HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP VIỆT NAM NGUYỄN TIẾN DŨNG NGHIÊN CỨU ĐẶC ĐIỂM NÔNG SINH HỌC, KỸ THUẬT NHÂN GIỐNG VÀ TRỒNG TRỌT CÂY BẢY LÁ MỘT HOA [Paris vietnamensis (Takht. Li] TẠI SA PA, LÀO CAI LUẬN ÁN TIẾN SĨ NHÀ XUẤT BẢN HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP - 2023 HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP VIỆT NAM NGUYỄN TIẾN DŨNG NGHIÊN CỨU ĐẶC ĐIỂM NÔNG SINH HỌC, KỸ THUẬT NHÂN GIỐNG VÀ TRỒNG TRỌT CÂY BẢY LÁ MỘT HOA [Paris vietnamensis (Takht. Li] TẠI SA PA, LÀO CAI Ngành: Khoa học cây trồng Mã số: 9 62 01 10 Người hướng dẫn: PGS. Ninh Thị Phíp PGS.
Đoàn Thị Thanh Nhàn HÀ NỘI - 2023 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi, các kết quả nghiên cứu được trình bày trong luận án là trung thực, khách quan và chưa dùng bảo vệ bất kỳ học vị nào. Tôi xin cam đoan rằng mọi sự giúp đỡ cho việc thực hiện luận án đã được cám ơn, các thông tin trích dẫn trong luận án này đều được chỉ rõ nguồn gốc. Hà Nội, ngày tháng năm 2023 Tác giả luận án Nguyễn Tiến Dũng i LỜI CẢM ƠN Trong suốt quá trình học tập, nghiên cứu và hoàn thành luận án tôi đã nhận được sự quan tâm giúp đỡ tận tình của nhiều tập thể và cá nhân. Lời đầu tiên cho phép tôi được bày tỏ lòng kính trọng, biết ơn chân thành và sâu sắc nhất tới PGS.
Ninh Thị Phíp và PGS. Đoàn Thị Thanh Nhàn đã tận tình hướng dẫn, động viên tinh thần, dành nhiều công sức, thời gian và tạo điều kiện cho tôi trong suốt quá trình học tập, thực hiện đề tài và hoàn thành luận án. Tôi xin gửi lời cảm ơn chân thành tới các thầy cô thuộc Ban Giám đốc Học viện, Ban Chủ nhiệm Khoa Nông học, Ban Quản lý đào tạo Học viện Nông nghiệp Việt Nam, các thầy cô giáo Bộ môn Cây công nghiệp & Cây thuốc đã trực tiếp đào tạo, giảng dạy và góp ý chỉnh sửa các chuyên đề, luận án trong quá trình thực hiện luận án. Tôi cũng xin được gửi lời cảm ơn tới các cán bộ Viện Nghiên cứu và Phát triển Vùng; Khoa Tài nguyên Dược liệu - Viện Dược liệu; UBND xã Ngũ Chỉ Sơn, TT.
Sa Pa, Tỉnh Lào Cai, đã giúp đỡ và tạo điều kiện cho tôi thực hiện các nghiên cứu, thu thập tiêu bản, mẫu vật, các tư liệu nghiên cứu. Xin chân thành cảm ơn các cá nhân đã giúp đỡ tôi trong việc thu thập mẫu và các tư liệu nghiên cứu gồm PGS. Trần Ngọc Lân, PGS. Lê Thị Thu Hiền, TS.
Nguyễn Thị Thu, TS. Ngô Đức Phương, ThS. Nguyễn Quỳnh Nga, ThS. Nguyễn Nhật Linh và nhiều bạn bè đồng nghiệp khác.
Nghiên cứu sinh xin cảm ơn gia đình ông Lý Quẩy Tình và bà con xã Ngũ Chỉ Sơn, TT. Sa Pa, Lào Cai đã giúp đỡ, tạo điều kiện cho nghiên cứu sinh thực hiện các thí nghiệm. Xin cảm ơn đề tài: “Nghiên cứu khai thác và phát triển nguồn gen Trọng lâu Việt Nam (Paris vietnamensis (Takht. Li) làm nguyên liệu sản xuất thuốc”.” đã tài trợ một phần kinh phí để tôi thực hiện các nội dung nghiên cứu của luận án này.
Tôi xin chân thành bày tỏ lòng biết ơn tới gia đình, bạn bè đã động viên, khuyến khích tôi trong suốt quá trình thực hiện luận án. Hà Nội, ngày tháng năm 2023 Tác giả luận án Nguyễn Tiến Dũng ii MỤC LỤC Trang Lời cam đoan. ii Mục lục. iii Danh mục chữ viết tắt.
vi Danh mục bảng. vii Danh mục hình. x Trích yếu luận án. xii Thesis abstract.
Tính cấp thiết của đề tài. Mục tiêu nghiên cứu của đề tài. Phạm vi nghiên cứu. Đối tượng nghiên cứu.
Thời gian nghiên cứu. Địa điểm và phạm vi nghiên cứu. Những đóng góp mới của luận án. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài.
Ý nghĩa khoa học. Ý nghĩa thực tiễn. Tổng quan tài liệu. Tình hình nghiên cứu cây Bảy lá một hoa trên thế giới.
Nghiên cứu về thực vật học. Nghiên cứu về đa dạng di truyền sử dụng ADN của cây Bảy lá một hoa. Nghiên cứu về thành phần hóa học và hoạt chất sinh học. Các kết quả nghiên cứu về nhân giống và trồng cây Bảy lá một hoa.
Tình hình nghiên cứu ở Việt Nam. Nghiên cứu về thực vật học. Nghiên cứu về thành phần hóa học, tác dụng dược lý và giá trị sử dụng. Nghiên cứu về trồng trọt.
Nội dung và phương pháp nghiên cứu. Vật liệu nghiên cứu. Nội dung nghiên cứu. Phương pháp nghiên cứu.
Nội dung 1: Nghiên cứu đặc điểm nông sinh học, sai khác di truyền và khả năng sinh trưởng, phát triển của các mẫu giống Bảy lá một hoa. Nội dung 2: Nghiên cứu kỹ thuật nhân giống Bảy lá một hoa bằng hạt và hom rễ. Nội dung 3: Nghiên cứu một số biện pháp kỹ thuật trồng cây Bảy lá một hoa tại Sa Pa, Lào Cai. Phương pháp xử lý số liệu.
Kết quả nghiên cứu và thảo luận. Nghiên cứu đặc điểm nông sinh học, khác biệt di truyền và khả năng sinh trưởng, phát triển của các mẫu giống Bảy lá một hoa. Đặc điểm nông sinh học của các mẫu giống Bảy lá một hoa. Đánh giá sự sai khác di truyền cây Bảy lá một hoa bằng sinh học phân tử.
Đặc điểm sinh trưởng chiều cao, đường kính thân qua các năm của các mẫu giống Bảy lá một hoa. Nghiên cứu kỹ thuật nhân giống Bảy lá một hoa bằng Invivo. Diễn biến thời tiết khí hậu của thị xã Sa Pa, tỉnh Lào Cai trong 5 năm. Kỹ thuật nhân giống bằng hạt.
Nhân giống cây Bảy lá một hoa bằng thân rễ. Kỹ thuật trồng cây Bảy lá một hoa tại Sa Pa, Lào Cai. Ảnh hưởng của thời vụ trồng đến sinh trưởng phát triển của cây Bảy lá một hoa. Ảnh hưởng của mật độ, khoảng cách trồng đến sinh trưởng phát triển và năng suất của cây Bảy lá một hoa.
Ảnh hưởng của công thức phân bón đến sinh trưởng cây Bảy lá một hoa. Kết luận và kiến nghị. 118 iv Danh mục các công trình công bố có liên quan đến luận án. 119 Tài liệu tham khảo.
134 v DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT Chữ viết tắt Nghĩa của nó Araf Arabinofuranosyl BLMH Bảy lá một hoa Cs Cộng sự CT Công thức d Doublet EtOH Ethanol Fuc Fructopyranosyl Gal Galactopyranosyl Glc Glucopyranosyl GA3 Acid Gibberellic HPLC High-performance liquid chromatography (Sắc ký lỏng hiệu năng cao) IBA Indole-3-butyric acid ITS Internal Transcribed Spacers MeOH Methanol NCS Nghiên Cứu Sinh OMe Methoxy P. Paris Ppm Parts Per Million Rha Rhamnopyranosyl STT Số thứ tự TG Thời gian TLC Thin Layer Chromatography (Sắc ký lớp mỏng) TLTK Tài liệu tham khảo v/v Thể tích/thể tích Xyl Xylopyranosyl vi DANH MỤC BẢNG TT Tên Bảng Trang 2. Bộ sưu tập tiêu bản của các loài trong chi Paris. Tác dụng dược lý của các chất trong cây bảy lá một hoa.
Đặc điểm của các mẫu giống Bảy lá một hoa. Trình tự các cặp mồi sử dụng trong nghiên cứu. Đặc điểm rễ của các mẫu giống Bảy lá một hoa. Đặc điểm thân rễ của các mẫu giống Bảy lá một hoa.
Đặc điểm hình thái thân khí sinh của các mẫu cây Bảy lá một hoa. Đặc điểm lá của các mẫu cây Bảy lá một hoa. Đặc điểm hình thái hoa và quả của các mẫu giống Bảy lá một hoa. Đặc điểm sinh trưởng phát triển của các mẫu giống Bảy lá một hoa qua các năm.
Khả năng sinh trưởng của thân rễ các mẫu giống Bảy lá một hoa. Năng suất và hàm lượng saponin trong thân rễ các mẫu giống Bảy lá một hoa. Thời tiết khí hậu trung bình trong 5 năm của thị xã Sa Pa, tỉnh Lào Cai trong 5 năm. Ảnh hưởng của thời vụ gieo đến thời gian và tỉ lệ mọc mầm, xuất vườn của cây Bảy lá một hoa.
Ảnh hưởng của thời vụ gieo tới sinh trưởng và phát triển của cây giống Bảy lá một hoa tại thời điểm xuất vườn. Ảnh hưởng của thời gian xử lý GA3 tới tỉ lệ nảy mầm, xuất vườn cây con Bảy lá một hoa. Ảnh hưởng của thời gian xử lý GA3 đến sinh trưởng cây con Bảy lá một hoa. Ảnh hưởng của nồng độ GA3 đến thời gian, tỉ lệ mọc mầm và tỉ lệ xuất vườn của cây Bảy lá một hoa.
Ảnh hưởng của nồng độ GA3 đến sinh trưởng của cây giống Bảy lá một hoa. Ảnh hưởng của phương pháp bảo quản hạt giống đến thời gian, tỉ lệ mọc mầm và tỉ lệ xuất vườn của cây giống cây Bảy lá một hoa. Ảnh hưởng của phương pháp bảo quản hạt giống đến sinh trưởng của cây giống Bảy lá một hoa. Ảnh hưởng của độ sâu gieo hạt đến thời gian mọc mầm, tỉ lệ mọc mầm và tỉ lệ xuất vườn của cây giống Bảy lá một hoa.
Ảnh hưởng của độ sâu gieo hạt đến sinh trưởng của cây giống Bảy lá một hoa tại thời điểm xuất vườn. Ảnh hưởng của khối lượng hạt tới thời gian, tỉ lệ mọc mầm và tỉ lệ xuất vườn của cây con Bảy lá một hoa. Ảnh hưởng của khối lượng hạt khả năng sinh trưởng của cây con của cây Bảy lá một hoa thời điểm xuất vườn. Ảnh hưởng của phân bón qua lá đến sinh trưởng và phát triển cây con cây Bảy lá một hoa trong giai đoạn vườn ươm.
Ảnh hưởng của tuổi cây con xuất vườn đến sinh trưởng và phát triển của cây Bảy lá một hoa. Ảnh hưởng của nồng độ GA3 và IBA đến tỉ lệ mọc mầm và tỉ lệ xuất vườn của cây Bảy lá một hoa. Ảnh hưởng của nồng độ GA3 và IBA đến khả năng sinh trưởng của cây Bảy lá một hoa tại thời điểm xuất vườn. Ảnh hưởng của bổ sung chế phẩm sinh học đến khả năng sinh trưởng, phát triển của cây Bảy lá một hoa.
Ảnh hưởng của bổ sung chế phẩm sinh học vào giá thể đến sâu bệnh hại cây Bảy lá một hoa. Ảnh hưởng của chế độ che sáng đến khả năng sinh trưởng và phát triển của cây Bảy lá một hoa. Ảnh hưởng của số mầm/hom rễ đến tỉ lệ mọc chồi và tỉ lệ hình thành cây con của cây Bảy lá một hoa. Ảnh hưởng của số mầm/hom rễ đến khả năng sinh trưởng và phát triển của cây con của cây Bảy lá một hoa tại thời điểm xuất vườn.
Ảnh hưởng của thời vụ trồng đến thời gian qua các giai đoạn sinh trưởng cây Bảy lá một hoa .