Nghiên Cứu Đặc Điểm Khu Hệ Động Vật Tại Khu Bảo Tồn Loài Nam Xuân Lạc

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu nghiên cứu đặc điểm khu hệ động vật tại khu bảo tồn loài và sinh cảnh nam xuân lạc và đề xuất các, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên nhân, đề xuất

• Tác giả: Nguyễn Cao Sơn
• Người hướng dẫn: TS. Vũ Tiến Thịnh
• Trường học: Trường Đại Học Lâm Nghiệp
• Chuyên ngành: Quản Lý Tài Nguyên Rừng
• Đề tài: Nghiên Cứu Đặc Điểm Khu Hệ Động Vật Tại Khu Bảo Tồn Loài Và Sinh Cảnh Nam Xuân Lạc
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sỹ
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 1.1. Nghiên cứu về thú
• 1.1.1. Lịch sử nghiên cứu
• 1.1.1.1. Thời kỳ trước 1954 – bước đầu tiên điều tra thành phần loài khu hệ thú việt Nam
• 1.1.1.2. Thời kỳ từ năm 1955 đến 1975 – điều tra thống kê thành phần loài thú ở các địa phương thuộc miền Bắc Việt Nam
• 1.1.1.3. Thời kỳ từ 1975 đến nay – điều tra thống kê thành phần loài và đánh giá các giá trị khu hệ thú của các địa phương trên toàn quốc
• 1.1.2. Phân loại lớp thú
• 1.2. Nghiên cứu về chim
• 1.2.1. Lịch sử nghiên cứu
• 1.2.1.1. Giai đoạn trước thế kỷ 20
• 1.2.1.2. Giai đoạn thế kỷ 20 đến nay
• 1.2.2. Phân loại chim
• 1.3. Nghiên cứu về bò sát, lưỡng cư
• 1.3.1. Lịch sử nghiên cứu
• 1.3.1.1. Giai đoạn trước năm 1975
• 1.3.1.2. Giai đoạn sau năm 1975
• 1.3.2. Phân loại bò sát và lưỡng cư
• 1.4. Nghiên cứu khu hệ động vật tại KBTLVSC Nam Xuân Lạc
• 2. CHƯƠNG 2: MỤC TIÊU, ĐỐI TƯỢNG, PHẠM VI, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Mục tiêu nghiên cứu
• 2.1.1. Mục tiêu tổng quát
• 2.1.2. Mục tiêu cụ thể
• 2.2. Đối tượng, địa điểm và phạm vi nghiên cứu
• 2.2.1. Đối tượng nghiên cứu
• 2.2.2. Địa điểm và phạm vi nghiên cứu
• 2.3. Nội dung nghiên cứu
• 2.4. Phương pháp nghiên cứu
• 2.4.1. Phương pháp phỏng vấn
• 2.4.2. Điều tra thực địa
• 2.4.3. Phương pháp điều tra theo tuyến
• 2.4.4. Bẫy chim bằng lưới mờ
• 2.4.5. Điều tra chim qua tiếng hót
• 2.4.6. Phương pháp đánh giá các mối đe dọa đến khu hệ động vật
• 2.4.7. Xử lý số liệu
• 2.4.8. Thu mẫu và xử lý mẫu
• 2.4.9. Tài liệu sử dụng trong phân loại và đánh giá
• 3. CHƯƠNG 3: ĐIỀU KIỆN TỰ NHIÊN, KINH TẾ XÃ HỘI KHU VỰC NGHIÊN CỨU
• 3.1. Điều kiện tự nhiên
• 3.1.1. Vị trí địa lý
• 3.1.2. Địa hình, địa mạo
• 3.1.3. Điều kiện khí hậu, thuỷ văn
• 3.2. Điều kiện dân sinh, kinh tế xã hội
• 3.2.1. Dân số và lao động
• 3.2.2. Dân số và dân tộc
• 3.2.3. Tình hình sản xuất và đời sống
• 3.2.4. Hiện trạng cơ sở hạ tầng
• 3.2.5. Văn hóa, giáo dục, y tế
• 3.2.6. Công tác bảo vệ rừng và an ninh trật tự
• 4. CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. Thành phần loài động vật tại KBTLVSC Nam Xuân Lạc
• 4.1.1. Khu hệ thú
• 4.1.2. Khu hệ chim
• 4.1.3. Khu hệ bò sát và lưỡng cư
• 4.2. Các loài động vật quý hiếm và hiện trạng của chúng tại KBTLVSC Nam Xuân Lạc
• 4.2.1. Các loài động vật quý hiếm
• 4.2.2. Hiện trạng một số loài động vật quý hiếm
• 4.3. Các mối đe dọa đến khu hệ động vật tại KBT Nam Xuân Lạc
• 4.3.1. Săn bắt trái phép
• 4.3.2. Phá hủy sinh cảnh
• 4.3.3. Khai thác gỗ
• 4.3.4. Phá rừng làm nương rẫy. Chăn thả gia súc
• 4.3.5. Khai thác quặng
• 4.3.6. Đánh giá các mối đe dọa
• 4.4. Đề xuất một số giải pháp quản lý và bảo tồn động vật tại KBTLVSC Nam Xuân Lạc
• KẾT LUẬN, TỒN TẠI VÀ KHUYẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng Quan Nghiên Cứu Khu Hệ Động Vật Nam Xuân Lạc 2024

Khu hệ động vật Việt Nam vô cùng đa dạng, với 322 loài thú, 887 loài chim, 369 loài bò sát và 176 loài ếch nhái đã được ghi nhận. Tuy nhiên, nhiều loài đang đối mặt với nguy cơ tuyệt chủng do các hoạt động của con người. Khu Bảo tồn Loài và Sinh cảnh Nam Xuân Lạc (KBTLVSC) đóng vai trò quan trọng trong việc bảo tồn đa dạng sinh học. Mặc dù vậy, các hoạt động khai thác trái phép vẫn diễn ra, ảnh hưởng tiêu cực đến các loài quý hiếm. Nghiên cứu về khu hệ động vật tại đây còn hạn chế, đòi hỏi cần có những đánh giá đầy đủ và cập nhật để phục vụ công tác quản lý và bảo tồn bền vững. Nghiên cứu này tập trung vào việc nghiên cứu đặc điểm khu hệ động vật tại KBTLVSC Nam Xuân Lạc và đề xuất các giải pháp bảo tồn, góp phần bổ sung cơ sở dữ liệu cho công tác quản lý và bảo tồn tài nguyên.

1.1. Lịch sử nghiên cứu khu hệ động vật ở Việt Nam

Lịch sử nghiên cứu khu hệ động vật hoang dã Việt Nam gắn liền với lịch sử nghiên cứu động vật giới Việt Nam và có thể chia thành 3 giai đoạn chính. Giai đoạn đầu tập trung vào thống kê các loài có giá trị kinh tế. Sau đó, các nhà khoa học nước ngoài bắt đầu khảo sát và thu thập mẫu vật. Từ năm 1955, các nhà khoa học Việt Nam đảm nhận công tác điều tra, tập trung vào thu thập mẫu vật và thống kê thành phần loài. Từ năm 1975 đến nay, nghiên cứu tập trung vào điều tra, đánh giá giá trị khu hệ và tài nguyên thú ở các địa phương, nghiên cứu chuyên sâu về sinh học, sinh thái một số nhóm thú có giá trị kinh tế cao hoặc có tầm quan trọng bảo tồn gen cao và xây dựng kế hoạch quản lý, bảo tồn và sử dụng bền vững chúng.

1.2. Tầm quan trọng của KBTLVSC Nam Xuân Lạc

KBTLVSC Nam Xuân Lạc có vai trò quan trọng trong việc bảo tồn tài nguyên đa dạng sinh học của quốc gia. Được thành lập theo Quyết định số 342/QĐ-UB ngày 13/3/2004 của Uỷ ban nhân dân tỉnh Bắc Kạn, đây là khu vực có các hệ sinh thái rừng tự nhiên mang tính điển hình của vùng núi phía Bắc nước ta với hai kiểu rừng là rừng núi đất và rừng núi đá. KBT Nam Xuân Lạc là hành lang quan trọng nối liền Vườn quốc gia Ba Bể với Khu Bảo tồn thiên nhiên Na Hang. Nhiệm vụ chủ yếu của KBT Nam Xuân Lạc là bảo vệ sinh cảnh sống cho hai loài linh trưởng là Voọc đen má trắng (Trachypithecus francoisi) và Voọc mũi hếch (Rhinopithecus avunculus), đồng thời bảo vệ các loài động thực vật quý hiếm khác, đặc biệt là Lan hài (Orchidaceae) và Thông (Pinaceae).

II. Cách Xác Định Mục Tiêu Nghiên Cứu Động Vật Nam Xuân Lạc

Nghiên cứu về khu hệ động vật tại KBTLVSC Nam Xuân Lạc cần xác định rõ mục tiêu, đối tượng, phạm vi và nội dung nghiên cứu. Mục tiêu tổng quát là đánh giá đa dạng sinh học Nam Xuân Lạc và đề xuất giải pháp bảo tồn. Đối tượng nghiên cứu là các loài động vật thuộc các lớp thú, chim, bò sát và lưỡng cư. Phạm vi nghiên cứu giới hạn trong khu vực KBTLVSC Nam Xuân Lạc. Nội dung nghiên cứu bao gồm điều tra thành phần loài, đánh giá hiện trạng và các mối đe dọa, từ đó đề xuất các giải pháp quản lý và bảo tồn hiệu quả. Việc xác định rõ các yếu tố này giúp đảm bảo tính khoa học và thực tiễn của nghiên cứu.

2.1. Mục tiêu cụ thể của nghiên cứu khu hệ động vật

Mục tiêu cụ thể của nghiên cứu bao gồm: (1) Xác định thành phần loài động vật tại KBTLVSC Nam Xuân Lạc, bao gồm các lớp thú, chim, bò sát và lưỡng cư. (2) Đánh giá hiện trạng các loài động vật quý hiếm và các loài có nguy cơ tuyệt chủng. (3) Xác định các mối đe dọa đến khu hệ động vật, bao gồm săn bắt trái phép, phá hủy sinh cảnh và các hoạt động khai thác tài nguyên. (4) Đề xuất các giải pháp quản lý và bảo tồn động vật hiệu quả, phù hợp với điều kiện thực tế của khu bảo tồn.

2.2. Phạm vi và đối tượng nghiên cứu chi tiết

Đối tượng nghiên cứu là các loài động vật thuộc các lớp thú, chim, bò sát và lưỡng cư sinh sống trong khu vực KBTLVSC Nam Xuân Lạc. Phạm vi nghiên cứu giới hạn trong ranh giới hành chính của KBTLVSC Nam Xuân Lạc, bao gồm cả khu vực rừng núi đất và rừng núi đá. Nghiên cứu tập trung vào việc thu thập thông tin về thành phần loài, số lượng, phân bố và các đặc điểm sinh thái của các loài động vật. Đồng thời, nghiên cứu cũng đánh giá các tác động của con người và các yếu tố môi trường đến khu hệ động vật.

III. Phương Pháp Nghiên Cứu Đa Dạng Sinh Học Nam Xuân Lạc

Nghiên cứu về khu hệ động vật tại KBTLVSC Nam Xuân Lạc sử dụng kết hợp nhiều phương pháp khác nhau để đảm bảo tính chính xác và đầy đủ của thông tin. Các phương pháp chính bao gồm: phỏng vấn người dân địa phương, điều tra thực địa theo tuyến, bẫy chim bằng lưới mờ, điều tra chim qua tiếng hót và đánh giá các mối đe dọa đến khu hệ động vật. Dữ liệu thu thập được xử lý bằng các phương pháp thống kê và phân tích để đưa ra các kết luận khoa học. Việc sử dụng đa dạng các phương pháp giúp có được cái nhìn toàn diện về thành phần loài động vật Nam Xuân Lạc và các yếu tố ảnh hưởng đến chúng.

3.1. Điều tra thực địa và thu thập mẫu vật

Điều tra thực địa là phương pháp quan trọng để thu thập thông tin về thành phần loài, số lượng và phân bố của động vật. Các tuyến điều tra được thiết kế dựa trên địa hình, kiểu rừng và thông tin từ người dân địa phương. Trong quá trình điều tra, các nhà nghiên cứu ghi nhận các loài động vật quan sát được, thu thập mẫu vật (nếu cần thiết) và ghi lại các dấu vết của động vật (như dấu chân, phân, tổ). Phương pháp bẫy chim bằng lưới mờ được sử dụng để bắt và xác định các loài chim nhỏ. Điều tra chim qua tiếng hót được sử dụng để xác định các loài chim khó quan sát.

3.2. Phỏng vấn người dân và đánh giá các mối đe dọa

Phỏng vấn người dân địa phương là phương pháp quan trọng để thu thập thông tin về các loài động vật quý hiếm, các hoạt động săn bắt trái phép và các mối đe dọa khác đến khu hệ động vật. Các câu hỏi phỏng vấn tập trung vào kiến thức của người dân về các loài động vật, các hoạt động khai thác tài nguyên và các tác động của con người đến môi trường. Đánh giá các mối đe dọa được thực hiện bằng cách quan sát trực tiếp, phỏng vấn người dân và thu thập thông tin từ các báo cáo và tài liệu liên quan. Các mối đe dọa được đánh giá về mức độ nghiêm trọng, phạm vi ảnh hưởng và khả năng khắc phục.

IV. Kết Quả Nghiên Cứu Khu Hệ Động Vật Quý Hiếm Nam Xuân Lạc

Nghiên cứu tại KBTLVSC Nam Xuân Lạc đã ghi nhận nhiều loài động vật quý hiếm, có giá trị bảo tồn cao. Tuy nhiên, hiện trạng của nhiều loài đang bị đe dọa do các hoạt động của con người. Các mối đe dọa chính bao gồm săn bắt trái phép, phá hủy sinh cảnh và khai thác tài nguyên. Việc bảo tồn động vật quý hiếm Nam Xuân Lạc đòi hỏi các giải pháp quản lý và bảo tồn hiệu quả, kết hợp giữa bảo vệ nghiêm ngặt và phát triển kinh tế - xã hội bền vững cho người dân địa phương. Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan chức năng, cộng đồng địa phương và các tổ chức bảo tồn để đảm bảo hiệu quả của công tác bảo tồn.

4.1. Thành phần loài động vật tại KBTLVSC Nam Xuân Lạc

Nghiên cứu đã xác định được thành phần loài động vật tại KBTLVSC Nam Xuân Lạc, bao gồm các lớp thú, chim, bò sát và lưỡng cư. Kết quả cho thấy khu hệ động vật tại đây có sự đa dạng cao, với nhiều loài quý hiếm và đặc hữu. Tuy nhiên, cần có thêm các nghiên cứu chuyên sâu để đánh giá đầy đủ về thành phần loài và phân bố của các loài động vật.

4.2. Các mối đe dọa đến khu hệ động vật và giải pháp

Các mối đe dọa chính đến khu hệ động vật tại KBTLVSC Nam Xuân Lạc bao gồm săn bắt trái phép, phá hủy sinh cảnh và khai thác tài nguyên. Săn bắt trái phép nhằm vào các loài động vật quý hiếm, có giá trị kinh tế cao. Phá hủy sinh cảnh do khai thác gỗ, phá rừng làm nương rẫy và chăn thả gia súc. Khai thác tài nguyên (như khai thác quặng) gây ô nhiễm môi trường và ảnh hưởng đến sinh sống của động vật. Các giải pháp bảo tồn cần tập trung vào việc tăng cường tuần tra, kiểm soát, ngăn chặn các hoạt động khai thác trái phép, phục hồi sinh cảnh và phát triển kinh tế - xã hội bền vững cho người dân địa phương.

V. Giải Pháp Bảo Tồn Động Vật Hoang Dã Nam Xuân Lạc 2024

Để bảo tồn đa dạng sinh học Nam Xuân Lạc, cần có các giải pháp quản lý và bảo tồn toàn diện, bao gồm: (1) Tăng cường công tác tuần tra, kiểm soát, ngăn chặn các hoạt động khai thác trái phép. (2) Phục hồi sinh cảnh bị suy thoái. (3) Phát triển kinh tế - xã hội bền vững cho người dân địa phương, giảm áp lực khai thác tài nguyên. (4) Nâng cao nhận thức cộng đồng về bảo tồn đa dạng sinh học. (5) Tăng cường hợp tác giữa các cơ quan chức năng, cộng đồng địa phương và các tổ chức bảo tồn. (6) Nghiên cứu khoa học về khu hệ động vật để có cơ sở khoa học cho công tác bảo tồn.

5.1. Quản lý và bảo tồn dựa vào cộng đồng

Quản lý và bảo tồn dựa vào cộng đồng là một giải pháp hiệu quả để bảo tồn đa dạng sinh học. Giải pháp này tập trung vào việc trao quyền cho cộng đồng địa phương trong việc quản lý và bảo tồn tài nguyên thiên nhiên. Cộng đồng địa phương được tham gia vào quá trình lập kế hoạch, thực hiện và giám sát các hoạt động bảo tồn. Đồng thời, cộng đồng địa phương được hưởng lợi từ các hoạt động bảo tồn, như du lịch sinh thái, phát triển các sản phẩm thân thiện với môi trường.

5.2. Giáo dục và nâng cao nhận thức về bảo tồn

Giáo dục và nâng cao nhận thức về bảo tồn là một giải pháp quan trọng để thay đổi hành vi của con người đối với môi trường. Các chương trình giáo dục và nâng cao nhận thức cần tập trung vào việc cung cấp thông tin về giá trị của đa dạng sinh học, các mối đe dọa đến đa dạng sinh học và các giải pháp bảo tồn. Các chương trình này cần được thực hiện cho nhiều đối tượng khác nhau, bao gồm học sinh, sinh viên, người dân địa phương và các nhà quản lý.

VI. Tương Lai Nghiên Cứu và Bảo Tồn Động Vật Nam Xuân Lạc

Nghiên cứu và bảo tồn khu hệ động vật Nam Xuân Lạc cần tiếp tục được đẩy mạnh trong tương lai. Cần có các nghiên cứu chuyên sâu về sinh học, sinh thái của các loài động vật quý hiếm để có cơ sở khoa học cho công tác bảo tồn. Cần có các chương trình giám sát đa dạng sinh học để theo dõi sự thay đổi của khu hệ động vật và đánh giá hiệu quả của các giải pháp bảo tồn. Cần có sự đầu tư thích đáng cho công tác bảo tồn, bao gồm cả nguồn lực tài chính, nhân lực và trang thiết bị. Cần có sự hợp tác chặt chẽ giữa các cơ quan chức năng, cộng đồng địa phương và các tổ chức bảo tồn để đảm bảo hiệu quả của công tác bảo tồn.

6.1. Hợp tác quốc tế trong bảo tồn đa dạng sinh học

Hợp tác quốc tế đóng vai trò quan trọng trong việc bảo tồn đa dạng sinh học. Các tổ chức quốc tế có thể cung cấp nguồn lực tài chính, kỹ thuật và kinh nghiệm cho công tác bảo tồn. Đồng thời, hợp tác quốc tế giúp chia sẻ thông tin và kinh nghiệm giữa các quốc gia, từ đó nâng cao hiệu quả của công tác bảo tồn.

6.2. Chính sách và pháp luật về bảo tồn động vật

Chính sách và pháp luật đóng vai trò quan trọng trong việc bảo tồn động vật. Cần có các chính sách và pháp luật rõ ràng, cụ thể và hiệu quả để bảo vệ các loài động vật quý hiếm và ngăn chặn các hoạt động khai thác trái phép. Đồng thời, cần có các chế tài xử phạt nghiêm khắc đối với các hành vi vi phạm pháp luật về bảo tồn động vật.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Khu bảo tồn Loài và Sinh cảnh Nam Xuân Lạc được thành lập theo Quyết định số 342/QĐ-UB ngày 13/3/2004 của Ủy ban nhân dân tỉnh Bắc Kạn, sở hữu tổng diện tích tự nhiên 1.788 ha với độ che phủ rừng đạt 51,5%. Khu bảo tồn giữ vai trò là cầu nối sinh thái quan trọng giữa Vườn quốc gia Ba Bể và Khu bảo tồn thiên nhiên Na Hang. Trên phạm vi toàn quốc, các nhà khoa học đã ghi nhận 322 loài thú và 887 loài chim, nhưng đồng thời có tới 94 loài thú và 76 loài chim bị đe dọa tuyệt chủng theo Sách đỏ Việt Nam năm 2007. Thực trạng suy giảm tài nguyên động vật dưới tác động của con người đặt ra yêu cầu cấp thiết phải đánh giá toàn diện hiện trạng đa dạng sinh học tại các hệ sinh thái núi đá vôi Đông Bắc.

Luận văn Thạc sĩ Khoa học Lâm nghiệp của tác giả Nguyễn Cao Sơn, thực hiện tại Trường Đại học Lâm nghiệp năm 2014 dưới sự hướng dẫn của TS. Vũ Tiến Thịnh, đã giải quyết khoảng trống dữ liệu về khu hệ động vật tại khu vực này. Mục tiêu nghiên cứu cụ thể bao gồm: xác định thành phần loài thuộc 4 lớp chính (thú, chim, bò sát, lưỡng cư); đánh giá hiện trạng các loài nguy cấp, quý hiếm; nhận diện các mối đe dọa nhân sinh và đề xuất giải pháp quản lý bền vững.

Phạm vi nghiên cứu được thực hiện trong 6 tháng (từ tháng 8/2013 đến tháng 4/2014) trên địa bàn xã Xuân Lạc, huyện Chợ Đồn, tỉnh Bắc Kạn. Về mặt ý nghĩa thực tiễn, đề tài cung cấp cơ sở dữ liệu định lượng với 141 loài động vật có xương sống, hỗ trợ đắc lực cho công tác quản lý tài nguyên rừng và định hướng phát triển sinh kế cho cộng đồng vùng đệm nơi có tỷ lệ hộ nghèo lên đến 57,85%.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu vận dụng lý thuyết Sinh thái học cảnh quan (Landscape Ecology) và lý thuyết Sinh học bảo tồn (Conservation Biology) nhằm đánh giá mối quan hệ tương tác giữa cấu trúc sinh cảnh rừng karst với tính đa dạng của quần xã động vật. Đề tài áp dụng mô hình đánh giá mối đe dọa theo ma trận định lượng của Margoluis và Salafsky (2001) dựa trên ba biến số: diện tích tác động, cường độ phá hủy và tính cấp thiết.

Khung lý thuyết của luận văn xoay quanh 4 khái niệm cốt lõi: đa dạng sinh học (Biodiversity), sinh cảnh núi đá vôi karst (Karst ecosystem), tính dễ bị tổn thương của loài (Species vulnerability) và hành lang đa dạng sinh học (Biodiversity corridor). Phân loại học được chuẩn hóa theo hệ thống phân loại của Nguyễn Xuân Đặng và Lê Xuân Cảnh (2009) cho lớp thú, Nguyễn Lân Hùng Sơn và Nguyễn Thanh Vân (2011) cho lớp chim, Nguyễn Văn Sáng, Hồ Thu Cúc và Nguyễn Quảng Trường (2009) cho lớp bò sát và lưỡng cư. Tình trạng bảo tồn được đối chiếu trực tiếp qua Sách đỏ Việt Nam (2007), Danh lục đỏ thế giới IUCN (2013) và Nghị định số 32/2006/NĐ-CP của Chính phủ.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu của luận văn được thu thập thông qua sự kết hợp giữa phương pháp điều tra thực địa sinh học và đánh giá nhanh có sự tham gia của cộng đồng (PRA).

• Cỡ mẫu và phương pháp chọn mẫu:

  • Điều tra xã hội học: Chọn mẫu có chủ đích với cỡ mẫu gồm 22 người dân địa phương am hiểu địa bàn, bao gồm thợ săn giàu kinh nghiệm, cán bộ kiểm lâm và người dẫn đường tại các thôn bản xung quanh khu bảo tồn.
  • Tuyến khảo sát thực địa: Thiết lập 7 tuyến điều tra tiêu chuẩn với tổng chiều dài khoảng 21,5 km (mỗi tuyến kéo dài từ 2,0 km đến 4,0 km), phân bố đều qua các sinh cảnh rừng tự nhiên núi đất trạng thái IIa, IC, Ib, IIIa1, IIb ở đai cao từ 400 m đến 1.159 m.
  • Phương pháp hỗ trợ: Sử dụng 4 lưới mờ chuyên dụng (3 lưới kích thước 9x3 m và 1 lưới 12x3 m) kiểm tra 30 phút một lần để bẫy bắt chim tầng thấp; ứng dụng máy ghi âm để nhận dạng và dẫn dụ chim qua tiếng hót; thu mẫu lưỡng cư bằng túi nilon chuyên dụng, lưu giữ 2-3 mẫu chuẩn cho mỗi loài để định loại.

• Timeline nghiên cứu: Khảo sát thực địa liên tục từ tháng 8/2013 đến tháng 4/2014, chia thành hai ca điều tra ban ngày (từ 5h30 đến 17h30) và ban đêm (từ 18h00 đến 24h00).

• Lý do lựa chọn phương pháp: Việc kết hợp điều tra tuyến, lưới mờ và phỏng vấn chuyên sâu giúp tối ưu hóa khả năng ghi nhận loài trong điều kiện địa hình núi đá chia cắt hiểm trở, đồng thời khắc phục tập tính lẩn tránh của các loài thú ăn đêm và phát huy nguồn tri thức sinh thái bản địa.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Tổng hợp dữ liệu từ thực địa và phỏng vấn, luận văn ghi nhận 141 loài động vật có xương sống trên cạn tại Khu bảo tồn Loài và Sinh cảnh Nam Xuân Lạc, cụ thể:

• Lớp Thú: Xác định 29 loài thuộc 14 họ và 4 bộ. Bộ Ăn thịt (Carnivora) chiếm ưu thế lớn nhất với 6 họ (chiếm 42,86% tổng số họ) và 13 loài (chiếm 44,83% tổng số loài thú). Quan sát trực tiếp ghi nhận 4 loài (Cu li nhỏ, Chồn vàng, Sóc bụng đỏ, Sóc chuột hải nam) và phát hiện 5 loài qua dấu vết tự nhiên (Gấu ngựa, Lợn rừng, Cầy vòi mốc, Hoẵng, Don).
• Lớp Chim: Ghi nhận 72 loài thuộc 25 họ và 6 bộ. Bộ Sẻ (Passeriformes) chiếm ưu thế tuyệt đối với 18 họ (chiếm 72,00% tổng số họ) và 52 loài (chiếm 72,22% tổng số loài chim). Có tới 33 loài chim (đạt 45,83% tổng số loài chim) được quan sát trực tiếp trên tuyến.
• Lớp Bò sát và Lưỡng cư: Thống kê 26 loài bò sát (11 họ, 2 bộ) và 14 loài ếch nhái (6 họ, 1 bộ). Bộ Có vẩy (Squamata) chiếm 19 loài (chiếm 73,08% tổng số loài bò sát); họ Ếch nhái chính thức chiếm 5 loài với mật độ cá thể cao.
• Động vật nguy cấp: Phát hiện 36 loài quý hiếm, trong đó có 26 loài trong Sách đỏ Việt Nam (2007), 19 loài thuộc Danh lục đỏ IUCN (2013) và 26 loài nằm trong danh mục Nghị định 32/2006/NĐ-CP, bao gồm các loài mang tính biểu tượng như Voọc mũi hếch (CR), Voọc đen má trắng (EN), Cu li nhỏ (VU), Sóc bay lông tai (CR).

Thảo luận kết quả

Sự chênh lệch lớn giữa tỷ lệ quan sát trực tiếp lớp chim (45,83% với 33 loài) và lớp thú (chỉ 13,79% với 4 loài) bắt nguồn từ tính chất di chuyển nhanh, tập tính ăn đêm của thú nhỏ và kích thước quần thể suy giảm nghiêm trọng của các loài thú lớn. Toàn bộ cấu trúc khu hệ này có thể được mô tả trực quan qua biểu đồ cột so sánh tương quan số lượng họ - loài giữa 4 lớp động vật và biểu đồ tròn biểu diễn cơ cấu chiếm ưu thế của bộ Sẻ (72,22%) cùng bộ Ăn thịt (44,83%).

So sánh với các khu vực bảo tồn lân cận, Nam Xuân Lạc duy trì độ giàu bậc cao về các loài linh trưởng và thú ăn thịt nhỏ nhờ thảm thực vật núi đá vôi ít bị xáo trộn ở độ cao trên 800 m. Tuy nhiên, kết quả đánh giá ma trận đe dọa chỉ ra 4 áp lực nhân sinh cốt lõi: săn bắn trái phép, khai thác gỗ, chuyển đổi đất rừng làm nương rẫy và chăn thả gia súc. Với 387 hộ nghèo (chiếm 57,85% dân số xã Xuân Lạc) và riêng thôn Nà Dạ tỷ lệ nghèo đạt 57,14%, sinh kế dựa vào rừng của đồng bào dân tộc thiểu số đang trực tiếp đẩy 7 loài thú vào tình trạng rất hiếm gặp tại địa phương.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm bảo tồn bền vững nguồn gen động vật quý hiếm tại khu bảo tồn, luận văn đưa ra 4 nhóm giải pháp hành động cụ thể:

• Tăng cường tuần tra và kiểm soát thực địa: Ban Quản lý Khu bảo tồn phối hợp với Hạt Kiểm lâm huyện Chợ Đồn thiết lập các trạm chốt lưu động trên 7 tuyến điều tra trọng yếu, ứng dụng phần mềm giám sát diễn biến rừng và bẫy ảnh tự động. Target metric: Giảm tối thiểu 70% số vụ bẫy bắt và xâm nhập rừng trái phép trong vòng 24 tháng (giai đoạn 2014-2016).
• Khoanh vùng bảo tồn nghiêm ngặt sinh cảnh núi đá vôi: Cắm mốc ranh giới rõ ràng tại các tiểu khu cư trú trọng yếu của Voọc mũi hếch, Voọc đen má trắng và Gấu ngựa, bảo đảm duy trì toàn vẹn 1.788 ha diện tích rừng tự nhiên với độ che phủ trên 51,5%. Chủ thể thực hiện là Chi cục Kiểm lâm tỉnh Bắc Kạn trong timeline 18 tháng.
• Phát triển sinh kế thay thế cho cộng đồng vùng đệm: Ủy ban nhân dân huyện Chợ Đồn cùng chính quyền xã Xuân Lạc và Bản Thi triển khai các mô hình nông lâm kết hợp, trồng cây lâm sản ngoài gỗ dưới tán rừng và cung cấp kỹ thuật chăn nuôi gia súc có chuồng trại cho 387 hộ nghèo. Target metric: Giảm tỷ lệ nghèo vùng đệm xuống dưới 35% trong lộ trình 3 đến 5 năm nhằm giảm thiểu áp lực phá rừng làm rẫy.
• Nâng cao nhận thức bảo tồn thiên nhiên: Tổ chức các chương trình truyền thông môi trường tại 14 thôn bản, đưa nội dung bảo vệ động vật hoang dã vào hương ước thôn bản. Target metric: 100% hộ gia đình tại vùng lõi và vùng đệm ký cam kết không săn bắn, không nuôi nhốt chim thú cảnh và không tham gia buôn bán thịt rừng trong vòng 12 tháng.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

• Ban Quản lý rừng đặc dụng và lực lượng Kiểm lâm: Cung cấp bản đồ phân bố sinh cảnh, danh lục 141 loài và hệ thống 7 tuyến khảo sát thực tế giúp tối ưu hóa công tác tuần tra rừng và quản lý các loài nguy cấp.
• Giảng viên, nhà nghiên cứu và học viên ngành Lâm nghiệp, Sinh thái học: Cung cấp tài liệu tham khảo giá trị về phương pháp điều tra đa dạng sinh vật học tích hợp (tuyến, lưới mờ, tiếng hót, PRA) và số liệu kiểm kê thực chứng tại vùng núi đá vôi karst.
• Cơ quan hoạch định chính sách cấp tỉnh và huyện: Cung cấp luận cứ khoa học để Sở Nông nghiệp và PTNT Bắc Kạn xây dựng quy hoạch bảo tồn đa dạng sinh học và phê duyệt các dự án đầu tư phát triển kinh tế xã hội vùng đệm giai đoạn 5 đến 10 năm.
• Các tổ chức bảo tồn phi chính phủ (IUCN, WWF, FFI): Tiếp cận dữ liệu thực địa về các loài linh trưởng nguy cấp toàn cầu (Voọc mũi hếch, Voọc đen má trắng) nhằm tài trợ dự án bảo tồn liên vùng và mở rộng hành lang sinh thái Đông Bắc.

Câu hỏi thường gặp

1. Luận văn đã ghi nhận bao nhiêu loài động vật quý hiếm tại KBTLVSC Nam Xuân Lạc? Nghiên cứu đã ghi nhận 36 loài động vật có xương sống quý hiếm bị đe dọa ở cấp quốc gia và toàn cầu. Trong đó có 26 loài thuộc Sách đỏ Việt Nam (2007), 19 loài thuộc Danh lục đỏ IUCN (2013) và 26 loài nằm trong danh mục bảo vệ của Nghị định số 32/2006/NĐ-CP, tiêu biểu như Voọc mũi hếch và Cu li nhỏ.

2. Vì sao tỷ lệ bắt gặp các loài thú trực tiếp ngoài thực địa lại thấp hơn rất nhiều so với lớp chim? Tỷ lệ bắt gặp thú trực tiếp chỉ đạt 4 loài (chiếm 13,79%) so với 33 loài chim (chiếm 45,83%). Điều này xuất phát từ tập tính kiếm ăn ban đêm, khả năng ngụy trang lẩn trốn trong hang hốc núi đá và sự suy giảm mật độ cá thể do tập quán săn bẫy lâu đời của người dân địa phương.

3. Nhóm phân loại nào chiếm ưu thế tuyệt đối trong khu hệ chim và thú tại khu bảo tồn? Ở lớp Thú, bộ Ăn thịt chiếm ưu thế vượt trội với 6 họ (42,86%) và 13 loài (44,83%). Ở lớp Chim, bộ Sẻ giữ vị thế áp đảo tuyệt đối với 18 họ (chiếm 72,00% tổng số họ) và 52 loài (chiếm 72,22% tổng số loài chim ghi nhận tại khu vực nghiên cứu).

4. Những mối đe dọa nhân sinh chính nào đang tác động tiêu cực đến khu hệ động vật? Bốn mối đe dọa chính bao gồm: săn bắn bẫy bắt trái phép, phá rừng làm nương rẫy, khai thác gỗ và chăn thả gia súc tự do. Nguồn gốc sâu xa là do áp lực kinh tế của 387 hộ nghèo (chiếm 57,85% số hộ xã Xuân Lạc) vốn phụ thuộc chủ yếu vào việc khai thác lâm sản tự nhiên.

5. Phương pháp nào được sử dụng để đánh giá mức độ nghiêm trọng của các mối đe dọa? Luận văn áp dụng phương pháp ma trận định lượng của Margoluis và Salafsky (2001), tiến hành chấm điểm các mối đe dọa dựa trên ba tiêu chí: tỷ lệ diện tích ảnh hưởng, cường độ tác động đến sinh cảnh và tính cấp thiết trong mốc thời gian khảo sát thực tế giai đoạn 2013-2014.

Kết luận

• Xác lập danh lục khoa học hoàn chỉnh gồm 141 loài động vật có xương sống trên cạn thuộc 4 lớp: 29 loài thú, 72 loài chim, 26 loài bò sát và 14 loài lưỡng cư tại Nam Xuân Lạc.
• Khẳng định giá trị bảo tồn quốc tế vượt trội với 36 loài nguy cấp, đặc biệt là quần thể Voọc mũi hếch, Voọc đen má trắng và các loài ăn thịt quý hiếm.
• Nhận diện chính xác 4 mối đe dọa nhân vi xuất phát từ thực trạng đói nghèo của 57,85% hộ dân vùng đệm và tình trạng khai thác tài nguyên rừng thiếu kiểm soát.
• Đề xuất hệ thống giải pháp liên ngành kết hợp giữa tuần tra 7 tuyến trọng điểm và chuyển đổi sinh kế giảm nghèo cho cộng đồng trong khung thời gian 24 đến 36 tháng.
• Thiết lập lộ trình giám sát đa dạng sinh học định kỳ theo chu kỳ 3 đến 5 năm một lần để kịp thời phát hiện biến động quần thể sinh vật.

Độc giả quan tâm đến công tác quản lý tài nguyên rừng và bảo tồn sinh thái đá vôi hãy tham khảo toàn văn luận văn thạc sĩ này để áp dụng hiệu quả vào thực tiễn nghiên cứu và hoạch định chính sách bảo tồn đa dạng sinh học!

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1. Nghiên cứu về thú 1. Lịch sử nghiên cứu Lịch sử nghiên cứu khu hệ thú hoang dã Việt Nam gắn liền với lịch sử nghiên cứu động vật giới Việt Nam và có thể chia thành 3 giai đoạn chính như sau: 1. Thời kỳ trước 1954 – bước đầu tiên điều tra thành phần loài khu hệ thú việt Nam Có thể nói lịch sử nghiên cứu khu hệ thú ở Việt Nam được bắt đầu vào đầu thế kỉ 18 với các công trình của các nhà bác học Việt Nam như sách “Văn đài loại ngữ” và “Phủ biên tạp lục” của Lê Quý Đôn (1724- 1784), sách “Đại nam nhất thống chí” của các nhà bác học Triều Nguyễn (1865- 1882),… Trong thời kỳ này, việc nghiên cứu tập trung vào thống kê những loài thú có sản phẩm quý giá (như: Voi, Tê giác, Hươu, Nai, Hươu xạ, Gấu, Hổ, Báo,…) liên quan đến việc khai thác các sản phẩm của chúng làm đồ mỹ nghệ trang trí các lâu đài chùa chiền hoặc cống nạp cho các triều đại phong kiến nước ngoài (ngà voi, sừng tê giác, móng châu bò, vuốt và da hổ, báo,…) và làm thuốc chữa bệnh trong nhân dân (mật gấu, mật các loài khỉ, vảy tê tê, xạ hương, nhung hươu,…).

Vào đầu thế kỉ 19, các nhà khoa học nước ngoài bắt đầu các cuộc khảo sát thăm dò động vật giới Việt Nam, thu thập các mẫu vật thú chuyển về các bảo tàng tự nhiên ở Pari (Pháp) và Luân Đôn (Anh) để phân tích. Nhà khoa học người Anh, George Filayson đã tiến hành các cuộc khảo sát thú đầu tiên ở Thái Lan, Lào, Campuchia và Việt Nam vào những năm 1821- 1822. Các tiêu bản thú thu được trong các đợt khảo sát này dần dần được M. Gurney (1889) phân tích và công bố.

Đến cuối thế kỉ 19, đầu thế kỉ 20, việc khảo sát động vật giới Việt Nam tiếp tục được các nhà khoa học nước ngoài thực hiện như: Milne-Edwards (1867- 1874), Morice (1875), Billet (1896- 1898), Butan (1900- 1906), Delacour (1925- 1933), Kelley-Roosevelt (1928- 1929), Kloss (1920- 1926),…Đoàn nghiên cứu lịch sử tự nhiên ở Đông Dương của Pavie (1879- 1895) đã tiến hành khảo sát tại Lào, Campuchia, Thái Lan và Việt Nam. Ở Việt Nam đoàn chủ yếu khảo sát ở Nam Bộ. Các tiêu bản thú của đoàn Pavie được Pousargues phân tích và công bố (1904). Cùng thời gian này (1900- 1906), có đoàn khoa học thường trú Đông Dương Bộ do Boutan dẫn đầu đã khảo sát ở Bắc Bộ, thu thập các tiêu bản thú gửi về Pari và được Ménégaux (1905- 1906) phân tích.

Tiếp đến, là Đoàn Delacour (1925- 1933) khảo sát ở nhiều địa phương trên toàn quốc và đoàn nghiên cứu của Kelley- Roosevelt (1928- 1929) đã tiến hành nghiên cứu thú tại Lào Cai, Quảng Trị và Huế. Các tiêu bản thú của 2 đoàn trên được Thomas (1925- 1929) và Osgood (1932) phân tích và công bố. Một số công trình tiêu biểu trong thời kỳ này như: bộ sách của A. Pavie xuất bản năm 1904 nói về các loài thú ở Đông Dương, công trình của Boutan “Decades zoologiques, mammiferes, Miss., Hanoi” (1906) nói về các loài thú ở miền Bắc Việt Nam và công trình của Osgood “ Mammals of the Kelley-Roosevelts and Delacour Asiatic Expeditions” (1932) thống kê ở Việt Nam có 172 loài và loài phụ thú.

Từ năm 1945 đến 1954, cuộc kháng chiến chống thực dân pháp diễn ra ác liệt trên toàn quốc đã làm gián đoạn các hoạt động khảo sát động vật hoang dã ở Việt Nam. Thời kỳ từ năm 1955 đến 1975 – điều tra thống kê thành phần loài thú ở các địa phương thuộc miền Bắc Việt Nam c 5 Sau khi miền Bắc được giải phóng và hòa bình được lặp lại vào 1954, do yêu cầu của thực tiễn phát triển kinh tế đất nước cần phải nắm vững nguồn tài nguyên thiên nhiên, trong đó có tài nguyên sinh vật, công tác điều tra động vật nói chung và thú hoang dã nói riêng được hoạt động trở lại nhưng hoàn toàn do các nhà khoa học Việt Nam đảm nhận. Công tác điều tra nghiên cứu lúc đầu chỉ do một số ít cơ quan, chủ yếu là các trường đại học, tiến hành với lực lượng cán bộ còn nhỏ, trình độ thấp. Địa bàn điều tra hẹp, nội dung điều tra tập trung vào thu thập mẫu vật và thống kê thành phần loài.

Trong những năm 1955- 1959, chủ yếu gồm các đợt khảo sát lẻ tẻ của Khoa Sinh Trường Đại học tổng hợp Hà Nội (nay là Đại học Khoa học tự nhiên thuộc Đại học Quốc gia Hà Nội) để phục vụ cho giảng dạy và học tập của sinh viên. Từ sau năm 1959, đã có một số đợt điều tra tổng hợp về động vật với lực lượng cán bộ và số cơ quan tham gia ngày càng lớn. Phạm vi điều tra được ở rộng trên toàn miền Bắc. Nội dung điều tra cũng phong phú hơn, bao gồm cả điều tra thành phần loài, nghiên cứu sinh học, sinh thái, phát hiện trữ lượng và khả năng khai thác sử dụng các loài có giá trị kinh tế.

Vào những năm 1960 – 1975, công tác nghiên cứu ở miền Bắc Việt Nam do 3 cơ quan chính đảm nhận là: Ban Sinh vật- Địa học của Ủy ban Khoa học và Kỹ thuật Nhà Nước (UBKHKTNN); Khoa Sinh vật học của trường Đại học tổng hợp Hà Nội; Viện Điều tra quy hoạch Rừng của Tổng cục Lâm nghiệp (nay là Bộ Nông nghiệp và phát triển nông thôn). Ngoài ra, có một số cơ quan khác cũng tiến hành nghiên cứu như Viện Vệ sinh Dịch tễ, Trường Đại học quân y thuộc Bộ Y tế và Khoa Sinh vật học Trường Đại học Sư Phạm Hà Nội. Ngoài những đợt điều tra do các cơ quan trên độc lập tiến hành, UBKHKTNN còn tổ chức và chủ trì Đoàn Điều tra liên hợp Động vật – Ký sinh trùng và côn trùng, với sự tham gia của 5 cơ sở nghiên cứu lớn thuộc 3 c 6 bộ (Bộ Đại học và Trung học chuyên nghiệp, Bộ Y Tế và Bộ Giáo Dục). Trong đó, Bộ môn Động vật học của Trường Đại học Tổng hợp và Tổ Động vật học thuộc Ban Sinh vật – Địa học của UBKHKTNN đảm nhận phần điều tra động vật có xương sống.

Trong thời gian 1962- 1966, Đoàn đã thực hiện được 5 đợt điều tra tại 12 tỉnh miền Bắc: Lạng Sơn, Quảng Ninh, Cao Bằng, Hà Giang, Tuyên Quang, Lai Châu, Nghĩa Lộ, Sơn La, Thanh Hóa, Quảng bình, Hà Tĩnh và Nghệ An. Các kết quả nghiên cứu về thú trong giai đoạn này được các nhà khoa học Việt Nam phân tích và công bố trên các tạp chí trong nước (Tạp chí Sinh vật – Địa học, Tạp chí Hoạt động khoa học,…) và một số tạp chí khoa học nước ngoài (Zoologicheskii Zhurnal của liên xô cũ, Mitteilungen aus dem Zoologische Múeum in Berlin của Đức, Zeitchrift fur Saugertierkunde, Zool. Một số nhà khoa học đã có nhiều công trình công bố qua trọng như Đào Văn Tiến, Đặng Huy Huỳnh, Cao Văn Sung, Lê Hiền Hòa, Lê Vũ Khôi,… Trong thời kỳ này (1955- 1975), các nhà khoa học đã thống kê được ở miền Bắc Việt Nam có 169 loài thú (202 loài và phân loài) thuộc 32 họ và 11 bộ (UBKHKTNN, 1981). Ở miền Nam Việt Nam, do bị đế quốc Mỹ chiếm đóng nên công tác điều tra nghiên cứu thú hầu như không được tiến hành.

Đáng chú ý có công trình của Vương Ðình Sâm – giáo sư Trường Nông-Lâm-Súc Sài Gòn (1960- 1970). Ông đã biên soạn giáo trình giảng dạy cho sinh viên của trường, trong đó có phần “Thú lạp” mô tả nhiều loài thú thuộc các bộ Dơi, Gặm nhấm, Linh trưởng, Móng guốc, Thú ăn thịt có ở miền Nam Việt Nam. Trong những năm 1960 – 1970, để phục vụ cho quân đội Mỹ đóng tại miền Nam Việt Nam một số nhà khoa học nước ngoài đã tiến hành khảo sát nghiên cứu các nhóm thú có liên quan đến dịch tễ học, chủ yếu là các loài thú thuộc bộ Gậm nhấm (Rodentia). Một số công trình đã công bố như: Van Peenen et al.

Ducan et al. Công trình c 7 “Preliminary identification manual for mammals of south Vietnam” của Van Peenen et al. Thời kỳ từ 1975 đến nay – điều tra thống kê thành phần loài và đánh giá các giá trị khu hệ thú của các địa phương trên toàn quốc Sau khi miền Nam được giải phóng (1975), hòa bình được lập lại và Đất nước được thống nhất, bước vào thời kỳ phục hồi, xây dựng và phát triển kinh tế, công tác điều tra nghiên cứu động vật nói chung và nghiên cứu thú nói riêng càng trở nên quan trọng hơn, do đó đã có những bước phát triển lớn. Nội dung nghiên cứu chủ yếu tập trung vào: - Điều tra thống kê, đánh giá giá trị khu hệ và tài nguyên thú ở các địa phương phục vụ quy hoạch phát triển kinh tế và bảo tồn đa dạng sinh học.

- Nghiên cứu chuyên sâu về sinh học, sinh thái một số nhóm thú có giá trị kinh tế cao hoặc có tầm quan trọng bảo tồn gen cao và xây dựng kế hoạch quản lý, bảo tồn và sử dụng bền vững chúng. Địa bàn nghiên cứu được mở rộng ra toàn quốc, đặc biệt là các tỉnh phía Nam. Lực lượng tham gia cũng được phát triển mạnh cả về số lượng và chất lượng nghiên cứu, bao gồm các viện nghiên cứu (Viện Sinh vật học nay là Viện sinh thái và Tài nguyên sinh vật, Viện Điều tra Qui hoạch Rừng, Viện Sinh học Nhiệt đới,…), các trường đại học trong cả nước (Đại học Quốc gia Hà Nội, Đại học Sư phạm Hà Nội, Đại học Lâm nghiệp, Đại học Quốc gia TP. Hồ Chí Minh,…).

Không những các cơ quan đã độc lập tổ chức các đợt điều tra nghiên cứu, mà nhà nước cũng có một số chương trình trọng điểm quốc gia như: Chương trình 52-02 điều tra tổng hợp Tây Nguyên (1981- 1986), Chương trình CT-48C ( 1987- 1900), chương trình nghiên cứu điều tra động vật vùng Đồng Bằng Sông Cửu Long, các tỉnh miền Đông Nam Bộ do c 8 Viện Khoa học Việt Nam chủ trì, chương trình kiểm tra tài nguyên rừng do bộ Lâm nghiệp chủ trì, chương trình động vật chí Việt Nam do Viện Khoa học và Công nghệ Việt Nam chủ trì (1996- 2005),… Đặc biệt, trong thời kỳ này có sự phát triển đáng kể về hợp tác quốc tế trong điều tra nghiên cứu động vật ở nước ta. Trước hết là sự hợp tác với Liên Xô và các nước xã hội chủ nghĩa trước đây (Trung quốc, Hungary, Ba lan, Đông Đức,…). Đáng kể nhất là chương trình hợp tác Việt-Xô nghiên cứu tổng hợp hệ sinh thái rừng nhiệt đới Kon Hà Nừng (Gia Lai) giữa Viện Sinh vật học thuộc Viện Khoa học Việt Nam và Viện Hình thái tiến hóa và Sinh thái Động vật thuộc Viện Hàn lâm khoa học Liên Xô (1981- 1985).