Khóa luận nghiên cứu tái sinh tự nhiên rừng phục hồi IIA tại xã La Bằng, Đại Từ, Thái Nguyên

Nghiên cứu đặc điểm tái sinh tự nhiên rừng phục hồi IIA tại xã La Bằng, huyện Đại Từ, tỉnh Thái Nguyên, góp phần bảo tồn sinh thái.

• Tác giả: Hoàng Văn Đại
• Người hướng dẫn: ThS. Lục Văn Cường
• Trường học: Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Quản lý tài nguyên rừng
• Đề tài: Nghiên Cứu Đặc Điểm Tái Sinh Tự Nhiên Rừng Phục Hồi Tại Xã La Bằng, Huyện Đại Từ, Tỉnh Thái Nguyên
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC CÁC HÌNH
• DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU, CHỮ VIẾT TẮT
• 1. PHẦN 1: MỞ ĐẦU
• 1.1. Mục đích nghiên cứu
• 1.2. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.3. Ý nghĩa của đề tài
• 1.3.1. Ý nghĩa học tập và nghiên cứu khoa học
• 1.3.2. Ý nghĩa thực tiễn sản xuất
• 2. PHẦN 2: TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU
• 2.1. Quan điểm lựa chọn trạng thái rừng phục hồi trạng thái IIA
• 2.2. Cơ sở khoa học
• 2.2.1. Các khái niệm có liên quan
• 2.2.2. Những nghiên cứu về tái sinh tự nhiên trên thế giới
• 2.2.3. Những nghiên cứu ở Việt Nam
• 3. PHẦN 3: ĐỐI TƯỢNG, ĐỊA ĐIỂM, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 3.1.1. Đối tượng nghiên cứu
• 3.1.2. Phạm vi nghiên cứu
• 3.2. Địa điểm và thời gian tiến hành
• 3.2.1. Địa điểm nghiên cứu
• 3.2.2. Thời gian nghiên cứu
• 3.3. Nội dung nghiên cứu
• 3.4. Phương pháp nghiên cứu
• 3.4.1. Phương pháp kế thừa
• 3.4.2. Phương pháp luận
• 3.4.3. Phương pháp thu thập số liệu
• 4. PHẦN 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 4.1. Khái quát đặc điểm tầng cây gỗ
• 4.2. Đặc điểm tái sinh tự nhiên của trạng thái rừng phục hồi IIA tại xã La Bằng, huyện Đại Từ, tỉnh Thái Nguyên
• 4.3. Đặc điểm cấu trúc tổ thành cây tái sinh
• 4.4. Đặc điểm cấu trúc mật độ và tỷ lệ cây tái sinh triển vọng
• 4.5. Đánh giá chỉ số đa dạng sinh học (Shannon - Weaver)
• 4.6. Chất lượng và nguồn gốc cây tái sinh
• 4.7. Nghiên cứu quy luật phân bố cây tái sinh
• 4.8. Phân bố số cây theo cấp chiều cao
• 4.9. Phân bố loài cây theo cấp chiều cao
• 4.10. Đề xuất một số giải pháp kỹ thuật lâm sinh cho rừng phục hồi trạng thái IIA tại xã La Bằng, huyện Đại Từ, tỉnh Thái Nguyên
• 5. PHẦN 5: KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Nghiên Cứu Tái Sinh Tự Nhiên Rừng La Bằng

Rừng có vai trò vô cùng quan trọng đối với đời sống con người và sự cân bằng sinh thái. Rừng cung cấp oxy, điều hòa khí hậu, bảo vệ đất và nguồn nước. Tuy nhiên, diện tích rừng tự nhiên ở Việt Nam đang suy giảm do nhiều nguyên nhân, dẫn đến suy giảm đa dạng sinh học. Việc phục hồi rừng và quản lý bền vững là vô cùng cần thiết. Nghiên cứu đặc điểm tái sinh của rừng là cơ sở quan trọng để đưa ra các biện pháp kỹ thuật phù hợp, góp phần vào việc quản lý và kinh doanh rừng lâu dài. Thái Nguyên, với nhiều khu công nghiệp, chịu áp lực lớn về môi trường, việc phát triển rừng, đặc biệt là rừng phục hồi, có ý nghĩa quan trọng. Nghiên cứu này tập trung vào tái sinh tự nhiên rừng phục hồi tại xã La Bằng, huyện Đại Từ, tỉnh Thái Nguyên, nhằm đánh giá thực trạng và đề xuất giải pháp nâng cao chất lượng rừng.

1.1. Tầm quan trọng của tái sinh tự nhiên trong phục hồi rừng

Tái sinh tự nhiên là quá trình quan trọng trong việc phục hồi sinh thái rừng. Nó đảm bảo sự kế thừa và phát triển của các loài cây bản địa, duy trì đa dạng sinh học và chức năng sinh thái của rừng. Nghiên cứu đặc điểm tái sinh giúp hiểu rõ hơn về khả năng tự phục hồi của rừng và đưa ra các biện pháp hỗ trợ phù hợp. Theo Trần Ngũ Phương (1970), rừng tự nhiên dưới tác động của con người có thể phục hồi thông qua quá trình tái sinh tự nhiên, dần chuyển từ trảng cây bụi, trảng cỏ lên những dạng thực bì cao hơn.

1.2. Vai trò của nghiên cứu đặc điểm tái sinh rừng La Bằng

Nghiên cứu đặc điểm tái sinh tại rừng La Bằng cung cấp thông tin quan trọng về thành phần loài cây, mật độ tái sinh, và các yếu tố ảnh hưởng đến quá trình này. Kết quả nghiên cứu là cơ sở khoa học để xây dựng các biện pháp quản lý và phục hồi rừng hiệu quả, phù hợp với điều kiện địa phương. Điều này góp phần vào việc bảo tồn rừng Thái Nguyên và phát triển kinh tế - xã hội bền vững.

II. Vấn Đề Suy Giảm Tái Sinh Tự Nhiên Rừng Đại Từ

Mặc dù có vai trò quan trọng, tái sinh tự nhiên rừng đang đối mặt với nhiều thách thức. Các hoạt động khai thác quá mức, chuyển đổi mục đích sử dụng đất, và ảnh hưởng của con người đến tái sinh rừng đã làm suy giảm khả năng tái sinh của nhiều khu rừng. Biến đổi khí hậu, với các hiện tượng thời tiết cực đoan, cũng gây ảnh hưởng tiêu cực đến quá trình này. Tại rừng Đại Từ, tình trạng tái sinh tự nhiên có thể bị ảnh hưởng bởi các hoạt động sản xuất nông nghiệp, khai thác lâm sản trái phép, và ô nhiễm môi trường. Việc đánh giá và giải quyết các vấn đề này là rất quan trọng để đảm bảo phục hồi rừng hiệu quả.

2.1. Các yếu tố tác động tiêu cực đến tái sinh tự nhiên

Nhiều yếu tố ảnh hưởng tiêu cực đến tái sinh tự nhiên, bao gồm: khai thác gỗ không bền vững, chăn thả gia súc quá mức, sử dụng lửa không kiểm soát, và ô nhiễm môi trường. Các hoạt động này làm suy giảm nguồn giống, phá hủy cây con, và thay đổi điều kiện sinh thái của rừng. Theo Nguyễn Văn Trương (1983), cần nghiên cứu mối quan hệ giữa lớp cây tái sinh với tầng cây gỗ và quy luật đào thải tự nhiên dưới tán rừng để hiểu rõ hơn về quá trình này.

2.2. Tác động của biến đổi khí hậu đến tái sinh rừng

Biến đổi khí hậu gây ra các hiện tượng thời tiết cực đoan như hạn hán, lũ lụt, và bão, ảnh hưởng nghiêm trọng đến tái sinh rừng. Hạn hán làm giảm khả năng nảy mầm và sinh trưởng của cây con, lũ lụt cuốn trôi cây con, và bão gây đổ gãy cây, làm gián đoạn quá trình tái sinh. Cần có các biện pháp thích ứng để giảm thiểu tác động của biến đổi khí hậu đến tái sinh rừng.

III. Phương Pháp Nghiên Cứu Đặc Điểm Tái Sinh Rừng Phục Hồi

Nghiên cứu đặc điểm tái sinh tại rừng phục hồi cần áp dụng các phương pháp khoa học phù hợp. Việc thu thập số liệu trên thực địa, phân tích mẫu vật, và sử dụng các công cụ thống kê là rất quan trọng. Các phương pháp nghiên cứu bao gồm: điều tra thảm thực vật rừng, đánh giá mật độ tái sinh, xác định thành phần loài cây, và phân tích các yếu tố môi trường. Kết quả nghiên cứu sẽ cung cấp thông tin chi tiết về tái sinh tự nhiên và là cơ sở để đề xuất các giải pháp phục hồi rừng hiệu quả. Nghiên cứu này sử dụng phương pháp kế thừa, phương pháp luận, và phương pháp thu thập số liệu để đảm bảo tính chính xác và tin cậy.

3.1. Phương pháp điều tra thảm thực vật rừng

Điều tra thảm thực vật rừng là phương pháp cơ bản để đánh giá đa dạng sinh học và đặc điểm tái sinh. Phương pháp này bao gồm việc xác định thành phần loài cây, đo đạc kích thước cây, và đánh giá trạng thái sinh trưởng của cây. Các ô tiêu chuẩn (OTC) được sử dụng để thu thập số liệu một cách hệ thống và đại diện. Hình dạng và kích thước OTC, cũng như sơ đồ bố trí ô thứ cấp, cần được thiết kế phù hợp với đặc điểm của khu rừng.

3.2. Đánh giá mật độ và chất lượng cây tái sinh

Đánh giá mật độ tái sinh là một bước quan trọng để xác định khả năng phục hồi rừng. Mật độ cây tái sinh được tính bằng số lượng cây con trên một đơn vị diện tích. Chất lượng cây tái sinh được đánh giá dựa trên các tiêu chí như chiều cao, đường kính, và trạng thái sinh trưởng. Tỷ lệ cây triển vọng (CTV) cũng được xác định để đánh giá tiềm năng phát triển của rừng. Biểu đồ mật độ cây tái sinh và tỷ lệ cây triển vọng được sử dụng để trực quan hóa kết quả.

IV. Kết Quả Nghiên Cứu Tái Sinh Tự Nhiên Rừng La Bằng

Kết quả nghiên cứu cho thấy tái sinh tự nhiên tại rừng La Bằng có những đặc điểm riêng biệt. Thành phần loài cây tái sinh, mật độ tái sinh, và cấu trúc tuổi của cây con có sự khác biệt so với các khu rừng khác. Các yếu tố môi trường như ánh sáng, độ ẩm, và đất rừng La Bằng có ảnh hưởng đến quá trình tái sinh. Đánh giá chỉ số đa dạng sinh học (Shannon-Weaver) cho thấy mức độ đa dạng sinh học của rừng. Phân tích quy luật phân bố cây tái sinh giúp hiểu rõ hơn về quá trình phục hồi rừng.

4.1. Thành phần loài cây tái sinh và mật độ tái sinh

Thành phần loài cây tái sinh tại rừng La Bằng bao gồm các loài cây bản địa và một số loài cây xâm nhập. Mật độ tái sinh có sự khác biệt giữa các khu vực khác nhau trong rừng. Bảng tổ thành và mật độ cây gỗ trạng thái rừng IIA tại xã La Bằng cung cấp thông tin chi tiết về thành phần loài và mật độ cây tái sinh. Tổ thành cây tái sinh trạng thái rừng IIA cũng được phân tích để đánh giá sự đa dạng loài.

4.2. Đánh giá chỉ số đa dạng sinh học Shannon Weaver

Chỉ số đa dạng sinh học (Shannon-Weaver) được sử dụng để đánh giá mức độ đa dạng sinh học của rừng La Bằng. Chỉ số này cho biết số lượng loài cây và sự phân bố của chúng trong rừng. Chỉ số đa dạng sinh học cao cho thấy rừng có tính ổn định và khả năng phục hồi tốt hơn. Bảng chỉ số đa dạng sinh học rừng phục hồi trạng thái IIA xã La Bằng cung cấp thông tin chi tiết về chỉ số này.

V. Giải Pháp Kỹ Thuật Lâm Sinh Cho Rừng Phục Hồi La Bằng

Dựa trên kết quả nghiên cứu, một số giải pháp kỹ thuật lâm sinh được đề xuất để thúc đẩy tái sinh tự nhiên và nâng cao chất lượng rừng phục hồi. Các giải pháp bao gồm: tỉa thưa cây, phát quang bụi rậm, và trồng bổ sung cây bản địa. Việc quản lý và bảo vệ rừng cũng rất quan trọng để đảm bảo tái sinh hiệu quả. Các giải pháp này cần được thực hiện một cách khoa học và phù hợp với điều kiện địa phương. Đề xuất một số giải pháp kỹ thuật lâm sinh cho rừng phục hồi trạng thái IIA tại xã La Bằng, huyện Đại Từ, tỉnh Thái Nguyên.

5.1. Tỉa thưa cây và phát quang bụi rậm

Tỉa thưa cây và phát quang bụi rậm giúp tăng cường ánh sáng và không gian cho cây con tái sinh. Việc tỉa thưa cần được thực hiện một cách chọn lọc, ưu tiên giữ lại các cây có giá trị kinh tế và sinh thái. Phát quang bụi rậm giúp loại bỏ các loài cây cạnh tranh ánh sáng và dinh dưỡng với cây con. Cần có kế hoạch tỉa thưa và phát quang cụ thể, phù hợp với đặc điểm của từng khu vực trong rừng.

5.2. Trồng bổ sung cây bản địa

Trồng bổ sung cây bản địa giúp tăng cường đa dạng sinh học và khả năng phục hồi rừng. Các loài cây bản địa được lựa chọn cần phù hợp với điều kiện sinh thái của khu rừng. Việc trồng bổ sung cần được thực hiện vào thời điểm thích hợp, với kỹ thuật trồng đảm bảo tỷ lệ sống cao. Cần có kế hoạch theo dõi và chăm sóc cây sau khi trồng để đảm bảo sự phát triển của chúng.

VI. Kết Luận và Kiến Nghị Về Tái Sinh Rừng Thái Nguyên

Nghiên cứu đặc điểm tái sinh tại rừng La Bằng đã cung cấp những thông tin quan trọng về khả năng phục hồi rừng tự nhiên. Kết quả nghiên cứu là cơ sở để xây dựng các biện pháp quản lý và phục hồi rừng hiệu quả. Cần có sự phối hợp giữa các cơ quan chức năng, cộng đồng địa phương, và các nhà khoa học để thực hiện các giải pháp này. Việc bảo tồn và phát triển rừng Thái Nguyên có ý nghĩa quan trọng đối với sự phát triển kinh tế - xã hội bền vững của tỉnh. Cần tiếp tục nghiên cứu và đánh giá hiệu quả của các biện pháp phục hồi rừng để có những điều chỉnh phù hợp.

6.1. Tăng cường quản lý và bảo vệ rừng

Tăng cường quản lý và bảo vệ rừng là yếu tố then chốt để đảm bảo tái sinh hiệu quả. Cần có các biện pháp ngăn chặn khai thác gỗ trái phép, phá rừng làm nương rẫy, và các hoạt động gây ô nhiễm môi trường. Việc tuần tra, kiểm soát, và xử lý vi phạm cần được thực hiện thường xuyên và nghiêm minh. Cần nâng cao nhận thức của cộng đồng về vai trò của rừng và tầm quan trọng của việc bảo vệ rừng.

6.2. Nâng cao vai trò của cộng đồng địa phương

Cộng đồng địa phương đóng vai trò quan trọng trong việc quản lý và bảo vệ rừng. Cần tạo điều kiện cho cộng đồng tham gia vào các hoạt động phục hồi rừng, như trồng cây, chăm sóc rừng, và tuần tra bảo vệ rừng. Việc chia sẻ lợi ích từ rừng cho cộng đồng giúp nâng cao trách nhiệm và ý thức bảo vệ rừng của họ. Cần có các chính sách hỗ trợ cộng đồng phát triển kinh tế bền vững, giảm áp lực lên rừng.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Rừng tự nhiên đóng vai trò thiết yếu trong việc duy trì cân bằng sinh thái, bảo vệ nguồn nước, chống xói mòn và suy giảm thiên tai. Tại Việt Nam, tính đến năm 2015, diện tích rừng đạt khoảng 12,6 triệu hecta với độ che phủ toàn quốc đạt 37%. Tuy nhiên, dưới tác động của các hoạt động khai thác quá mức và tập quán canh tác nương rẫy kéo dài, diện tích và chất lượng rừng tự nhiên đã bị suy giảm đáng kể, kéo theo sự suy thoái về tính đa dạng sinh học trong các hệ sinh thái rừng.

Thái Nguyên là một tỉnh miền núi tập trung nhiều khu công nghiệp và nhà máy sản xuất lớn, chịu áp lực môi trường gia tăng về phát thải khí và biến đổi cảnh quan. Trong các nỗ lực phục hồi rừng, trạng thái rừng phục hồi sau nương rẫy hoặc sau khai thác (đặc biệt là trạng thái rừng IIA) chiếm tỷ trọng diện tích đáng kể, điển hình tại khu vực chân núi Tam Đảo thuộc địa bàn xã La Bằng, huyện Đại Từ. Để công tác quản lý, nuôi dưỡng và phục hồi rừng đạt hiệu quả sinh thái và kinh tế, việc thấu hiểu quy luật tái sinh tự nhiên là cơ sở thực tiễn tiên quyết.

Đề tài "Nghiên cứu một số đặc điểm tái sinh tự nhiên trạng thái rừng phục hồi (IIA) tại xã La Bằng, huyện Đại Từ, tỉnh Thái Nguyên" do sinh viên Hoàng Văn Đại thực hiện (ngành Quản lý tài nguyên rừng, Trường Đại học Nông Lâm - Đại học Thái Nguyên, năm 2015) nhằm giải quyết các nhiệm vụ khoa học sau:

1. Mục đích nghiên cứu: Bổ sung cơ sở dữ liệu về đặc điểm tái sinh tự nhiên của rừng phục hồi trạng thái IIA tại xã La Bằng, huyện Đại Từ, tỉnh Thái Nguyên; cung cấp luận cứ khoa học phục vụ đề xuất các giải pháp kỹ thuật lâm sinh nhằm xúc tiến quá trình phục hồi, nâng cao chất lượng rừng và ổn định hệ sinh thái tự nhiên.
2. Mục tiêu nghiên cứu:
   • Đánh giá đặc điểm tái sinh tự nhiên ở trạng thái rừng phục hồi IIA tại xã La Bằng.
   • Phân tích một số nhân tố sinh thái và con người ảnh hưởng đến khả năng tái sinh tự nhiên của trạng thái rừng này.
   • Đề xuất hệ thống giải pháp kỹ thuật lâm sinh nhằm xúc tiến tái sinh và nâng cao chất lượng rừng phục hồi IIA.
3. Đối tượng nghiên cứu: Đặc điểm của lớp cây tái sinh tự nhiên dưới tán rừng phục hồi trạng thái IIA (đường kính $D_{1.3} < 6\text{ cm}$).
4. Phạm vi nghiên cứu:
   • Phạm vi nội dung: Cấu trúc tổ thành loài cây tái sinh; mật độ và tỷ lệ cây triển vọng; chỉ số đa dạng sinh học ($H'$); chất lượng và nguồn gốc cây tái sinh; quy luật phân bố số cá thể và số loài theo các cấp chiều cao; các nhân tố ảnh hưởng (địa hình, thực bì cây bụi thảm tươi, hoạt động nhân sinh).
   • Phạm vi không gian: Rừng phục hồi trạng thái IIA tại xã La Bằng, huyện Đại Từ, tỉnh Thái Nguyên (khu vực giáp ranh Vườn Quốc gia Tam Đảo).
   • Phạm vi thời gian: Thu thập và xử lý số liệu thực địa từ tháng 01/2015 đến tháng 05/2015.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Cơ sở lý thuyết và khung phân loại

• Hệ thống phân loại trạng thái rừng: Khóa luận dựa trên hệ thống phân loại trạng thái rừng của Loeschau (1966). Theo đó, trạng thái IIA được định nghĩa là rừng phục hồi giai đoạn sau nương rẫy hoặc sau khai thác kiệt, thành phần tầng cao chủ yếu là các loài cây tiên phong ưa sáng mọc nhanh (Thẩu tấu, Hu đay, Màng tang...), bắt đầu xuất hiện cây chịu bóng và cây gỗ lớn, có sự cạnh tranh không gian dinh dưỡng; mật độ cây $> 1.000\text{ cây/ha}$ với đường kính $D_{1.3} > 10\text{ cm}$, trữ lượng không vượt quá $30\text{ m}^3\text{/ha}$.
• Khung lý thuyết sinh thái và phục hồi rừng: Kế thừa quan niệm sinh thái phát sinh quần thể thảm thực vật rừng nhiệt đới của Thái Văn Trừng (1978); khung phân loại hành động phục hồi của Lamb và Gilmour (khôi phục, phục hồi, cải tạo); các nghiên cứu kinh điển về cấu trúc và tái sinh rừng nhiệt đới của Yurkevich (1960), Richards (1952), Trần Ngũ Phương (1970), Trần Đình Lý (1995), Đặng Kim Vui (2002).

Phương pháp nghiên cứu và thu thập dữ liệu

• Phương pháp kế thừa: Kế thừa số liệu tự nhiên, kinh tế - xã hội và tài nguyên rừng từ UBND xã La Bằng và Hạt kiểm lâm huyện Đại Từ.
• Phương pháp điều tra thực địa theo ô tiêu chuẩn (OTC):
  • Thiết lập 12 ô tiêu chuẩn điển hình tạm thời đại diện cho trạng thái rừng IIA trên 3 dạng lập địa/vị trí địa hình: Vị trí Chân (OTC 1 đến OTC 4), Vị trí Sườn (OTC 5 đến OTC 8), Vị trí Đỉnh (OTC 9 đến OTC 12).
  • Quy cách OTC: Diện tích mỗi ô là $2.500\text{ m}^2$ ($50\text{ m} \times 50\text{ m}$); đối với địa hình rừng núi đá dốc sử dụng ô $500\text{ m}^2$ ($25\text{ m} \times 20\text{ m}$).
  • Điều tra tầng cây gỗ ($D_{1.3} \ge 6\text{ cm}$): Đo đường kính thân tại vị trí 1,3 m ($D_{1.3}$), chiều cao vút ngọn ($H_{vn}$), chiều cao dưới cành ($H_{dc}$) và đường kính tán ($D_t$) theo hai hướng Đông - Tây và Nam - Bắc.
  • Điều tra tầng cây tái sinh ($D_{1.3} < 6\text{ cm}$): Trong mỗi OTC bố trí 5 ô thứ cấp (ô dạng bản - ODB) diện tích $25\text{ m}^2$ ($5\text{ m} \times 5\text{ m}$), đặt tại 4 góc và 1 ở tâm ô.
  • Tiêu chí thu thập trên ô thứ cấp: Tên loài cây, chiều cao vút ngọn, phân cấp chất lượng (Tốt: thân thẳng, không cụt ngọn, không sâu bệnh; Xấu: cong queo, cụt ngọn, sâu bệnh; Trung bình: mức trung gian), nguồn gốc tái sinh (hạt hoặc chồi), đo khoảng cách cự ly giữa 30 cặp cây tái sinh/trạng thái.

Phương pháp xử lý và phân tích số liệu

• Tổ thành tầng cây gỗ: Tính chỉ số giá trị quan trọng (Importance Value Index - $IVI$) theo công thức: $$IVI_i (%) = \frac{A_i + D_i}{2}$$ Trong đó $A_i$ là độ phong phú tương đối (tỷ lệ % số cá thể loài $i$) và $D_i$ là độ ưu thế tương đối (tỷ lệ % tiết diện ngang thân $G_i$ của loài $i$). Loài có $IVI \ge 5%$ được đưa vào công thức tổ thành.
• Tổ thành tầng cây tái sinh: Xác định hệ số tổ thành $K_i = \frac{n_i}{N} \times 10$ và tỷ lệ % cá thể $n%_i$. Những loài có $n% \ge 5%$ tham gia vào công thức tổ thành.
• Chỉ số đa dạng sinh học: Sử dụng chỉ số Shannon - Weaver ($H'$): $$H' = - \sum_{i=1}^s \left(\frac{n_i}{N} \ln \frac{n_i}{N}\right)$$
• Tỷ lệ cây tái sinh triển vọng (CTV%): Xác định bằng tỷ lệ phần trăm số cây đạt chất lượng tốt hoặc trung bình có chiều cao $H_{vn} \ge 1,0\text{ m}$ trên tổng số cây tái sinh điều tra.
• Phân bố theo cấp chiều cao: Phân chia thành 7 cấp chiều cao ($< 0,5\text{ m}$; $0,5 - 1,0\text{ m}$; $1,1 - 1,5\text{ m}$; $1,5 - 2,0\text{ m}$; $2,0 - 2,5\text{ m}$; $2,5 - 3,0\text{ m}$; $> 3,0\text{ m}$).

---

Nội dung chính theo từng phần của khóa luận

Phần 1: Mở đầu

Trình bày tính cấp thiết của công tác quản lý tài nguyên rừng tại Việt Nam và tỉnh Thái Nguyên; khẳng định ý nghĩa khoa học và thực tiễn của việc nghiên cứu đặc tính tái sinh tự nhiên nhằm phục hồi rừng bền vững; xác lập rõ mục đích, 3 mục tiêu cụ thể, đối tượng và phạm vi nghiên cứu của đề tài.

Phần 2: Tổng quan nghiên cứu

• Hệ thống hóa các khái niệm chuyên ngành: Hệ sinh thái rừng, diễn thế phục hồi rừng, cấu trúc rừng, cấu trúc tổ thành và bản chất sinh học của tái sinh rừng nhiệt đới.
• Tổng quan lịch sử nghiên cứu tái sinh tự nhiên trên thế giới (Yurkevich, Richards, Baur, Lamprecht) và tại Việt Nam (Thái Văn Trừng, Trần Ngũ Phương, Nguyễn Văn Trương, Phùng Ngọc Lan, Phạm Đình Tam, Trần Đình Lý, Vũ Tiến Hinh, Đặng Kim Vui).
• Giới thiệu tổng quan khu vực nghiên cứu xã La Bằng, huyện Đại Từ:
  • Vị trí địa lý: Cách TP. Thái Nguyên 35 km, giáp huyện Sơn Dương (Tuyên Quang) và chân dãy núi Tam Đảo.
  • Tổng diện tích tự nhiên: 2.213,88 ha (đất lâm nghiệp chiếm 1.345,32 ha; đất nông nghiệp 453,56 ha).
  • Tài nguyên rừng: Tổng diện tích rừng 1.518 ha (gồm 1.096 ha rừng đặc dụng thuộc Vườn quốc gia Tam Đảo và 422 ha rừng sản xuất).
  • Khí hậu: Nhiệt đới gió mùa, nhiệt độ trung bình năm $22,9^\circ\text{C}$, lượng mưa tập trung 80% vào mùa mưa (tháng 4 - tháng 10).
  • Kinh tế - xã hội: Canh tác nông nghiệp và cây chè là ngành mũi nhọn (220 ha chè); đời sống người dân sống gần rừng còn phụ thuộc vào củi đun và lâm sản phụ.

Phần 3: Đối tượng, địa điểm, nội dung và phương pháp nghiên cứu

Mô tả chi tiết phương pháp lập 12 OTC ($2.500\text{ m}^2$) và 60 ô thứ cấp ($25\text{ m}^2$); chi tiết hóa quy trình đo đạc lâm học ngoài hiện trường và toàn bộ hệ thống công thức toán học tính toán các chỉ tiêu $IVI$, tổ thành, mật độ, $H'$, cây triển vọng, phân bố chiều cao và phân tích các nhân tố ngoại cảnh tác động.

Phần 4: Kết quả nghiên cứu

Trình bày toàn bộ số liệu đo đếm và phân tích thực nghiệm chia thành 7 nội dung chính:

1. Khái quát đặc điểm tầng cây gỗ: Mật độ dao động từ 288 đến 324 cây/ha (trung bình 315 cây/ha); số loài biến động từ 20 đến 23 loài/OTC; các loài chiếm ưu thế về $IVI$ gồm Kẹn, Thành ngạnh, Lim xẹt, Thẩu tấu, Chẩn, Kháo đá, Mán đỉa...
2. Cấu trúc tổ thành cây tái sinh: Số loài tái sinh đạt từ 19 đến 24 loài/OTC; có từ 6 đến 8 loài ưu thế tham gia công thức tổ thành.
3. Mật độ và tỷ lệ cây triển vọng: Mật độ tái sinh dao động từ 4.080 đến 5.520 cây/ha (trung bình 4.680 cây/ha); tỷ lệ cây triển vọng đạt trung bình 51,04% (dao động 45,61% - 53,97%).
4. Chỉ số đa dạng sinh học ($H'$): Chỉ số Shannon - Weaver biến động ổn định từ 2,70 đến 2,98 trên toàn bộ 12 OTC.
5. Chất lượng và nguồn gốc cây tái sinh: Cây phẩm chất tốt và trung bình chiếm ưu thế (trung bình tốt: 46,23%, trung bình: 33,52%, xấu: 20,25%); nguồn gốc hạt chiếm tỷ trọng áp đảo (77,78% - 81,75%, trung bình 79,84%), nguồn gốc chồi chiếm 18,25% - 22,22%.
6. Quy luật phân bố số cây và số loài theo cấp chiều cao: Phân bố giảm dần rõ rệt khi chiều cao tăng lên; tập trung mật độ cao nhất ở cấp chiều cao $0,5 - 1,0\text{ m}$ (1.313 cây/ha, chiếm 28,06%) và $< 0,5\text{ m}$ (973 cây/ha, chiếm 20,79%).
7. Đề xuất giải pháp kỹ thuật lâm sinh: Xây dựng quy trình khoanh nuôi xúc tiến tái sinh tự nhiên, phát dọn thực bì cạnh tranh, điều chỉnh tán che và bảo vệ nghiêm ngặt chống phá rừng, cháy rừng và chăn thả gia súc.

Phần 5: Kết luận và kiến nghị

Tổng hợp 5 kết luận cơ bản về mật độ, cấu trúc, chất lượng, nguồn gốc và quy luật phân bố tái sinh của trạng thái IIA; đưa ra các kiến nghị về áp dụng biện pháp lâm sinh nuôi dưỡng, cấm chăn thả đại gia súc và tăng cường chính sách giao khoán quản lý bảo vệ rừng.

---

Kết quả và đóng góp

Số liệu thực nghiệm tổng hợp

Vị trí địa hình	Mật độ cây gỗ TB (cây/ha)	Mật độ tái sinh TB (cây/ha)	Số loài tái sinh TB (loài/OTC)	Tỷ lệ cây triển vọng TB (%)	Chỉ số đa dạng sinh học ($H'$)	Tỷ lệ nguồn gốc hạt (%)	Tỷ lệ cây phẩm chất tốt (%)
Chân (OTC 1-4)	317	5.200	23	51,58	2,70 - 2,98	80,48	48,88
Sườn (OTC 5-8)	310	4.560	20	50,75	2,82 - 2,92	79,59	45,55
Đỉnh (OTC 9-12)	318	4.280	20	50,78	2,70 - 2,91	79,46	44,26
Toàn lâm phần	315	4.680	21	51,04	2,70 - 2,98	79,84	46,23

Công thức tổ thành cây tái sinh trung bình theo địa hình:

• Vị trí Chân: $0,91\text{Thngh} + 0,83\text{Ke} + 0,71\text{Tht} + 0,59\text{Ng} + 0,59\text{Sg} + 0,55\text{Ngr} + 5,83\text{Lk}$
• Vị trí Sườn: $0,97\text{Thngh} + 0,88\text{Lx} + 0,88\text{Tht} + 0,79\text{Ngr} + 0,66\text{Ch} + 0,66\text{Sd} + 0,53\text{Ke} + 4,63\text{Lk}$
• Vị trí Đỉnh: $1,04\text{Ke} + 0,81\text{Ch} + 0,81\text{Thngh} + 0,76\text{Sg} + 0,66\text{Sd} + 0,57\text{Ng} + 0,52\text{Tht} + 4,83\text{Lk}$

(Ký hiệu loài: Thngh: Thành ngạnh, Ke: Kẹn, Tht: Thẩu tấu, Ng: Ngăm, Sg: Sảng, Ngr: Ngót rừng, Lx: Lim xanh, Ch: Chẩn, Sd: Sồi dẻ, Lk: Loài khác).

Phân bố số cây và số loài theo 7 cấp chiều cao

Cấp chiều cao (m)	Số cây tái sinh TB (cây/ha)	Tỷ lệ số cây (%)	Số loài tái sinh TB (loài)	Tỷ lệ số loài (%)
$< 0,5$	973	20,79	10	48,41
$0,5 - 1,0$	1.313	28,06	13	59,92
$1,1 - 1,5$	847	18,10	8	40,08
$1,5 - 2,0$	607	12,96	6	30,16
$2,0 - 2,5$	433	9,25	4	20,63
$2,5 - 3,0$	273	5,83	3	13,89
$> 3,0$	220	4,70	2	11,11

Giải pháp kỹ thuật lâm sinh đề xuất

1. Khoanh nuôi xúc tiến tái sinh tự nhiên: Áp dụng cho toàn bộ diện tích rừng IIA vì mật độ tái sinh tự nhiên hiện tại khá cao ($4.680\text{ cây/ha}$) và tỷ lệ cây triển vọng đạt $> 50%$.
2. Chặt tỉa vệ sinh và loại bỏ cây chèn ép: Chặt bỏ các cây già cỗi, sâu bệnh, cây tầng trên cong queo che bóng cản trở cây tái sinh mục đích ưa sáng; tạm hoãn việc chặt cây che bóng trong mùa khô hạn tại các lập địa khắc nghiệt. Giữ lại và nuôi dưỡng các loài cây bản địa có giá trị kinh tế đã xuất hiện như Dẻ, Dẻ gai, Trám.
3. Phát dọn dây leo, cỏ dại, cây bụi: Tiến hành 1 - 3 lần/năm (ưu tiên tập trung vào mùa mưa) nhằm giải phóng không gian dinh dưỡng và ánh sáng cho cây con, đồng thời vật liệu dọn dẹp phân hủy nhanh giúp giảm nguy cơ cháy rừng.
4. Bảo vệ lập địa và quản lý: Nghiêm cấm chăn thả đại gia súc trong rừng phục hồi; thiết lập các biện pháp phòng cháy chữa cháy rừng theo quy phạm của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn; giữ gìn nghiêm ngặt cây mẹ gieo giống.

Đóng góp của nghiên cứu

Khóa luận cung cấp hệ thống số liệu định lượng chi tiết, đồng bộ về cả tầng cây gỗ và tầng tái sinh của trạng thái phục hồi IIA tại vùng đệm Vườn quốc gia Tam Đảo (xã La Bằng), làm sáng tỏ quy luật đào thải tự nhiên theo cấp chiều cao và chứng minh nguồn gốc tái sinh hạt là động lực chủ đạo cho diễn thế tiến triển của lâm phần.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế:
  • Khóa luận chỉ thực hiện điều tra trên 12 ô tiêu chuẩn tạm thời tại một thời điểm mùa vụ (tháng 01 - 05/2015), chưa theo dõi được động thái biến động mật độ và tỷ lệ sống sót của cây tái sinh qua nhiều năm liên tục.
  • Nghiên cứu tập trung tại một địa bàn hành chính (xã La Bằng), chưa mở rộng so sánh đối chứng với các trạng thái rừng phục hồi khác (như IB, IC hay IIB) trong cùng khu vực địa lý.
  • Một số loài cây tái sinh hiếm gặp chưa xác định được tên khoa học ngay tại hiện trường mà phải thu thập tiêu bản để giám định.
• Hướng nghiên cứu tiếp:
  • Thiết lập các ô định vị cố định để theo dõi diễn thế sinh thái dài hạn của lớp cây tái sinh dưới tác động của các chế độ can thiệp lâm sinh khác nhau.
  • Mở rộng nghiên cứu sâu hơn về đặc điểm lý hóa tính của tầng đất mặt và độ ẩm vi khí hậu ảnh hưởng đến tỷ lệ nảy mầm của hạt giống cây rừng.

---

Giá trị tham khảo

• Đối tượng tham khảo:
  • Sinh viên, học viên cao học và giảng viên chuyên ngành Quản lý tài nguyên rừng, Lâm học, Sinh thái học thực vật và Quản lý môi trường.
  • Cán bộ kỹ thuật tại các Ban quản lý rừng đặc dụng, Vườn Quốc gia Tam Đảo, Hạt Kiểm lâm Đại Từ và các công ty lâm nghiệp thực hiện quy hoạch phục hồi rừng.
• Nội dung giá trị nhất:
  • Phương pháp bố trí ô tiêu chuẩn và ô dạng bản điều tra tầng tái sinh chuẩn tắc.
  • Bộ công thức toán - lâm sinh học về $IVI$, tỷ lệ tổ thành, chỉ số Shannon - Weaver ($H'$).
  • Chuỗi số liệu phân bố cây tái sinh theo 7 cấp chiều cao phản ánh trực quan quy luật cạnh tranh ánh sáng trong rừng nhiệt đới.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Mật độ cây tái sinh trung bình tại khu vực nghiên cứu là bao nhiêu và phân bố thế nào theo địa hình?

Mật độ cây tái sinh trung bình của trạng thái rừng IIA tại xã La Bằng đạt $4.680\text{ cây/ha}$. Mật độ có sự phân hóa theo vị trí địa hình: cao nhất ở vị trí Chân ($5.200\text{ cây/ha}$), giảm dần ở vị trí Sườn ($4.560\text{ cây/ha}$) và thấp nhất ở vị trí Đỉnh ($4.280\text{ cây/ha}$).

2. Tỷ lệ cây tái sinh triển vọng (CTV) đạt mức bao nhiêu và phụ thuộc vào yếu tố nào?

Tỷ lệ cây tái sinh triển vọng dao động từ 45,61% đến 53,97%, đạt trung bình toàn khu vực là 51,04% (tương đương khoảng $2.388\text{ cây/ha}$). Tỷ lệ này phụ thuộc trực tiếp vào mức độ sinh trưởng vượt tán cây bụi - thảm tươi và khả năng cạnh tranh ánh sáng của cây con.

3. Nguồn gốc của cây tái sinh ở trạng thái rừng IIA tại La Bằng chủ yếu từ đâu?

Cây tái sinh chủ yếu có nguồn gốc từ hạt, chiếm tỷ lệ áp đảo từ 77,78% đến 81,75% (trung bình 79,84%). Tái sinh từ chồi chỉ chiếm từ 18,25% đến 22,22% (trung bình 20,16%). Đây là đặc điểm sinh học rất thuận lợi vì cây mọc từ hạt có tuổi thọ cao và khả năng chống chịu điều kiện bất lợi tốt hơn cây chồi.

4. Chỉ số đa dạng sinh học Shannon - Weaver ($H'$) của tầng tái sinh biến động ra sao?

Chỉ số $H'$ biến động tương đối đồng đều trên toàn bộ 12 ô tiêu chuẩn, dao động trong khoảng từ 2,70 đến 2,98. Điều này phản ánh số lượng loài và sự phân bố số cá thể giữa các loài tái sinh trong trạng thái rừng IIA ở mức đa dạng khá cao và ổn định giữa các dạng vi địa hình.

5. Số cây và số loài tái sinh biến đổi như thế nào theo các cấp chiều cao?

Cả số lượng cây và số loài đều có xu hướng giảm dần khi chiều cao tăng lên (dạng phân bố giảm). Cây tái sinh tập trung nhiều nhất ở 3 cấp chiều cao đầu tiên ($< 1,5\text{ m}$), trong đó cấp $0,5 - 1,0\text{ m}$ đạt số lượng cao nhất (1.313 cây/ha; 13 loài). Càng lên các cấp chiều cao trên $1,5\text{ m}$, số cây và số loài giảm mạnh do quá trình đào thải tự nhiên và cạnh tranh tầng cao diễn ra khốc liệt.

---

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Hoàng Văn Đại đã hoàn thành đầy đủ các mục tiêu đề ra, phản ánh trung thực hiện trạng cấu trúc tái sinh tự nhiên của trạng thái rừng phục hồi IIA tại xã La Bằng, huyện Đại Từ, tỉnh Thái Nguyên. Kết quả nghiên cứu khẳng định lâm phần có mật độ tái sinh cao ($4.680\text{ cây/ha}$), nguồn gốc hạt chiếm ưu thế ($79,84%$) và tỷ lệ cây triển vọng đạt trên $51%$, cho thấy tiềm năng phục hồi thành rừng gỗ lớn là rất khả quan. Các đề xuất kỹ thuật lâm sinh như khoanh nuôi xúc tiến tái sinh kết hợp phát dọn thực bì cạnh tranh và bảo vệ cây mục đích là những giải pháp có cơ sở khoa học vững chắc, phù hợp với thực tiễn quản lý tài nguyên rừng tại địa phương.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Đặt vấn đề Từ xưa tới nay, ông cha ta đã có câu tục ngữ “ rừng vàng, biển bạc”, quả là rừng đã đem lại cho con người những lợi ích lớn lao. Con người không thể sống thiếu rừng. Cây rừng là lá phổi xanh của trái đất. Cây cung cấp cho chúng ta oxi và hút cacbonic do chúng ta thải ra.

Cây rừng rất quan trọng đối với sự sống của nhân loại. Cây rừng ngăn lũ lụt, thiên tai thất thường. Khi nước lũ dâng cao, cây rừng cản sức nước và rễ cây sẽ hút phần nào nước lũ. Cây rừng còn chắn gió, từng tán lá, cành cây sum xuê mở rộng chắn từng làn gió lớn của bão giúp hạn chế và làm suy yếu sức mạnh tại những vùng bão đi qua….

Diện tích rừng ở Việt Nam năm 2015, diện tích rừng đạt 12,6 triệu hecta với độ che phủ là 37%. Do nhiều nguyên nhân đã làm cho diện tích rừng tự nhiên bị suy giảm trong thời gian qua và kéo theo sự suy giảm về đa dạng sinh học đối với các hệ sinh thái rừng nói chung. Diện tích rừng tự nhiên đang có chiều hướng suy giảm cả về số lượng và chất lượng. Thực tiễn đã chứng minh rằng các giải pháp nhằm phục hồi rừng, quản lý rừng bền vững chỉ có thể giải quyết thoả đáng một khi có sự hiểu biết đầy đủ về bản chất quy luật sống của hệ sinh thái rừng.

Do đó nghiên cứu đặc điểm tái sinh rừng được xem là cơ sở quan trọng nhất, giúp các nhà lâm nghiệp có thể chủ động trong việc xác lập các kế hoạch và biện pháp kỹ thuật tác động chính xác vào rừng, góp phần quản lý và kinh doanh rừng lâu bền. Thái Nguyên là một tỉnh miền núi với nhiều nhà máy sản xuất, khu công nghiệp lớn, đang gây sức ép nặng nề đến môi trường về mặt khí thải, trong những năm gần đây đã được đảng và nhà nước quan tâm tới công tác phát triển rừng nên diện tích rừng của tỉnh đã được tăng lên đáng kể. Đặc biệt 2 là rừng phục hồi tăng lên về diện tích và chất lượng trong đó có rừng tại xã La Bằng, huyện Đại Từ. Nhằm đánh giá thực trạng khả năng tái sinh tự nhiên ở trạng thái rừng phục hồi (IIA) trong thực tiễn, được sự đồng ý của trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên, ban chủ nhiệm khoa Lâm Nghiệp tôi tiến hành nghiên cứu đề tài: “Nghiên cứu một số đặc điểm tái sinh tự nhiên trạng thái rừng phục hồi (IIA) tại xã La Bằng, huyện Đại Từ, tỉnh Thái Nguyên” làm cơ sở khoa học cho việc đề xuất một số giải pháp nhằm xúc tiến quá trình phục hồi nhằm nâng cao chất lượng rừng và các quá trình diễn ra trong hệ sinh thái rừng tự nhiên.

Mục đích nghiên cứu Bổ sung thêm cơ sở dữ liệu về tái sinh tự nhiên rừng phục hồi trạng thái IIA tại xã La Bằng, huyện Đại Từ, tỉnh Thái Nguyên, làm cở khoa học đề xuất các giải pháp xúc tiến quá trình phục hồi nhằm nâng cao chất lượng rừng và các quá trình diễn ra trong hệ sinh thái rừng tự nhiên. Mục tiêu nghiên cứu - Đánh giá được đặc điểm tái sinh tự nhiên ở trạng thái rừng phục hồi rừng IIA tại xã La Bằng, huyện Đại Từ, tỉnh Thái Nguyên. - Phân tích được một số nhân tố ảnh hưởng tới khả năng tái sinh tự nhiên trạng thái rừng phục hồi IIA tại xã La Bằng, huyện Đại Từ, tỉnh Thái Nguyên. - Đề xuất một số giải pháp kỹ thuật lâm sinh nhằm xúc tiến tái sinh tự nhiên, nâng cao chất lượng rừng phục hồi IIA.

Ý nghĩa của đề tài 1. Ý nghĩa học tập và nghiên cứu khoa học Qua quá trình thực hiện đề tài, sinh viên sẽ được thực hành việc nghiên cứu khoa học và góp phần bổ sung thêm hiểu biết, củng cố phương pháp nghiên cứu khoa học cho sinh viên , biết phương pháp phân bổ thời gian hợp lý trong quá trình làm việc. Đồng thời giúp sinh viên vận dụng và củng cố 3 những kiến thức đã học trong nhà trường và ngoài thực tiễn sản xuất lâm nghiệp một cách có hiệu quả. Ý nghĩa thực tiễn sản xuất Phục hồi rừng để bảo vệ nhiều nguồn gen quý, duy trì đa dạng sinh học và cân bằng sinh thái trong vùng nghiên cứu là hết sức cần thiết.

Do đó, kết quả của nghiên cứu này sẽ góp phần thêm đặc điểm tái sinh và khả năng phục hồi tự nhiên trạng thái IIA tại khu vực nghiên cứu. 4 Phần 2 TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU 2. Quan điểm lựa chọn trạng thái rừng phục hồi trạng thái IIA Cơ sở khoa học của việc phân loại rừng này dựa trên hệ thống phân loại trạng thái rừng theo Loeschau, 1966 cụ thể như sau: “Rừng phục hồi trong giai đoạn sau chủ yếu cây ưa sáng mọc nhanh (cây Thẩu tấu, Hu đay, Màng tang.) đã xuất hiện cây chịu bóng, cây gỗ lớn, có hiện tượng cạnh tranh không gian dinh dưỡng. Mật độ cây > 1000 cây/ha với đường kính D1.3 > 10 cm (đường kính phổ biến 10 cm, trữ lượng không vượt quá 30 m3) - Ký hiệu: IIA”.

Cơ sở khoa học 2. Các khái niệm có liên quan Hệ sinh thái rừng (forest ecosystem) là một hệ sinh thái mà thành phần nghiên cứu chủ yếu là sinh vật rừng (các loài cây gỗ, cây bụi, thảm tươi, hệ động vật và vi sinh vật rừng) và môi trường vật lý của chúng (khí hậu, đất). Nội dung nghiên cứu hệ sinh thái rừng bao gồm cả cá thể, quần thể, quần xã và hệ sinh thái, về mối quan hệ ảnh hưởng lẫn nhau giữa các cây rừng và giữa chúng với các sinh vật khác trong quần xã đó, cũng như mối quan hệ lẫn nhau giữa những sinh vật này với hoàn cảnh xung quanh tại nơi mọc của chúng. Phục hồi rừng: Phục hồi rừng có thể được hiểu một cách khái quát là quá trình ngược lại của sự suy thoái.

Theo quá trình diễn thế, sau khi phải chịu những tác động phi tự nhiên phá vỡ bằng sinh thái; với khả năng tự điều chỉnh tự nhiên và cơ chế nội cân bằng sinh thái thì nó có xu hướng vận động thiết lập một trạng thái cân bằng mới (gần giống với trạng thái ban đầu), quá trình này được gọi là diễn thế phục hồi. Nhưng với những tác động quá mạnh vượt ra ngoài ngưỡng tự điều chỉnh của hệ sinh thái rừng thì quá trình phục 5 hồi lại sẽ rất chậm hoặc thậm chí nó không xảy ra. Lúc này cần những hoạt động của con người nhằm thúc đẩy quá trình đó hoạt động mạnh nhất trong thời gian ngắn nhất. Như vậy, hoạt động phục hồi rừng được hiểu là các hoạt động có ý thức của con người nhằm làm đảo ngược quá trình suy thoái rừng.

Để phục hồi lại các hệ sinh thái rừng đã bị thoái hoá, chúng ta có rất nhiều lựa chọn tùy thuộc vào từng đối tượng và mục đích cụ thể. Lamb và Gilmour đã đưa ra ba nhóm hành động nhằm làm đảo ngược quá trình suy thoái rừng là cải tạo, khôi phục và phục hồi rừng. Các khái niệm này được hiểu như sau: - Khôi phục (restoration): Hiểu một cách chính xác về mặt lý thuyết thì khôi phục lại một khu rừng bị suy thoái (rừng nghèo) là đưa khu rừng đó trở về nguyên trạng ban đầu của nó. Đưa về nguyên trạng bao gồm cả các thành phần thực vật, động vật và toàn bộ các quá trình sinh thái dẫn đến sự khôi phục lại hoàn toàn tính tổng thể của hệ sinh thái.

- Phục hồi (rehabilitation): Khái niệm phục hồi rừng được định nghĩa như là gạch nối (trung gian) giữa cải tạo và khôi phục. Trong trường hợp này, một vài cố gắng có thể được thực hiện để thay thế thành phần dễ thấy nhất của thảm rừng gốc, đó thường là tầng cây cao bao gồm cả các loài bản địa được thay thế bằng các loài có giá trị kinh tế và sinh trưởng nhanh hơn. - Cải tạo hay là thay thế (reclamation or replacement): Khái niệm này được hiểu là sự tái tạo lại năng suất và độ ổn định của một lập địa bằng cách thiết lập một thảm thực vật hoàn toàn mới để thay thế cho thảm thực vật gốc đã bị thoái hoá mạnh. Ở vùng nhiệt đới, các xã hợp thực vật được thay thế này thường đơn giản nhưng lại có năng suất cao hơn thảm thực vật gốc.

Các lập địa rừng nghèo kiệt, trảng cây bụi… là đối tượng của hoạt động này và cũng là những cơ hội cho việc thiết lập các rừng công nghiệp sử dụng các loài cây nhập nội sinh trưởng nhanh hơn và có giá trị kinh tế cao hơn so với thảm thực vật gốc. 6 Cấu trúc rừng: Là sự sắp xếp tổ chức nội bộ của các thành phần sinh vật trong hệ sinh thái rừng mà qua đó các loài có đặc điểm sinh thái khác nhau có thể chung sống hài hòa và đạt tới sự ổn định tương đối trong một giai đoạn phát triển nhất định của tự nhiên. Cấu trúc tổ thành:Tổ thành là nhân tố diễn tả số loài tham gia và số cá thể của từng loài trong thành phần cây gỗ của rừng. Hiểu một cách khác,tổ thành cho biết sự tổ hợp và mức độ tham gia của các loài cây khác nhau trên cùng đơn vị thể tích.

Trong một khu rừng nếu một loài cây nào đó chiếm trên 95% thì rừng đó được coi là rừng thuần loài, còn rừng có từ 2 loài cây trở lên với tỷ lệ sấp xỉ nhau thì là rừng hỗn loài. Tổ thành của các khu rừng nhiệt đới thường phong phú về các loài hơn là tổ thành các loài cây của rừng ôn đới. Tái sinh rừng: Tái sinh rừng là một quá trình sinh học mang tính đặc thù của hệ sinh thái rừng. Biểu hiện đặc trưng của tái sinh rừng là xuất hiện một thế hệ cây con của những loài cây gỗ ở nhưng nơi có hoàn cảnh rừng (hoặc mất rừng chưa lâu) dưới tán rừng , lỗ trống trong rừng , rừng sau khai thác, trên đất rừng sau khi đốt nương làm rẫy,… vai trò lịch sử của thế hệ cây con là thay thế thế hệ cây cối già cỗi.

Vì vậy tái sinh được hiểu theo nghĩa hẹp là quá trình phục hồi thành phần cơ bản của rừng, chủ yếu là tầng cây gỗ. Tái sinh được hiểu theo nghĩa rộng là sự tái sinh của một hệ sinh thái rừng. Tái sinh rừng thúc đẩy việc hình thành cân bằng sinh học trong rừng, đảm bảo cho rừng tồn tại liên tục và do đó đảm bảo cho việc sử dụng thường xuyên.