Nghiên Cứu Đặc Điểm Lâm Học và Kết Quả Bảo Tồn Loài Sa Mộc Dầu Tại Hoàng Su Phì, Hà Giang

Nghiên cứu đặc điểm lâm học và bảo tồn loài sa mộc dầu cunninghamia konishii tại Hoàng Su Phì, Hà Giang, mang lại những kết quả quan trọng.

• Trường học: Trường Đại Học Lâm Nghiệp
• Chuyên ngành: Lâm Học
• Đề tài: Nghiên Cứu Đặc Điểm Lâm Học và Bảo Tồn Loài Sa Mộc Dầu Tại Hoàng Su Phì, Hà Giang
• Loại tài liệu: Luận Văn
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Hà Giang

Tóm tắt

I. Khám Phá Sa Mộc Dầu Hoàng Su Phì Giá Trị và Bảo Tồn

Loài Sa mộc dầu (tên khoa học: Cunninghamia konishii Hayata) là một loài cây gỗ quý hiếm thuộc họ Bụt mọc (Taxodiaceae), có giá trị cao cả về kinh tế và khoa học. Tại Việt Nam, loài cây này có vùng phân bố hẹp, chủ yếu được tìm thấy ở một số tỉnh miền núi phía Bắc như Hà Giang, Nghệ An và Thanh Hóa. Đặc biệt, tại huyện Hoàng Su Phì, tỉnh Hà Giang, Sa mộc dầu không chỉ là một nguồn tài nguyên lâm sản giá trị mà còn mang ý nghĩa văn hóa tâm linh sâu sắc đối với cộng đồng địa phương. Gỗ Sa mộc dầu có thớ mịn, nhẹ, bền, và tỏa ra mùi thơm đặc trưng, được ưa chuộng để làm nhà, đóng thuyền, và chế tác đồ gia dụng cao cấp, đặc biệt là các vật phẩm tâm linh. Tuy nhiên, tình trạng khai thác quá mức trong quá khứ đã đẩy loài cây này vào danh sách bị đe dọa. Việc nghiên cứu các đặc điểm lâm học của Sa mộc dầu trở nên vô cùng cấp thiết. Hiểu rõ về hình thái, sinh thái, và các điều kiện sinh trưởng của loài là nền tảng khoa học vững chắc để xây dựng các chiến lược bảo tồn hiệu quả. Các nghiên cứu chuyên sâu về đặc điểm lâm học giúp xác định yêu cầu về đất đai, khí hậu, ánh sáng và các mối quan hệ với những loài khác trong quần xã. Từ đó, các nhà khoa học có thể đề xuất các giải pháp kỹ thuật lâm sinh phù hợp cho cả bảo tồn nguyên vị (in-situ) và bảo tồn chuyển vị (ex-situ), góp phần phục hồi và phát triển bền vững quần thể loài cây quý hiếm này.

1.1. Giới thiệu loài Cunninghamia konishii Hayata quý hiếm

Sa mộc dầu, hay còn được biết đến với tên gọi khác như Ngọc Am, là một loài cây gỗ lớn thường xanh. Cây có thể đạt chiều cao 35-40m và đường kính thân lên tới 1,5m. Thân cây thẳng, phân cành cao, tạo nên tán lá hình tháp thưa. Vỏ cây dày, có màu hồng nhạt và tỏa mùi thơm dịu. Một đặc điểm nổi bật là khi bóc vỏ, thân cây tiết ra một lớp nhựa màu trắng. Gỗ của loài Cunninghamia konishii có giá trị kinh tế rất cao do đặc tính nhẹ, bền, thớ gỗ mịn và mùi thơm đặc trưng không phai theo thời gian. Nhựa dầu chiết xuất từ thân cây còn được sử dụng trong y học cổ truyền. Do những giá trị vượt trội này, Sa mộc dầu đã bị khai thác mạnh mẽ, dẫn đến suy giảm nghiêm trọng về số lượng trong tự nhiên.

1.2. Tầm quan trọng của việc nghiên cứu đặc điểm lâm học

Nghiên cứu đặc điểm lâm học là hoạt động then chốt quyết định sự thành công của công tác bảo tồn và phát triển loài Sa mộc dầu. Việc thiếu thông tin khoa học về đặc điểm sinh thái, vật hậu, và yêu cầu lập địa của loài gây ra nhiều khó khăn trong việc đề xuất các giải pháp kỹ thuật lâm sinh hiệu quả. Nghiên cứu này cung cấp cơ sở dữ liệu quan trọng về hình thái, chu kỳ ra hoa kết quả, điều kiện đất đai, khí hậu nơi loài phân bố tự nhiên. Những dữ liệu này không chỉ giúp đánh giá đúng hiện trạng quần thể mà còn là tiền đề để lựa chọn phương pháp nhân giống, kỹ thuật trồng và chăm sóc phù hợp, nhằm phục hồi các khu rừng Sa mộc dầu tự nhiên và mở rộng diện tích trồng mới, đảm bảo sự phát triển bền vững của nguồn gen quý hiếm này tại Hoàng Su Phì.

II. Thực Trạng Bảo Tồn Sa Mộc Dầu Thách Thức Cấp Bách

Công tác bảo tồn Sa mộc dầu tại Hoàng Su Phì đang đối mặt với nhiều thách thức nghiêm trọng. Tình trạng suy giảm số lượng cá thể là vấn đề đáng báo động nhất. Các cuộc điều tra thực địa cho thấy, Sa mộc dầu trong tự nhiên hiện chỉ còn lại những cá thể đơn lẻ, mọc rải rác ở những khu vực hiểm trở, xa khu dân cư. Quần thể loài đã bị phân mảnh nghiêm trọng, ảnh hưởng đến khả năng giao phấn và tái sinh tự nhiên. Nhiều cây trưởng thành đã có dấu hiệu lão hóa, mục gốc, rỗng ruột và chết ngọn. Mối đe dọa từ hoạt động khai thác trái phép vẫn còn tiềm ẩn, dù đã có nhiều nỗ lực từ các cơ quan chức năng như Hạt Kiểm lâm Hoàng Su Phì. Về mặt pháp lý, Sa mộc dầu đã được đưa vào các danh lục bảo vệ cấp quốc gia. Sách Đỏ Việt Nam năm 2007 phân hạng loài ở mức VU (Sẽ nguy cấp), cho thấy mức độ suy giảm ít nhất 20% trong vòng 10 năm. Thêm vào đó, Nghị định 32/2006/NĐ-CP của Chính phủ xếp Sa mộc dầu vào Nhóm IIA – nhóm thực vật rừng hạn chế khai thác, sử dụng vì mục đích thương mại. Tuy nhiên, thách thức lớn nhất nằm ở khả năng tái sinh tự nhiên rất kém của loài. Các khảo sát không ghi nhận được cây tái sinh từ hạt dưới tán rừng tự nhiên, một phần do tầng cây bụi và thảm tươi quá dày đặc, cạnh tranh ánh sáng và dinh dưỡng với cây con.

2.1. Tình trạng suy giảm số lượng cá thể trong tự nhiên

Hiện trạng phân bố của Sa mộc dầu trong các khu rừng tự nhiên tại Hoàng Su Phì còn rất ít. Các cá thể trưởng thành còn sót lại chủ yếu là những cây cổ thụ, mọc đơn lẻ hoặc thành các nhóm nhỏ. Số lượng cá thể suy giảm mạnh là hệ quả của việc khai thác triệt để trong quá khứ để lấy gỗ và tinh dầu. Nhiều cây còn sống có hiện tượng thoái hóa như mục gốc, rỗng ruột, gãy cành, làm giảm sức sống và khả năng sinh sản. Sự phân mảnh quần thể làm hạn chế quá trình thụ phấn chéo, dẫn đến chất lượng hạt giống kém và khả năng tái sinh tự nhiên gần như không có. Đây là nguy cơ lớn dẫn đến sự tuyệt chủng cục bộ của loài nếu không có biện pháp can thiệp kịp thời.

2.2. Phân hạng nguy cấp của Sa Mộc Dầu trong Sách Đỏ

Mức độ bị đe dọa của Sa mộc dầu đã được các tổ chức uy tín ghi nhận. Theo Sách Đỏ Việt Nam phần thực vật năm 2007, loài Cunninghamia konishii được xếp ở cấp VU (Vulnerable - Sẽ nguy cấp) với các tiêu chí A1a,d,C1. Điều này cho thấy quần thể đã suy giảm ít nhất 20% dựa trên quan sát trực tiếp và mức độ khai thác. Đồng thời, Nghị định số 32/2006/NĐ-CP của Chính phủ cũng đã đưa loài này vào Nhóm IIA, là nhóm thực vật rừng bị hạn chế khai thác và sử dụng vì mục đích thương mại. Các cơ sở pháp lý này là công cụ quan trọng để chính quyền địa phương và các cơ quan kiểm lâm tăng cường công tác quản lý, bảo vệ nghiêm ngặt các cá thể còn lại.

III. Phân Tích Đặc Điểm Lâm Học Sa Mộc Dầu Tại Hà Giang

Nghiên cứu đặc điểm lâm học của Sa mộc dầu tại Hoàng Su Phì đã cung cấp những dữ liệu khoa học chi tiết, làm cơ sở cho các hoạt động bảo tồn. Về đặc điểm hình thái, lá của Sa mộc dầu có sự biến đổi rõ rệt theo giai đoạn sinh trưởng. Khi còn nhỏ, lá có dạng hình kim, dài 4-6cm, màu xanh nhạt. Khi trưởng thành, lá chuyển sang dạng hình dải, màu xanh đậm hơn, kích thước ngắn lại (2,5-3,5cm). Nón của loài đơn tính cùng gốc, nón đực mọc thành cụm trong khi nón cái mọc đơn độc hoặc cụm 2-3 quả. Về đặc điểm vật hậu, tài liệu và phỏng vấn người dân địa phương cho thấy cây ra nón vào khoảng tháng 9-10 và chín vào tháng 3-5 năm sau. Tuy nhiên, trong những năm gần đây, hiện tượng ra hoa kết quả rất hiếm gặp. Về yêu cầu sinh thái, Sa mộc dầu phân bố tự nhiên trong vùng khí hậu nhiệt đới gió mùa trên núi cao, với nhiệt độ trung bình năm khoảng 25°C và lượng mưa lớn (2000-2500mm/năm). Đất nơi loài sinh trưởng chủ yếu là đất xám Feralit phát triển trên đá macma axit và đá biến chất. Kết quả phân tích phẫu diện cho thấy đất có tầng dày trung bình, tơi xốp, thành phần cơ giới chủ yếu là thịt nhẹ đến trung bình, và có tỷ lệ đá lẫn khá cao. Đây là những điều kiện tự nhiên đặc trưng cần được xem xét khi lựa chọn địa điểm cho các hoạt động bảo tồn chuyển vị.

3.1. Đặc điểm hình thái thân lá và nón của loài cây

Quan sát thực địa tại Hoàng Su Phì ghi nhận Sa mộc dầu là cây gỗ lớn, thân thẳng, vỏ dày màu hồng nhạt. Hình thái lá thể hiện sự khác biệt rõ rệt qua các giai đoạn. Cây non có lá hình kim, dài 4-6 cm. Cây trưởng thành có lá hình dải, ngắn hơn (2,5-3,5 cm), mép lá có răng cưa nhỏ và hai dải lỗ khí rõ ở mặt dưới. Nón đơn tính cùng gốc. Nón đực mọc thành cụm ở nách lá, trong khi nón cái đơn độc hoặc cụm 2-3. Nón cái khi trưởng thành dài khoảng 2,4-2,8 cm, rộng 2,0-2,6 cm. Mỗi vảy nón mang 3 hạt. Hạt có cánh, dài khoảng 5mm, rộng 4mm. Những đặc điểm này là cơ sở quan trọng cho việc nhận dạng loài và nghiên cứu sinh sản.

3.2. Đặc điểm vật hậu và chu kỳ sinh trưởng tự nhiên

Chu kỳ vật hậu của Sa mộc dầu là một yếu tố quan trọng trong công tác bảo tồn. Theo tài liệu và phỏng vấn, loài này thường ra nón vào tháng 9-10 và nón chín, phát tán hạt vào khoảng tháng 3-5 của năm tiếp theo. Quá trình nảy chồi non cũng được ghi nhận. Tuy nhiên, điều đáng lo ngại là các quan sát thực địa trong những năm gần đây cho thấy hiện tượng ra hoa kết quả của các cây trưởng thành rất hiếm, gần như không xảy ra. Tình trạng này có thể do cây đã già cỗi hoặc do tác động của biến đổi khí hậu, ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng tái sinh tự nhiên từ hạt của loài.

3.3. Yêu cầu về sinh thái đất đai và khí hậu phân bố

Sa mộc dầu phân bố trong điều kiện sinh thái khá đặc thù. Tại Hoàng Su Phì, loài được tìm thấy ở độ cao từ 1019m đến 1217m, trong vùng khí hậu nhiệt đới gió mùa có mùa đông lạnh, ít mưa và mùa hè nóng ẩm, mưa nhiều. Đất đai nơi loài phân bố chủ yếu là nhóm đất mùn Alit trên núi cao, hình thành từ đá macma axit. Phân tích phẫu diện đất cho thấy tầng đất có độ dày trung bình, cấu trúc viên, tơi xốp, thành phần cơ giới là đất thịt nhẹ đến trung bình, và độ ẩm cao. Các đặc điểm này cho thấy loài ưa đất giàu mùn, thoát nước tốt và có khí hậu mát mẻ quanh năm. Đây là những tiêu chí quan trọng để quy hoạch vùng trồng bảo tồn.

IV. Nghiên Cứu Cấu Trúc Rừng Nơi Sa Mộc Dầu Phân Bố

Cấu trúc rừng là yếu tố phản ánh mối quan hệ sinh thái của Sa mộc dầu với các loài khác trong quần xã. Tại khu vực nghiên cứu ở xã Túng Sán, Hoàng Su Phì, Sa mộc dầu mọc trong kiểu rừng kín thường xanh mưa ẩm á nhiệt đới. Phân tích cấu trúc cho thấy rừng có mật độ cây gỗ không cao, dao động từ 130-180 cây/ha, trong đó mật độ Sa mộc dầu chỉ chiếm tỷ lệ rất nhỏ (1-3 cây/ha). Điều này khẳng định tình trạng phân bố đơn lẻ, rải rác của loài. Về tổ thành, Sa mộc dầu sống hỗn giao cùng nhiều loài cây gỗ khác như Nhội, Giổi xanh, Dẻ ăn quả, Bời lời lá tròn. Các loài này tạo nên một hệ sinh thái đa dạng, đặc trưng cho khu vực. Tuy nhiên, không có loài nào chiếm ưu thế vượt trội, tạo thành một cấu trúc phức hợp. Về cấu trúc tầng thứ, Sa mộc dầu là loài cây ưa sáng ở giai đoạn trưởng thành, luôn chiếm vị trí ở tầng vượt tán (cao trên 25m), vươn cao hơn các loài khác để nhận ánh sáng. Các tầng dưới bao gồm các loài cây gỗ chịu bóng hơn như Thị rừng, Dẻ ăn quả. Đáng chú ý, tầng cây bụi thảm tươi có độ che phủ rất cao (81-86%), bao gồm các loài như Dương xỉ, Lá lấu, Mua. Tầng phủ dày đặc này chính là một trong những rào cản lớn, ngăn cản hạt Sa mộc dầu nảy mầm và cây con phát triển, góp phần giải thích cho sự vắng mặt của cây tái sinh.

4.1. Phân bố theo đai cao và mật độ cá thể tại Túng Sán

Tại Hoàng Su Phì, Sa mộc dầu được ghi nhận phân bố hẹp tại xã Túng Sán, trong đai cao từ 1019m (thôn Hợp Nhất) đến 1217m (thôn Tả Lèng). Địa hình khu vực này bị chia cắt mạnh, độ dốc lớn. Mật độ cá thể của Sa mộc dầu rất thấp, chỉ chiếm từ 1,11% đến 1,76% tổng số cây gỗ trong các ô tiêu chuẩn điều tra. Mật độ tổng thể của tầng cây gỗ cũng chỉ ở mức trung bình, khoảng 130-180 cây/ha. Những con số này cho thấy quần thể Sa mộc dầu đang ở tình trạng phân mảnh và rất thưa thớt trong sinh cảnh tự nhiên.

4.2. Tổ thành loài cây gỗ trong quần xã thực vật rừng

Quần xã thực vật nơi Sa mộc dầu sinh sống rất đa dạng. Loài cây này mọc hỗn giao với nhiều loài cây gỗ khác, tạo thành kiểu rừng kín thường xanh. Các loài cây phổ biến đi kèm bao gồm Giổi xanh, Nhội, Dẻ ăn quả, Bời lời lá tròn, Sồi phảng, và Thị rừng. Phân tích tổ thành cho thấy không có một loài nào chiếm ưu thế tuyệt đối, mà là sự tổ hợp của nhiều loài. Việc bảo vệ Sa mộc dầu đòi hỏi phải bảo vệ cả hệ sinh thái rừng này, vì mỗi loài đều có vai trò riêng trong việc duy trì sự ổn định của quần xã.

4.3. Cấu trúc tầng thứ và vai trò của cây bụi thảm tươi

Rừng nơi Sa mộc dầu phân bố có cấu trúc 4 tầng rõ rệt. Sa mộc dầu là loài ưa sáng khi trưởng thành, luôn chiếm lĩnh tầng vượt tán (A1), có chiều cao trên 25m. Tầng dưới tán (A2) gồm các loài chịu bóng hơn. Tầng cây bụi và thảm tươi (tầng C, D) có độ che phủ rất cao, lên đến 86%. Mặc dù lớp phủ này có tác dụng tích cực trong việc giữ ẩm và bảo vệ đất, nhưng nó cũng là yếu tố cản trở lớn đối với quá trình tái sinh tự nhiên. Lớp thảm thực vật dày đặc cạnh tranh gay gắt về ánh sáng và dinh dưỡng, khiến cho cây con Sa mộc dầu không thể sinh trưởng và phát triển.

V. Kết Quả Trồng Bảo Tồn Sa Mộc Dầu và Giải Pháp Nhân Rộng

Trước nguy cơ tuyệt chủng, các giải pháp bảo tồn chuyển vị (ex-situ) cho Sa mộc dầu đã được thử nghiệm và cho kết quả khả quan. Một mô hình trồng thử nghiệm tiêu biểu được thực hiện tại Trung tâm tiếp đón du khách huyện Hoàng Su Phì (xã Nậm Ty) vào đầu năm 2010. Cán bộ trung tâm đã thu hái quả, gieo ươm dưới tán rừng và sau 5 tháng, bứng cây con cao khoảng 40cm về trồng. Kỹ thuật trồng được thực hiện bài bản, từ việc bứng cây giữ nguyên bầu đất, xử lý thực bì, đào hố, bón phân hữu cơ cho đến chăm sóc sau trồng như che nắng và tưới nước. Tổng số 32 cây được trồng, và tại thời điểm khảo sát (sau 2 năm), có 30 cây sống sót và sinh trưởng tốt. Kết quả đo đếm cho thấy các chỉ số tăng trưởng rất ấn tượng. Chiều cao trung bình của cây đạt 1,13m, đường kính gốc trung bình 2,21cm, và đường kính tán trung bình 0,71m. Cây không có dấu hiệu sâu bệnh, cho thấy khả năng thích nghi tốt với điều kiện lập địa mới dù độ cao thấp hơn (khoảng 840m) so với nơi phân bố tự nhiên. Sự thành công của mô hình này chứng tỏ việc bảo tồn chuyển vị loài Sa mộc dầu bằng cây con tái sinh từ hạt là hoàn toàn khả thi. Đây là một hướng đi đầy hứa hẹn, mở ra cơ hội nhân rộng quần thể loài, thu hút sự tham gia của cộng đồng và các cơ quan, đoàn thể vào công tác bảo tồn.

5.1. Đánh giá thành công mô hình trồng chuyển vị Ex situ

Mô hình bảo tồn chuyển vị tại xã Nậm Ty, Hoàng Su Phì được đánh giá là một thành công bước đầu. Tỷ lệ sống của cây trồng sau 2 năm đạt trên 93% (30/32 cây). Cây sinh trưởng và phát triển tốt, không bị sâu bệnh hại. Điều này chứng minh rằng Sa mộc dầu có khả năng thích ứng với điều kiện sinh thái ngoài vùng phân bố tự nhiên hẹp của nó, miễn là các kỹ thuật trồng và chăm sóc được đảm bảo. Thành công này cung cấp một bằng chứng thực tiễn quan trọng, khẳng định tiềm năng nhân rộng loài cây quý hiếm này thông qua các chương trình trồng rừng và làm giàu rừng.

5.2. Các chỉ tiêu sinh trưởng của cây trồng tại Nậm Ty

Sau 2 năm trồng tại Trung tâm du lịch huyện Hoàng Su Phì, các chỉ số sinh trưởng của Sa mộc dầu rất đáng khích lệ. Chiều cao trung bình đạt 1,13m, đường kính gốc trung bình là 2,21cm, số cành trung bình là 9,27 cành/cây và đường kính tán trung bình đạt 0,71m. Các cây trồng được chăm sóc và bảo vệ tốt. Kết quả này không chỉ cho thấy sự thành công của công tác bảo tồn chuyển vị mà còn cung cấp dữ liệu ban đầu về tốc độ sinh trưởng của loài ở giai đoạn non trong điều kiện trồng nhân tạo, làm cơ sở để xây dựng các quy trình kỹ thuật lâm sinh cho Sa mộc dầu trong tương lai.

VI. Top Giải Pháp Bảo Tồn Bền Vững Loài Sa Mộc Dầu

Dựa trên kết quả nghiên cứu thực trạng và các đặc điểm lâm học, một số giải pháp chiến lược nhằm bảo tồn bền vững loài Sa mộc dầu tại Hoàng Su Phì được đề xuất. Giải pháp quan trọng hàng đầu là bảo tồn nguyên vị (in-situ). Cần thành lập các khu vực bảo vệ trọng điểm tại xã Túng Sán, nơi loài còn phân bố tự nhiên. Trong các khu vực này, cần tăng cường giám sát, ngăn chặn triệt để các hành vi khai thác trái phép. Đồng thời, áp dụng các biện pháp kỹ thuật lâm sinh để xúc tiến tái sinh tự nhiên, chẳng hạn như phát dọn thực bì có chọn lọc để cải thiện ánh sáng dưới tán rừng, tạo điều kiện cho hạt nảy mầm và cây con phát triển. Giải pháp thứ hai là đẩy mạnh bảo tồn chuyển vị (ex-situ). Thành công từ mô hình trồng tại Nậm Ty cần được nhân rộng. Cần triển khai các chương trình nghiên cứu sâu hơn về nhân giống Sa mộc dầu, bao gồm cả phương pháp hữu tính (từ hạt) và vô tính (giâm hom, nuôi cấy mô). Việc xây dựng các vườn giống, vườn ươm để cung cấp cây con chất lượng cao cho các dự án trồng rừng là hết sức cần thiết. Cuối cùng, cần nâng cao nhận thức cộng đồng. Công tác tuyên truyền, giáo dục về giá trị và tình trạng nguy cấp của Sa mộc dầu phải được thực hiện thường xuyên, vận động người dân địa phương tham gia bảo vệ loài cây quý này thông qua các cơ chế chia sẻ lợi ích và trách nhiệm.

6.1. Đề xuất giải pháp bảo tồn nguyên vị In situ

Giải pháp bảo tồn nguyên vị tập trung vào việc bảo vệ quần thể Sa mộc dầu ngay tại sinh cảnh tự nhiên của chúng ở xã Túng Sán. Cần khoanh vùng, thiết lập các ô định vị để theo dõi diễn biến của loài. Các biện pháp lâm sinh như phát quang dây leo, dọn dẹp thực bì cục bộ xung quanh gốc cây mẹ vào mùa quả chín có thể được áp dụng để tăng cơ hội cho hạt nảy mầm. Tăng cường tuần tra, phối hợp với cộng đồng địa phương để thành lập các tổ bảo vệ rừng, ngăn chặn khai thác trộm là nhiệm vụ cấp bách. Bảo vệ nguyên vẹn hệ sinh thái rừng đi kèm cũng là một phần không thể thiếu của giải pháp này.

6.2. Khuyến nghị nhân rộng mô hình bảo tồn chuyển vị

Mô hình bảo tồn chuyển vị đã chứng minh hiệu quả thực tiễn. Do đó, cần có chính sách khuyến khích và hỗ trợ kỹ thuật để nhân rộng mô hình này. Các cơ quan chức năng như Chi cục Kiểm lâm, Sở Khoa học và Công nghệ tỉnh Hà Giang cần xem xét triển khai các đề tài nghiên cứu về nhân giống và gây trồng Sa mộc dầu ở những khu vực có điều kiện tự nhiên phù hợp. Việc xây dựng một vườn thực vật hoặc khu bảo tồn nguồn gen loài cây này không chỉ giúp bảo vệ mà còn phục vụ mục đích nghiên cứu khoa học và du lịch sinh thái.

6.3. Định hướng nghiên cứu khoa học trong tương lai

Để công tác bảo tồn đạt hiệu quả cao hơn, các nghiên cứu trong tương lai cần đi vào chiều sâu. Cần nghiên cứu về đặc điểm di truyền của quần thể Sa mộc dầu còn sót lại để đánh giá mức độ đa dạng và xây dựng chiến lược bảo tồn nguồn gen. Các nghiên cứu về kỹ thuật thu hái, bảo quản hạt giống và các phương pháp nhân giống vô tính (giâm hom, nuôi cấy mô) cần được ưu tiên. Ngoài ra, việc theo dõi lâu dài sinh trưởng của các mô hình trồng thử nghiệm sẽ cung cấp dữ liệu quý giá để hoàn thiện quy trình kỹ thuật trồng rừng Sa mộc dầu.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: TÔNG QUAN VE VAN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1. Tình hình nghiên cứu về hạt trần và Sa mộc dầu trên thị 1. Nghiên cứu cây Hạt trần và Sa mộc dầuở Việt Nam. BR Chương 2: MỤC TIÊU - ĐÓI TƯỢNG— PHAM VI `.

= PHƯƠNG PHAP NGHIEN CUU. Mục tiêu nghiên cứu 2. Mục tiêu chung, 2. Mục tiêu cụ thể.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 2. Đối tượng nghiên cứu:. Phạm vi nghiên cứu:. Nội dung nghiên cứu.

Phương pháp nghiên cứu 2. Phương pháp thu thập sô liệ 2. Phương pháp xử lý 26 lita. Chuong 3: DAC DIEM CHUNG Kew tei NGHIEN CUU.

Diéu kién ty nhié ae eekS 3. Vị trí địa Iy. Địa hình, địa mạo. Tài nguyên nước 17 3.3, Tài niguy Siig.

Tài nguyên khoáng sản. Tình hình phát triển kinh tế, văn hóa xã hội sch S Chương 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CÚU. Đặc điểm sinh vật của loài Sa mộc 4. Đặc điểm thân cây 4.

Đặc điểm nón của Sa mộc 4. Đặc điểm vật hậu. Đặc điểm về đất nơi Sa mộc dầu phí 4. Đặc điểm cấu trúc rừng nơi có sa 4.

Cấu trúc mật độ. tỉnh Hà Giang. Đề xuất một số giải svaavenuesnos 4. Bảo tồn nguyên Vị (in-situ Qhservation) 38t5g001S309188310808900035610302cpmesobia.

Bảo tồn TH NNyG co soecconoo MTA S. Chuong 5: KET LUAN- TON TAI —KHUYÉN NGHỊ,. Khuyến ngh†z„e- 42 TAI LIEU THAM KHAO PHU LUC DANH MUC CAC TU VIET TAT Các từ, ký hiệu viết tắt Giải thích IUCN Tổ chức bảo tồn thiên nhiên Quốc tế ÔTC Ô tiêu chuẩn ÔDB Ô dạng bảng ĐT Đông Tây NB Nam Bắc RR TB Trung binh Doo ĐườngkôNgóc. , Dịa a, 131m Hvn Chị: vút ngọn Hic Chiều cao dưới cành DANH MỤC CÁC BẢNG BIÊU Bảng 4.

Sự biến đổi hình thái lá Sa mộc dầu. Tổng hợp kết quả điều tra vật hậu. Kết quả điều tra mô tả phẫu diện tại nơi Sa mộc dầu phân bố. Mật độ tầng cây cao ở các ÔTC.

Cây bụi thảm tươi dưới tán rừng nơi Bang 4. Sinh trưởng của Sa mộc dầu trồng Ả ul "` Hình 4. Nhựa trong thân cây soe) Hình 4. Sa mộc dầu còn nhỏ.

Lá Sa mộc dầu trưởng thành. La 6 canh man; ẤT A5 e2 Hình 4. Lá ở cành ng nón địa) KưBctoadtrdeBosa ese ~/ Hình 4. Nón cáicủa Sa mộc dâu.

Vay noi cia Sa méc dau. & tra và phân bố loài Sa mộc dầu. ĐẶT VAN DE Rừng là tài nguyên vô cùng quý giá, rừng không những cung cấp các sản phẩm cho nền kinh tế quốc dân mà còn có tác dụng điều hòa không khí, phòng hộ, bảo vệ môi trường sống, làm đẹp cảnh quan thiên nhiên. Hiện nay, không chỉ ở Nước ta mà trên toàn Thế giới rừng tự nhiên đang ngày càng bị thu hẹp diện tích, giảm chất lượng và trữ lượng.

Rùng nghêo, đất trống đồi núi trọc tăng lên do hoạt động khai thác chặt phá, đốt nung lấn rẫy, sử dụng rùng không hợp lý. Gỗ và các tài nguyên lâm Gfin ngoài Eo Mừng dần bị cạn kiệt, các loài cây gỗ có giá trị đã và đang bị khai.¡ một 'ách triệt để, khả năng, tái sinh tự nhiện của chúng luôn bị đe dọa. Ê6 nhiều, lôi quý hiếm đã tuyệt chủng và không còn khả năng tái sinh ‘ngoai ty, nhiên. Bên cạnh đó việc nghiên cứu gây trồng các cây quý hiểm ©òn:hạn chế.

Để hạn chế và khắc phục tình trạng trên, trong những năm qua Đảng và Nhà nước ta cùng với người dân đã có hàngloại các biện pháp bảo vệ rừng và tài nguyên rừng. Song song, vớ lệ hành. các văn bản pháp luật về bảo vệ và phát triển rừng chúng ta đã H. 2 hang loạt các biện pháp như: Khoanh nuôi bảo vệ, thành lập các ch ảo tổn, 'Vườn Quốc gia nhằm quản lý rừng và tai nguyén rimg chat chẽ hồn, psit dung tài nguyên hợp lý, nhân giống cây, gây trồng rừng.

Trong cácÌ biện pháp đó thì việc trồng rừng và làm giàu rừng bằng các cây bản địa đanG lằà»t hướng đi mà các nhà Lâm nghiệp đang quan tâm hướng tới. Điều quan trọng và cơ bản quyết định đến sự thành công hay thất bại của công, {áo trồn ø rừng là chúng ta phải hiểu được đặc điểm lâm học của loài đó. Việc thí ấu tông tỉn về đặc điểm lâm học về loài cây gây khó khăn cho việc đề aides giải pháp kỹ thuật lâm sinh. Sa mộc dầu (Cunninghamia konishii Hayata) thuộc họ Bụt mọc (Taxodiaceae) phân bố ở huyện Hoàng Su Phì, tỉnh Hà Giang, loài cây này không chỉ có ý nghĩa về mặt khoa học mà còn có giá trị kinh tế cao, gỗ nhẹ, thớ mịn và có mùi thơm, dễ thao tác và bền, dùng làm nhà, cột điện, đóng thuyền, đồ dùng gia đình, nhựa dầu dùng làm thuốc, đặc biệt là dùng làm đồ 1 tâm linh.

Sa mộc dầu là loài bị suy giảm mạnh về số lượng nếu chúng ta không có những biện pháp tác động kịp thời và hiệu quả loài cây này có thể bị tuyệt chủng trong tương lai. Nhiều câu hỏi, giải pháp đã được đặt ra là làm thế nào để duy trì sử dụng lâu bền tài nguyên rừng nói mm Sa mộc dầu nói riêng? Và vấn đề đặt ra là chúng ta cần nghiên cứu để tồn loài. Để góp phần bảo tồn và phát triển loài cây đặc rycấp, quý hiếm tôi đã chọn đề tài: Nghiên cứu đặc điểm lâm học và kết quả i ton chuyển chỗ loài Sa mộc dầu (Cunninghamia konishiiKệ ca» Su Phi- Hà Giang”. Qsmn Khóa luận tập trung nghiên cứu một ¬ ugg chinh © như đặc điểm hình thái, vật hậu, đặc điểm phân bố, ` giá ket gird ‘6ng loài Sa mộc dầu tại huyện Hoàng Su Phì, tỉnh Hà Gian; uất một số giải pháp bảo tồn và phát triển loài tại khu vực nghiên cứu.

~ Chuong 1 TONG QUAN VE VAN DE NGHIEN CUU 1. Tinh hình nghiên cứu về hạt trần và Sa mộc dầu trên thế giới Thế giới thực vật rất phong phú và đa dạng với khoảng 250.000 loài thực vật bậc cao, trong đó thực vật Hạt trần chiếm trên.600 loài, một con số khá khiêm tốn. Các vùng phân bố tự nhiên cây Hạt trần tập ans nhiều ở Châu Âu với các loài Van sam (Pieea), Thông (Pinus); BacMỹ vvới các loài Thông (Pinus), Ca ting (Sequoia) và Thiết sam (Pseudotsuga); DORE 'Á như Trung Quốc và Nhật Bản với các loài Tùng bách (Cupressus) và Liễu sam (Cryptomeria). Các loài cây hạt trần đã đóng góp một phần.không nhỏ \ vào nên kinh tế của rất nhiều nước có thể kể như New Zealand; “Thủy Điển, Na Uy, Phần Lan.Lịch sử lâu dài của Trung Quốc cũng đã ghỉ lại nguồn gốc các cây hạt trần cổ thụ hiện còn tồn tại đến ngày nay có thể dựa vào đó để đoán tuổi của chúng.

Cây Bách Hán tướng quân ở thư viện Tùng Dương (Hà Nam), vùng núi Thái Sơn (Sơn Đông) có cây Tùng ngũ đại phu do. Tần Thủy Hoàng phong tặng tên, cây Bách quả đời Hán trên núi:“Thanh fe (Tứ Xuyên).Nhiều nơi khác trên thế giới cũng có một số ayes, thuner tiếng như cây Cù tùng (Sequoia) cé tén “cụ già thế giới” ở California (Mỹ) đã trên 3000 năm tuổi, cây Tuyết tùng, (Cedrus deodata) trên aay Ryukyu ( Nhật Bản) qua máy đo đã 7200 năm tuổi. Hiện tại có trên 200 loài cây hạt trần được xếp là bị đe dọa tuyệt chủng ở mức độ toàn Si, tất nhiều loài khác bị đe dọa trong một phần phân bố tự nhiên cuả loài Đo nhiều nguyên nhân từ phía con người và tự nhiên đã làm cho rất nhiều loài Hạt trần cũng như loài khác bị tuyệt chủng hoặc có nguy cơ tuyệt chủng rất cao. Theo số liệu thống kê trong danh lục Sách Đỏ của IUCN năm 2007 thì số loài Hạt trần quý hiếm cần được bảo vệ chiếm tỷ lệ rất cao.

Khu vực nhiệt đới là nơi có tốc độ và tỷ lệ loài nguy cấp, tuyệt chủng nhiều hơn hẳn so với các khu vực khác. Do vậy, điểm nóng của công tác bảo tồn loài hạt trần hiện nay nằm ở những vùng nhiệt đới. 3 Nhiều tài liệu của Trung Quốc khẳng định Sa mộc dầu là loài đặc hữu của Trung Quốc. Tuy nhiên gần đây đã phát hiện tại Việt Nam, Lào cũng có Sa mộc dầu phân bố tự nhiên.

Các nghiên cứu của Thế giới chuyên sâu về đặc trưng quần thể, đặc tính lâm học của Sa mộc dầu còn ít. Nghiên cứu cây Hạt trần và Sa mộc dầu ở Việt Nam) é Ở Việt Nam, theo các nhà khoa học tầm quan trọng của cây Hạt trần được xác định bởi tính ổn định tương đối về địa chat và khí hau cua Viét Nam trong vòng hàng triệu năm, kết hợp với dia mao da dạng hiện tại của đất nước và nhiều kiểu dạng sinh cảnh kèm theo. Nhìn'chung, khí hậu trái đất đã trở nên khô và lạnh hơn, nhiều loài cây hạt trần vốn: nghỉ với điều kiện Ấm và ẩm bị tuyệt chủng. Nhưng một số loài: đã di sư được đến các vùng thích hợp hơn như Tây Nam Trung Quốc và miền Bắc Việt Nam như Dẻ tùng (Amentotaxus), Sa mộc dầu (Cunninghamia và Bách tán đài loan (Taiwania) là những ví dụ của những chỉ trước đây, có phân bố rất rộng trên thế giới.

Phạm vi vĩ độ của Việt Nam (8° 224°) sồm các nơi từ gần xích đạo cho đến vùng cận nhiệt đới cùng với phạm vi độ cao của các hệ núi chính là các sinh cảnh thích hợp vẫn còn tồn. và các loài như vậy có khả năng sống sót. Các thay đổi khí hậu trên Bắc bán cẦu c6 ảnh hưởng đến các nhóm cây Hạt trần rất khác nhau. Một số bi tuyệt chủng hay phải di cư tới các vùng mà còn có khí hậu thích hợp, trong khi đó một số loài khác tiến hóa và đã có thể sống được ở những sinh cánh đã thay đổi trong điều kiện khí hậu mới.

Các loài Thông ở Việt Nam là dicho cả hai hình thức này. Những cây thuộc họ Thông (Pinaceae), FOS nhiều nhấtở vùng Đông Bắc Việt Nam dù các loài Dẻ tùng vân nam (4zenfotaxus yunnanensis) va Thông tre lá ngắn (Podocarpus pilgeri) có thể phổ biến ở một số địa phương, nhìn chung quần thể tất cả các loài còn rất nhỏ. Sa mộc dầu không chỉ là loài thực vật quý hiếm của Việt Nam mà còn là một trong 200 loài Hạt trần nguy cấp, quý hiếm của Thế giới, có phân bố 4 hep ở Việt Nam mới thấy ở Nghệ An, phía Tây của Thanh Hóa, Hà Giang. Các tài liệu mô tả về loài Sa mộc dầu như sau: - “Sách Đỏ Việt Nam phân thực vật năm 2007” đã mô tả đặc điểm hình thái, sinh học sinh thái, phân bố, giá trị, tình trạng và phân hạng của loài Sa mộc dầu cấp VU Ala,d,C1.