Luận án tiến sĩ sinh học: Nghiên cứu tính đa dạng thực vật bậc cao tại Vườn Quốc Gia Pù Mát, Nghệ An - Nguyên nhân suy giảm và giải pháp bảo tồn bền vững

• Tác giả: Nguyễn Thanh Nhàn
• Người hướng dẫn: GS. NGƯT Nguyễn Nghĩa Thìn
• Trường học: Trường Đại học Vinh
• Chuyên ngành: Thực vật học
• Đề tài: Nghiên cứu tính đa dạng thực vật bậc cao có mạch tại Vườn Quốc gia Pù Mát - Nghệ An, nguyên nhân suy giảm và các giải pháp bảo tồn bền vững
• Loại tài liệu: Luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Nghệ An

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• LỜI CAM ĐOAN
• MỞ ĐẦU
• 0.1. Tính cấp thiết của đề tài
• 0.2. Ý nghĩa của luận án
• 0.3. Đóng góp của luận án
• 0.4. Bố cục luận án
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.1. Nghiên cứu về thực vật
• 1.1.1. Trên thế giới
• 1.1.2. Nghiên cứu thực vật ở Việt Nam
• 1.1.3. Nghiên cứu thực vật ở Vườn quốc gia Pù Mát
• 1.1.4. Nghiên cứu về yếu tố địa lý thực vật
• 1.1.5. Nghiên cứu về phổ dạng sống của thực vật
• 1.1.6. Điều kiện tự nhiên và xã hội ở khu vực nghiên cứu
• 1.1.6.1. Điều kiện tự nhiên
• 1.1.6.2. Đặc điểm dân sinh, kinh tế, xã hội
• 2. CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng nghiên cứu
• 2.2. Nội dung nghiên cứu
• 2.3. Phương pháp nghiên cứu
• 2.3.1. Phương pháp luận
• 2.3.2. Phương pháp kế thừa
• 2.3.3. Phương pháp nghiên cứu, điều tra thực địa
• 2.3.4. Phương pháp xử lý, phân tích và trình bày mẫu
• 2.3.5. Phương pháp đánh giá đa dạng thảm thực vật
• 2.3.6. Phương pháp đánh giá đa dạng thực vật
• 2.3.7. Phương pháp đánh giá đa dạng về các yếu tố địa lý
• 2.3.8. Phương pháp đánh giá về dạng sống
• 2.3.9. Phương pháp đánh giá về giá trị sử dụng và giá trị bảo tồn
• 2.3.10. Phương pháp xây dựng bản đồ phân bố thực vật quý, hiếm có nguy cơ đe dọa
• 2.3.11. Phương pháp nghiên cứu nguy cơ đe dọa và các giải pháp bảo tồn thích hợp
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN
• 3.1. Đa dạng thảm thực vật Vườn Quốc gia Pù Mát
• 3.1.1. Thảm thực vật tự nhiên
• 3.1.2. Thảm thực vật nhân tác
• 3.2. Đa dạng hệ thực vật Vườn Quốc gia Pù Mát
• 3.2.1. Lập danh lục hệ thực vật Vườn Quốc gia Pù Mát
• 3.2.2. Đa dạng về cấu trúc tổ thành hệ thực vật
• 3.2.3. Đa dạng về thành phần loài thực vật đai cao ở VQG Pù Mát
• 3.2.4. Đa dạng thành phần loài thực vật trên núi đá vôi VQG Pù Mát
• 3.2.5. Đa dạng các yếu tố địa lý của hệ thực vật VQG Pù Mát
• 3.2.6. Đa dạng về dạng sống
• 3.2.7. Đa dạng về giá trị sử dụng của hệ thực vật
• 3.2.8. Các loài thực vật nguy cấp, quý hiếm
• 3.2.9. Các chi và loài ghi nhận cho hệ thực vật Pù Mát và Việt Nam
• 3.3. Các nguyên nhân gây suy thoái đa dạng thực vật - các giải pháp bảo tồn hợp lý, bền vững
• 3.3.1. Các nguyên nhân gây suy giảm
• 3.3.2. Các giải pháp chủ yếu để bảo tồn hệ thực vật bậc cao có mạch VQG Pù Mát
• KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• DANH MỤC CÔNG TRÌNH CỦA TÁC GIẢ ĐÃ CÔNG BỐ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN
• PHỤ LỤC DANH MỤC BẢNG
• DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ VÀ PHẪU ĐỒ
• DANH LỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT

Tóm tắt

I. Đa dạng thực vật tại Vườn Quốc Gia Pù Mát

Vườn Quốc Gia Pù Mát là một trong những khu vực có đa dạng thực vật phong phú nhất tại Việt Nam. Nghiên cứu đã chỉ ra rằng hệ thực vật tại đây bao gồm 2.600 loài thuộc 943 chi và 204 họ, phân bố trong 6 ngành thực vật bậc cao có mạch. Thực vật bậc cao tại Pù Mát không chỉ đa dạng về số lượng mà còn có nhiều loài quý hiếm, đặc hữu, có giá trị khoa học và kinh tế cao. Các loài này phân bố trong các kiểu thảm thực vật khác nhau, từ rừng nguyên sinh đến rừng thứ sinh và các khu vực núi đá vôi. Điều này cho thấy sự phong phú và độc đáo của hệ thực vật tại đây.

1.1. Thảm thực vật tự nhiên và nhân tác

Thảm thực vật tự nhiên tại Pù Mát bao gồm các kiểu rừng kín thường xanh mưa mùa, rừng hỗn giao lá rộng và rừng trên núi đá vôi. Các thảm thực vật này có cấu trúc phức tạp, với nhiều tầng tán và sự đa dạng về loài. Thảm thực vật nhân tác được hình thành do tác động của con người, bao gồm các khu vực rừng trồng và đất nông nghiệp. Mặc dù có sự suy giảm về đa dạng so với thảm thực vật tự nhiên, các khu vực này vẫn đóng vai trò quan trọng trong việc duy trì cân bằng sinh thái.

1.2. Đa dạng về cấu trúc và thành phần loài

Hệ thực vật tại Pù Mát có cấu trúc tổ thành phức tạp, với sự hiện diện của nhiều loài cây gỗ lớn, cây bụi và thảo mộc. Thành phần loài bao gồm các loài thuộc hệ thực vật Mã Lai - Inđônêsia, Vân Nam - Quý Châu và Ấn Độ - Myanma. Sự đa dạng này không chỉ thể hiện ở số lượng loài mà còn ở sự phân bố địa lý và các yếu tố sinh thái. Nghiên cứu cũng ghi nhận sự hiện diện của nhiều loài mới, bổ sung vào danh lục thực vật của Việt Nam.

II. Nguyên nhân suy giảm đa dạng thực vật

Sự suy giảm đa dạng sinh học tại Vườn Quốc Gia Pù Mát chủ yếu do các hoạt động của con người như khai thác gỗ trái phép, chuyển đổi đất rừng sang mục đích nông nghiệp và xây dựng cơ sở hạ tầng. Ngoài ra, biến đổi khí hậu cũng là một yếu tố quan trọng gây ra sự suy thoái hệ thực vật. Các tác động này không chỉ làm giảm số lượng loài mà còn ảnh hưởng đến cấu trúc và chức năng của hệ sinh thái.

2.1. Tác động của con người

Các hoạt động như khai thác gỗ, săn bắn trái phép và mở rộng đất nông nghiệp đã làm suy giảm nghiêm trọng đa dạng thực vật. Việc xâm lấn rừng để phục vụ nhu cầu kinh tế đã dẫn đến sự mất mát các loài quý hiếm và đặc hữu. Ngoài ra, việc xây dựng cơ sở hạ tầng như đường giao thông và khu du lịch cũng gây ra sự phân mảnh rừng, làm giảm khả năng phục hồi của hệ sinh thái.

2.2. Biến đổi khí hậu

Biến đổi khí hậu đã làm thay đổi điều kiện sinh thái tại Pù Mát, ảnh hưởng đến sự phân bố và sinh trưởng của các loài thực vật. Sự gia tăng nhiệt độ và thay đổi lượng mưa đã làm thay đổi cấu trúc thảm thực vật, dẫn đến sự suy giảm của các loài thích nghi với điều kiện khí hậu ổn định. Điều này đặt ra thách thức lớn cho công tác bảo tồn và phục hồi hệ sinh thái.

III. Giải pháp bảo tồn bền vững

Để bảo tồn đa dạng sinh học tại Vườn Quốc Gia Pù Mát, cần áp dụng các giải pháp bảo tồn toàn diện và bền vững. Các giải pháp này bao gồm việc tăng cường quản lý và bảo vệ rừng, phục hồi các khu vực bị suy thoái, và nâng cao nhận thức cộng đồng về giá trị của đa dạng sinh học. Ngoài ra, việc hợp tác quốc tế và áp dụng công nghệ hiện đại cũng là yếu tố quan trọng trong việc thực hiện các chiến lược bảo tồn.

3.1. Quản lý và bảo vệ rừng

Việc tăng cường quản lý và bảo vệ rừng là yếu tố then chốt trong việc ngăn chặn sự suy giảm đa dạng thực vật. Cần xây dựng các chính sách và quy định chặt chẽ để hạn chế các hoạt động khai thác trái phép. Đồng thời, cần đầu tư vào việc đào tạo và trang bị cho lực lượng kiểm lâm để đảm bảo hiệu quả trong công tác bảo vệ rừng.

3.2. Phục hồi hệ sinh thái

Phục hồi hệ sinh thái là một phần quan trọng trong chiến lược bảo tồn. Cần tiến hành trồng lại rừng và phục hồi các khu vực bị suy thoái. Việc sử dụng các loài bản địa và áp dụng các phương pháp sinh thái học sẽ giúp tăng cường khả năng phục hồi của hệ sinh thái. Ngoài ra, cần thực hiện các chương trình giám sát để đánh giá hiệu quả của các biện pháp phục hồi.