệp sẽ giúp giảm thiểu ô nhiễm và bảo vệ tài nguyên thiên nhiên. Điều này không chỉ mang lại lợi ích kinh tế mà còn bảo vệ sức khỏe cộng đồng.

5.2. Phát Triển Du Lịch Sinh Thái

Bình Phước có nhiều tiềm năng để phát triển du lịch sinh thái. Việc khai thác du lịch một cách bền vững sẽ không chỉ tạo ra nguồn thu nhập cho người dân mà còn bảo vệ môi trường tự nhiên.

VI. Kết Luận Tương Lai Của Tỉnh Bình Phước

Tỉnh Bình Phước có nhiều tiềm năng để phát triển kinh tế - xã hội, nhưng cũng đối mặt với nhiều thách thức. Việc nghiên cứu và hiểu rõ đặc điểm tự nhiên và nhân văn sẽ giúp định hướng cho sự phát triển bền vững trong tương lai. Cần có sự chung tay của cả cộng đồng để xây dựng một Bình Phước phát triển mạnh mẽ và bền vững.

6.1. Định Hướng Phát Triển Tương Lai

Bình Phước cần xây dựng các chiến lược phát triển bền vững, tập trung vào bảo vệ môi trường và phát triển kinh tế. Điều này sẽ giúp tỉnh phát triển một cách toàn diện và bền vững.

6.2. Vai Trò Của Cộng Đồng Trong Phát Triển

Cộng đồng cần được khuyến khích tham gia vào các hoạt động phát triển địa phương. Sự tham gia của người dân sẽ góp phần nâng cao hiệu quả của các chính sách phát triển.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Khóa luận tốt nghiệp "Nghiên Cứu Đặc Điểm Tự Nhiên và Nhân Văn Tỉnh Bình Phước" (tên trong phần nội dung: "Nghiên cứu địa lý địa phương tỉnh Bình Phước trên quan điểm địa lý hiện đại") được thực hiện bởi sinh viên Nguyễn Thị Hiền dưới sự hướng dẫn của ThS. Nguyễn Tấn Viện tại Khoa Địa lý, Trường Đại học Sư phạm Thành phố Hồ Chí Minh.

Lý do chọn đề tài và bối cảnh thực tiễn

Tỉnh Bình Phước được tái lập vào ngày 01/01/1997 sau khi chia tách từ tỉnh Sông Bé cũ (thành hai tỉnh Bình Dương và Bình Phước). Là một tỉnh thuộc vùng Đông Nam Bộ đang trong tiến trình đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa, Bình Phước sở hữu nhiều tiềm năng về nông sản, lâm sản, khoáng sản và du lịch sinh thái nhưng đồng thời cũng đứng trước nhiều thách thức về kinh tế - xã hội và bảo vệ môi trường. Xuất phát từ yêu cầu thực tiễn đó, tác giả lựa chọn đề tài nhằm tích lũy hệ thống tri thức khoa học, phục vụ trực tiếp cho hoạt động giảng dạy phân môn Địa lý địa phương tại các trường trung học phổ thông, đồng thời cung cấp cái nhìn tổng quan về mảnh đất và con người Bình Phước.

Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu

1. Nghiên cứu tổng hợp các điều kiện và đặc điểm môi trường tự nhiên của tỉnh Bình Phước (địa chất, địa mạo, khí hậu, thủy văn, thổ nhưỡng, sinh vật).
2. Phân tích các đặc trưng môi trường nhân văn, lịch sử hình thành hành chính, cơ cấu dân tộc, dân số, lao động, quần cư, văn hóa, y tế, giáo dục và hiện trạng các ngành kinh tế (đặc biệt là nông nghiệp).
3. Đánh giá mối quan hệ tương tác hai chiều giữa con người và tự nhiên, giữa phát triển sản xuất với bảo vệ môi trường sinh thái trên quan điểm địa lý hiện đại.
4. Đóng góp nguồn tư liệu địa lý địa phương có hệ thống phục vụ công tác giảng dạy môn Địa lý trong trường phổ thông.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

• Đối tượng nghiên cứu: Các thành phần địa lý tự nhiên, nhân văn, hoạt động kinh tế - xã hội và mối quan hệ tương tác sinh thái trên lãnh thổ tỉnh Bình Phước.
• Phạm vi không gian: Toàn bộ ranh giới hành chính tỉnh Bình Phước (gồm thị xã Đồng Xoài và 5 huyện: Đồng Phú, Phước Long, Bù Đăng, Bình Long, Lộc Ninh).
• Phạm vi thời gian: Số liệu thống kê và tư liệu thực tế tập trung trong giai đoạn từ năm 1997 đến năm 2002.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khung lý thuyết và các quan điểm địa lý

Tác giả tiếp cận đề tài dựa trên hệ thống cơ sở lý luận về Địa phương học và Địa lý địa phương:

• Khái niệm nền tảng: Tiếp thu quan điểm của C. Berkov (1961) về Địa phương học và định nghĩa của TS. Phạm Minh Tuệ - Phạm Tế Xuyên (1994) về Địa lý địa phương như một phân ngành nghiên cứu tổng hợp một lãnh thổ cụ thể phục vụ giảng dạy và học tập. Khóa luận cũng kế thừa truyền thống nghiên cứu địa chí Việt Nam từ tác phẩm "Dư Địa Chí" của Nguyễn Trãi (thế kỷ XV), các công trình của Lê Quý Đôn, Phan Huy Chú và kinh nghiệm giảng dạy địa lý địa phương của K.F. Stroev (1974) cùng chương trình giáo dục phổ thông của Pháp.
• Các quan điểm địa lý hiện đại:
  • Quan điểm địa hệ: Xem lãnh thổ tỉnh Bình Phước là một địa hệ thống nhất, gồm nhiều thành phần tự nhiên, nhân văn và kinh tế - xã hội có mối liên hệ ràng buộc, chi phối lẫn nhau.
  • Quan điểm hệ sinh thái: Nghiên cứu các dòng trao đổi vật chất, năng lượng và thông tin giữa các đơn vị không gian địa lý.
  • Quan điểm địa sinh thái - phát triển lâu bền: Giải quyết mâu thuẫn giữa khai thác tài nguyên phát triển kinh tế với nhiệm vụ bảo vệ môi trường, giảm thiểu suy thoái sinh thái.

Phương pháp nghiên cứu

• Phương pháp trong phòng (chủ đạo): Thu thập, xử lý, phân tích và tổng hợp các nguồn số liệu thống kê, văn kiện từ Cục Thống kê tỉnh Bình Phước, Sở Nông Lâm, Sở Khoa học Công nghệ và Môi trường, Sở Công nghiệp, Sở Giáo dục và Đào tạo, UBND tỉnh Bình Phước và tập tài liệu "Địa chí Sông Bé".
• Phương pháp nghiên cứu thực địa (định hướng lý thuyết): Tác giả hệ thống hóa các kỹ thuật khảo sát ngoài trời như mô tả lộ trình địa hình, xây dựng lát cắt thung lũng sông/thềm sông, quan trắc khí tượng, đào phẫu diện đất, khảo sát ô tiêu chuẩn thảm thực vật, phân tích cấu trúc làng bản dân tộc và lộ trình kinh tế.

---

Nội dung chính theo từng chương

Chương I: Tổng quan

Chương này trình bày lý do chọn đề tài, đối tượng, mục tiêu, giới hạn không gian - thời gian, thuận lợi và khó khăn trong quá trình thực hiện. Tác giả tổng thuật lịch sử nghiên cứu địa lý địa phương trên thế giới, tại Việt Nam và tại tỉnh Bình Phước; đồng thời xác lập cơ sở phương pháp luận dựa trên các quan điểm địa hệ, hệ sinh thái và phát triển bền vững.

Chương II: Đặc điểm môi trường tự nhiên

Chương II phân tích chi tiết các hợp phần tự nhiên cấu thành cảnh quan địa lý tỉnh Bình Phước:

• Vị trí địa lý: Bình Phước có diện tích tự nhiên $6.853,93 \text{ km}^2$, tọa độ từ $11^\circ 22'$ đến $12^\circ 16'\text{B}$ và từ $106^\circ 08'$ đến $107^\circ 28'\text{Đ}$. Phía Bắc và Tây Bắc giáp Campuchia; phía Tây giáp Tây Ninh; phía Nam giáp Bình Dương; phía Đông giáp Lâm Đồng, Đắk Lắk; phía Đông Nam giáp Đồng Nai. Thị xã Đồng Xoài được thành lập theo Nghị định 90/1999/NĐ-CP và chính thức hoạt động từ ngày 01/01/2000.
• Địa chất: Khu vực phân hóa thành 13 đơn vị địa tầng từ cổ đến trẻ, bao gồm: hệ tầng Tà Nốt (dày ~350m), hệ tầng Tà Thiết (dày 650m, chứa đá vôi xi măng), hệ tầng sông Sài Gòn (dày >1000m), hệ tầng Bửu Long, hệ tầng ĐakRông (dày >2000m, có mạch thạch anh sunfua chứa vàng), hệ tầng Mã Da (dày 2000m), hệ tầng Dầu Tiếng (dày ~800m), hệ tầng Bình Long (dày 50–100m, đá andesit làm vật liệu xây dựng), hệ tầng Phước Long (dày 50–100m, đá bazan), hệ tầng Bà Miêu (dày 10–30m), hệ tầng Lộc Ninh (dày 10–90m, bazan olivin), hệ tầng trầm tích sông Pleixtoxen muộn ($Q_{II-III}$, thềm Sông Bé cao 10–20m) và trầm tích sông Holoxen ($Q_{IV}$, dày 2–6m).
• Địa mạo: Địa hình nghiêng thoải từ Đông Bắc xuống Tây Nam, độ cao tuyệt đối từ 50m đến 550m (trung bình 300m), chia thành 4 dạng: núi thấp (450–600m), đồi (300–450m), đồi thấp (100–300m) và đồng bằng tích tụ ($<100\text{m}$, diện tích vài trăm ha).
• Khí hậu: Khí hậu nhiệt đới gió mùa cận xích đạo, chia làm 2 mùa: mùa mưa (tháng 5–11, chiếm 90% lượng mưa cả năm) và mùa khô (tháng 12 – tháng 4 năm sau). Bức xạ mặt trời đạt $>130 \text{ kcal/cm}^2/\text{năm}$, cán cân bức xạ $70\text{--}75 \text{ kcal/cm}^2/\text{năm}$.

Yếu tố khí hậu (Năm 2002)	Trạm Đồng Phú	Trạm Phước Long	Mức trung bình tỉnh
Nhiệt độ trung bình	$26,8^\circ\text{C}$	$26,5^\circ\text{C}$	$26,8^\circ\text{C}$ (cao nhất: T3–T5, thấp nhất: T12–T1)
Độ ẩm không khí	$79,0%$	$78,6%$	$78,8%$ (cao nhất: $90%$ vào T9, thấp nhất: $65%$ vào T2)
Tổng lượng mưa năm	$2.611\text{ mm}$	$2.277\text{ mm}$	$2.277\text{--}2.611\text{ mm}$ ($140\text{--}150$ ngày mưa)
Số giờ nắng	$2.401\text{ giờ}$	$2.263\text{ giờ}$	$2.263\text{--}2.401\text{ giờ/năm}$ ($6,2\text{--}6,5\text{ giờ/ngày}$)
Lượng bốc hơi	$1.447\text{ mm}$	$1.414\text{ mm}$	$1.414\text{--}1.447\text{ mm/năm}$

• Thủy văn: Mật độ mạng lưới sông suối $0,7\text{--}0,8 \text{ km/km}^2$. Các trục sông chính gồm: Sông Bé (dài 280km, lưu vực $7.635 \text{ km}^2$, có hồ Thủy điện Thác Mơ dung tích 1,4 tỷ $\text{m}^3$, Thủy điện Cần Don, dự án Sóc Phú Miêng), Sông Sài Gòn (đoạn đến hồ Dầu Tiếng dài 132km, lưu vực $2.700 \text{ km}^2$) và Sông Đồng Nai. Nguồn nước ngầm gồm 4 tầng chứa nước chính: tầng Bazan ($Q_{I-II}$, lưu lượng $0,5\text{--}16 \text{ l/s}$), tầng Pleistocen ($Q_{I-II}$), tầng Plioxen ($N_2$, lưu lượng $5\text{--}15 \text{ l/s}$) và tầng Mesozoi ($M_2$).
• Thổ nhưỡng: Toàn tỉnh có 6 nhóm đất chính:

Nhóm/Loại đất	Diện tích (ha)	Địa bàn phân bố chủ yếu	Thích hợp canh tác
Đất đỏ vàng trên đá bazan	531.963	Bình Long, Phước Long, Bù Đăng, Lộc Ninh	Cây công nghiệp lâu năm (cao su, điều, tiêu)
Đất xám trên phù sa cổ	94.430	Bình Long, Phước Long	Cây hoa màu, cây công nghiệp ngắn ngày
Đất dốc tụ	22.636	Vùng trũng thấp chân đồi núi	Trồng trọt đa canh
Đất phù sa bồi đắp	3.320	Tây Nam Lộc Ninh, Nam Bình Long, Phước Long	Lúa nước, rau màu, cây ăn quả
Đất đen trên đá bở rời	550	Đông Bắc Lộc Ninh, Bắc Bình Long, Phước Long	Cây hoa màu, cây ăn quả
Đất xói mòn trơ sỏi đá	191	Các sườn đồi bị rửa trôi mạnh	Đất thoái hóa nghèo dinh dưỡng

• Khoáng sản: Tính đến cuối năm 1998, toàn tỉnh phát hiện 91 điểm mỏ/khoáng hóa thuộc 20 loại khoáng sản. Trữ lượng lớn nhất là bauxit ở Phước Long (4 mỏ, diện tích 13.400 ha, trữ lượng cấp $P_2$ đạt 254 triệu tấn tinh quặng); nguyên liệu xi măng (2 mỏ đá vôi trữ lượng 550 triệu $\text{m}^3$, 2 mỏ sét xi măng 94 triệu $\text{m}^3$); đá xây dựng (bazan 100,7 triệu $\text{m}^3$, andesit 67,5 triệu $\text{m}^3$, granodiorit 25,9 triệu $\text{m}^3$, cát kết 18,6 triệu $\text{m}^3$); sét gạch ngói (23,9 triệu $\text{m}^3$); kaolin (30,1 triệu $\text{m}^3$); than bùn (70.000 $\text{m}^3$) và các điểm đá quý sapphire, opal, chalcedony.
• Sinh vật và Hiện trạng môi trường: Hệ thực vật gồm 801 loài thuộc 114 họ (nhiều nhất là họ Đậu Fabaceae với 43 loài, họ Cà phê Rubiaceae với 31 loài). Tổng diện tích đất lâm nghiệp đạt 351.374 ha (đất có rừng 165.172 ha, đất không có rừng 174.651 ha). Động vật có cá sấu nước ngọt, beo gấm, mèo rừng. Vấn đề môi trường nổi cộm là nạn phá rừng làm gia tăng xói mòn đất, ô nhiễm nguồn nước và mùi hôi từ công nghiệp chế biến mủ cao su, bột mì, chao dầu điều; hai thách thức dân sinh lớn là thiếu nước sạch sinh hoạt và tỷ lệ mắc bệnh sốt rét cao tại các vùng cao su, vùng sâu, vùng xa.

Chương III: Đặc điểm môi trường nhân văn

Chương III phân tích các yếu tố nhân khẩu, xã hội, văn hóa và cấu trúc kinh tế nông nghiệp:

• Lịch sử hình thành hành chính: Khảo cổ học ghi nhận dấu tích người tiền sử tại Bình Long, Lộc Ninh, Phước Long, Bù Đăng với các công cụ đá mài và trống đồng Đông Sơn niên đại 1900–2200 năm (phát hiện tại Thọ Sơn và Long Hưng ngày 24/04/1998). Vùng đất trải qua các thời kỳ: phủ Gia Định (1698) $\rightarrow$ tổng/huyện Bình An, huyện Phước Long (1808) $\rightarrow$ hạt/tỉnh Thủ Dầu Một (1889) $\rightarrow$ tỉnh Bình Long, Phước Long (thời kỳ 1956–1975) $\rightarrow$ tỉnh Sông Bé (1976) $\rightarrow$ tái lập tỉnh Bình Phước (01/01/1997). Đến năm 2002, hệ thống hành chính gồm 1 thị xã (Đồng Xoài), 5 huyện (Phước Long, Lộc Ninh, Bù Đăng, Đồng Phú, Bình Long) với 6 thị trấn (Chơn Thành, An Lộc, Lộc Ninh, Thác Mơ, Phước Bình, Đức Phong) và 87 xã/phường/thị trấn.
• Dân tộc, Dân số và Lao động: Năm 2001, dân số toàn tỉnh đạt 702.262 người; nguồn lao động trong độ tuổi là 307.000 người (chiếm $50,86%$ dân số). Tỷ lệ lao động có việc làm đạt $95%$, tỷ lệ thất nghiệp $4\text{--}5%$, tỷ lệ thời gian nhàn rỗi ở nông thôn là $35%$. Trình độ học vấn bình quân lớp 6, tỷ lệ qua đào tạo thấp. Thành phần dân tộc gồm: người Kinh, người Stiêng (bản địa đông nhất, gồm nhóm Bù Lơ ở vùng cao và Bù Đêk ở vùng bằng phẳng), Khơme, Mnông, Hoa, Tà Mun (nhóm hỗn hợp Stiêng - Châu Ro tại xã Minh Hòa) cùng các dân tộc phía Bắc di cư (Tày, Nùng, Mường).
• Quần cư và Đô thị hóa: Quần cư nông thôn truyền thống của người Stiêng (dạng nhà dài trong các Bon, Wang, Sóc) đang chuyển dần sang định canh định cư, tách hộ lập vườn; mạng lưới đô thị hình thành bước đầu tại thị xã Đồng Xoài và các thị trấn.
• Y tế và Giáo dục:
  • Y tế (tháng 6/2003): Toàn tỉnh có 101 cơ sở y tế với 961 giường bệnh (đạt 12,4 giường/vạn dân; 3,1 bác sĩ/vạn dân); $100%$ trạm y tế xã có nữ hộ sinh/y sĩ sản nhi, $47%$ trạm có bác sĩ. Tỷ lệ trẻ em dưới 5 tuổi suy dinh dưỡng giảm từ $37,5%$ (năm 2000) xuống $31%$.
  • Giáo dục (năm học 2001–2002): Quy mô học sinh tiểu học đạt 104.440 em; THCS đạt 47.292–53.837 em; THPT đạt 13.581 em. Toàn tỉnh đạt tỷ lệ biết chữ $95%$ (năm 2001), có 1 trường Dân tộc Nội trú tỉnh và 4 trường Dân tộc Nội trú huyện. Tuy nhiên, ngành giáo dục đối mặt với tình trạng thiếu hụt giáo viên nghiêm trọng (năm 2002 thiếu 206 giáo viên tiểu học, 653 giáo viên THCS và 260 giáo viên THPT).
• Tôn giáo, Tín ngưỡng và Văn hóa: Tồn tại đan xen giữa Phật giáo, Công giáo (phát triển mạnh từ các đợt di dân lập dinh điền năm 1956 tại Long Điền, Châu Ninh, Nhân Hòa), Tin Lành, Cao Đài (lập thánh thất năm 1957) và tín ngưỡng đa thần bản địa. Bản sắc văn hóa thể hiện qua Không gian văn hóa Cồng chiêng của người Stiêng, Tết mừng lúa mới của người Mnông, lễ hội đâm trâu, lễ bỏ mả. Toàn tỉnh có 9 di tích lịch sử cấp quốc gia và 38 di tích cấp tỉnh được quy hoạch.
• Hiện trạng sản xuất Nông nghiệp: Tăng trưởng giá trị sản xuất nông nghiệp đạt $7,35%$ (1997), $21,57%$ (1998) và $18,11%$ (1999). Cơ cấu chuyển dịch mạnh từ độc canh tự cấp sang trồng cây công nghiệp hàng hóa:

Chỉ tiêu nông nghiệp	Năm 1997	Năm 2000	Năm 2002
Diện tích Cao su (ha)	77.670	86.916 (sản lượng: 67.723 tấn)	88.657
Diện tích Điều (ha)	63.620	64.134	Giá cả ổn định, mở rộng thâm canh
Diện tích Tiêu (ha)	3.438	5.126	13.707
Diện tích Cà phê (ha)	14.423	18.140	16.634 (giảm do giá hạt tươi hạ)
Diện tích Cây ăn quả (ha)	5.404	—	17.327
Diện tích Lúa ruộng (ha)	—	—	11.860
Đàn Heo (con)	103.555	—	146.147
Đàn Bò (con)	—	—	35.518
Đàn Trâu (con)	13.733	17.967	18.840
Đàn Gia cầm (con)	843.984	—	$>1.000.000$

Chương IV: Quy hoạch kinh tế - xã hội của tỉnh Bình Phước thời kỳ 1997 – 2010

Theo khung mục lục công trình, chương này xác định hệ thống quan điểm phát triển kinh tế gắn với bảo vệ môi trường, thiết lập các mục tiêu tăng trưởng và đề xuất giải pháp chủ yếu đến năm 2010: đẩy mạnh đa dạng hóa cây trồng (mở rộng cao su tiểu điền lẫn quốc doanh, cải tạo vườn điều già cỗi bằng phương pháp ghép chồi và trồng xen ca cao/cây ăn quả, phát triển giống dứa Cayenne, thâm canh bắp cao sản và lúa nước), phát triển công nghiệp chế biến nông sản (mủ cao su, tinh bột sắn, hạt điều) và hoàn thiện hệ thống kết cấu hạ tầng.

---

Kết quả và đóng góp

Kết quả chính

• Tổng hợp và hệ thống hóa toàn diện các điều kiện tự nhiên của tỉnh Bình Phước với 13 đơn vị địa tầng, 4 kiểu địa mạo, 6 nhóm thổ nhưỡng và hệ thống khí hậu - thủy văn đặc trưng vùng Đông Nam Bộ.
• Thống kê chi tiết trữ lượng 20 loại khoáng sản tại 91 điểm mỏ, xác lập tiềm năng lớn về bauxit (254 triệu tấn tinh quặng) và đá vôi ximăng (550 triệu $\text{m}^3$).
• Phân tích cơ cấu và động thái dân số - nguồn lao động (702.262 người năm 2001), thực trạng chuyển đổi hình thức cư trú của đồng bào Stiêng, Mnông và các chỉ số phát triển mạng lưới y tế, trường lớp.
• Phản ánh trung thực quá trình chuyển dịch cơ cấu nông nghiệp giai đoạn 1997–2002 với sự bứt phá của các cây công nghiệp chủ lực (cao su đạt 88.657 ha, hồ tiêu đạt 13.707 ha, cây ăn trái đạt 17.327 ha).

Giải pháp và kiến nghị của tác giả

• Tiếp tục thực hiện phương án đa dạng hóa cây trồng trên cơ sở kết hợp tối ưu giữa hiệu quả sử dụng đất và lợi nhuận kinh tế.
• Tăng cường đầu tư công nghệ chế biến sâu để nâng cao giá trị mủ cao su, giải quyết vấn đề ô nhiễm mùi hôi và chất thải công nghiệp (phenol, cardol từ chế biến điều; nước thải chế biến sắn).
• Nghiên cứu địa chất thủy văn chi tiết tại từng khu vực đất đỏ bazan để khoan giếng tầng sâu ($>50\text{m}$), giải quyết tình trạng thiếu nước sạch sinh hoạt nông thôn.
• Đẩy mạnh chính sách thu hút nguồn nhân lực trình độ cao, đào tạo nghề cho lao động nông nhàn và giải quyết dứt điểm tình trạng thiếu hụt giáo viên các cấp.

Đóng góp của đề tài

Công trình là một trong những tài liệu nghiên cứu địa lý địa phương chuyên biệt và có hệ thống đầu tiên về tỉnh Bình Phước sau thời điểm tái lập tỉnh (01/01/1997), góp phần lấp đầy khoảng trống tư liệu địa chí phục vụ ngành giáo dục sư phạm địa lý tại địa phương.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế: Do hạn chế về thời gian và kinh phí, tác giả chưa thực hiện được nhiều đợt khảo sát thực địa chuyên sâu trên toàn địa bàn tỉnh mà chủ yếu dựa vào phương pháp trong phòng để tổng hợp số liệu từ các sở, ban ngành; một số chuỗi số liệu thống kê trong giai đoạn mới tách tỉnh còn phân tán và chưa đồng bộ hoàn toàn.
• Hướng nghiên cứu tiếp: Cần tiến hành khảo sát thực địa phân vùng cảnh quan chi tiết ở cấp vi mô; cập nhật và đánh giá các biến động kinh tế - xã hội, đô thị hóa và tác động môi trường trong các giai đoạn quy hoạch tiếp theo sau năm 2002.

---

Giá trị tham khảo

Tài liệu là nguồn tham khảo hữu ích cho:

• Giáo viên và sinh viên ngành Sư phạm Địa lý, Địa lý học: Sử dụng làm tài liệu giảng dạy bài học Địa lý địa phương tỉnh Bình Phước tại các trường THPT và trường trung cấp/cao đẳng sư phạm.
• Cán bộ quản lý quy hoạch và nghiên cứu văn hóa - xã hội: Tham khảo hệ thống dữ liệu tự nhiên, lịch sử biến đổi địa giới hành chính, đặc điểm nhân khẩu học và các phong tục tập quán truyền thống của các dân tộc bản địa (Stiêng, Mnông, Tà Mun).

---

Câu hỏi thường gặp

1. Khóa luận sử dụng các quan điểm khoa học nào để phân tích địa lý tỉnh Bình Phước?

Khóa luận vận dụng ba quan điểm địa lý hiện đại chính:

• Quan điểm địa hệ: Xem lãnh thổ là một hệ thống toàn vẹn gồm các thành phần tự nhiên và nhân văn có mối liên hệ qua lại chặt chẽ.
• Quan điểm hệ sinh thái: Nghiên cứu sự trao đổi các dòng vật chất, năng lượng và thông tin giữa các phân hệ địa lý.
• Quan điểm địa sinh thái - phát triển lâu bền: Giải quyết bài toán cân bằng giữa khai thác tài nguyên phát triển kinh tế với bảo tồn môi trường sống.

2. Tỉnh Bình Phước có các nhóm đất chính nào và loại nào chiếm ưu thế lớn nhất?

Toàn tỉnh có 6 nhóm đất chính: đất đỏ vàng trên đá bazan (531.963 ha - chiếm ưu thế tuyệt đối), đất xám trên thềm phù sa cổ (94.430 ha), đất dốc tụ (22.636 ha), đất phù sa (3.320 ha), đất đen (550 ha) và đất xói mòn trơ sỏi đá (191 ha).

3. Tình hình phát triển cây cao su tại Bình Phước trong giai đoạn 1997–2002 diễn ra như thế nào?

Cây cao su được xác định là ngành kinh tế mũi nhọn của tỉnh. Diện tích năm 1997 đạt 77.670 ha, tăng lên 86.916 ha vào năm 2000 (sản lượng 67.723 tấn). Năm 2001 diện tích giảm nhẹ xuống 84.057 ha do bàn giao 1.781 ha của Công ty Cao su Đồng Phú về tỉnh Bình Dương và giải phóng mặt bằng làm đường quốc lộ. Đến năm 2002, diện tích phục hồi và đạt 88.657 ha, phân bố nhiều nhất ở Bình Long và Phước Long.

4. Những vấn đề môi trường và y tế nổi cộm nào được tác giả chỉ ra?

Khóa luận nêu rõ các vấn đề cấp bách gồm: suy giảm độ che phủ rừng dẫn đến xói mòn đất, ô nhiễm không khí và nguồn nước do chất thải chế biến mủ cao su, chao dầu điều và tinh bột sắn. Về mặt dân sinh, hai thách thức lớn nhất là nguy cơ mắc bệnh sốt rét tại các vùng rừng/vườn cao su và sự thiếu hụt nguồn nước sạch sinh hoạt tại khu vực nông thôn, miền núi.

---

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Nguyễn Thị Hiền đã phác thảo một bức tranh toàn diện và có cơ sở khoa học về các điều kiện tự nhiên, môi trường nhân văn và tiềm năng kinh tế của tỉnh Bình Phước giai đoạn sau tái lập tỉnh. Tác phẩm làm nổi bật mối quan hệ tương tác giữa khai thác tài nguyên và bảo vệ môi trường trên nền tảng các quan điểm địa lý hiện đại. Đây là nguồn tài liệu tham khảo có giá trị thiết thực đối với hoạt động giảng dạy phân môn Địa lý địa phương cũng như công tác nghiên cứu địa chí tại vùng Đông Nam Bộ.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương I: TONG QUAN o.ccccccscsscssssssssssossssssessosnnnnsononenunynonnenesnsnoneenensees 8 BSS BU Văn EG st eet ees A a he) CS) | aee re8 Arce IGBe iii ot GT .—— 9 8555 EO bạn I G2266: sieeec st cacccsas veces tá G4 his 9 11:4. DO KHẨN scans nc ceces sev vsecasnoncivvovmmopr viccenconeveevicisesse tie 9 L. Lược sử nghiên cứu để tài. Tình hình nghiên cứu địa lý địa phương ở thế giới z0” VUE NIE.—sr-ss=skese-.2 Tinh hình nghiên cứu địa lý địa phương ở Tỉnh Bình Phước.

Phương Pháp Luận Và Phương Pháp Nghiên Cứu. Phương pháp Wa§ inc cccsscsivsiscessveisscsosesesivsenscssevitcasnisessvescsebass sossuesseie il 1. Phương pháp nghiÊn COU, .-cosissrsecsisessacecssosnsvecsoresveviensesoensnieseososioes 13 Niên Ta HỘI DŨNG sss assesses casas ates atacand cba 15 Chương II: ĐẶC ĐIỂM MOI TRƯỜNG TỰ NHIÊN. 16 OUT: Vị rể địa H Về ý nền: cisco es re eee l6 II2.

Lịch sử hình thành và phát triển.-- -- 555555522 17 mm | | | ene ee errr 17 ĐA, OE) | Sener pee 0460 SAO fe het SPF EON ear” RCRD) Sete SPE ETT NET 20 IS: RUE N 0 scarps ccansansirtetconsarsicacaesenpy sa xesnits na cos wesinewsi yvea media sphtnaannne scaeecincss 0 21 củVị | S| PA DU AAAANAERAEE. S00 2 NET, OMG HỒNG ts scsi k6Lc0004 6 52C602i 66a 6GG35u.KHiNng | aae 26 SVTH: NGUYEN THỊ HIEN Trang 5 KHOÁ LUẬN TỐT NGHIỆP GVHD Ths: NGUYEN TẤN VIÊN TLS Thực V 8G eset SAS. 27 II, BO VỆ asccaiscsisciecscssracca pas tcaennbsisstanaucavannonaasaysiinscas cay aNinbnadvesiagendaiiy 28 WE 11 C6 oO RAin WO sisi Sentence 28 1. Hiện trạng môi UUON.ccceccssesneseerersneresteseanesenrtsnssnesestenerers 29 Chương III: ĐẶC DIEM MOI TRƯỜNG NHÂN VĂN.

Sự thay đổi ranh giới hành chính qua các thời kỳ (địa lý lịch sử hình than) :4622602600)462/0114i00G44\24600Q102AWG0A)00au002 04 30 TP NEtieiiittttiáatddaedg dedgeaooaoriGGraticdtitoizetqgsese 32 LO | |) Se ee 33 E4: Y Œ= GIÁO Due as os a cacasbsic¿di 38 III. Tôn giáo và tín ngưỠng,. Văn hoá vật chất và tinh thẩn.ó 5502 SSScsececcee 42 IET2NBngE ca easiness saci 112G GhiGGiGcGGESaoizZ¿-dsccd. 43 H0: án DàHeo nay redasvet i cesonsen ténnareesesicensse nin wibennnis<papesiiddnyyereones) 47 DES; Cong sgh On c2 xốp da (Go? (G04 51 IKI:TRỦYN AO scsi <2 SG :CE6c2Ÿ6602465-)662eesò s9 UGG Sy cả a 59 111.

Thương nghiệp và dịch vụ .--ecce-esee 64 TT Ean css sects snap men KH K=-Ï-. 66 CHƯƠNG IV: QUY HOẠCH KINH TE - XÃ HỘI CUA TINH BINH PHƯỚC THỜI KỲ 1997 — 2010. Quan điểm phất triỂN ,cc--c¡ c6 006220200 2ãï0/021006aai 70 IV. Mục liêu phát HIẾN cuc «se =eiiseseoeseneeesonnnseeeee genni l ad, | (| | ee 6.

Giải pháp chủ yếu đến 2010. - se 72 Phân III: KẾT LUẬN,. 16 Phin IV: PHY LUC THU MUC THAM KHAO SVTH: NGUYEN THI HIEN Trang 6 KHOÁ LUẬN TỐT NGHIỆP GVHD Ths: NGUYÊN TẤN VIÊN PHANI MO DAU SVTH: NGUYEN THI HIEN Trang 7 KHOA LUẬN TỐT NGHIỆP GVHD Ths: NGUYÊN TẤN VIÊN CHUONG I TONG QUAN L1. LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI: Nghiên cứu địa lý địa phương đã từ lâu là một trong những nội dung quan.

trọng, nghiên cứu về điểu kiện tự nhiên cũng như về kinh tế xã hội trên một lãnh thổ cụ thể. Đối với tỉnh Bình Phước có một truyền thống đấu tranh dân tộc hào hùng, truyền thống văn hoá phong phú cùng với thiên nhiên đa dạng đã để lại trên quê hương Bình Phước nhiều điều thú vi. Bình Phước đang trên đường phát triển với sự đa dạng của những điều kiện thuận lợi sẩn có. Qua việc tìm hiểu địa lý địa phương tỉnh Bình Phước, em có dịp trau đổi cho mình nhiều kiến thức mới mẻ, sưu tẩm nhiều tài liệu tham khảo, sách báo.

làm hành trang để sau này phục vụ cho nhu cầu giảng dạy địa lý địa phương 6 trường phổ thông, đồng thời cũng gởi gắm tình cảm sâu lắng chân thành của em, yêu mến quê hương Bình Phước, gắn bó những con người lao động chân chất và chiến đấu để giữ mảnh đất anh hùng.