Nghiên cứu một số đặc điểm sinh học và kỹ thuật trồng thâm canh quế cinnamomum cassia bl tại ba vùng sinh thái chính của việt nam

Nghiên cứu đặc điểm sinh học và kỹ thuật trồng thâm canh quế Cinnamomum cassia BL. tại ba vùng sinh thái Việt Nam. Giải pháp nâng cao năng suất và chất lượng quế.

• Tác giả: Tạ Minh Quang
• Người hướng dẫn: PGS. Nguyễn Huy Sơn
• Trường học: Trường Đại học Lâm Nghiệp
• Chuyên ngành: Lâm Sinh
• Đề tài: Nghiên Cứu Một Số Đặc Điểm Sinh Học Và Kỹ Thuật Trồng Thâm Canh Quế (Cinnamomum cassia BL.) Tại Ba Vùng Sinh Thái Chính Của Việt Nam
• Loại tài liệu: Luận Án Tiến Sĩ
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU VÀ CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC BIỂU, BẢNG
• DANH MỤC HÌNH VẼ, BIỂU ĐỒ, SƠ ĐỒ
• PHẦN MỞ ĐẦU
• 1. Sự cần thiết của đề tài
• 2. Mục tiêu nghiên cứu của luận án
• 2.1. Mục tiêu chung
• 2.2. Mục tiêu cụ thể
• 3. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của luận án
• 4. Những đóng góp mới của luận án
• 5. Đối tượng và giới hạn nghiên cứu
• 5.1. Đối tượng nghiên cứu
• 5.2. Giới hạn nghiên cứu
• 6. Bố cục luận án
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 1.1. TRÊN THẾ GIỚI
• 1.1.1. Đặc điểm phân loại và tên gọi các loài Quế chủ yếu
• 1.1.2. Đặc điểm sinh học một số loài Quế chủ yếu
• 1.1.2.1. Đặc điểm hình thái một số loài Quế chủ yếu
• 1.1.2.2. Đặc điểm phân bố và sinh thái một số loài Quế chủ yếu
• 1.1.2.3. Đặc điểm đa dạng di truyền của một số loài Quế
• 1.1.3. Công dụng và giá trị sử dụng của vỏ và tinh dầu Quế
• 1.1.3.1. Tinh dầu Quế và thành phần hóa học của tinh dầu
• 1.1.4. Kỹ thuật chọn giống và nhân giống Quế
• 1.1.4.1. Kỹ thuật chọn giống Quế
• 1.1.4.2. Kỹ thuật nhân giống Quế
• 1.1.5. Kỹ thuật trồng và chăm sóc rừng Quế
• 1.2. Đặc điểm phân loại và tên gọi các loài Quế chủ yếu
• 1.3. Đặc điểm sinh học của loài Quế (C. cassia)
• 1.3.1. Đặc điểm phân bố và sinh thái
• 1.3.2. Đặc điểm sinh trưởng, tăng trưởng và năng suất vỏ Quế
• 1.3.3. Về đặc điểm di truyền của các giống Quế
• 1.4. Kỹ thuật chọn giống và nhân giống Quế
• 1.4.1. Chọn giống Quế
• 1.4.2. Nhân giống Quế
• 1.4.3. Khảo nghiệm giống Quế
• 1.5. Kỹ thuật trồng, chăm sóc và nuôi dưỡng rừng Quế
• 1.5.1. Thực trạng gây trồng Quế
• 1.5.2. Kỹ thuật trồng Quế
• 1.5.3. Kỹ thuật chăm sóc và nuôi dưỡng rừng trồng Quế
• 1.6. Các nghiên cứu về chất lượng và giá trị sử dụng các sản phẩm Quế
• 1.7. ĐÁNH GIÁ CHUNG
• 2. CHƯƠNG 2: NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. NỘI DUNG NGHIÊN CỨU
• 2.1.1. Nghiên cứu bổ sung một số đặc điểm sinh học của cây Quế trồng ở 3 vùng sinh thái
• 2.1.2. Nghiên cứu chọn giống và khảo nghiệm giống Quế
• 2.1.3. Nghiên cứu kỹ thuật nhân giống vô tính Quế bằng phương pháp giâm hom
• 2.1.4. Nghiên cứu bổ sung một số biện pháp kỹ thuật trồng thâm canh Quế ở 3 vùng Bắc bộ, Bắc Trung Bộ và nam Trung Bộ
• 2.1.5. Đề xuất bổ sung một số biện pháp kỹ thuật trồng thâm canh Quế
• 2.2. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.2.1. Quan điểm và cách tiếp cận vấn đề nghiên cứu
• 2.2.2. Phương pháp nghiên cứu cụ thể
• 2.2.2.1. Phương pháp nghiên một số đặc điểm sinh học của cây Quế trồng ở 3 vùng sinh thái
• 2.2.2.2. Phương pháp nghiên cứu chọn giống Quế có năng suất và chất lượng vỏ cao
• 2.2.2.3. Kỹ thuật nhân giống vô tính bằng phương pháp giâm hom
• 2.2.2.4. Phương pháp nghiên cứu bổ sung kỹ thuật trồng thâm canh Quế
• 2.2.2.5. Đề xuất bổ sung một số biện pháp kỹ thuật nâng cao năng suất và chất lượng rừng trồng Quế
• 2.2.3. Phương pháp xử lý số liệu
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 3.1. ĐẶC ĐIỂM SINH HỌC CỦA CÁC GIỐNG QUẾ TRỒNG Ở 3 VÙNG
• 3.1.1. Đặc điểm hình thái
• 3.1.1.1. Đặc điểm hình thái thân và vỏ cây
• 3.1.1.2. Đặc điểm hình thái và kích thước lá
• 3.1.1.3. Đặc điểm hình thái hoa, quả và hạt Quế
• 3.1.2. Khả năng sinh trưởng của các giống Quế trồng ở 3 vùng sinh thái
• 3.1.3. Đặc điểm di truyền các giống Quế trồng ở 3 vùng sinh thái
• 3.1.3.1. Kết quả tách chiết DNA tổng số
• 3.1.3.2. Kết quả phân tích DNA bằng chỉ thị ISSI
• 3.1.3.3. Đặc điểm đa dạng di truyền các giống Quế trồng ở 3 vùng sinh thái
• 3.1.3.4. Xác định trình tự hai vùng gen cho các mẫu nghiên cứu
• 3.1.4. Đặc điểm sinh thái nơi trồng Quế ở 3 vùng sinh thái
• 3.1.4.1. Đặc điểm địa hình
• 3.1.4.2. Đặc điểm khí hậu
• 3.1.4.3. Đặc điểm đất đai
• 3.1.5. Đặc điểm vật hậu và chu kỳ sai quả
• 3.1.5.1. Đặc điểm vật hậu
• 3.1.5.2. Chu kỳ sai quả
• 3.1.6. Đặc điểm tinh dầu của các giống Quế trồng ở 3 vùng sinh thái
• 3.1.6.1. Hàm lượng tinh dầu Quế
• 3.1.6.2. Chất lượng tinh dầu Quế
• 3.1.6.3. Đánh giá thành phần tinh dầu Quế ở các vùng sinh thái
• 3.1.6.4. So sánh thành phần tinh dầu Quế ở các khu vực nghiên cứu
• 3.2. CHỌN CÂY TRỘI VÀ KHẢO NGHIỆM HẬU THẾ CÁC GIỐNG QUẾ
• 3.2.1. Chọn cây trội Quế ở 3 vùng sinh thái
• 3.2.1.1. Kết quả chọn cây trội ở vùng Bắc Bộ
• 3.2.1.1.1. Chọn cây trội dự tuyển theo các chỉ tiêu sinh trưởng
• 3.2.1.1.2. Năng suất vỏ, hàm lượng và chất lượng tinh dầu của cây trội dự tuyển
• 3.2.1.1.3. Xác định cây trội chính thức
• 3.2.1.2. Kết quả chọn cây trội ở vùng Bắc Trung Bộ
• 3.2.1.2.1. Chọn cây trội dự tuyển theo các chỉ tiêu sinh trưởng
• 3.2.1.2.2. Năng suất vỏ, hàm lượng và chất lượng tinh dầu của cây trội dự tuyển
• 3.2.1.2.3. Xác định cây trội chính thức
• 3.2.1.3. Kết quả chọn cây trội ở vùng Nam Trung Bộ
• 3.2.1.3.1. Chọn cây trội dự tuyển theo các chỉ tiêu sinh trưởng
• 3.2.1.3.2. Năng suất vỏ, hàm lượng và chất lượng tinh dầu các cây trội dự tuyển
• 3.2.1.3.3. Xác định cây trội chính thức
• 3.2.2. Kết quả khảo nghiệm hậu thế
• 3.2.2.1. Kết quả khảo nghiệm ở vùng Bắc Bộ
• 3.2.2.2. Kết quả khảo nghiệm ở vùng Bắc Trung Bộ
• 3.2.2.3. Khảo nghiệm ở vùng Nam Trung Bộ
• 3.3. KỸ THUẬT NHÂN GIỐNG VÔ TÍNH BẰNG PHƯƠNG PHÁP GIÂM HOM
• 3.3.1. Ảnh hưởng thời vụ cắt trẻ hóa, tạo chồi đến khả năng sinh trưởng và chất lượng của chồi vượt lấy hom
• 3.3.2. Nghiên cứu ảnh hưởng tuổi cây mẹ cắt trẻ hóa tạo chồi đến khả năng ra rễ và sinh trưởng của hom giâm
• 3.3.3. Ảnh hưởng của nồng độ chất điều hòa sinh trưởng kích thích ra rễ đến khả năng ra rễ và sinh trưởng của hom giâm
• 3.3.4. Ảnh hưởng của giá thể, phương pháp giâm hom đến khả năng ra rễ và sinh trưởng của hom
• 3.4. BỔ SUNG MỘT SỐ BIỆN PHÁP KỸ THUẬT TRỒNG RỪNG THÂM CANH QUẾ
• 3.4.1. Tiêu chuẩn cây con đem trồng
• 3.4.1.1. Tại huyện Bảo Yên, tỉnh Lào Cai
• 3.4.1.2. Tại huyện Quế Phong, tỉnh Nghệ An
• 3.4.1.3. Tại huyện Nam Trà My, tỉnh Quảng Nam
• 3.4.2. Ảnh hưởng của bón thúc đến khả năng sinh trưởng của Quế
• 3.4.2.1. Tại huyện Bảo Yên, tỉnh Lào Cai
• 3.4.2.2. Tại huyện Quế Phong, tỉnh Nghệ An
• 3.4.2.3. Tại huyện Nam Trà My, tỉnh Quảng Nam
• 3.5. ĐỀ XUẤT BỔ SUNG MỘT SỐ BIỆN PHÁP KỸ THUẬT TRỒNG THÂM CANH QUẾ
• KẾT LUẬN, TỒN TẠI VÀ KIẾN NGHỊ
• 1. Đặc điểm sinh học
• 2. Nhân giống bằng hom
• 3. Bổ sung một số biện pháp kỹ thuật trồng thâm canh
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Nghiên Cứu Quế Cinnamomum cassia BL

Cây quế (Cinnamomum cassia BL.) là một loại lâm sản ngoài gỗ có giá trị cao tại Việt Nam. Các sản phẩm từ quế được ứng dụng rộng rãi trong nhiều ngành công nghiệp, từ y học cổ truyền đến thực phẩm và hóa mỹ phẩm. Đặc biệt, tinh dầu quế được sử dụng trong y học hiện đại để kích thích tuần hoàn, hô hấp và bài tiết. Việt Nam, với quế được coi là “đặc sản rừng”, chiếm vị trí hàng đầu trong các loại lâm sản ngoài gỗ xuất khẩu, mang lại kim ngạch lớn nhất. Lá và gỗ quế cũng góp phần làm tăng giá trị kinh tế cho người trồng. Theo Nguyễn Huy Sơn (2014) [44], lá có thể thu hoạch hàng năm để chưng cất tinh dầu, và gỗ còn lại sau khai thác có thể làm ván bóc nhân tạo có giá trị cao. Việt Nam có ba vùng trồng quế chính: Đông Bắc Bộ, Bắc Trung Bộ và Nam Trung Bộ.

1.1. Giá trị kinh tế của cây quế Cinnamomum cassia

Cây quế mang lại giá trị kinh tế cao nhờ vào các sản phẩm đa dạng như vỏ, tinh dầu, lá và gỗ. Vỏ và tinh dầu quế có giá trị thương mại lớn trên thị trường quốc tế, được sử dụng rộng rãi trong các ngành công nghiệp khác nhau. Việc trồng quế không chỉ mang lại thu nhập cho người dân mà còn đóng góp vào kim ngạch xuất khẩu của quốc gia. Các bộ phận khác của cây quế, như lá và gỗ, cũng có thể được sử dụng để sản xuất các sản phẩm có giá trị gia tăng, góp phần làm tăng lợi nhuận cho người trồng. Chính phủ và các tổ chức cần hỗ trợ và khuyến khích phát triển cây quế để tận dụng tối đa tiềm năng kinh tế của nó.

1.2. Ứng dụng của quế Cinnamomum cassia trong đời sống

Cây quế có nhiều ứng dụng quan trọng trong đời sống, từ y học đến thực phẩm và công nghiệp. Trong y học cổ truyền, quế được sử dụng để chữa nhiều bệnh khác nhau. Tinh dầu quế có tác dụng kích thích tuần hoàn, hô hấp và bài tiết, đồng thời có khả năng sát trùng và ức chế vi khuẩn. Trong công nghiệp thực phẩm, quế được sử dụng làm gia vị và hương liệu, tạo nên những món ăn và đồ uống hấp dẫn. Ngoài ra, quế còn được sử dụng trong công nghiệp hóa mỹ phẩm để tạo ra các sản phẩm chăm sóc cá nhân có hương thơm đặc trưng.

II. Thách Thức và Giải Pháp Trồng Thâm Canh Quế Cinnamomum cassia

Mặc dù có tiềm năng lớn, ngành trồng quế tại Việt Nam vẫn đối mặt với nhiều thách thức. Năng suất và chất lượng các sản phẩm chưa cao, dẫn đến hiệu quả kinh tế chưa tương xứng. Việc nghiên cứu về các đặc điểm sinh học và chọn giống quế phù hợp với từng vùng sinh thái còn hạn chế. Kỹ thuật trồng và thâm canh rừng chưa đáp ứng được yêu cầu về năng suất và chất lượng nguyên liệu. Chất lượng giống quế cần được cải thiện. Để giải quyết những thách thức này, cần có những nghiên cứu sâu rộng về đặc điểm sinh học, kỹ thuật trồng và thâm canh, cũng như chọn tạo giống quế phù hợp với từng vùng.

2.1. Vấn đề về giống quế Cinnamomum cassia tại Việt Nam

Chất lượng giống quế là một trong những yếu tố quan trọng nhất ảnh hưởng đến năng suất và chất lượng sản phẩm. Hiện nay, nhiều vùng trồng quế vẫn sử dụng các giống quế địa phương chưa được cải thiện, dẫn đến năng suất thấp và chất lượng không ổn định. Cần có những chương trình nghiên cứu và phát triển giống quế để tạo ra các giống có năng suất cao, chất lượng tốt, khả năng chống chịu sâu bệnh tốt và phù hợp với điều kiện sinh thái của từng vùng. Việc sử dụng giống quế chất lượng cao sẽ giúp nâng cao hiệu quả kinh tế cho người trồng và tăng tính cạnh tranh của sản phẩm quế trên thị trường.

2.2. Kỹ thuật trồng và chăm sóc quế Cinnamomum cassia hiệu quả

Kỹ thuật trồng và chăm sóc quế đóng vai trò quan trọng trong việc đảm bảo năng suất và chất lượng của cây trồng. Các kỹ thuật như chuẩn bị đất, chọn cây giống, bón phân, tưới nước, phòng trừ sâu bệnh cần được thực hiện đúng quy trình và phù hợp với điều kiện địa phương. Việc áp dụng các kỹ thuật tiên tiến như trồng quế theo tiêu chuẩn VietGAP, sử dụng phân bón hữu cơ, và quản lý dịch hại tổng hợp (IPM) sẽ giúp nâng cao hiệu quả sản xuất và bảo vệ môi trường. Đào tạo và chuyển giao kỹ thuật cho người trồng là cần thiết để đảm bảo họ có thể áp dụng các phương pháp canh tác hiệu quả.

2.3. Hướng dẫn chọn đất và khí hậu phù hợp để trồng quế

Việc lựa chọn đất và khí hậu phù hợp là yếu tố then chốt để đảm bảo sự sinh trưởng và phát triển tốt của cây quế. Cây quế thích hợp với đất tơi xốp, thoát nước tốt và giàu dinh dưỡng. Khí hậu ấm áp, ẩm ướt với lượng mưa đều đặn là điều kiện lý tưởng cho sự phát triển của cây quế. Trước khi trồng, cần phải khảo sát kỹ lưỡng điều kiện đất đai và khí hậu của vùng để đảm bảo rằng nó phù hợp với yêu cầu sinh thái của cây quế. Nếu cần thiết, có thể cải tạo đất và tạo điều kiện vi khí hậu thuận lợi để tăng khả năng thành công của việc trồng quế.

III. Nghiên Cứu Đặc Điểm Sinh Học Cây Quế Cinnamomum cassia

Nghiên cứu đặc điểm sinh học của quế là cơ sở quan trọng để phát triển các biện pháp canh tác phù hợp. Luận án này tập trung vào nghiên cứu các đặc điểm hình thái, vật hậu, sinh thái, đặc điểm di truyền và đặc điểm tinh dầu quế. Các nghiên cứu này giúp hiểu rõ hơn về sự thích nghi của quế với các vùng sinh thái khác nhau, từ đó đưa ra các giải pháp chọn giống và kỹ thuật canh tác tối ưu. Nghiên cứu của Tạ Minh Quang tại các vùng trồng quế trọng điểm ở Bắc Bộ, Bắc Trung Bộ và Nam Trung Bộ đã cung cấp những thông tin quý giá về đặc điểm sinh học của quế ở các vùng này.

3.1. Đặc điểm hình thái của cây quế Cinnamomum cassia

Nghiên cứu về hình thái thân, lá, hoa, quả và hạt quế cung cấp thông tin quan trọng để nhận biết và phân loại các giống quế khác nhau. Các đặc điểm này có thể khác nhau tùy thuộc vào vùng sinh thái và giống quế. Việc nắm vững các đặc điểm hình thái giúp người trồng lựa chọn giống quế phù hợp với điều kiện địa phương và mục tiêu sản xuất. Ví dụ, kích thước lá và hình dạng thân có thể ảnh hưởng đến năng suất và chất lượng vỏ quế.

3.2. Nghiên cứu đặc điểm di truyền của cây quế Cinnamomum cassia

Phân tích di truyền giúp xác định sự đa dạng di truyền của các giống quế, từ đó lựa chọn các giống có tiềm năng năng suất và chất lượng cao. Các kỹ thuật phân tích DNA như ISSR và giải trình tự gen được sử dụng để đánh giá sự khác biệt di truyền giữa các giống quế ở các vùng sinh thái khác nhau. Kết quả phân tích di truyền có thể được sử dụng để lai tạo và tạo ra các giống quế mới có ưu điểm vượt trội. Nghiên cứu cũng chỉ ra sự khác biệt về di truyền giữa các quần thể quế ở các khu vực khác nhau.

3.3. Nghiên cứu về vật hậu và chu kỳ sai quả của cây quế Cinnamomum cassia

Nghiên cứu về vật hậu và chu kỳ sai quả của quế cung cấp thông tin quan trọng để lập kế hoạch thu hoạch và quản lý rừng quế. Các pha vật hậu như ra hoa, kết quả, rụng lá có thể khác nhau tùy thuộc vào vùng sinh thái và giống quế. Việc nắm vững chu kỳ sai quả giúp người trồng dự đoán sản lượng và thời điểm thu hoạch, từ đó tối ưu hóa hiệu quả sản xuất. Nghiên cứu đã chỉ ra sự khác biệt về chu kỳ sai quả giữa các vùng trồng quế khác nhau.

IV. Phương Pháp Nhân Giống Vô Tính Quế Cinnamomum cassia Hiệu Quả

Nhân giống vô tính bằng phương pháp giâm hom là một phương pháp hiệu quả để bảo tồn và nhân nhanh các giống quế có giá trị. Nghiên cứu này tập trung vào các yếu tố ảnh hưởng đến khả năng ra rễ và sinh trưởng của hom giâm, bao gồm thời vụ cắt trẻ hóa, tuổi cây mẹ, nồng độ chất điều hòa sinh trưởng và giá thể. Kết quả nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học để tối ưu hóa quy trình nhân giống vô tính quế, từ đó cung cấp đủ cây giống chất lượng cao cho các vùng trồng quế.

4.1. Ảnh hưởng của thời vụ cắt trẻ hóa đến hom giống quế Cinnamomum cassia

Thời vụ cắt trẻ hóa cây mẹ có ảnh hưởng lớn đến chất lượng chồi vượt lấy hom và khả năng ra rễ của hom giâm. Nghiên cứu đã xác định thời vụ cắt trẻ hóa phù hợp để đảm bảo chồi vượt có chất lượng tốt và hom giâm có khả năng ra rễ cao. Việc lựa chọn thời vụ cắt trẻ hóa đúng thời điểm giúp tăng hiệu quả nhân giống và giảm chi phí sản xuất cây giống. Thời điểm cắt tỉa cần phải được tính toán kỹ lưỡng.

4.2. Tác động của chất điều hòa sinh trưởng lên rễ quế Cinnamomum cassia

Chất điều hòa sinh trưởng, đặc biệt là IBA (Indole-3-butyric acid), có vai trò quan trọng trong việc kích thích ra rễ của hom giâm. Nghiên cứu đã xác định nồng độ IBA tối ưu để đảm bảo hom giâm ra rễ nhanh và mạnh. Việc sử dụng chất điều hòa sinh trưởng đúng liều lượng và phương pháp giúp tăng tỷ lệ thành công của việc nhân giống vô tính quế. Cần tuân thủ đúng hướng dẫn sử dụng.

4.3. Chọn giá thể và phương pháp giâm hom tối ưu cho quế

Giá thể và phương pháp giâm hom ảnh hưởng đến khả năng giữ ẩm, thông thoáng và cung cấp dinh dưỡng cho hom giâm, từ đó ảnh hưởng đến khả năng ra rễ và sinh trưởng của hom. Nghiên cứu đã so sánh các loại giá thể khác nhau và xác định giá thể phù hợp nhất cho việc nhân giống quế. Phương pháp giâm hom cũng cần được lựa chọn sao cho đảm bảo hom được cung cấp đủ ánh sáng, độ ẩm và không bị nhiễm bệnh. Kết quả nghiên cứu đã chỉ ra sự khác biệt rõ rệt về hiệu quả ra rễ và sinh trưởng giữa các phương pháp giâm hom khác nhau.

V. Biện Pháp Kỹ Thuật Trồng Thâm Canh Quế Cinnamomum cassia Năng Suất Cao

Để nâng cao năng suất và chất lượng rừng trồng quế, cần áp dụng các biện pháp kỹ thuật thâm canh phù hợp. Nghiên cứu này tập trung vào tiêu chuẩn cây con đem trồng và ảnh hưởng của phân bón thúc đến sinh trưởng của quế. Kết quả nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học để xây dựng quy trình trồng và chăm sóc quế hiệu quả, từ đó tăng thu nhập cho người trồng và đảm bảo nguồn cung nguyên liệu ổn định cho các ngành công nghiệp.

5.1. Tiêu chuẩn cây con giống quế Cinnamomum cassia trước khi trồng

Tiêu chuẩn cây con là yếu tố quan trọng đảm bảo tỷ lệ sống và sinh trưởng tốt của cây quế sau khi trồng. Nghiên cứu đã xác định các tiêu chuẩn về chiều cao, đường kính gốc, số lượng lá và hệ rễ của cây con đạt tiêu chuẩn. Việc lựa chọn cây con đạt tiêu chuẩn giúp giảm thiểu rủi ro và tăng khả năng thành công của việc trồng quế. Cần có quy trình kiểm tra chất lượng cây con nghiêm ngặt.

5.2. Ảnh hưởng của phân bón thúc tới sinh trưởng cây quế Cinnamomum cassia

Bón phân thúc là một biện pháp quan trọng để cung cấp dinh dưỡng cho cây quế trong giai đoạn đầu sinh trưởng. Nghiên cứu đã đánh giá ảnh hưởng của các loại phân bón khác nhau đến sinh trưởng của quế và xác định liều lượng phân bón tối ưu. Việc bón phân thúc đúng cách giúp cây quế phát triển nhanh, khỏe mạnh và tăng khả năng chống chịu sâu bệnh. Cần lựa chọn loại phân bón phù hợp.

5.3. Đề xuất các biện pháp kỹ thuật trồng thâm canh quế Cinnamomum cassia

Nghiên cứu đã đề xuất một số biện pháp kỹ thuật trồng thâm canh quế nhằm nâng cao năng suất và chất lượng rừng trồng. Các biện pháp này bao gồm: lựa chọn giống quế phù hợp với vùng sinh thái, chuẩn bị đất kỹ lưỡng, bón phân cân đối, tưới nước đầy đủ, phòng trừ sâu bệnh kịp thời và tỉa cành tạo tán. Việc áp dụng đồng bộ các biện pháp này giúp tạo ra những khu rừng quế có năng suất cao, chất lượng tốt và mang lại hiệu quả kinh tế cao cho người trồng. Các kỹ thuật này cần được phổ biến rộng rãi.

VI. Kết Luận và Triển Vọng Nghiên Cứu và Phát Triển Cây Quế

Nghiên cứu về đặc điểm sinh học và kỹ thuật trồng thâm canh quế đã cung cấp những thông tin khoa học quan trọng để phát triển ngành trồng quế bền vững tại Việt Nam. Cần tiếp tục nghiên cứu sâu rộng hơn về các giống quế địa phương, kỹ thuật nhân giống và thâm canh, cũng như thị trường tiêu thụ quế. Sự hợp tác giữa các nhà khoa học, doanh nghiệp và người trồng là yếu tố then chốt để đưa ngành trồng quế Việt Nam lên một tầm cao mới.

6.1. Các giống quế Cinnamomum cassia có triển vọng tại Việt Nam

Nghiên cứu đã xác định được một số giống quế có triển vọng về năng suất và chất lượng tinh dầu tại các vùng sinh thái khác nhau. Các giống này cần được tiếp tục khảo nghiệm và đánh giá để lựa chọn ra những giống tốt nhất để nhân rộng sản xuất. Việc sử dụng giống quế có chất lượng cao là yếu tố then chốt để nâng cao hiệu quả kinh tế của việc trồng quế. Các giống triển vọng cần được nhân rộng.

6.2. Hướng phát triển bền vững cho cây quế Cinnamomum cassia

Để phát triển ngành trồng quế bền vững, cần chú trọng đến các yếu tố môi trường, xã hội và kinh tế. Cần khuyến khích các phương pháp canh tác thân thiện với môi trường, bảo tồn đa dạng sinh học và đảm bảo quyền lợi của người trồng quế. Việc xây dựng chuỗi giá trị quế từ sản xuất đến chế biến và tiêu thụ giúp tăng giá trị gia tăng và đảm bảo lợi ích cho tất cả các bên liên quan. Phát triển bền vững là mục tiêu quan trọng.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Tính cấp thiết và khoảng trống nghiên cứu

Quế (Cinnamomum cassia BL.) là loài cây lâm sản ngoài gỗ có giá trị kinh tế cao, giữ vị trí hàng đầu trong kim ngạch xuất khẩu lâm sản ngoài gỗ của Việt Nam. Vỏ và tinh dầu Quế được sử dụng rộng rãi trong y học cổ truyền, công nghiệp dược phẩm hiện đại, thực phẩm và hóa mỹ phẩm. Tại Việt Nam, Quế được gây trồng tập trung tại ba vùng sinh thái chính: vùng Đông Bắc Bộ (trọng tâm là Lào Cai, Yên Bái), vùng Bắc Trung Bộ (Thanh Hóa, Nghệ An) và vùng Nam Trung Bộ (Quảng Nam, Quảng Ngãi). Tính đến tháng 12 năm 2021, tổng diện tích trồng Quế trên cả nước đạt khoảng 162.721 ha đến 162.993 ha (trong đó có trên 150.728 ha rừng trồng tập trung).

Mặc dù diện tích trồng mở rộng, năng suất vỏ và chất lượng tinh dầu rừng trồng Quế tại nhiều địa phương vẫn chưa tương xứng với tiềm năng. Tác giả luận án chỉ ra các khoảng trống khoa học và thực tiễn:

1. Các nghiên cứu trước đây về đặc điểm sinh học của cây Quế ở các vùng sinh thái chưa được thực hiện một cách đồng bộ và có hệ thống, đặc biệt là các dẫn liệu về vật hậu, sinh thái lập địa, tính đa dạng di truyền bằng chỉ thị sinh học phân tử và phân tích thành phần hóa học của tinh dầu.
2. Công tác chọn giống Quế chủ yếu dừng lại ở mức độ tuyển chọn cây trội ngoài tự nhiên hoặc khảo nghiệm xuất xứ ban đầu; chưa thực hiện bài bản việc khảo nghiệm hậu thế các gia đình cây trội ở cả ba vùng sinh thái nhằm xác định các dòng, gia đình có năng suất và chất lượng tinh dầu cao.
3. Kỹ thuật nhân giống vô tính bằng phương pháp giâm hom chưa được chuẩn hóa về các thông số kỹ thuật như thời vụ cắt trẻ hóa tạo chồi, tuổi cây mẹ lấy hom, nồng độ chất điều hòa sinh trưởng và loại giá thể.
4. Kỹ thuật trồng rừng thâm canh còn thiếu cơ sở thực nghiệm định lượng; người dân chủ yếu trồng quảng canh, sử dụng cây con chưa chuẩn hóa và không bón phân thúc trong giai đoạn rừng non 3 năm đầu, dẫn đến tỷ lệ sống và tốc độ sinh trưởng chưa đạt yêu cầu.

Do đó, đề tài luận án "Nghiên cứu một số đặc điểm sinh học và kỹ thuật trồng thâm canh Quế (Cinnamomum cassia BL.) tại ba vùng sinh thái chính của Việt Nam" do Nghiên cứu sinh Tạ Minh Quang thực hiện tại Trường Đại học Lâm nghiệp (bảo vệ năm 2023, chuyên ngành Lâm sinh, mã số 9.05) là công trình giải quyết các khoảng trống trên. Luận án kế thừa mô hình và một phần số liệu từ đề tài khoa học công nghệ cấp bộ giai đoạn 2017–2021 do TS. Phan Văn Thắng làm chủ nhiệm.

Mục tiêu nghiên cứu

• Mục tiêu chung: Bổ sung cơ sở khoa học nhằm phát triển rừng trồng thâm canh, nâng cao năng suất vỏ và chất lượng tinh dầu Quế tại ba vùng sinh thái chính của Việt Nam, góp phần nâng cao thu nhập cho người trồng rừng.
• Mục tiêu cụ thể:
  1. Bổ sung được một số đặc điểm sinh học của loài Quế (Cinnamomum cassia BL.) trồng tại ba vùng sinh thái chính.
  2. Chọn được giống Quế có năng suất vỏ và chất lượng tinh dầu cao thông qua xác định các gia đình cây trội có triển vọng trong các khảo nghiệm hậu thế ở ba vùng sinh thái.
  3. Xác định được các biện pháp kỹ thuật nhân giống vô tính bằng phương pháp giâm hom Quế.
  4. Bước đầu xác định và bổ sung được một số biện pháp kỹ thuật trồng thâm canh Quế (tiêu chuẩn cây con, phân bón thúc) ở ba vùng sinh thái chính.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

• Đối tượng nghiên cứu: Loài Quế (Cinnamomum cassia BL.) tại các tỉnh thuộc ba vùng sinh thái chính.
• Phạm vi không gian (địa bàn nghiên cứu):
  • Nghiên cứu đặc điểm sinh học và chọn cây trội tại 6 tỉnh đại diện cho 3 vùng: Lào Cai, Yên Bái (Bắc Bộ); Thanh Hóa, Nghệ An (Bắc Trung Bộ); Quảng Nam, Quảng Ngãi (Nam Trung Bộ).
  • Bố trí khảo nghiệm hậu thế và thí nghiệm trồng thâm canh tại 3 huyện đại diện: huyện Bảo Yên (tỉnh Lào Cai), huyện Quế Phong (tỉnh Nghệ An) và huyện Nam Trà My (tỉnh Quảng Nam).
  • Bố trí thí nghiệm nhân giống vô tính bằng giâm hom tại huyện Văn Yên (tỉnh Yên Bái) và huyện Bảo Yên (tỉnh Lào Cai).
• Phạm vi thời gian: Thu thập số liệu và theo dõi thí nghiệm trong giai đoạn từ năm 2017 đến năm 2022.

---

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Các hướng nghiên cứu trên thế giới

1. Phân loại thực vật và hình thái: Chi Cinnamomum có hơn 300 loài phân bố ở vùng nhiệt đới và cận nhiệt đới (Van Der Werff et al., 1996). 4 loài chính được trồng thương mại gồm C. verum (Sri Lanka), C. cassia / C. aromaticum (Trung Quốc, Việt Nam), C. burmannii (Indonesia) và C. tamala (Ấn Độ) (P. Nirmal Babu, 2004). Đặc điểm nhận biết và phân loại dựa trên 4 chỉ tiêu: chiều dài gân lá, lông mặt lá, đế quả và số lượng tế bào bao phấn (Kostermans, 1961; Ravindran et al., 2004; Balasubramanian et al., 1993). Ravindran et al. (2004) ghi nhận lá C. verum dài trung bình 13 cm, rộng 5,1 cm; trong khi lá C. cassia dài trung bình 16,25 cm, rộng 3,8 cm.
2. Đặc điểm phân bố và sinh thái: C. cassia phân bố tự nhiên ở Nam Trung Quốc (Quảng Đông, Quảng Tây) ở độ cao dưới 300 m, nhiệt độ trung bình năm 22°C, lượng mưa trung bình 1.250 mm/năm (Nguyen Kim Dao, 2004). C. verum thích nghi từ vùng bán khô hạn đến ẩm, nhiệt độ 20–30°C, lượng mưa trên 1.500 mm (Ranatunga et al., 2004).
3. Đa dạng di truyền: Govinden et al. (2007) dùng 11 mồi RAPD phân biệt C. camphora và C. verum (kích thước băng 400–3.800 bp). Miss J. (2010) tại Thái Lan sử dụng 10 mồi RAPD trên 73 mẫu Quế thuộc 17 loài, thu 78 băng ADN (tỷ lệ đa hình 96,15%), hệ số tương đồng di truyền dao động 0,397–0,987. Sandigawad et al. (2011) tại Nam Ấn Độ dùng 40 chỉ thị RAPD phân tích 8 loài chi Cinnamomum, thu 111 băng ADN (98% đa hình, hệ số tương đồng 0,17–0,81).
4. Thành phần hóa học tinh dầu: Thành phần chính trong tinh dầu vỏ C. cassia là cinnamaldehyde (chiếm 70–95%) (Mallavarapu et al., 1995; Wijesekera et al., 2004). Madan et al. (2004) phân tích tinh dầu C. cassia bằng GLC xác định 35 thành phần hóa học khác nhau, phân biệt rõ với tinh dầu C. verum vốn giàu eugenol (65–92%).
5. Chọn giống và kỹ thuật gây trồng: Sri Lanka chọn được 19 giống từ 210 cây trội C. verum (Ravindran, 2004). Ấn Độ lưu giữ 300 dòng Quế tại Viện Cây gia vị và 263 dòng tại ĐH Nông nghiệp Kerala, chọn được các dòng Navashree (SL 63), Nithyashree (IN 189), C1, D2, D3 (Krishnamoorthy et al., 1996, 2004). Về kỹ thuật trồng, Sri Lanka trồng mật độ 10.000 cây/ha, bón thúc NPK (23-7-15) từ 200–600 kg/ha trong 3 năm đầu (Ranatunga et al., 2004); Ấn Độ trồng mật độ 1.660 cây/ha (2x3 m), bón NPK (15-15-15) 200–600 kg/ha (Akahil et al., 2004).

Các hướng nghiên cứu tại Việt Nam

1. Phân loại và định danh: Lecomte (1907–1914), Trần Hợp (1984, 1991), Đỗ Tất Lợi (1985), Võ Văn Chi (1997), Lê Công Sơn (2013), Nguyen Kim Dao (2004), Nguyễn Huy Sơn và Phạm Văn Tuấn (2006) đều xác định loài Quế gây trồng chủ yếu ở miền Bắc và miền Trung là Cinnamomum cassia. Giấy chứng nhận chỉ dẫn địa lý cho Quế Văn Yên (Quyết định số 01/QĐ-SHTT, 2010), Quế Trà My (Quyết định số 2293/QĐ-SHTT, 2011) và Quế Trà Bồng (Quyết định số 4525/QĐ-SHTT, 2000) đều công bố tên khoa học là Cinnamomum cassia.
2. Sinh thái và sinh trưởng: Hoàng Cầu (1993), Đỗ Thanh Hoa (1977), Ngô Đình Quế et al. (1995), Nguyễn Huy Sơn (2014) chỉ rõ C. cassia ưa khí hậu nhiệt đới ẩm, lượng mưa trên 2.000 mm/năm, độ ẩm không khí trên 80%, đất feralit dày, thoát nước tốt. Trần Hợp (1984) giải tích thân cây 45 tuổi chia sinh trưởng Quế thành 3 giai đoạn: dưới 10 tuổi (tăng trưởng đường kính 1,0 cm/năm), 10–30 tuổi (ổn định tương đối, đường kính tăng 0,7 cm/năm) và trên 30 tuổi (tăng trưởng chậm lại, đường kính tăng 0,24 cm/năm).
3. Đa dạng di truyền: Hà Thị Phúc et al. (2015) nghiên cứu Quế tại Mã Đà và Cát Tiên bằng chỉ thị RAPD. Lưu Cảnh Trung et al. (2016) nghiên cứu 32 mẫu Quế tại Thường Xuân (Thanh Hóa), Quỳ Châu (Nghệ An) và Văn Yên (Yên Bái), xác định hệ số tương đồng di truyền dao động từ 0,67 đến 0,91.
4. Chọn giống và nhân giống: Lê Đình Khả et al. (2003) chọn 19 cây trội tại Yên Bái. Phạm Văn Tuấn và Nguyễn Huy Sơn (2005, 2007) chọn 75 cây trội và thực hiện khảo nghiệm xuất xứ tại Văn Yên và Bắc Trà My với 6 xuất xứ. Lưu Cảnh Trung et al. (2016) chọn 47 cây trội Quế Thanh Hóa và khảo nghiệm 40 dòng ghép vô tính tại Xuân Liên. Về nhân giống, phương pháp gieo hạt được Nguyễn Huy Sơn et al. (2001) hoàn thiện; nhân giống bằng ghép nêm được Phạm Văn Tuấn và Nguyễn Đình Hải (2004) ghi nhận đạt tỷ lệ sống 55,6–63,3%; giâm hom được thử nghiệm bởi Trần Kiến Hanh (1975), Nguyễn Thị The (1996), Lê Thanh Chiến et al. (2000), Phạm Văn Tuấn và Nguyễn Huy Sơn (2007).
5. Kỹ thuật trồng và hàm lượng tinh dầu: Quy phạm QPN 04 TCN 23:2000 (Bộ NN&PTNT), TCVN 13358-1:2021 và Quyết định 14/QĐ-BNN-TCLN (2022) hướng dẫn kỹ thuật gieo ươm, trồng và chăm sóc Quế. Về tinh dầu, Đỗ Tất Lợi (1985), Nguyễn Mê Linh et al. (1989), Trần Quốc Túy et al. (2002), Bùi Văn Minh (2000) ghi nhận hàm lượng tinh dầu trong vỏ Quế Việt Nam đạt từ 1,12% đến 5%, hàm lượng aldehyd cinnamic đạt từ 65% đến 95%, hàm lượng coumarin dao động 1,2–3,3%.

Tỉnh trọng điểm trồng Quế	Diện tích tập trung (ha)	Diện tích phân tán (ha)	Tổng diện tích (ha)	Cơ quan cung cấp số liệu (năm 2021)
Yên Bái	79.544	478	80.022	Chi cục Kiểm lâm Yên Bái
Lào Cai	39.800	200	40.000	Sở NN&PTNT Lào Cai
Thái Nguyên	8.300	100	8.400	Sở NN&PTNT Thái Nguyên
Quảng Ngãi	5.700	400	6.100	Chi cục Kiểm lâm Quảng Ngãi
Quảng Nam	5.770	0	5.770	Chi cục Kiểm lâm Quảng Nam
Bắc Kạn	5.980	0	5.980	Sở NN&PTNT Bắc Kạn
Lai Châu	5.850	0	5.850	Chi cục Kiểm lâm Lai Châu
Cao Bằng	4.175	500	4.675	Sở NN&PTNT Cao Bằng
Tuyên Quang	2.050	0	2.050	Sở NN&PTNT Tuyên Quang
Thanh Hóa	1.563	0	1.563	Chi cục Kiểm lâm Thanh Hóa
Hà Giang	1.136	0	1.136	Sở NN&PTNT Hà Giang
Quảng Ninh	310	890	1.200	Chi cục Kiểm lâm Quảng Ninh
Nghệ An	294	459	753	Chi cục Kiểm lâm Nghệ An
Tổng cộng	150.728	11.993	162.721

Khoảng trống luận án lựa chọn giải quyết

Luận án tập trung giải quyết đồng bộ: (1) Bổ sung dữ liệu sinh học phân tử qua 8 chỉ thị ISSR và trình tự 2 vùng gen lục lạp (rpoB, matK), liên hệ với biến động hình thái, lập địa và hóa học tinh dầu Quế tại 3 miền; (2) Tuyển chọn cây trội và khảo nghiệm hậu thế các gia đình cây trội tại cả 3 vùng đại diện; (3) Xây dựng quy trình kỹ thuật giâm hom chồi vượt trẻ hóa; (4) Khảo nghiệm thực nghiệm tiêu chuẩn cây giống (tuổi cây, bầu đất/rễ trần) và công thức phân bón thúc trong 3 năm đầu cho rừng trồng thâm canh.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Cơ sở lý thuyết và khung tiếp cận

Nghiên cứu được thiết kế dựa trên các nguyên lý lâm sinh học, di truyền học số lượng và sinh thái học thực nghiệm:

• Tiếp cận kế thừa: Khai thác dữ liệu từ các đề tài nghiên cứu nguồn gen cây Quế trước đây tại Viện Khoa học Lâm nghiệp Việt Nam và Trung tâm Nghiên cứu Lâm sản ngoài gỗ.
• Tiếp cận hệ thống và đa ngành: Kết hợp giữa lâm sinh (hình thái, sinh thái, sinh trưởng rừng), công nghệ sinh học phân tử (chỉ thị DNA, giải trình tự gen) và hóa hợp chất thiên nhiên (sắc ký khí phân tích tinh dầu).
• Tiếp cận sinh thái thực nghiệm: Triển khai các thí nghiệm đồng bộ tại hiện trường thuộc ba vùng sinh thái đại diện cho miền Bắc, Bắc Trung Bộ và Nam Trung Bộ.

Phương pháp nghiên cứu cụ thể

1. Phương pháp nghiên cứu đặc điểm sinh học

• Hình thái: Tại mỗi tỉnh (Lào Cai, Yên Bái, Thanh Hóa, Nghệ An, Quảng Nam, Quảng Ngãi), chọn 6 cây Quế tiêu chuẩn ở tuổi 30 (tổng số 36 cây tiêu chuẩn). Thu hái 5 lá bánh tẻ ở giữa tán, 5 hoa, 5 quả, 5 hạt đặc trưng trên mỗi cây để đo đếm kích thước (chiều dài, chiều rộng), lập tiêu bản và mô tả hình thái thân, vỏ.
• Phân tích di truyền phân tử: Thu mẫu lá bánh tẻ từ 56 cây Quế 30 tuổi tại 6 tỉnh (bảo quản trong bình Nitơ lỏng). Chiết xuất DNA tổng số và thực hiện phản ứng PCR với 8 mồi ISSR. Giải trình tự nucleotide của 2 vùng gen lục lạp rpoB và matK. Xử lý số liệu đa dạng di truyền và vẽ cây phân loại bằng phần mềm NTSYS 2.1.

STT	Tên mồi	Trình tự mồi (5' - 3')	Số lượng mẫu phân tích theo tỉnh
1	ISSR 49	(GA)8T	Lào Cai: 8 mẫu (LC1 đến LC8)
2	ISSR 50	TT(CA)8	Yên Bái: 10 mẫu (YB1 đến YB10)
3	ISSR 51	(GA)8A	Thanh Hóa: 8 mẫu (TH1 đến TH9)
4	ISSR 52	(GA)8A	Nghệ An: 10 mẫu (NA1 đến NA10)
5	ISSR 53	(CT)8G	Quảng Nam: 10 mẫu (QN1 đến QN10)
6	ISSR 54	(TC)8G	Quảng Ngãi: 10 mẫu (QNG1 đến QNG10)
7	ISSR 55	(AC)8T	Tổng số mẫu: 56 mẫu
8	ISSR 56	(AC)8G

• Đặc điểm sinh thái, vật hậu và tinh dầu: Điều tra lập địa, đào phẫu diện đất phân tích tính chất lý hóa đất. Theo dõi các pha phát dục vật hậu và chu kỳ sai quả theo mùa. Chưng cất lôi cuốn hơi nước để xác định hàm lượng tinh dầu vỏ và lá; định lượng thành phần hợp chất hữu cơ bằng sắc ký khí ghép nối khối phổ (GC-MS).

2. Phương pháp chọn giống và khảo nghiệm hậu thế

• Chọn cây trội dự tuyển và cây trội chính thức dựa trên các chỉ tiêu sinh trưởng ($D_{1,3}$, $H_{vn}$, $H_{dc}$, $D_t$), khối lượng vỏ khô/cây ($P_b$), độ dày vỏ ($T_{1,3}$) và hàm lượng tinh dầu, hàm lượng cinnamaldehyde.
• Thiết kế khảo nghiệm hậu thế các gia đình cây trội tại Bảo Yên (Lào Cai), Quế Phong (Nghệ An) và Nam Trà My (Quảng Nam) theo khối ngẫu nhiên hoàn chỉnh, có lặp lại.

3. Phương pháp nghiên cứu nhân giống vô tính bằng giâm hom

Bố trí 4 khối thí nghiệm tại vườn ươm:

• Thí nghiệm thời vụ cắt trẻ hóa tạo chồi lấy hom.
• Thí nghiệm tuổi cây mẹ cắt trẻ hóa tạo chồi vượt.
• Thí nghiệm nồng độ chất điều hòa sinh trưởng IBA (Indole-3-butyric acid) kích thích ra rễ sau 10 tuần giâm.
• Thí nghiệm các công thức giá thể và phương pháp giâm hom đến tỷ lệ ra rễ và sinh trưởng của hom giâm sau 6 tháng.

4. Phương pháp nghiên cứu kỹ thuật trồng thâm canh

• Thí nghiệm tiêu chuẩn cây con đem trồng: So sánh cây con có bầu và cây con rễ trần ở 2 cấp tuổi (12 tháng tuổi và 24 tháng tuổi) tại Bảo Yên, Quế Phong và Nam Trà My.
• Thí nghiệm phân bón thúc: Thử nghiệm các công thức phân bón (đối chứng không bón, bón phân NPK, bón kết hợp phân NPK và phân vi sinh) trong 3 năm đầu tại 3 địa bàn trên.

5. Phương pháp xử lý số liệu

Sử dụng các thuật toán thống kê sinh học trong lâm nghiệp: tính giá trị trung bình ($\bar{X}$), sai tiêu chuẩn ($SE$), hệ số biến động ($S%$), phân tích phương sai (ANOVA), kiểm tra sai khác giữa các giá trị trung bình bằng trắc nghiệm LSD hoặc Duncan ở mức ý nghĩa $p < 0,05$ ($Sig.$) trên các phần mềm thống kê chuyên dụng.

---

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Tổng quan vấn đề nghiên cứu

Chương 1 hệ thống hóa các tư liệu nghiên cứu trong và ngoài nước về chi Quế và loài Cinnamomum cassia. Nội dung chương làm rõ nguồn gốc phân loại, các nghiên cứu hình thái, đặc điểm phân bố sinh thái, kỹ thuật nhân giống hữu tính và vô tính, kỹ thuật canh tác và các phân tích hóa học về tinh dầu. Tác giả phân tích số liệu thống kê diện tích rừng Quế của 13 tỉnh trọng điểm năm 2021 (Bảng 1.1), phân tích các quy phạm kỹ thuật hiện hành (QPN 04 TCN 23:2000, TCVN 13358-1:2021, Quyết định 14/QĐ-BNN-TCLN) và nêu bật các hạn chế trong nghiên cứu chọn giống hậu thế, kỹ thuật giâm hom và kỹ thuật bón phân thúc rừng non.

Chương 2: Nội dung và phương pháp nghiên cứu

Chương 2 trình bày chi tiết sơ đồ khối 5 nội dung nghiên cứu (Hình 2.1) cùng các quy trình thu thập mẫu vật ngoài thực địa và thao tác phòng thí nghiệm. Tác giả xác định các tiêu chí tuyển chọn 36 cây tiêu chuẩn 30 tuổi tại 6 tỉnh, lập bảng danh mục 56 mẫu DNA (Bảng 2.1), bảng trình tự 8 mồi ISSR (Bảng 2.2), danh mục hóa chất tách chiết Sorbitol/Tris/EDTA (Bảng 2.3), thành phần phản ứng PCR (Bảng 2.4). Chương cũng mô tả sơ đồ bố trí các ô tiêu chuẩn khảo nghiệm hậu thế (Hình 2.2) và các công thức thí nghiệm giâm hom, thí nghiệm thâm canh cây con và phân bón.

Chương 3: Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Chương 3 là phần thực nghiệm trọng tâm của luận án, được chia thành các nhóm nội dung:

1. Đặc điểm sinh học của các giống Quế ở 3 vùng sinh thái

• Hình thái và sinh trưởng: Đo đếm kích thước lá cho thấy sự sai khác có ý nghĩa thống kê giữa các vùng (Bảng 3.1, Bảng 3.2). Kích thước quả và hạt cũng có sự biến động nhẹ giữa các xuất xứ Bắc Bộ, Bắc Trung Bộ và Nam Trung Bộ (Bảng 3.3, Bảng 3.4). Các chỉ tiêu sinh trưởng ($D_{1,3}$, $H_{vn}$) của Quế 30 tuổi phản ánh khả năng tích lũy sinh khối khác nhau tùy thuộc điều kiện lập địa từng vùng (Bảng 3.5, Hình 3.1, 3.2, 3.3, 3.4, 3.5).
• Đa dạng di truyền: 8 chỉ thị ISSR phân tích trên 56 mẫu tạo ra các băng DNA rõ nét (Bảng 3.6, Hình 3.6, Hình 3.7). Chỉ số đa dạng di truyền được tính toán chi tiết cho từng xuất xứ và từng quần thể (Bảng 3.7, Bảng 3.8). Cây phân loại di truyền (Hình 3.8) chia các mẫu nghiên cứu thành các nhánh phản ánh mối quan hệ nguồn gốc địa lý. Trình tự nucleotide của 2 vùng gen lục lạp rpoB (Bảng 3.9) và matK (Bảng 3.10) cho thấy mức độ tương đồng di truyền rất cao giữa các xuất xứ, khẳng định tất cả các mẫu Quế trồng tại 3 vùng đều thuộc cùng loài Cinnamomum cassia.
• Đặc điểm sinh thái và vật hậu: Tổng hợp đặc điểm địa hình, nhiệt độ, lượng mưa, số ngày ẩm (Bảng 3.11, Bảng 3.12, Hình 3.9). Phân tích phẫu diện đất chỉ ra các chỉ tiêu lý hóa học (pH, mùn, đạm tổng số, thành phần cơ giới) của đất feralit trồng Quế ở 3 vùng (Bảng 3.13, Hình 3.10). Theo dõi vật hậu xác định thời gian ra chồi, nở hoa và quả chín (Bảng 3.14, Hình 3.11), cùng chu kỳ sai quả cách năm của Quế (Bảng 3.15).
• Hóa học tinh dầu: Hàm lượng tinh dầu trong vỏ thân và lá có sự biến động rõ rệt giữa 3 vùng sinh thái (Bảng 3.16, Hình 3.12). Phân tích sắc ký khí khối phổ (GC-MS) xác định thành phần hóa học chính (Bảng 3.17), trong đó hợp chất cinnamaldehyde luôn chiếm tỷ lệ ưu thế vượt trội, đồng thời kiểm tra sự sai khác thành phần tinh dầu giữa các vùng (Bảng 3.18).

2. Chọn cây trội và khảo nghiệm hậu thế

• Đánh giá cây trội dự tuyển và xác định danh sách cây trội chính thức tại vùng Bắc Bộ (Bảng 3.19), Bắc Trung Bộ (Bảng 3.20) và Nam Trung Bộ (Bảng 3.21) dựa trên các tiêu chí sinh trưởng vượt trội và hàm lượng tinh dầu cao.
• Kết quả khảo nghiệm hậu thế các gia đình cây trội tại 3 điểm thí nghiệm:
  • Khảo nghiệm tại Bảo Yên, Lào Cai (Bảng 3.22).
  • Khảo nghiệm tại Quế Phong, Nghệ An (Bảng 3.23).
  • Khảo nghiệm tại Nam Trà My, Quảng Nam (Bảng 3.24).
• Luận án đã sàng lọc và xác định được 28 gia đình cây trội có triển vọng sinh trưởng nhanh và chất lượng tinh dầu cao (vùng Bắc Bộ: 10 gia đình; vùng Bắc Trung Bộ: 9 gia đình; vùng Nam Trung Bộ: 9 gia đình).

3. Kỹ thuật nhân giống vô tính bằng giâm hom

• Thời vụ cắt chồi tạo trẻ hóa: Xác định thời điểm cắt tỉa thích hợp để cây mẹ ra chồi vượt khỏe mạnh, đủ tiêu chuẩn làm hom (Bảng 3.25).
• Tuổi cây mẹ: Khảo sát ảnh hưởng của tuổi cây mẹ lấy hom đến tỷ lệ ra rễ sau 6 tháng giâm (Bảng 3.26), cho thấy hom lấy từ cây mẹ trẻ tuổi có khả năng ra rễ cao hơn.
• Chất điều hòa sinh trưởng IBA: Nồng độ IBA xử lý kích thích ra rễ ảnh hưởng trực tiếp đến tỷ lệ ra rễ, số lượng rễ và chiều dài rễ sau 10 tuần giâm (Bảng 3.27, Hình 3.13).
• Giá thể và phương pháp giâm hom: Đánh giá các hỗn hợp giá thể (cát, đất mặt, mùn xơ dừa/vi sinh) và chế độ che phủ, tưới ẩm đến tỷ lệ sống và sinh trưởng của hom giâm (Bảng 3.28).

4. Bổ sung kỹ thuật trồng thâm canh Quế

• Tiêu chuẩn cây con: Phân tích ảnh hưởng của loại hình cây con (cây có bầu vs cây rễ trần) và tuổi cây con (12 tháng vs 24 tháng) đến tỷ lệ sống và mức độ tăng trưởng chiều cao, đường kính tại Bảo Yên, Quế Phong và Nam Trà My (Bảng 3.29, Hình 3.14 đến 3.19).
• Bón phân thúc rừng non: Đánh giá hiệu quả sinh trưởng của các công thức phân bón thúc NPK và phân vi sinh trong năm thứ 2 và năm thứ 3 (Bảng 3.30, Hình 3.20, 3.21, 3.22).
• Đề xuất quy trình: Tổng hợp thành bộ hướng dẫn kỹ thuật bổ sung cho trồng rừng thâm canh Quế tại 3 vùng sinh thái.

---

Kết quả và những đóng góp mới

Những đóng góp mới của luận án

1. Về mặt khoa học và lý luận:
   • Luận án cung cấp hệ thống dẫn liệu khoa học toàn diện về đặc điểm hình thái, vật hậu sinh sản, sinh thái lập địa, mức độ đa dạng di truyền (qua 8 chỉ thị ISSR và 2 đoạn gen rpoB, matK) và thành phần hóa học tinh dầu của loài Cinnamomum cassia BL. gây trồng tại 3 vùng sinh thái đại diện của Việt Nam.
   • Minh chứng về mặt sinh học phân tử mức độ tương đồng di truyền cao giữa các xuất xứ Quế ở miền Bắc, Bắc Trung Bộ và Nam Trung Bộ, củng cố cơ sở phân loại học thực vật.
2. Về mặt thực tiễn và kỹ thuật lâm sinh:
   • Tuyển chọn và xác định được 28 gia đình cây trội Quế có triển vọng sinh trưởng và chất lượng tinh dầu cao qua khảo nghiệm hậu thế tại 3 vùng sinh thái (10 gia đình tại Bắc Bộ, 9 gia đình tại Bắc Trung Bộ, 9 gia đình tại Nam Trung Bộ).
   • Chuẩn hóa quy trình kỹ thuật nhân giống vô tính bằng giâm hom chồi vượt (xác định thời vụ cắt chồi tạo trẻ hóa, tuổi cây mẹ, nồng độ xử lý IBA, thành phần giá thể và chế độ chăm sóc).
   • Xác định bổ sung các biện pháp kỹ thuật trồng rừng thâm canh Quế: tiêu chuẩn cây con đem trồng phù hợp cho từng vùng sinh thái; chủng loại và liều lượng phân bón thúc (NPK, phân vi sinh) trong 3 năm đầu nhằm nâng cao tỷ lệ sống và tốc độ sinh trưởng của rừng non.

Kiến nghị và giải pháp đề xuất

• Sử dụng nguồn giống từ 28 gia đình cây trội đã qua khảo nghiệm hậu thế để xây dựng các vườn giống, rừng giống cung cấp vật liệu nhân giống chất lượng cao cho các địa phương.
• Ứng dụng kỹ thuật nhân giống bằng giâm hom chồi vượt từ cây mẹ trẻ hóa để nhân nhanh các dòng Quế có năng suất vỏ và hàm lượng tinh dầu cao phục vụ trồng rừng sản xuất.
• Áp dụng tiêu chuẩn cây con xuất vườn có bầu và quy trình bón thúc NPK kết hợp phân vi sinh trong 3 năm đầu theo hướng dẫn kỹ thuật của luận án tại các vùng sinh thái tương ứng.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế về thời gian theo dõi hậu thế: Do chu kỳ kinh doanh cây Quế kéo dài (từ 15 đến 30 năm), các khảo nghiệm hậu thế và mô hình thâm canh trong luận án mới được đánh giá ở giai đoạn rừng non (giai đoạn từ năm 2017 đến năm 2022). Do đó, các chỉ tiêu về năng suất vỏ khô thương phẩm khai thác ở tuổi thành thục và độ ổn định của hàm lượng tinh dầu cần tiếp tục được kiểm chứng trong thời gian dài hơn.
• Hướng nghiên cứu tiếp theo:
  • Tiếp tục theo dõi, đo đếm định kỳ các mô hình khảo nghiệm hậu thế tại Bảo Yên (Lào Cai), Quế Phong (Nghệ An) và Nam Trà My (Quảng Nam) cho đến tuổi khai thác chính để đánh giá chính xác độ vượt về sản lượng vỏ và chất lượng tinh dầu.
  • Nghiên cứu sâu hơn về cơ chế kiểm soát và chọn lọc các dòng Quế có hàm lượng coumarin thấp (dưới 2%) nhằm đáp ứng các tiêu chuẩn xuất khẩu dược liệu vào thị trường Châu Âu và Bắc Mỹ.
  • Hoàn thiện công nghệ nhân giống sinh dưỡng quy mô công nghiệp kết hợp nghiên cứu các biện pháp tỉa thưa, nuôi dưỡng rừng Quế ở các giai đoạn khép tán sau 5 năm tuổi.

---

Giá trị tham khảo

• Đối với nghiên cứu sinh, học viên cao học và giảng viên: Luận án là tài liệu tham khảo chi tiết về phương pháp nghiên cứu kết hợp giữa lâm sinh thực nghiệm, di truyền học phân tử (chỉ thị ISSR, giải trình tự gen) và hóa thực vật đối với cây lâm sản ngoài gỗ.
• Đối với cán bộ quản lý lâm nghiệp và nhà hoạch định chính sách: Cung cấp cơ sở khoa học để các Sở Nông nghiệp & PTNT, Chi cục Kiểm lâm các tỉnh Lào Cai, Yên Bái, Thanh Hóa, Nghệ An, Quảng Nam, Quảng Ngãi rà soát, bổ sung quy hoạch phát triển vùng nguyên liệu Quế bền vững.
• Đối với các đơn vị sản xuất giống và doanh nghiệp chế biến: Cung cấp thông số kỹ thuật rõ ràng về việc sản xuất cây giống bằng giâm hom, lựa chọn 28 gia đình cây giống ưu việt và quy trình bón phân thúc rừng non nhằm nâng cao năng suất vùng trồng.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Luận án đã chứng minh tên khoa học của các giống Quế trồng tại ba miền Việt Nam là gì bằng phương pháp nào?

Tác giả đã sử dụng phương pháp sinh học phân tử, tách chiết DNA từ 56 mẫu lá Quế 30 tuổi tại 6 tỉnh (Lào Cai, Yên Bái, Thanh Hóa, Nghệ An, Quảng Nam, Quảng Ngãi), phân tích đa hình bằng 8 chỉ thị ISSR và giải trình tự 2 vùng gen lục lạp rpoB và matK. Kết quả xác định mức độ tương đồng di truyền rất cao giữa các xuất xứ, khẳng định Quế trồng tại cả 3 vùng đều cùng loài Cinnamomum cassia BL., đồng nhất với các chỉ dẫn địa lý đã được cấp tại Văn Yên, Trà My và Trà Bồng.

2. Có bao nhiêu gia đình cây trội Quế có triển vọng được xác định qua khảo nghiệm hậu thế trong luận án?

Luận án đã xác định được 28 gia đình cây trội Quế có triển vọng sinh trưởng tốt, năng suất vỏ và chất lượng tinh dầu cao. Trong đó, vùng Bắc Bộ có 10 gia đình (khảo nghiệm tại Bảo Yên, Lào Cai), vùng Bắc Trung Bộ có 9 gia đình (khảo nghiệm tại Quế Phong, Nghệ An) và vùng Nam Trung Bộ có 9 gia đình (khảo nghiệm tại Nam Trà My, Quảng Nam).

3. Kỹ thuật nhân giống vô tính Quế bằng phương pháp giâm hom trong luận án gồm những nội dung thí nghiệm nào?

Nội dung thí nghiệm giâm hom gồm 4 phần: (1) Xác định thời vụ cắt trẻ hóa tạo chồi vượt lấy hom; (2) Đánh giá ảnh hưởng của tuổi cây mẹ cắt trẻ hóa đến khả năng ra rễ của hom; (3) Thử nghiệm nồng độ chất điều hòa sinh trưởng IBA kích thích ra rễ sau 10 tuần; (4) Đánh giá ảnh hưởng của các công thức giá thể và phương pháp chăm sóc đến tỷ lệ ra rễ và sinh trưởng của hom giâm sau 6 tháng.

4. Luận án đã thử nghiệm những yếu tố nào trong kỹ thuật trồng rừng thâm canh Quế?

Tác giả đã bố trí thí nghiệm thực nghiệm về: (1) Tiêu chuẩn cây con đem trồng (so sánh cây con có bầu với cây con rễ trần ở 12 tháng tuổi và 24 tháng tuổi); (2) Ảnh hưởng của phân bón thúc (so sánh đối chứng không bón với các công thức bón phân NPK, bón kết hợp phân NPK và phân vi sinh) trong 3 năm đầu tại 3 địa bàn đại diện (Bảo Yên - Lào Cai, Quế Phong - Nghệ An, Nam Trà My - Quảng Nam).

5. Tổng diện tích rừng trồng Quế ở Việt Nam theo thống kê được nêu trong luận án là bao nhiêu?

Theo số liệu thống kê từ Chi cục Kiểm lâm và Sở Nông nghiệp & PTNT các tỉnh cung cấp tính đến tháng 12/2021, tổng diện tích trồng Quế tại 13 tỉnh trọng điểm của Việt Nam đạt 162.721 ha đến 162.993 ha; trong đó rừng trồng tập trung chiếm 150.728 ha và rừng trồng phân tán chiếm 11.993 ha. Tỉnh Yên Bái có diện tích lớn nhất (80.022 ha), tiếp theo là Lào Cai (40.000 ha).

---

Kết luận

Luận án tiến sĩ của Nghiên cứu sinh Tạ Minh Quang đã giải quyết có hệ thống các vấn đề lý luận và thực tiễn về đặc điểm sinh học, chọn giống và kỹ thuật trồng thâm canh cây Quế (Cinnamomum cassia BL.) tại ba vùng sinh thái chính của Việt Nam. Bằng việc kết hợp nghiên cứu lâm sinh thực nghiệm với chỉ thị phân tử ISSR, giải trình tự gen lục lạp và phân tích sắc ký khí khối phổ tinh dầu, công trình đã làm sáng tỏ tính đồng nhất phân loại học và các biến động sinh thái học của các giống Quế. Kết quả xác định 28 gia đình cây trội có triển vọng qua khảo nghiệm hậu thế, quy trình nhân giống bằng giâm hom chồi vượt và chế độ thâm canh cây giống, phân bón thúc cung cấp cơ sở khoa học tin cậy để nâng cao năng suất và chất lượng rừng trồng Quế tại Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1. TRÊN THẾ GIỚI 1. Đặc điểm phân loại và tên gọi các loài Quế chủ yếu. Trên thế giới, các nhà khoa học đã xác định chi Quế (Cinnamomum) có hơn 300 loài, phân bố chủ yếu tại các khu vực nhiệt đới và cận nhiệt đới của Bắc Mỹ, Trung Mỹ, Nam Mỹ, châu Á, châu Đại Dương và Australia, Van Der Werff et al (1996) [96].

Quế là tên gọi chung của một số loài có dầu thơm, được gây trồng phổ biến để lấy vỏ và tinh dầu gồm: loài Cinnamomum verum, có nguồn gốc ở Sri Lanka và có tên thương mại quốc tế là Quế Sri Lanka (Sri Lanka cinnamom) hoặc Quế Ceylon (Ceylon cinnamom); loài Cinnamomum cassia có tên khác là Cinnamomum aromaticum được gọi là Quế Trung Quốc LV tạo động lực (Chinnese cassia) hoặc Quế Việt Nam (Vietnamese cassia), có nguồn gốc từ các tỉnh phía Nam Trung Quốc và Việt Nam; loài Cinnamomum burmannnii hay còn gọi là Quế Indonesia (Indonesian cassia); loài Indian cassia hoặc Cinnamomum tamala chủ yếu ở Ấn Độ; các loài Cinnamomum impressinervium và Cinnamomum bejolghota cũng phân bố chủ yếu ở Ấn Độ nhưng không phổ biến (P. Nirmal Babu, 2004) [92], Zeng, C. Theo Kostermans (1961) [79], Ravindran et al (2004) [91], Balasubramanian et al (1993) [72] thì đặc điểm phân loại và nhận biết các loài Quế thường dựa vào 4 đặc điểm chính, gồm: (i) chiều dài của gân lá; (ii) mặt lá có lông; (iii) đế quả; (iv) số lượng tế bào bao phấn của nhị hoa. Nhìn chung, về phân loại thực vật và tên gọi đã được các nhà khoa học trên thế giới quan tâm từ rất sớm, đã xác định các loài trong chi Cinnamomum khá phong phú và hoàn thiện, ít có tranh luận về phân loại.

Đặc điểm sinh học một số loài Quế chủ yếu 1. Đặc điểm hình thái một số loài Quế chủ yếu Mỗi loài Quế các đặc điểm hình thái khác nhau, khi nghiên cứu các trường hợp cụ thể, các tác giả đã mô tả đặc điểm hình thái chung và những đặc điểm dễ nhận biết, điển hình là các công trình nghiên cứu của P. Ravindran et al (2004) [91]; Nguyen Kim Dao (2004) [88]; Hasanah et al (2004) [76]; Ariyarathne et al (2018) [70]. Các loài Cinnamomum tamala và Cinnamomum Burmannii là cây gỗ nhỏ, có chiều cao đạt khoảng 15m.

cassia là cây gỗ nhỡ đến lớn, chiều cao có thể đạt từ 16 -18 m hoặc từ 18 - 20 m, đường kính của các loài này có thể đạt 60 cm, gốc có thể hơi có bạnh vè; vỏ nhẵn có mầu nâu sáng hoặc hơi hồng, có độ dầy tới 10 mm hoặc hơn, có vị cay; lá mọc đối hoặc gần đối, lá có hình bầu dục hoặc elip, đầu lá vuốt nhọn; thời gian ra hoa thay đổi theo từng loài, thường từ tháng 10 năm trước đến tháng 2 năm LV tạo động lực sau và quả chín vào tháng 5 đến tháng 6 hàng năm. Ravindran et al (2004) [92] kích thước và hình thái lá giữa các loài có sự khác nhau khá rõ rệt, ngay trong cùng 1 loài nhưng phân bố tự nhiên hoặc được trồng ở những nơi khác nhau cũng có sự khác biệt khá lớn. Chiều dài lá của loài Cinnamomum verum dao động từ 8,7 đến 22,7 cm, trung bình khoảng 13 cm; chiều rộng từ 3,3 - 8,3 cm, trung bình 5,1 cm. Đối với lá của loài Cinnamomum cassia cả chiều dài và rộng đều lớn hơn, chiều dài trung bình khoảng 16,25 cm và chiều rộng trung bình 3,8 cm.

Nhìn chung, các công trình nghiên cứu về đặc điểm hình thái thường gắn liền với các nghiên cứu phân loại thực vật và tên gọi, chỉ tập trung vào các đặc điểm hình thái thân, lá, hoa và quả. Đặc điểm phân bố và sinh thái một số loài Quế chủ yếu Các loài Quế có tinh dầu chủ yếu phân bố ở vùng châu Á, điển hình là loài Cinnamomum verum, là loài cây bản địa của Sri Lanka và Nam Ấn Độ, Kostermans, A. Loài Cinnamomum tamala có phân bố ở hầu hết các vùng Himalaya nhiệt đới, cận nhiệt đới và mở rộng đến vùng Đông 8 Bắc của Ấn Độ, ở độ cao đến dưới 2.000 m so với mực nước biển (Anandaraj, N. Loài Quế này có phân bố tự nhiên ở Nêpal, Băng La Đét và Myanmar.

Loài Cinnamomum burmannii hay còn có các tên gọi khác như: java cassia, fagot cassia, padang cassia, batavia cassia, korintji cassia, vera cassia,… chúng có phân bố tự nhiên ở vùng giữa Indonesia và Malaysia, hiện nay được trồng phổ biến để sản xuất hàng hóa ở bán đảo Timor. Ở Indonesia, chúng có phân bố tự nhiên từ mặt biển đến độ cao 2.000 m, trung tâm vùng trồng Quế ở Indonesia là Padang, ở độ cao từ 500 - 1.300 m so với mực nước biển (P. Ravindran et al, 2004) [92]. Loài Cinnamomum cassia có phân bố tự nhiên ở các tỉnh phía Nam của Trung Quốc, tập trung nhiều các ở tỉnh Quảng Đông và Quảng Tây, thường ở độ cao dưới 300m so với mực nước biển, nơi có nhiệt độ bình quân hằng năm khoảng 22°C, lượng mưa bình quân khoảng 1250 mm/năm, số ngày ẩm là 135 ngày/năm; nhiệt độ cao nhất là 38 0C và nhiệt độ LV tạo động lực thấp nhất là 00C (Nguyen Kim Dao, 2004) [88].

Ranatunga et al, (2004) [90] thì Quế là cây trồng có thể gây trồng được trên nhiều loại đất đai và điều kiện khí hậu khác nhau, cụ thể là: loài Cinnamomum verum có thể trồng được ở những nơi có điều kiện khí hậu từ bán khô hạn đến ẩm, từ đất pha cát đến đất feralit có hàm lượng sét cao, giầu mùn và hơi chua (pH Kcl≈ 4,5 - 5,5), thoát nước, có đá lẫn; chế độ nhiệt và chế độ ẩm có biên độ dao động khá lớn, nhiệt độ trung bình năm từ 20 - 300C; lượng mưa từ 1.500mm, độ cao khoảng 300-350m so với mực nước biển; tuổi thọ của cây Quế có thể lên tới 30 - 40 năm, với điều kiện lập địa thích hợp. Ngược lại, loài Cinnamomum cassia lại thích hợp với điều kiện nhiệt đới nóng ẩm, tầng đất sâu, giầu mùn, độ cao thích hợp dưới 500m so với mực nước biển, nhưng cũng có khi bắt gặp phân bố tự nhiên ở độ cao hơn 1. Đặc điểm đa dạng di truyền của một số loài Quế Để đánh giá đặc điểm di truyền của 2 loài Cinnamomum camphora và Cinnamomum verum, Govinden et al (2007) [75] đã sử dụng 11 mồi RAPD để 9 đánh giá sự khác biệt giữa 2 loài C. Kết quả phân tích 11 mồi RAPD thu được các băng ADN dao động từ 400bp tới 3800bp.

Số băng thu được ở mỗi mồi dao động từ 1 tới 14 băng, trung bình 8 băng/mồi. Tất cả những mồi được sử dụng đều cho số băng đa hình cao, điều này cho thấy ở đây có sự khác biệt giữa 2 loài. Trong một nghiên cứu khác ở Thái Lan Miss, J. (2010) [83] đã sử dụng phương pháp đánh giá các đặc điểm hình thái kết hợp với chỉ thị phân tử RAPD để đánh giá đa dạng di truyền quần thể của 73 giống Quế thuộc 17 loài được chọn từ 6 tỉnh ở miền Nam Thái Lan.

Đồng thời đã sử dụng 50 mồi RAPD đã được sàng lọc và 10 mồi cho kết quả đa hình đã được chọn ra để đánh giá đa dạng di truyền của các mẫu. Kết quả sử dụng 10 mồi RAPD thu được 78 băng ADN, trong đó có 75 băng đa hình (chiếm 96,15%). Sử dụng phần mềm NTSYS version 2.1 để phân tích hệ số tương đồng di truyền và cây LV tạo động lực phân loại. Hệ số tương đồng di truyền giữa các mẫu giống Quế dao động từ 0,397 đến 0,987, trung bình 0,641; 73 mẫu giống Quế được chia làm 5 nhóm.

Trong đó, có hai nhóm loài C. ilicioides có mối quan hệ di truyền gần gũi nhất, hệ số tương đồng di truyền trung bình cao nhất là 0,843; hai nhóm loài C. mollisimum hệ số tương đồng di truyền trung bình nhỏ nhất là 0,522; còn lại 1 nhóm loài khác biệt hẳn các nhóm trên. Tương tự như vậy, Sandigawad A.

M et al (2011) [93] đã sử dụng 40 marker RAPD để đánh giá mối quan hệ di truyền giữa 8 loài thuộc chi Cinnamomum ở Nam Ấn Độ. Kết quả sử dụng 40 mồi RAPD thu được 111 băng ADN trong đó có 98% đa hình. Mồi OPB - 17 nhân lên được số băng lớn nhất là 16 băng. Mồi OPA19 và OPB - 16 nhân lên được số băng nhỏ nhất là 3 băng.

Số băng nhân lên trung bình là 8,54 băng/mồi. Kích thước băng nhân lên được cao nhất là 4200bp và thấp nhất là 100bp. Hệ số tương đồng di truyền dao động từ 0,17 (giữa C. travancoricum) đến 0,81 (giữa C.

Dựa vào sơ đồ hình cây, 8 loài thuộc chi 10 Cinnamomum được chia thành 2 nhóm. Nhóm B duy nhất có 1 loài C. Như vậy, chỉ thị RAPD được sử dụng thành công trong việc phân loại và nghiên cứu phát sinh loài ở các loài thuộc chi Cinnamomum. Công dụng và giá trị sử dụng của vỏ và tinh dầu Quế Theo Vijayan and R.

Ajithan Thampuran (2004) [95]; Chowdhury, S et al (1998) [73] cho thấy sản phẩm chính của cây Quế là vỏ và tinh dầu, có giá trị sử dụng rất đa dạng và nhiều công dụng. Quế được sử dụng làm thực phẩm và là một loại gia vị quan trọng thứ hai sau Hồ tiêu ở các nước Âu Mỹ. Quế được sử dụng trong y học cổ truyền từ rất lâu tại Trung Quốc, Ấn Độ và Việt Nam (Zhu, L. Quế có tác dụng làm toát mồ hôi và được sử dụng như một loại thuốc hạ sốt, chống sốt LV tạo động lực rét, giảm đau đầu, đau cơ, đau khớp và làm tăng nhiệt độ cơ thể, cải thiện máu lưu thông, có tác dụng điều trị chán ăn, tim mạch, đường ruột.

Quế được sử dụng cho bào chế dược phẩm. Quế có dược tính chống sốt rét, chống dị ứng và miễn dịch, hạ huyết áp và tác dụng tim mạch. Vỏ và tinh dầu quế là thành phần chính trong nhiều công thức bào chế thuốc của Ấn Độ, Anh, Trung Quốc, Úc, Bỉ, Châu Âu, Pháp, Đức, Hungary, Nhật Bản, Hà Lan, Bồ Đào Nha và Thụy Sĩ (Chungling Zang aet al 2019) [74]. Ngoài ra, Tinh dầu quế cũng được sử dụng nhiều trong các ngành công nghiệp chế biến thực phẩm và mỹ phẩm.

Dầu Quế được sử dụng tạo hương vị cho các loại đồ uống và nước giải khát (B. Tinh dầu Quế và thành phần hóa học của tinh dầu Khảo sát tinh dầu trong các loài Quế, Wijesekera R.B et al (2004) [97] cho thấy các loài trong chi Quế đều có tinh dầu. Tuy nhiên, hàm lượng và thành phần hóa học có trong tinh dầu phục thuộc vào các loài quế khác nhau, giống và nơi trồng khác nhau, tinh dầu từ các bộ phận khác nhau (vỏ, thân, rễ, lá).