Tài liệu nghiên cứu đặc điểm lâm sàng cận lâm sàng và các yếu tố nguy cơ ở bệnh nhân

Tài liệu nghiên cứu Tài liệu nghiên cứu đặc điểm lâm sàng cận lâm sàng và các yếu tố nguy cơ ở bệnh nhân, tổng hợp lý thuyết và thực hành, cung cấp kiến thức chuyên sâu về .

• Tác giả: Lê Ngọc Long
• Người hướng dẫn: PTS. Phạm Nguyên Sơn
• Trường học: Viện Nghiên Cứu Khoa Học Y Dược Lâm Sàng
• Chuyên ngành: Nội Tim Mạch
• Đề tài: Nghiên Cứu Đặc Điểm Lâm Sàng và Yếu Tố Nguy Cơ Bệnh Động Mạch Chi Dưới Mạn Tính Ở Bệnh Nhân Đái Tháo Đường Týp 2
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ y học
• Năm xuất bản: 2022
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN
• 1.1. Tổng quan về BĐMCDMT ở bệnh nhân đái tháo đường týp 2
• 1.2. Giải phẫu động mạch chi dưới
• 1.3. Khái niệm bệnh động mạch chi dưới mạn tính
• 1.4. Dịch tễ học
• 1.5. Cơ chế bệnh sinh của bệnh động mạch chi dưới ở bệnh nhân đái tháo đường týp 2
• 1.6. Các yếu tố nguy cơ của BĐMCDMT
• 1.7. BĐMCDMT và các biến chứng mạch máu
• 1.8. Biểu hiện lâm sàng và cận lâm sàng của BĐMCDMT
• 1.9. Triệu chứng lâm sàng của bệnh động mạch chi dưới mạn tính
• 1.10. Các phương pháp thăm dò chẩn đoán BĐMCDMT ở bệnh nhân đái tháo đường týp 2
• 1.11. Tình hình nghiên cứu về BĐMCDMT ở bệnh nhân đái tháo đường týp 2
• 1.11.1. Các nghiên cứu trên thế giới
• 1.11.2. Các nghiên cứu tại Việt Nam
• 2. CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng nghiên cứu
• 2.2. Tiêu chuẩn chọn bệnh nhân
• 2.3. Tiêu chuẩn loại trừ
• 2.4. Phương pháp nghiên cứu
• 2.4.1. Thiết kế nghiên cứu
• 2.4.2. Thời gian và địa điểm nghiên cứu
• 2.4.3. Tiến hành nghiên cứu
• 2.4.4. Phương pháp thu thập số liệu
• 2.4.5. Các quy trình kỹ thuật sử dụng trong nghiên cứu
• 2.4.6. Các tiêu chuẩn sử dụng trong nghiên cứu
• 2.4.7. Chẩn đoán bệnh động mạch chi dưới mạn tính
• 2.4.8. Phân loại giai đoạn lâm sàng của BĐMCDMT
• 2.4.9. Tiêu chuẩn chẩn đoán đái tháo đường
• 2.4.10. Tiêu chuẩn chẩn đoán THA
• 2.4.11. Tiêu chuẩn và phân loại BMI
• 2.4.12. Tiêu chuẩn chẩn đoán rối loạn Lipid máu
• 2.4.13. Phân loại và ý nghĩa chỉ số ABI
• 2.4.14. Siêu âm động mạch chi dưới
• 2.4.15. Tiêu chuẩn phân loại tổn thương động mạch chi dưới trên hình ảnh chụp động mạch cản quang
• 2.4.16. Tiêu chuẩn chẩn đoán hẹp động mạch cảnh
• 2.4.17. Tiêu chuẩn chẩn đoán bệnh mạch máu não
• 2.4.18. Tiêu chuẩn chẩn đoán bệnh động mạch vành ổn định
• 2.4.19. Xử lý số liệu
• 2.5. Đạo đức trong nghiên cứu
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 3.1. Đặc điểm chung của nhóm nghiên cứu
• 3.2. Đặc điểm lâm sàng, cận lâm sàng, yếu tố nguy cơ và hình ảnh tổn thương động mạch chi dưới của nhóm nghiên cứu
• 3.2.1. Đặc điểm lâm sàng của nhóm nghiên cứu
• 3.2.2. Đặc điểm cận lâm sàng của nhóm nghiên cứu
• 3.2.3. Đặc điểm các yếu tố nguy cơ ở nhóm BĐMCDMT có ĐTĐ týp 2
• 3.2.4. Đặc điểm hình ảnh tổn thương ĐMCD của nhóm nghiên cứu
• 3.2.5. Mối liên quan giữa một số đặc điểm lâm sàng, cận lâm sàng và các YTNC với đặc điểm tổn thương động mạch chi dưới trên chụp ĐM cản quang qua da ở bệnh nhân BĐMCDMT có đái tháo đường týp 2
• 3.2.6. Liên quan giữa đặc điểm LS, CLS, YTNC với hình thái tổn thương ĐM chi dưới theo phân loại TASC II
• 3.2.7. Liên quan giữa đặc điểm LS, CLS, YTNC với mức độ tổn thương ĐM chi dưới
• 3.2.8. Liên quan giữa đặc điểm LS, CLS, YTNC với số lượng động mạch tổn thương
• 4. CHƯƠNG 4: BÀN LUẬN
• 4.1. Đặc điểm chung của nhóm nghiên cứu
• 4.2. Đặc điểm về tuổi và giới
• 4.3. Đặc điểm BMI
• 4.4. Đặc điểm lâm sàng, cận lâm sàng, một số YTNC của bệnh động mạch chi dưới ở bệnh nhân BĐMCDMT có đái tháo đường týp 2
• 4.5. Đặc điểm lâm sàng của nhóm nghiên cứu
• 4.6. Triệu chứng lâm sàng theo phân loại Rutherford
• 4.7. Đặc điểm cận lâm sàng ở bệnh nhân BĐMCDMT có ĐTĐ týp 2
• 4.8. Một số yếu tố nguy cơ ở nhóm bệnh nhân có ĐTĐ týp 2
• 4.9. Mối liên quan giữa một số đặc điểm lâm sàng, cận lâm sàng và YTNC với đặc điểm tổn thương ĐM chi dưới trên DSA ở bệnh nhân BĐMCDMT có ĐTĐ týp 2
• 4.10. Mối liên quan giữa một số đặc điểm lâm sàng, cận lâm sàng, YTNC với hình thái tổn thương ĐM chi dưới phân loại theo TASC II ở bệnh nhân BĐMCDMT có ĐTĐ týp 2
• 4.11. Mối liên quan giữa một số đặc điểm lâm sàng, cận lâm sàng và YTNC với mức độ tổn thương ĐM chi dưới trên DSA ở bệnh nhân BĐMCDMT có ĐTĐ týp 2
• 4.12. Mối liên quan giữa một số đặc điểm lâm sàng, cận lâm sàng và YTNC với số lượng ĐM chi dưới tổn thương trên DSA ở bệnh nhân BĐMCDMT có ĐTĐ týp 2
• MỘT SỐ HẠN CHẾ CỦA ĐỀ TÀI
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về Nghiên Cứu Bệnh Động Mạch Chi Dưới Mạn Tính

Bệnh động mạch chi dưới mạn tính (BĐMCDMT) là một trong những biến chứng nghiêm trọng của bệnh đái tháo đường týp 2. Bệnh lý này không chỉ ảnh hưởng đến chất lượng cuộc sống mà còn gia tăng nguy cơ tử vong. Nghiên cứu này nhằm mục tiêu làm rõ các đặc điểm lâm sàng và yếu tố nguy cơ liên quan đến BĐMCDMT ở bệnh nhân đái tháo đường týp 2.

1.1. Đặc điểm lâm sàng của Bệnh Động Mạch Chi Dưới

Bệnh nhân BĐMCDMT thường có triệu chứng đau cách hồi, loét và hoại tử chi dưới. Các triệu chứng này có thể không rõ ràng, dẫn đến việc chẩn đoán muộn và tăng nguy cơ cắt cụt chi.

1.2. Tình hình dịch tễ học BĐMCDMT

Theo nghiên cứu NHANES, tỷ lệ mắc BĐMCDMT ở bệnh nhân đái tháo đường là 10,8%. Điều này cho thấy sự cần thiết phải sàng lọc và phát hiện sớm bệnh lý này.

II. Vấn đề và Thách thức trong Chẩn Đoán BĐMCDMT

Chẩn đoán BĐMCDMT gặp nhiều khó khăn do triệu chứng không điển hình và sự tiến triển âm thầm của bệnh. Việc phát hiện sớm các yếu tố nguy cơ là rất quan trọng để cải thiện tiên lượng cho bệnh nhân.

2.1. Các yếu tố nguy cơ chính của BĐMCDMT

Các yếu tố như tuổi tác, huyết áp cao, rối loạn lipid máu và đái tháo đường là những yếu tố nguy cơ chính dẫn đến BĐMCDMT. Việc nhận diện sớm các yếu tố này có thể giúp giảm thiểu nguy cơ mắc bệnh.

2.2. Thách thức trong việc phát hiện sớm

Nhiều bệnh nhân không có triệu chứng rõ ràng, dẫn đến việc chẩn đoán muộn. Điều này làm tăng nguy cơ biến chứng nghiêm trọng như cắt cụt chi.

III. Phương Pháp Nghiên Cứu Bệnh Động Mạch Chi Dưới

Nghiên cứu này sử dụng các phương pháp chẩn đoán hiện đại như siêu âm Doppler, chụp động mạch cản quang để xác định tình trạng mạch máu ở bệnh nhân. Các phương pháp này giúp đánh giá chính xác mức độ tổn thương động mạch.

3.1. Phương pháp siêu âm Doppler

Siêu âm Doppler là một công cụ hữu ích trong việc đánh giá lưu lượng máu và phát hiện hẹp động mạch. Phương pháp này giúp phát hiện sớm các tổn thương mạch máu.

3.2. Chụp động mạch cản quang

Chụp động mạch cản quang được coi là tiêu chuẩn vàng trong chẩn đoán BĐMCDMT. Phương pháp này cho phép xác định vị trí và mức độ tổn thương động mạch một cách chính xác.

IV. Kết Quả Nghiên Cứu và Ứng Dụng Thực Tiễn

Kết quả nghiên cứu cho thấy có mối liên quan chặt chẽ giữa các yếu tố lâm sàng, cận lâm sàng và tình trạng tổn thương động mạch. Những phát hiện này có thể giúp cải thiện phương pháp điều trị cho bệnh nhân.

4.1. Mối liên quan giữa yếu tố lâm sàng và tổn thương động mạch

Nghiên cứu chỉ ra rằng bệnh nhân có huyết áp cao và rối loạn lipid máu có nguy cơ cao hơn mắc BĐMCDMT. Việc kiểm soát các yếu tố này là rất cần thiết.

4.2. Ứng dụng kết quả nghiên cứu vào thực tiễn

Kết quả nghiên cứu có thể được áp dụng trong việc xây dựng các chương trình sàng lọc và điều trị cho bệnh nhân đái tháo đường, nhằm giảm thiểu biến chứng.

V. Kết Luận và Tương Lai của Nghiên Cứu BĐMCDMT

Nghiên cứu này đã làm rõ các đặc điểm lâm sàng và yếu tố nguy cơ của BĐMCDMT ở bệnh nhân đái tháo đường týp 2. Việc phát hiện sớm và điều trị kịp thời là rất quan trọng để cải thiện chất lượng cuộc sống cho bệnh nhân.

5.1. Tương lai của nghiên cứu BĐMCDMT

Cần tiếp tục nghiên cứu để tìm ra các phương pháp điều trị hiệu quả hơn cho BĐMCDMT, đồng thời nâng cao nhận thức về bệnh lý này trong cộng đồng.

5.2. Khuyến nghị cho các bác sĩ và bệnh nhân

Các bác sĩ cần chú ý đến việc sàng lọc và phát hiện sớm BĐMCDMT ở bệnh nhân đái tháo đường, đồng thời bệnh nhân cũng cần chủ động kiểm tra sức khỏe định kỳ.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Bệnh động mạch chi dưới mạn tính (BĐMCDMT) là bệnh lý tổn thương động mạch do vữa xơ gây hẹp hoặc tắc các mạch máu cấp máu cho chi dưới, biểu hiện với triệu chứng đau cách hồi kéo dài trên 2 tuần. Đây là nguyên nhân xơ vữa phổ biến chỉ đứng sau xơ vữa động mạch vành, động mạch não và động mạch chủ bụng. Đái tháo đường (ĐTĐ) týp 2 là một trong những yếu tố nguy cơ tim mạch hàng đầu, làm tăng nguy cơ mắc BĐMCDMT lên 2 đến 4 lần, đồng thời thúc đẩy tổn thương mạch máu tiến triển nhanh, lan tỏa và làm tăng biến chứng loét, hoại tử cũng như cắt cụt chi. Do triệu chứng tổn thương thần kinh ngoại vi ở bệnh nhân ĐTĐ thường làm mờ nhạt biểu hiện đau cách hồi, nhiều trường hợp chỉ được phát hiện ở giai đoạn muộn.

Các nghiên cứu quốc tế trước đây chủ yếu tập trung vào dịch tễ học diện rộng hoặc khảo sát các yếu tố riêng lẻ, trong khi các công trình trong nước phần lớn có cỡ mẫu nhỏ, chủ yếu là nghiên cứu mô tả và thiếu nhóm chứng đối chứng giữa bệnh nhân có và không có ĐTĐ týp 2 để làm rõ toàn cảnh tổn thương. Luận án tiến sĩ y học của nghiên cứu sinh Lê Ngọc Long với đề tài "Nghiên cứu đặc điểm lâm sàng, cận lâm sàng và các yếu tố nguy cơ ở bệnh nhân bệnh động mạch chi dưới mạn tính có đái tháo đường týp 2" được thực hiện nhằm giải quyết khoảng trống nghiên cứu này.

Luận án xác định hai mục tiêu nghiên cứu cụ thể:

1. Mô tả đặc điểm lâm sàng, cận lâm sàng, các yếu tố nguy cơ và hình ảnh tổn thương động mạch chi dưới ở bệnh nhân bệnh động mạch chi dưới mạn tính có đái tháo đường týp 2.
2. Tìm hiểu mối liên quan giữa một số đặc điểm lâm sàng, cận lâm sàng và các yếu tố nguy cơ với đặc điểm tổn thương động mạch chi dưới trên chụp động mạch cản quang qua da ở bệnh nhân bệnh động mạch chi dưới mạn tính có đái tháo đường týp 2.

• Đối tượng nghiên cứu: Gồm 180 bệnh nhân được chẩn đoán xác định BĐMCDMT bằng chụp động mạch cản quang qua da (DSA), chia thành 2 nhóm: nhóm bệnh gồm 90 bệnh nhân BĐMCDMT có kèm ĐTĐ týp 2 và nhóm chứng gồm 90 bệnh nhân BĐMCDMT không mắc ĐTĐ týp 2.
• Phạm vi không gian: Khoa Phẫu thuật mạch máu, Bệnh viện Chợ Rẫy.
• Phạm vi thời gian: Thu thập số liệu từ tháng 10/2015 đến tháng 10/2018.

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Tổng quan y văn trong luận án hệ thống hóa các công trình nghiên cứu dịch tễ, sinh bệnh học và hình ảnh học mạch máu trên thế giới và tại Việt Nam:

Các nghiên cứu quốc tế

• Dịch tễ và nguy cơ: Khảo sát NHANES (1999–2000) tại Hoa Kỳ trên 2.174 người trên 40 tuổi ghi nhận tỷ lệ BĐMCDMT là 4,3%, trong đó nhóm có ĐTĐ chiếm 10,8%. Nghiên cứu UKPDS theo dõi 3.834 bệnh nhân chỉ ra tỷ lệ mắc BĐMCDMT tăng từ 1,2% lúc mới chẩn đoán lên 12,5% sau 18 năm, đồng thời mỗi khi HbA1c tăng thêm 1% thì nguy cơ mắc BĐMCDMT tăng 28% (95% CI: 12–46). Nghiên cứu Framingham của Kannel W. và cộng sự (1985) cho thấy ĐTĐ làm tăng nguy cơ xuất hiện cơn đau cách hồi lên 3,5 lần ở nam giới và 8,6 lần ở nữ giới. Selvin E. và cộng sự (2004) xác định ĐTĐ làm tăng nguy cơ BĐMCDMT lên 2,71 lần, nguy cơ cắt cụt chi tăng 5,4 lần (41,4% so với 11,5%, p < 0,0001) và tỷ lệ tử vong tăng 3,1 lần (51,7% so với 25,6%, p = 0,002).
• Tổn thương giải phẫu và can thiệp: Shammas và cộng sự (2017) theo dõi 1.906 bệnh nhân ghi nhận nhóm ĐTĐ có tổn thương vôi hóa nặng hơn (p = 0,002), tổn thương đa mạch (p = 0,03) và tập trung ở động mạch dưới gối (p < 0,001), làm tăng nguy cơ cắt cụt chi (HR = 5,02; 95% CI: 1,44–17,56). Công trình khảo sát năm 2013 trên 162 bệnh nhân ĐTĐ chụp mạch cho thấy 80,9% tổn thương đa mạch, 85,8% tổn thương mạch cẳng chân và 66,2% là tổn thương tắc hoàn toàn (trong đó 61,7% tắc đoạn dài > 10 cm).

Các nghiên cứu tại Việt Nam

• Nguyễn Thị Bích Đào (2014) khảo sát bằng chỉ số ABI ghi nhận tỷ lệ BĐMCDMT ở bệnh nhân ĐTĐ týp 2 là 19,2%, trong đó 45,8% bệnh nhân không biểu hiện cơn đau cách hồi điển hình.
• Nguyễn Kim Lương và Nguyễn Hữu Chức nghiên cứu tại Bệnh viện Nội tiết Trung ương cho thấy tỷ lệ tổn thương mạch chi dưới là 34,1%, với 92,1% bệnh nhân bị tổn thương từ 3 động mạch trở lên và tổn thương tắc/hẹp nặng chủ yếu tập trung từ động mạch khoeo xuống động mạch bàn chân.
• Trần Đức Hùng (2014) khảo sát bệnh nhân can thiệp nội mạch ghi nhận tỷ lệ tổn thương tầng đùi - khoeo chiếm 43,8%, dưới gối chiếm 39,0%, tổn thương mức độ TASC D chiếm 59,0%.
• Lương Tuấn Anh (2019) nghiên cứu can thiệp vùng dưới gối chỉ ra giai đoạn lâm sàng theo Rutherford càng nặng thì tỷ lệ thành công huyết động càng giảm và tỷ lệ tái hẹp sau 12 tháng càng tăng.
• Trần Bảo Nghi và Hồ Thượng Dũng (2011) xác định độ nhạy (90,9%) và độ đặc hiệu (91%) của chỉ số ABI trong chẩn đoán BĐMCDMT ở bệnh nhân ĐTĐ.

Khoảng trống nghiên cứu: Mặc dù các công trình đã chỉ ra mối liên quan giữa ĐTĐ và bệnh lý động mạch chi dưới, đa phần nghiên cứu trong nước có thiết kế mô tả đơn thuần trên một nhóm bệnh nhân, chưa thiết lập nhóm chứng có cùng bệnh cảnh BĐMCDMT nhưng không ĐTĐ để phân tích so sánh đối chứng toàn diện về lâm sàng, chỉ số ABI, siêu âm Doppler, chụp cắt lớp vi tính (CTA) và đối chiếu với tiêu chuẩn vàng chụp mạch cản quang qua da (DSA) theo phân loại TASC II.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Cơ sở lý thuyết và sinh bệnh học

Luận án dựa trên cơ sở sinh bệnh học mạch máu do tăng đường huyết mạn tính, rối loạn chuyển hóa lipid và đề kháng insulin. Các cơ chế bệnh sinh cốt lõi gồm:

• Rối loạn chức năng nội mô: Giảm tổng hợp và giảm sinh khả dụng của Nitric Oxide (NO) thông qua ức chế eNOS và kích hoạt protein kinase C (PKC), tăng sinh các gốc oxy hóa tự do (ROS), tích tụ sản phẩm glycat hóa bền vững (AGEs) tương tác với thụ thể RAGE.
• Phản ứng viêm và bất ổn mảng xơ vữa: Tăng nồng độ protein phản ứng C (CRP), TNF-α và Interleukin-6 kích hoạt yếu tố nhân NF-κB, tăng phân tử kết dính tế bào nội mô, thúc đẩy bạch cầu đơn nhân thâm nhập thành mạch tạo tế bào bọt. Tăng chất ức chế hoạt hóa plasminogen-1 (PAI-1) gây ức chế tiêu sợi huyết.
• Tăng co mạch và huyết khối: Tăng tổng hợp Endothelin-1 (ET-1), tăng hoạt hóa tiểu cầu và thụ thể glycoprotein Ib, IIb/IIIa, giải phóng vi hạt (microparticles) thúc đẩy đông máu tại chỗ.

Đặc điểm tổn thương mạch máu giữa hai nhóm (Tổng hợp từ y văn luận án)

Tiêu chí	Nhóm có đái tháo đường	Nhóm không đái tháo đường
Phân bố giới tính	Nam tương đương Nữ	Nam chiếm ưu thế rõ rệt
Độ tuổi mắc bệnh	Xu hướng trẻ hơn	Cao tuổi
Tiến triển bệnh	Diễn tiến nhanh, phức tạp	Diễn tiến từ từ
Phạm vi tổn thương	Thường tổn thương cả hai bên	Thường tổn thương một bên
Vị trí giải phẫu	Ưu thế động mạch dưới gối	Ưu thế động mạch tầng trên gối
Tính chất tổn thương	Tắc hẹp lan tỏa nhiều đoạn	Hẹp tắc khu trú một đoạn
Tuần hoàn bàng hệ	Bị tổn thương, phát triển kém	Ít bị ảnh hưởng, bàng hệ tốt

Thiết kế và phương pháp nghiên cứu

• Thiết kế: Nghiên cứu mô tả cắt ngang, có so sánh bệnh - chứng. Phương pháp chọn mẫu thuận tiện.
• Tiêu chuẩn chọn bệnh: Bệnh nhân BĐMCDMT có triệu chứng thiếu máu chi > 2 tuần, hẹp > 50% đường kính lòng mạch trên hình ảnh chụp mạch cản quang qua da, có chỉ định can thiệp. Nhóm bệnh thỏa mãn tiêu chuẩn chẩn đoán ĐTĐ týp 2 của Hiệp hội Đái tháo đường Hoa Kỳ (ADA 2015). Nhóm chứng không mắc ĐTĐ (đường huyết và HbA1c bình thường).
• Tiêu chuẩn loại trừ: Thiếu máu chi cấp tính; ĐTĐ týp 1; bệnh nhân không có triệu chứng lâm sàng; có bệnh tĩnh mạch chi dưới phối hợp; bệnh lý động mạch chủ (phình, tách, Takayasu); tổn thương do chèn ép cơ học/chấn thương; chống chỉ định thuốc cản quang; bệnh toàn thân nặng (suy gan, suy thận nặng, nhồi máu cơ tim cấp, đột quỵ não).

Công cụ và quy trình thu thập dữ liệu

• Khám lâm sàng: Phân loại giai đoạn lâm sàng theo hệ thống Fontaine (I, IIa, IIb, III, IV) và Rutherford (độ 0 đến IV, nhóm triệu chứng 0 đến 6). Bắt mạch hệ thống (động mạch đùi, khoeo, chày trước, mu chân). Đánh giá chỉ số khối cơ thể (BMI) theo tiêu chuẩn WHO cho người châu Á. Đo huyết áp chuẩn theo Hội Tim mạch Việt Nam.
• Thăm dò huyết động và hình ảnh:
  • Đo chỉ số huyết áp cổ chân - cánh tay (ABI) khi nghỉ bằng máy siêu âm mạch chuyên dụng Dopplex DMX-Huntleigh.
  • Siêu âm Doppler mạch máu chi dưới bằng máy Vivid E95 (GE Healthcare).
  • Chụp cắt lớp vi tính mạch máu đa dãy (CTA) với hệ thống Brivo 385 (GE).
  • Chụp động mạch cản quang số hóa xóa nền qua da (DSA) trên máy Ziehm Vision R, đánh giá tổn thương theo tầng giải phẫu (chủ - chậu, đùi - khoeo, dưới gối) và phân loại hình thái theo đồng thuận TASC II (2015) (A, B, C, D).
• Xét nghiệm cận lâm sàng: Định lượng glucose máu lúc đói, HbA1c, bilan lipid máu (Cholesterol toàn phần, Triglycerid, HDL-C, LDL-C), Ure, Creatinin và huyết học cơ bản.
• Xử lý số liệu: Thống kê mô tả, kiểm định so sánh giữa hai nhóm, phân tích hồi quy logistic đơn biến và đa biến nhằm xác định mối liên quan độc lập giữa các đặc điểm lâm sàng, cận lâm sàng, yếu tố nguy cơ với hình thái tổn thương TASC II, mức độ hẹp/tắc và số lượng mạch máu bị tổn thương.

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Tổng quan

Chương 1 cung cấp cơ sở lý luận giải phẫu học chi tiết hệ động mạch chi dưới (động mạch chậu gốc, chậu trong, chậu ngoài; động mạch đùi chung, đùi sâu, đùi nông, khoeo; ba nhánh tận cẳng chân gồm chày trước, chày sau, mác và các cung động mạch bàn chân) cùng các vòng nối giải phẫu có ý nghĩa sống còn trong can thiệp nội mạch.

Tác giả tổng thuật toàn diện cơ chế sinh bệnh học của tổn thương xơ vữa trên bệnh nhân ĐTĐ týp 2, tập trung vào rối loạn chức năng nội mô mạch máu, giảm tổng hợp NO, stress oxy hóa, tăng nồng độ CRP và cytokine viêm, vai trò của thụ thể endothelin-1, PAI-1 và các vi hạt gây huyết khối mảng xơ vữa. Chương này phân tích chi tiết các yếu tố nguy cơ kinh điển (tuổi, giới tính, hút thuốc lá, rối loạn lipid máu, tăng huyết áp, tăng homocystein) và các phương pháp chẩn đoán từ không xâm lấn (ABI khi nghỉ, ABI gắng sức, TBI, đo huyết áp tầng, phân áp oxy qua da, siêu âm Doppler, MRA, CTA) đến tiêu chuẩn vàng xâm lấn (DSA). Đồng thời, chương 1 điểm lại các mốc nghiên cứu dịch tễ lớn trên thế giới (UKPDS, ARIC, NHANES, Framingham, PARTNER) và tại Việt Nam.

Chương 2: Đối tượng và phương pháp nghiên cứu

Chương 2 trình bày chi tiết về thiết kế nghiên cứu mô tả cắt ngang có so sánh bệnh chứng trên 180 bệnh nhân tại Bệnh viện Chợ Rẫy (90 bệnh nhân có ĐTĐ týp 2 và 90 bệnh nhân không ĐTĐ). Tác giả quy định rõ ràng các tiêu chuẩn lựa chọn và tiêu chuẩn loại trừ bệnh nhân.

Quy trình nghiên cứu được chuẩn hóa từ khâu hỏi bệnh, thăm khám thể lực, phân loại triệu chứng lâm sàng theo Fontaine và Rutherford, đo ABI nghỉ bằng máy Doppler cầm tay, xét nghiệm sinh hóa - huyết học máu, quy trình siêu âm mạch, quy trình chụp CTA và DSA. Các tiêu chuẩn phân loại bệnh lý kèm theo được xác định cụ thể theo các hiệp hội chuyên ngành: ADA 2015 cho ĐTĐ, Hội Tim mạch Việt Nam cho tăng huyết áp, phân loại TASC II (2015) cho tổn thương mạch máu chi dưới từng tầng, cùng phương pháp phân tích thống kê hồi quy đơn biến và đa biến. Các khía cạnh đạo đức nghiên cứu y sinh học được đảm bảo và phê duyệt theo quy định.

Chương 3: Kết quả nghiên cứu

Chương 3 trình bày các số liệu thực chứng của luận án thông qua hệ thống bảng và biểu đồ:

• Đặc điểm chung và lâm sàng: So sánh giữa nhóm ĐTĐ và không ĐTĐ về phân bố lứa tuổi, tỷ lệ giới tính, chỉ số khối cơ thể (BMI), số đo huyết áp khi nhập viện. Phân loại triệu chứng thiếu máu chi theo thang điểm Rutherford và biểu hiện khám thực thể hệ mạch chi dưới (mất mạch đùi, khoeo, mu chân, chày sau, tình trạng loét/hoại tử chi).
• Đặc điểm cận lâm sàng và yếu tố nguy cơ: Phân tích giá trị ABI trung bình trước can thiệp và mức độ biến thiên ABI sau tái tưới máu; nồng độ glucose máu đói, chỉ số HbA1c, thời gian mắc bệnh ĐTĐ; tỷ lệ rối loạn lipid máu, tăng huyết áp, thói quen hút thuốc lá và số lượng yếu tố nguy cơ phối hợp trên từng bệnh nhân.
• Đặc điểm hình ảnh tổn thương mạch máu: So sánh kết quả tổn thương mạch máu trên siêu âm Doppler, CTA và DSA. Phân tích chi tiết vị trí tổn thương (tầng chủ - chậu, tầng đùi - khoeo, tầng dưới gối), mức độ tổn thương (hẹp đơn thuần so với tắc hoàn toàn), số lượng tầng và số lượng phân đoạn động mạch bị tổn thương trên DSA. Phân loại hình thái tổn thương giải phẫu theo TASC II ở từng tầng mạch máu giữa nhóm có và không có ĐTĐ.
• Phân tích mối liên quan: Trình bày kết quả mô hình hồi quy đơn biến và đa biến nhằm đánh giá ảnh hưởng của các biến số lâm sàng (thời gian phát hiện bệnh, giai đoạn Rutherford), cận lâm sàng (HbA1c, glucose, bilan lipid, ABI) và yếu tố nguy cơ (tăng huyết áp, hút thuốc) đối với:
  • Hình thái tổn thương giải phẫu theo TASC II (các mức độ phức tạp A, B, C, D).
  • Mức độ hẹp/tắc của động mạch chi dưới.
  • Số lượng động mạch bị tổn thương lan tỏa trên hệ thống mạch chi.

Chương 4: Bàn luận

Chương 4 tập trung biện giải các phát hiện nghiên cứu trong sự đối sánh với y văn trong nước và quốc tế:

• Biện luận về đặc điểm tuổi, cơ cấu giới tính và chỉ số BMI của bệnh nhân BĐMCDMT có ĐTĐ so với nhóm không ĐTĐ.
• Bàn luận sâu sắc về các đặc điểm lâm sàng: tỷ lệ cao các trường hợp phát hiện muộn ở giai đoạn Rutherford tiến triển (đau khi nghỉ, loét và hoại tử chi), sự suy giảm chỉ số ABI và mối tương quan với các rối loạn sinh hóa (HbA1c kiểm soát kém, rối loạn lipid máu phối hợp).
• Phân tích đặc điểm tổn thương hình thái mạch máu trên DSA: nhóm ĐTĐ có xu hướng tổn thương chiếm ưu thế ở tầng dưới gối (động mạch chày trước, chày sau, động mạch mác), tỷ lệ tổn thương đa tầng, tổn thương nhiều nhánh mạch phối hợp và tỷ lệ tắc hoàn toàn đoạn dài cao hơn có ý nghĩa so với nhóm không mắc ĐTĐ.
• Biện luận kết quả phân tích hồi quy đa biến: khẳng định các yếu tố lâm sàng, thời gian mắc bệnh ĐTĐ, mức độ kiểm soát đường huyết và các yếu tố nguy cơ tim mạch phối hợp là những yếu tố liên quan độc lập đến mức độ phức tạp của tổn thương mạch máu theo phân loại TASC II và số lượng nhánh động mạch bị tổn thương.

Kết quả và những đóng góp mới

Đóng góp về mặt lý luận và khoa học

• Cung cấp dẫn chứng thực nghiệm có đối chứng tại Việt Nam làm rõ sự khác biệt đặc thù về hình thái và phân bố tổn thương mạch máu ở bệnh nhân BĐMCDMT có ĐTĐ týp 2 so với bệnh nhân không mắc ĐTĐ.
• Khẳng định trên hình ảnh chụp mạch DSA rằng bệnh nhân ĐTĐ týp 2 có tổn thương mạch máu phân bố chủ yếu ở tầng dưới gối (các động mạch cẳng chân), tổn thương có tính chất lan tỏa, đa tầng, tổn thương nhiều đoạn mạch đồng thời và tỷ lệ tắc hoàn toàn chiếm ưu thế so với nhóm chứng.
• Xác lập mô hình phân tích hồi quy đa biến chứng minh mối liên quan độc lập giữa các yếu tố nguy cơ (thời gian mắc bệnh ĐTĐ, chỉ số HbA1c, tăng huyết áp, rối loạn lipid máu) với mức độ phức tạp của tổn thương giải phẫu theo phân loại TASC II và số lượng nhánh động mạch bị tổn thương.

Đóng góp về mặt thực tiễn lâm sàng

• Nhấn mạnh tầm quan trọng của việc ứng dụng thường quy các phương pháp thăm dò không xâm lấn (đo chỉ số ABI, siêu âm Doppler mạch) để tầm soát sớm BĐMCDMT ở tất cả bệnh nhân ĐTĐ týp 2, tránh bỏ sót bệnh do tổn thương thần kinh cảm giác ngoại vi làm lu mờ triệu chứng đau cách hồi.
• Cung cấp cơ sở giải phẫu và hình thái học mạch máu giúp các bác sĩ tim mạch can thiệp và phẫu thuật viên mạch máu định hướng chiến lược can thiệp tái tưới máu phù hợp (chọn lựa dụng cụ can thiệp nội mạch như bóng nong, stent bung bằng bóng, stent tự bung, stent phủ thuốc hoặc chỉ định phẫu thuật bắc cầu nối) đối với các tổn thương phức tạp vùng dưới gối.
• Đề xuất quy trình quản lý đa yếu tố: kiểm soát chặt chẽ đường huyết (HbA1c), huyết áp, lipid máu kết hợp thay đổi lối sống và điều trị nội khoa tối ưu nhằm hạn chế nguy cơ tiến triển thiếu máu chi trầm trọng và cắt cụt chi thể.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế của đề tài:
  • Thiết kế nghiên cứu mô tả cắt ngang tại một trung tâm phẫu thuật mạch máu tuyến cuối (Bệnh viện Chợ Rẫy) với phương pháp chọn mẫu thuận tiện trên nhóm bệnh nhân đã có chỉ định can thiệp mạch, do đó chưa đại diện cho toàn bộ quần thể bệnh nhân ĐTĐ týp 2 trong cộng đồng.
  • Chưa theo dõi dọc dài hạn sau can thiệp để đánh giá toàn diện tỷ lệ tái hẹp, tỷ lệ sống còn không cắt cụt chi và các biến cố tim mạch chính (nhồi máu cơ tim, đột quỵ não) theo thời gian.
• Hướng nghiên cứu tiếp: Cần tiến hành các nghiên cứu thuần tập tiến cứu đa trung tâm với cỡ mẫu lớn hơn, theo dõi dọc dài hạn sau can thiệp nội mạch hoặc phẫu thuật để đánh giá hiệu quả của các biện pháp can thiệp tái tưới máu ở nhóm tổn thương phức tạp dưới gối trên bệnh nhân ĐTĐ týp 2.

Giá trị tham khảo

Luận án có giá trị chuyên môn cao và là tài liệu tham khảo cho:

• Bác sĩ chuyên khoa Nội tim mạch, Phẫu thuật Tim mạch - Lồng ngực và Tim mạch can thiệp: Tham khảo các đặc điểm tổn thương hình thái mạch máu trên DSA, phân loại TASC II và mối tương quan với các yếu tố nguy cơ để xây dựng chiến lược chẩn đoán, lựa chọn phương pháp can thiệp nội mạch hoặc phẫu thuật bắc cầu.
• Bác sĩ chuyên khoa Nội tiết - Đái tháo đường: Ứng dụng quy trình sàng lọc định kỳ BĐMCDMT bằng chỉ số ABI và siêu âm Doppler ở bệnh nhân ĐTĐ týp 2 ngay cả khi chưa có biểu hiện đau cách hồi rõ rệt.
• Học viên sau đại học, nghiên cứu sinh y học: Tham khảo về phương pháp luận nghiên cứu bệnh - chứng trong tim mạch học can thiệp, quy trình chuẩn hóa số liệu hình ảnh học và phương pháp phân tích thống kê hồi quy đa biến.

Câu hỏi thường gặp

1. Tiêu chuẩn chọn bệnh nhân vào nhóm bệnh của luận án gồm những gì? Bệnh nhân được chọn vào nhóm bệnh khi thỏa mãn đồng thời: được chẩn đoán BĐMCDMT (có triệu chứng lâm sàng đau cách hồi, đau khi nghỉ hoặc loét hoại tử chi > 2 tuần; chụp DSA hẹp > 50% đường kính lòng mạch; có chỉ định can thiệp mạch; không có tiền sử mổ bắc cầu mạch chi dưới) và được chẩn đoán ĐTĐ týp 2 theo tiêu chuẩn ADA 2015.

2. Đặc điểm tổn thương động mạch chi dưới ở bệnh nhân ĐTĐ týp 2 có gì khác biệt so với bệnh nhân không ĐTĐ? Theo các bằng chứng tổng quan và phân tích đối chứng trong luận án, tổn thương mạch máu ở bệnh nhân ĐTĐ týp 2 thường xuất hiện ở lứa tuổi trẻ hơn, phân bố đều ở cả hai giới, tiến triển nhanh, tổn thương lan tỏa nhiều tầng và nhiều đoạn mạch, ưu thế nổi bật ở tầng dưới gối (các động mạch cẳng chân) với tỷ lệ tắc hoàn toàn đoạn dài cao và mạng lưới tuần hoàn bàng hệ phát triển kém hơn.

3. Tại sao bệnh nhân ĐTĐ týp 2 mắc BĐMCDMT thường được phát hiện ở giai đoạn muộn? Bệnh nhân ĐTĐ týp 2 thường có biến chứng tổn thương thần kinh cảm giác ngoại vi đi kèm, làm giảm cảm giác đau và khiến triệu chứng đau cách hồi kinh điển bị mờ nhạt hoặc không xuất hiện. Do đó, bệnh nhân thường không nhận biết sớm bệnh và chỉ đến viện khi đã có biến chứng đau khi nghỉ hoặc loét, hoại tử chi (giai đoạn Rutherford tiến triển).

4. Phương pháp nào được xem là tiêu chuẩn vàng để chẩn đoán tổn thương mạch máu trong nghiên cứu này? Chụp động mạch cản quang qua da (DSA) được xác định là tiêu chuẩn vàng trong luận án, cho phép đánh giá chính xác vị trí, mức độ hẹp tắc, chiều dài đoạn tổn thương giải phẫu theo TASC II và tình trạng hệ tuần hoàn bàng hệ, làm căn cứ quyết định phương pháp can thiệp tái tưới máu.

Kết luận

Luận án tiến sĩ của nghiên cứu sinh Lê Ngọc Long là công trình nghiên cứu lâm sàng có đối chứng tại Việt Nam về đặc điểm lâm sàng, cận lâm sàng, các yếu tố nguy cơ và tổn thương giải phẫu mạch máu trên bệnh nhân BĐMCDMT có ĐTĐ týp 2. Kết quả nghiên cứu làm sáng tỏ tính chất phức tạp, lan tỏa và ưu thế tổn thương tầng dưới gối ở nhóm bệnh nhân này, đồng thời chứng minh mối liên quan mật thiết giữa các yếu tố nguy cơ tim mạch với mức độ nặng của tổn thương mạch máu. Công trình cung cấp cơ sở thực tiễn quan trọng cho việc tầm soát sớm bằng ABI, quản lý toàn diện các yếu tố nguy cơ chuyển hóa và xây dựng chiến lược can thiệp mạch máu phù hợp nhằm giảm thiểu biến chứng cắt cụt chi cho người bệnh.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 : TỔNG QUAN 1. Tổng quan về BĐMCDMT ở bệnh nhân đái tháo đường týp 2 1. Giải phẫu động mạch chi dưới Về mặt giải phẫu, chi dưới được phân chia thành hai thành phần gồm đai chi (hay đai chậu) và phần tự do của chi. Hệ thống động mạch chi dưới gồm động mạch chậu (bao gồm động mạch chậu chung, động mạch chậu trong và động mạch chậu ngoài) và động mạch đùi chung (kể cả các nhánh), động mạch khoeo, các động mạch cẳng chân, các cung động mạch bàn chân kèm các động mạch đốt bàn và ngón [13].

Động mạch chậu Động mạch (ĐM) chậu gốc (hay còn gọi là động mạch chậu chung) bắt đầu từ chỗ chia đôi của ĐM chủ bụng ngang mức L4/L5, gồm ĐM chậu gốc trái và ĐM chậu gốc phải. ĐM chậu gốc chia thành ĐM chậu trong và ĐM chậu ngoài. ĐM chậu trong đi xuống chia nhiều ĐM nhỏ và cấp máu cho vùng tiểu khung. ĐM chậu ngoài là ĐM cấp máu chính cho chi dưới.

Khi hẹp, tắc ĐM chậu ngoài sẽ gây thiếu máu cho chi dưới [14]. Động mạch đùi khoeo ĐM chậu ngoài sau khi đi qua dây chằng bẹn thì đổi tên thành ĐM đùi chung, sau đó tách ra 2 nhánh tận là ĐM đùi sâu và ĐM đùi nông. ĐM đùi đi ở mặt trước đùi, dần đi vào trong, sau đó chui qua vòng gân khép rồi đổi tên thành ĐM khoeo. ĐM đùi sâu cung cấp máu cho hầu hết các cơ ở đùi.

ĐM đùi nông cấp máu chính cho các cơ ở vùng cẳng và bàn chân. Động mạch khoeo đi xuống tới bờ dưới cơ khoeo thì chia ra ba nhánh tận là ĐM chày trước, ĐM chày sau và ĐM mác và bảy nhánh bên (cấp máu vùng gối), tạo nhiều nhánh nối tiếp giữa các nhánh bên và các nhánh tận, hình thành hai mạng mạch phong phú là mạng mạch khớp gối và mạng mạch bánh chè [15]. document, khoa luan17 of 98. tai lieu, luan van18 of 98.

Giải phẫu hệ động mạch đùi khoeo Động mạch cẳng bàn chân Động mạch cẳng bàn chân bao gồm các ĐM vùng cẳng chân (ĐM chày trước, ĐM chày sau, ĐM mác) và các ĐM vùng bàn chân (ĐM mu chân, ĐM gan chân trong, ĐM gan chân ngoài). ĐM chày trước là một trong ba nhánh tận của ĐM khoeo, bắt đầu từ bờ dưới cơ khoeo đi qua bờ trên màng gian cốt ra khu cẳng chân trước. Đoạn 2/3 trên của ĐM chày trước nằm trên màng gian cốt, đoạn 1/3 dưới nằm ở trên xương chày và khớp cổ chân, rồi tiếp tục đi xuống dưới chui qua giữa các gân duỗi bàn chân và đổi tên thành ĐM mu chân. Ở cổ chân, ĐM chày trước tách ra nhánh ĐM mắt cá trước ngoài, nối với nhánh xiên và các nhánh mắt cá ngoài của ĐM mác.

Ngoài ra, còn vòng nối ĐM gan chân ngoài của ĐM chày trước và ĐM gan chân ngoài của ĐM document, khoa luan18 of 98. tai lieu, luan van19 of 98. 5 chày sau để cấp máu cho bàn chân. Nhờ các vòng nối này mà trong can thiệp có thể đưa dụng cụ từ ĐM mác, chày sau sang can thiệp ĐM chày trước khi có tổn thương và ngược lại [16].

ĐM chày sau là nhánh tận chính của ĐM khoeo từ bờ dưới cơ khoeo hay cung gân cơ khép. ĐM chày sau chia rất nhiều nhánh bên cung cấp cho phần lớn các cơ vùng cẳng chân sau. Khi chạy xuống rãnh cơ gấp dài ngón cái ở mặt trong xương gót, chia làm hai ngành tận là ĐM gan chân trong và ĐM gan chân ngoài [17]. ĐM mác là nhánh tận, tách từ thân chày mác.

Lúc đầu ĐM mác nằm giữa cơ chày sau và cơ gấp dài ngón cái rồi đi sâu vào giữa cơ gấp dài ngón cái và xương mác tới cổ chân và chia các nhánh tận cho cổ chân và gót. ĐM mác có các nhánh mắt cá sau ngoài nối với ĐM mắt cá trước ngoài của ĐM chày trước và nhánh nối tiếp nối với ĐM chày sau. Đây là các vòng nối quan trọng trong can thiệp cẳng và bàn chân [13]. Giải phẫu hệ động mạch cẳng bàn chân 1.

Khái niệm bệnh động mạch chi dưới mạn tính Bệnh động mạch chi dưới mạn tính (BĐMCDMT) là bệnh vữa xơ các mạch máu cung cấp máu cho một phần hoặc toàn bộ chi dưới với triệu chứng đau cách document, khoa luan19 of 98. tai lieu, luan van20 of 98. 6 hồi trên 2 tuần [3]. Khái niệm này loại trừ các trường hợp thiếu máu cấp tính do chấn thương, vết thương, huyết khối trên các động mạch lành, tai biến do phẫu thuật hay thủ thuật can thiệp nội mạch máu [18].

Dịch tễ học BĐMCDMT là bệnh lý tim mạch phổ biến, đứng thứ ba sau bệnh ĐM vành, đột quị não và đang dần trở thành vấn đề toàn cầu khi ảnh hưởng hơn 200 triệu người trên thế giới. Theo kết quả nghiên cứu của cuộc điều tra dinh dưỡng và sức khỏe tại Mỹ năm 1999 – 2000 (nghiên cứu NHANES) trên 2174 người > 40 tuổi, tỷ lệ hiện mắc BĐMCDMT chiếm 4,3%, trong đó số lượng bệnh nhân mắc BĐMCDMT có bệnh đái tháo đường kèm theo chiếm 10,8% [8]. Nhiều nghiên cứu cho thấy đái tháo đường làm tăng nguy cơ mắc BĐMCDMT lên 2 - 4 lần và khoảng 12 - 20% bệnh nhân BĐMCDMT có kèm theo đái tháo đường [19]. Theo nghiên cứu Framingham, đái tháo đường làm tăng nguy cơ đau cách hồi lên 3,5 lần ở nam và 8,6 lần ở nữ [20].

Một trong những lý do khiến tỷ lệ mắc BĐMCDMT ngày càng tăng cao là bởi bệnh tiến triển âm thầm, chỉ có dưới 20% bệnh nhân được báo cáo là có triệu chứng. Bên cạnh đó, tổn thương thần kinh ngoại vi do đái tháo đường có thể ảnh hưởng đến thần kinh cảm giác, làm các triệu chứng của BĐMCDMT càng thêm mờ nhạt khiến tỷ lệ mắc bệnh này cao hơn so với người không mắc bệnh đái tháo đường. Nghiên cứu của Shu J. Nguy cơ phát triển BĐMCDMT tương xứng với mức độ nặng và thời gian bị bệnh đái tháo đường.

Theo nghiên cứu UKPDS, HbA1c tăng lên mỗi 1% sẽ làm tăng nguy cơ mắc BĐMCDMT 28% [9]. Khi so sánh BĐMCDMT giữa hai nhóm mắc đái tháo đường và không mắc đái tháo đường, nghiên cứu của Lange S. đã chỉ ra tỷ lệ mắc BĐMCDMT ở nhóm đái tháo đường cao hơn hẳn với tỷ lệ 26,3% so với 15,3%. Bên cạnh đó, bệnh đái tháo đường còn làm tăng nguy cơ loét bàn chân do tắc mạch, hoại tử, và cắt cụt chi ở bệnh nhân mắc BĐMCDMT.

Theo kết quả nghiên cứu của Bild D.E và cộng sự, bệnh đái tháo đường làm tăng nguy cơ cắt cụt chi ở bệnh nhân có BĐMCDMT gấp 7 - 15 lần so với bệnh nhân không mắc đái document, khoa luan20 of 98. tai lieu, luan van21 of 98. 7 tháo đường, tỷ lệ cắt cụt chi hàng năm ở những bệnh nhân này là 0,6%. So sánh tổn thương động mạch ở bệnh nhân có và không có đái tháo đường Bệnh động mạch chi dưới Đái tháo đường Không đái tháo đường Giới Nam = Nữ Nam > Nữ Tuổi Trẻ hơn Cao tuổi Tiến triển Nhanh Từ từ Hai bên Một bên Tổn thương Động mạch dưới gối Động mạch trên gối Tắc hẹp nhiều đoạn Một đoạn Tuần hoàn bàng hệ Bị tổn thương Không hoặc ít ảnh hưởng Bệnh nhân mắc BĐMCDMT kèm theo đái tháo đường thường có xu hướng nằm viện lâu hơn, chịu nhiều gánh nặng điều trị hơn và tốn nhiều nguồn lực y tế hơn so với bệnh nhân BĐMCDMT đơn thuần [22].

Đái tháo đường thường liên quan đến tổn thương động mạch chi dưới đoạn dưới gối (động mạch chày trước, chày sau, động mạch mác…), trong khi các yếu tố nguy cơ khác như hút thuốc thường có liên quan đến tổn thương các động mạch chậu - đùi [7]. Tỷ lệ đồng mắc BĐMCDMT và đái tháo đường đặc biệt cao ở những bệnh nhân thiếu máu cục bộ chi dưới cấp tính, với gần 50% bệnh nhân trong một nghiên cứu thiếu máu cục bộ chi cấp tính [23]. Nhiều nghiên cứu đã cho thấy BĐMCDMT làm tăng nguy cơ nhồi máu cơ tim, đột qụy và tử vong do nguyên nhân tim mạch. Bệnh nhân BĐMCDMT có tỷ lệ biến cố tim mạch trong vòng 5 năm, bao gồm NMCT và đột qụy là 20%, và tỷ lệ tử vong do mọi nguyên nhân là 30% [24].

Trong số bệnh nhân bị thiếu máu cục bộ chi dưới cấp tính, có khoảng 30% phải cắt cụt chi, và tỷ lệ tử vong trong 6 tháng là 20%. Theo nghiên cứu ARIC, nam giới mắc BĐMCDMT có nguy cơ đột qụy hoặc thiếu máu não thoáng qua cao gấp 4 – 5 lần người không mắc BĐMCDMT, dù mối liên quan này ở nữ không có ý nghĩa thống kê. Khoảng 12 - 25% người mắc BĐMCDMT có rối loạn dòng chảy do hẹp động mạch cảnh phát hiện trên siêu âm document, khoa luan21 of 98. tai lieu, luan van22 of 98.

Mức độ nặng của BĐMCDMT tương quan với mức độ nặng và độ hẹp của động mạch cảnh. Tỷ lệ bệnh nhân đái tháo đường được tái thông mạch vành chiếm khoảng 25% - 30% và lên đến 60% trường hợp NMCT cấp. Tỷ lệ biến cố tim mạch và đột quỵ, bao gồm tử vong và không tử vong, đều có xu hướng tăng ở bệnh nhân BĐMCDMT kèm theo đái tháo đường so với bệnh nhân BĐMCDMT đơn thuần [7]. Điều đáng chú ý là hầu hết bệnh nhân bị BĐMCDMT không có triệu chứng lâm sàng điển hình của đau cách hồi.

Nghiên cứu PARTNER thực hiện trên 6417 đối tượng cho thấy có 29% bị BĐMCDMT nhưng chỉ 11% trong số những người bị BĐMCDMT có triệu chứng đau cách hồi điển hình. Gần 1/3 không có triệu chứng và 55% trong số còn lại có triệu chứng không điển hình gây khó khăn cho việc phát hiện sớm, chẩn đoán và can thiệp điều trị [25]. Cơ chế bệnh sinh của bệnh động mạch chi dưới ở bệnh nhân đái tháo đường týp 2 Nhìn chung, cơ chế bệnh sinh của BĐMCDMT ở bệnh nhân mắc bệnh đái tháo đường cũng tương tự với bệnh nhân không mắc đái tháo đường, nhưng sự hiện diện của bệnh đái tháo đường là yếu tố thúc đẩy. Vữa xơ động mạch (atherosclerosis) là một hình thức cụ thể của xơ cứng động mạch, trong đó thành động mạch dày lên như kết quả của sự tích tụ canxi và các chất béo như cholesterol và triglyceride [20].

Sự tiến triển của xơ vữa và tổn thương động mạch xảy ra rất sớm thậm chí ngay từ giai đoạn tiền đái tháo đường. Tổn thương lớp nội mạc là một điểm nổi bật của đái tháo đường, liên quan đến tăng glucose máu, tăng huyết áp, rối loạn chuyển hóa lipid, đề kháng insulin. Rối loạn chức năng nội mạc là dấu hiệu biến chứng sớm của biến chứng mạch máu ở bệnh nhân đái tháo đường týp 2.