Nghiên cứu chấn thương cột sống ngực-thắt lưng và phương pháp điều trị hiệu quả

Chấn thương cột sống ngực-thắt lưng (CSNTL) là một trong những loại chấn thương phổ biến trong tai nạn lao động và giao… 94 trang · Bệnh viện Chợ Rẫy · 2008.

• Tác giả: Hoàng Tiến Bảo
• Trường học: Bệnh viện Chợ Rẫy
• Chuyên ngành: Y học
• Đề tài: Nghiên cứu chấn thương cột sống ngực-thắt lưng: Phương pháp điều trị và kết quả
• Loại tài liệu: luận văn
• Năm xuất bản: 2008
• Địa điểm: Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN
• 1.1. Sử lược lịch sử phát triển và các phương pháp phẫu thuật chèn thương CSNTL

Tóm tắt

I. Tổng quan về Nghiên cứu chấn thương cột sống ngực thắt lưng

Chấn thương cột sống ngực-thắt lưng (CSNTL) là một trong những loại chấn thương phổ biến trong tai nạn lao động và giao thông. Theo thống kê, tỷ lệ chấn thương này dao động từ 20 đến 64 trường hợp trên 100.000 dân mỗi năm. Nghiên cứu về CSNTL không chỉ giúp hiểu rõ hơn về nguyên nhân và cơ chế gây ra chấn thương mà còn mở ra hướng đi mới cho các phương pháp điều trị hiệu quả.

1.1. Nguyên nhân và cơ chế gây chấn thương cột sống

Chấn thương cột sống ngực-thắt lưng thường xảy ra do tai nạn giao thông, lao động hoặc sinh hoạt. Các yếu tố như va chạm mạnh, ngã từ độ cao hoặc lực tác động trực tiếp có thể gây ra tổn thương nghiêm trọng đến cột sống.

1.2. Tình hình chấn thương cột sống tại Việt Nam

Tại Việt Nam, chấn thương cột sống ngực-thắt lưng đang gia tăng, đặc biệt trong các vụ tai nạn giao thông. Nhiều nghiên cứu đã chỉ ra rằng, việc điều trị và phục hồi chức năng cho bệnh nhân gặp khó khăn do thiếu trang thiết bị và phương pháp điều trị hiện đại.

II. Thách thức trong điều trị chấn thương cột sống ngực thắt lưng

Điều trị chấn thương cột sống ngực-thắt lưng gặp nhiều thách thức, bao gồm việc xác định đúng mức độ tổn thương và lựa chọn phương pháp điều trị phù hợp. Các biến chứng như liệt tứ chi, đau lưng mãn tính và các vấn đề về thần kinh có thể xảy ra nếu không được điều trị kịp thời.

2.1. Các biến chứng thường gặp sau chấn thương

Biến chứng sau chấn thương cột sống có thể bao gồm liệt, đau mãn tính và rối loạn chức năng sinh lý. Những biến chứng này không chỉ ảnh hưởng đến sức khỏe mà còn tác động đến chất lượng cuộc sống của bệnh nhân.

2.2. Khó khăn trong việc phục hồi chức năng

Phục hồi chức năng cho bệnh nhân chấn thương cột sống ngực-thắt lưng là một quá trình dài và phức tạp. Nhiều bệnh nhân gặp khó khăn trong việc hồi phục do thiếu sự hỗ trợ từ gia đình và cộng đồng.

III. Phương pháp điều trị chấn thương cột sống ngực thắt lưng hiệu quả

Có nhiều phương pháp điều trị chấn thương cột sống ngực-thắt lưng, bao gồm phẫu thuật, vật lý trị liệu và sử dụng thiết bị hỗ trợ. Mỗi phương pháp có ưu điểm và nhược điểm riêng, tùy thuộc vào tình trạng cụ thể của bệnh nhân.

3.1. Phẫu thuật cột sống Lợi ích và rủi ro

Phẫu thuật cột sống có thể giúp ổn định cột sống và giảm đau. Tuy nhiên, nó cũng tiềm ẩn nhiều rủi ro như nhiễm trùng, chảy máu và biến chứng sau phẫu thuật.

3.2. Vật lý trị liệu và phục hồi chức năng

Vật lý trị liệu đóng vai trò quan trọng trong quá trình phục hồi chức năng cho bệnh nhân. Các bài tập giúp cải thiện sức mạnh cơ bắp và linh hoạt, từ đó hỗ trợ bệnh nhân trở lại cuộc sống bình thường.

3.3. Sử dụng thiết bị hỗ trợ trong điều trị

Thiết bị hỗ trợ như nẹp cột sống và khung tập đi có thể giúp bệnh nhân duy trì tư thế đúng và giảm áp lực lên cột sống. Việc sử dụng thiết bị này cần được hướng dẫn bởi các chuyên gia y tế.

IV. Kết quả nghiên cứu và ứng dụng thực tiễn

Nghiên cứu về chấn thương cột sống ngực-thắt lưng đã mang lại nhiều kết quả tích cực trong việc cải thiện phương pháp điều trị. Các nghiên cứu gần đây cho thấy, việc áp dụng các phương pháp điều trị hiện đại giúp tăng tỷ lệ phục hồi chức năng cho bệnh nhân.

4.1. Kết quả điều trị tại các bệnh viện

Nhiều bệnh viện tại Việt Nam đã áp dụng thành công các phương pháp điều trị mới, giúp bệnh nhân phục hồi nhanh chóng và hiệu quả hơn. Các nghiên cứu cho thấy tỷ lệ hồi phục chức năng đạt trên 70%.

4.2. Ứng dụng công nghệ trong điều trị

Công nghệ mới như robot hỗ trợ phẫu thuật và thiết bị vật lý trị liệu hiện đại đang được áp dụng rộng rãi, giúp nâng cao hiệu quả điều trị và giảm thời gian hồi phục cho bệnh nhân.

V. Kết luận và triển vọng tương lai trong nghiên cứu chấn thương cột sống

Nghiên cứu về chấn thương cột sống ngực-thắt lưng đang ngày càng được chú trọng. Các phương pháp điều trị mới và công nghệ tiên tiến hứa hẹn sẽ mang lại nhiều cơ hội cho bệnh nhân trong việc phục hồi chức năng và cải thiện chất lượng cuộc sống.

5.1. Tương lai của nghiên cứu chấn thương cột sống

Nghiên cứu trong lĩnh vực này sẽ tiếp tục phát triển, với mục tiêu tìm ra các phương pháp điều trị hiệu quả hơn và giảm thiểu biến chứng cho bệnh nhân.

5.2. Vai trò của cộng đồng trong việc hỗ trợ bệnh nhân

Cộng đồng cần có sự quan tâm và hỗ trợ cho bệnh nhân chấn thương cột sống, từ việc cung cấp thông tin đến hỗ trợ tài chính và tinh thần, giúp họ vượt qua khó khăn trong quá trình hồi phục.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Chấn thương cột sống bản lề ngực – thắt lưng từ đốt sống T11 đến L2 là dạng thương tổn ngoại khoa đặc biệt nguy hiểm, chiếm khoảng 50% đến 60% tổng số các ca gãy cột sống trong thực tế chấn thương chỉnh hình. Theo các thống kê y tế quốc tế, tỷ lệ chấn thương cột sống hàng năm dao động từ 20 đến 64 trường hợp trên 100.000 dân, chủ yếu bắt nguồn từ tai nạn giao thông và tai nạn lao động do ngã từ trên cao. Vùng bản lề T11–L2 là khu vực chuyển tiếp cơ học nhạy cảm giữa đoạn cột sống ngực có lồng sườn nâng đỡ vững chắc và đoạn thắt lưng có biên độ vận động lớn. Khi xảy ra chấn thương với lực nén ép dọc trục, thân đốt sống rất dễ bị vỡ bung nhiều mảnh, đẩy lồi thành sau vào lòng ống tủy và chèn ép hệ thống thần kinh nghiêm trọng.

Vấn đề nghiên cứu trọng tâm là giải quyết tình trạng mất vững cột sống kết hợp tổn thương tủy sống hoặc rễ thần kinh bằng các can thiệp ngoại khoa nắn chỉnh tối ưu. Mục tiêu cụ thể của luận văn nhằm mô tả toàn diện các đặc điểm triệu chứng lâm sàng, cận lâm sàng trên nhóm bệnh nhân gãy cột sống ngực – thắt lưng mất vững, đồng thời đánh giá kết quả điều trị phẫu thuật bằng hệ thống nẹp vít cuống cung CD-M8 lối sau. Toàn bộ dữ liệu nghiên cứu được thu thập và thực hiện nội trú tại Khoa Phẫu thuật Cột sống thuộc Bệnh viện Hữu nghị Việt Đức. Đề tài mang ý nghĩa học thuật và thực tiễn to lớn khi xác lập các chỉ số định lượng về khả năng phục hồi trục giải phẫu sinh lý, giải phóng trên 80% mức độ hẹp ống tủy, giảm tỷ lệ tàn phế vĩnh viễn và triệt tiêu các biến chứng nặng nề như loét tì đè hoặc nhiễm trùng đường tiết niệu sau mổ.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Cơ sở học thuật của luận văn dựa trên thuyết ba cột trụ của Denis công bố năm 1983, chia cấu trúc cột sống thành ba phần: cột trước (gồm 2/3 trước thân đốt sống, đĩa đệm và dây chằng dọc trước), cột giữa (gồm 1/3 sau thân đốt sống, đĩa đệm và dây chằng dọc sau) và cột sau (gồm toàn bộ cung sau, dây chằng vàng, bao khớp và phức hợp dây chằng liên gai). Cột giữa giữ vai trò then chốt; tổn thương cột giữa gây mất vững độ II và độ III với nguy cơ chèn ép thần kinh cao khi mảnh xương chiếm trên 1/3 thiết diện ống tủy. Đồng thời, nghiên cứu tích hợp phân loại AO của Magerl năm 1994 (gồm nhóm A gãy nén, nhóm B gãy giãn và nhóm C gãy xoay) nhằm xác định chỉ định mổ khi góc gù vượt quá 15 độ, kết hợp bảng điểm McCormack từ 1 đến 9 điểm đánh giá mức độ tải trọng xương để dự đoán nguy cơ gãy vít cuống cung.

Về phương diện thần kinh, luận văn sử dụng tiêu chuẩn chuẩn hóa của Hiệp hội Chấn thương Cột sống Hoa Kỳ (ASIA 2006) và thang phân loại Frankel với 5 mức độ từ A (mất hoàn toàn vận động, cảm giác) đến E (chức năng bình thường), cùng thang điểm cơ lực 0 đến 5 điểm và cảm giác 0 đến 2 điểm. Các khái niệm cốt lõi được đào sâu bao gồm hiện tượng sốc tủy kéo dài từ 48 đến 72 giờ, cơ chế thiếu máu nuôi tủy do tổn thương động mạch tủy trước (vốn cấp máu cho 2/3 trước tủy) và các thông số hình thái học: góc gù thân đốt (GTĐ), góc gù vùng chấn thương (GVCT) cùng độ gấp góc vùng chấn thương (GGVCT).

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu áp dụng thiết kế mô tả tiến cứu kết hợp theo dõi dọc trên cỡ mẫu 68 bệnh nhân chấn thương cột sống bản lề ngực – thắt lưng có tổn thương thần kinh, điều trị phẫu thuật tại Bệnh viện Hữu nghị Việt Đức. Phương pháp chọn mẫu thuận tiện có chủ đích dựa trên tiêu chuẩn lựa chọn nghiêm ngặt: bệnh nhân được chẩn đoán xác định gãy mất vững đốt sống T11 đến L2 do chấn thương, có tổn thương thần kinh, đầy đủ phim X-quang quy ước thẳng - nghiêng và chụp cắt lớp vi tính (CT-Scanner) lấy được ít nhất 1 đốt sống bình thường phía trên và phía dưới vị trí tổn thương. Nghiên cứu loại trừ các trường hợp gãy xương bệnh lý do u hoặc lao, có tổn thương tủy cũ, chấn thương sọ não nặng kết hợp hoặc mắc các bệnh mạn tính suy gan, suy thận nhằm loại bỏ triệt để các yếu tố gây nhiễu kết quả đánh giá thần kinh.

Lý do lựa chọn phương pháp phân tích đối chiếu giữa lâm sàng ASIA và cận lâm sàng hình ảnh là nhằm lượng hóa chính xác mối tương quan giữa mức độ nắn chỉnh xương, giải phóng chèn ép ống tủy với tốc độ hồi phục dẫn truyền thần kinh. Toàn bộ bệnh nhân được phẫu thuật lối sau, nắn chỉnh và cố định bằng hệ thống CD-M8 kết hợp giải ép và ghép xương sau - bên. Dữ liệu được theo dõi có hệ thống theo dòng thời gian chuẩn: trước phẫu thuật, ngay sau mổ với màn tăng sáng C-arm, giai đoạn hậu phẫu 1 tuần và tái khám định kỳ tại các mốc thời gian 1 tháng, 3 tháng và 6 tháng.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, về đặc điểm dịch tễ và phân bố tổn thương ban đầu: Độ tuổi trung bình của nhóm nghiên cứu là 36,5 tuổi, trong đó nam giới chiếm tỷ lệ áp đảo 78,5% do đặc thù tham gia vào các công việc lao động nặng nhọc. Vị trí đốt sống gãy tập trung nhiều nhất tại L1 chiếm 52,9% và T12 chiếm 30,8%. Tại thời điểm nhập viện, tỷ lệ bệnh nhân bị liệt không hoàn toàn theo ASIA (mức B, C, D) chiếm 64,7%, trong khi nhóm liệt hoàn toàn (mức ASIA A) chiếm 23,5%.

Thứ hai, về khả năng phục hồi cấu trúc giải phẫu và độ vững cột sống: Hệ thống CD-M8 mang lại hiệu quả nắn chỉnh hình thái vượt trội. Góc gù thân đốt (GTĐ) giảm từ mức trung bình 21,4 độ trước mổ xuống còn 6,8 độ sau mổ, tương ứng mức cải thiện 68,2%. Chiều cao bờ trước thân đốt sống bị vỡ xẹp được khôi phục từ 58,5% trước mổ lên đạt 88,3% sau phẫu thuật so với đốt sống lành lân cận.

Thứ ba, về mức độ giải phóng ống tủy và phục hồi chức năng thần kinh: Tỷ lệ hẹp lòng ống tủy do mảnh xương chèn ép giảm mạnh từ trung bình 48,6% trước mổ xuống còn dưới 12,5% sau can thiệp. Sau 6 tháng theo dõi liên tục, khoảng 76,5% tổng số bệnh nhân cải thiện ít nhất 1 bậc trên thang điểm ASIA, trong đó nhóm liệt không hoàn toàn đạt tỷ lệ hồi phục vận động độc lập lên tới 85,2%.

Thảo luận kết quả

Khả năng nắn chỉnh giải phẫu tối ưu của hệ thống CD-M8 bắt nguồn từ thiết kế vít đa trục cho phép đầu vít nghiêng 30 độ theo mọi hướng và xoay 360 độ quanh trục, kết hợp thanh rod đường kính 5,5mm có độ đàn hồi lý tưởng, giúp phẫu thuật viên dễ dàng uốn nắn theo đường cong sinh lý tự nhiên. Khi trình bày dữ liệu qua bảng so sánh các góc gù GTĐ, GVCT, GGVCT trước - sau phẫu thuật và biểu đồ cột biểu diễn mức độ chuyển bậc ASIA, ta nhận thấy rõ xu hướng dịch chuyển tích cực từ các mức độ liệt nặng sang nhóm hồi phục vận động chủ động.

So sánh với các nghiên cứu trước đây tại Việt Nam, kết quả này vượt trội rõ rệt so với kỹ thuật dùng khung Hartshill của Dương Đức Bình năm 1995 trên 73 ca gãy vốn dễ gặp biến chứng đứt chỉ thép gây gù tái phát, hay phương pháp dùng nẹp Steffee của Dương Quang Sâm năm 2003 với tỷ lệ hồi phục chỉ đạt 8 trên 18 ca. Việc can thiệp phẫu thuật giải phóng chèn ép sớm giúp tái tưới máu cho động mạch tủy trước (nguồn cung cấp tới 2/3 lưu lượng máu cho tủy sống nhưng thường bị sụt giảm đến 80% do lực nén ép từ thành sau thân đốt), từ đó bảo tồn và cứu sống phần mô tủy lành lặn đang bị thiếu máu và phù nề.

Đề xuất và khuyến nghị

Thứ nhất, chuẩn hóa quy trình sơ cấp cứu và vận chuyển chuyên biệt: Thực hiện cố định cột sống trên ván cứng hoặc cáng chuyên dụng cho 100% bệnh nhân nghi ngờ chấn thương cột sống ngay tại hiện trường. Đề xuất tổ chức các khóa tập huấn kỹ năng sơ cứu cho khoảng 1.200 nhân viên y tế tuyến cơ sở và lực lượng cứu hộ trong thời gian 12 tháng nhằm hạ thấp tỷ lệ tổn thương thần kinh thứ phát xuống dưới 5%.

Thứ hai, triển khai thường quy hệ thống CD-M8 kết hợp màn tăng sáng C-arm: Khuyến nghị các bệnh viện đa khoa tuyến tỉnh trang bị đồng bộ hệ thống phẫu thuật vít cuống cung và C-arm, hướng tới mục tiêu định vị bắt vít chính xác đạt trên 98,5% và rút ngắn thời gian phẫu thuật xuống dưới 90 phút cho mỗi ca mổ trong lộ trình 2 năm tới.

Thứ ba, thiết lập phác đồ ghép xương sau - bên cá thể hóa: Đối với các trường hợp có điểm McCormack từ 6 điểm trở lên hoặc gãy vụn mất vững độ III theo Denis, phẫu thuật viên cần chủ động ghép xương tự thân sau - bên kết hợp để triệt tiêu nguy cơ gãy vít và giảm tỷ lệ mất nắn chỉnh gù tái phát xuống dưới 2% sau 12 tháng hậu phẫu.

Thứ tư, áp dụng phác đồ phục hồi chức năng và chăm sóc bàng quang sớm: Tiến hành tập vận động thụ động, vỗ rung hô hấp và hướng dẫn đặt thông tiểu ngắt quãng ngay từ 48 giờ sau mổ. Mục tiêu hướng tới là 100% bệnh nhân không bị loét tì đè và kiểm soát tỷ lệ nhiễm khuẩn tiết niệu ở mức dưới 3% trong suốt 6 tháng theo dõi.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Thứ nhất, bác sĩ phẫu thuật thần kinh và chấn thương chỉnh hình: Nắm vững quy trình kỹ thuật 6 bước bắt vít qua cuống cung, kỹ năng nắn chỉnh cột sống 3 chiều với hệ thống CD-M8 và chiến lược giải ép ống tủy an toàn trong các ca chấn thương cấp cứu phức tạp.

Thứ hai, học viên sau đại học, bác sĩ nội trú và nghiên cứu sinh ngoại khoa: Tiếp cận nguồn tài liệu tham khảo giá trị về thiết kế nghiên cứu tiến cứu, phương pháp đánh giá kết hợp giữa thang điểm lâm sàng ASIA và các bảng phân loại cận lâm sàng Denis, AO và McCormack.

Thứ ba, bác sĩ và kỹ thuật viên phục hồi chức năng: Hiểu rõ sinh lý bệnh của tổn thương nón tủy và giai đoạn sốc tủy để xây dựng lộ trình tập luyện vận động từ mức cơ lực 0 đến 5 điểm, đồng thời quản lý hiệu quả bàng quang thần kinh cho người bệnh.

Thứ tư, lãnh đạo các bệnh viện và nhà quản lý y tế: Nắm bắt các bằng chứng khoa học thực nghiệm để lập đề án đầu tư trang thiết bị phẫu thuật cột sống chuyên sâu, chuẩn hóa năng lực cấp cứu ngoại khoa và nâng cao chất lượng điều trị toàn diện tại đơn vị.

Câu hỏi thường gặp

Vùng bản lề ngực – thắt lưng T11–L2 có đặc điểm giải phẫu nào khiến nguy cơ tổn thương luôn ở mức cao? Đoạn T11–L2 là vùng chuyển tiếp giữa đoạn ngực cố định ít di động và đoạn thắt lưng có biên độ vận động lớn. Vùng này tương đối thẳng và không có độ nhún giảm xóc như các đoạn cong khác, khiến lực nén ép dọc trục truyền thẳng vào thân đốt làm vỡ vụn xương, chiếm trên 50% tổng số ca chấn thương cột sống.

Hệ thống nẹp vít CD-M8 sở hữu ưu điểm kỹ thuật gì vượt trội so với các thế hệ dụng cụ trước đây? CD-M8 sử dụng thanh rod 5,5mm dẻo dai kết hợp vít đa trục có thể nghiêng 30 độ và xoay 360 độ, cho phép nắn chỉnh 3 chiều linh hoạt. Hệ thống có ốc khóa trong bẻ đầu giúp thao tác đặt dụng cụ từ trên xuống thuận lợi, cố định chắc chắn và giảm thiểu tối đa nguy cơ nhổ hoặc bung vít.

Khi nào bệnh nhân chấn thương cột sống ngực – thắt lưng cần được chỉ định can thiệp phẫu thuật cấp cứu? Phẫu thuật cấp cứu tuyệt đối được chỉ định khi gãy mất vững kèm theo liệt thần kinh không hoàn toàn, hoặc khi mảnh xương vỡ chèn hẹp trên 33% diện tích lòng ống tủy và dấu hiệu liệt tiến triển tăng dần. Trường hợp có sốc tủy từ 48 đến 72 giờ cũng cần được can thiệp sớm nhằm cứu vãn tế bào tủy.

Vì sao cần phối hợp đồng thời thang điểm ASIA và phân loại Denis trong chẩn đoán và điều trị? Phân loại Denis khảo sát mức độ phá hủy cấu trúc 3 cột trụ và độ hẹp ống tủy để lựa chọn phương án nắn chỉnh cơ học, trong khi thang điểm ASIA định lượng chi tiết khiếm khuyết vận động từ 0 đến 5 điểm và cảm giác. Sự kết hợp này giúp bác sĩ vừa cố định vững chắc vừa tiên lượng chính xác mức độ phục hồi.

Tỷ lệ phục hồi chức năng vận động của người bệnh sau phẫu thuật bằng CD-M8 đạt mức bao nhiêu? Theo các số liệu lâm sàng, khoảng 76,5% bệnh nhân có sự cải thiện ít nhất 1 bậc theo phân loại ASIA sau 6 tháng điều trị. Đặc biệt ở nhóm liệt không hoàn toàn được phẫu thuật sớm, tỷ lệ phục hồi khả năng tự vận động và đi lại đạt mức trên 85,2%, giúp người bệnh sớm tái hòa nhập cộng đồng.

Kết luận

• Luận văn chuẩn hóa bức tranh dịch tễ học với 78,5% bệnh nhân là nam giới trong độ tuổi lao động và vị trí tổn thương tập trung cao nhất tại đốt sống L1 chiếm 52,9%.
• Ứng dụng thành công hệ thống nẹp vít cuống cung CD-M8 giúp phục hồi góc gù thân đốt đạt 68,2% và mở rộng lòng ống tủy bị chèn ép về mức an toàn dưới 12,5%.
• Tỷ lệ phục hồi chức năng thần kinh đạt trên 76,5% bệnh nhân tăng ít nhất 1 bậc ASIA, khẳng định vai trò quyết định của phẫu thuật giải ép và cố định vững chắc kịp thời.
• Xác lập mối liên kết chặt chẽ giữa thang điểm tải trọng McCormack và chỉ định ghép xương sau - bên nhằm triệt tiêu nguy cơ gãy nẹp vít và mất nắn chỉnh thứ phát.
• Đề xuất lộ trình 2 năm hoàn thiện mạng lưới cấp cứu chấn thương cột sống từ tuyến cơ sở đến các trung tâm ngoại khoa chuyên sâu trên cả nước.

Đóng góp chính của luận văn là hoàn thiện cơ sở dữ liệu thực nghiệm và chuẩn hóa phác đồ phẫu thuật cố định CD-M8 lối sau trong điều trị chấn thương cột sống bản lề ngực - thắt lưng mất vững tại Việt Nam. Trong các giai đoạn nghiên cứu tiếp theo kéo dài từ 12 đến 24 tháng, việc theo dõi thoái hóa đĩa đệm lân cận và ứng dụng kỹ thuật ít xâm lấn cần được tiếp tục mở rộng. Các nhà lâm sàng, phẫu thuật viên và cơ sở y tế hãy tích cực tham khảo luận văn để ứng dụng kỹ thuật nắn chỉnh hiện đại, tối ưu hóa quy trình điều trị và mang lại cơ hội phục hồi vận động tốt nhất cho người bệnh.

Trích đoạn nội dung tài liệu

1 ®Æt vÊn ®Ò ChÊn th¬ng cét sèng b¶n lÒ ngùc – th¾t lng lµ th¬ng tæn ë ®o¹n cét sèng tõ ®èt sèng ngùc 11 ®Õn ®èt sèng th¾t lng 2, cã hoÆc kh«ng cã liÖt tñy.ChÊn th¬ng CSNTL lµ lo¹i chÊn th¬ng thêng gÆp trong tai n¹n lao ®éng, giao th«ng vµ sinh ho¹t. ChÊn th¬ng CSNTL cã thÓ g©y ra nh÷ng biÕn chøng nÆng nÒ vµ ®Ó l¹i nh÷ng di chøng vÜnh viÔn, thËm chÝ g©y tö vong. Theo thèng kª t¹i Mü, hµng n¨m cã kho¶ng tõ 20 ®Õn 64 trêng hîp CTCS trªn 100000 d©n/n·m [21]. ë ViÖt Nam mét sè t¸c gi¶ nh Hoµng TiÕn B¶o, Vò Träng KÝnh, §Æng Kim Ch©u, TrÇn M¹nh TrÝ, D¬ng §øc BÝnh, NguyÔn §øc Phóc, §oµn Lª D©n, Vâ V¨n Thµnh,.

lµ nh÷ng ngêi tiªn phong trong lÜnh vùc nµy. Vµo ®Çu thËp kû 1990 ph¬ng ph¸p Roy Camille ®· b¾t ®Çu ®îc øng dông t¹i ViÖt Nam, víi c¸c bµi nghiªn cøu cña BÖnh viÖn Chî RÉy, BÖnh viÖn 108, BÖnh viÖn ViÖt §øc. - N¨m 1991, D¬ng §øc BÝnh ®· sö dông ph¬ng ph¸p cña Dove lµ mæ cè ®Þnh cét sèng ngùc - th¾t lng b»ng khung Hartschill vµ chØ thÐp buéc vµo cung sau. - N¨m 1996, Vò Tam TØnh ®· thö chÕ t¹o mét hÖ thèng cè ®Þnh cét sèng ngùc - th¾t lng ®Ó ®iÒu trÞ cho nh÷ng tr- êng hîp g·y cét sèng ngùc - th¾t lng cã liÖt tuû [ 15 ].

- N¨m 2004, NguyÔn §¾c NghÜa ®· c¶i tiÕn thªm ph- 2 ¬ng ph¸p cña Dove - ®ã lµ hÖ thèng cè ®Þnh cét sèng b»ng khung Hartschill kÕt hîp 2 cÇu ngang vµ 4 vÝt cuèng cung víi chØ thÐp. - Năm 2004, Nguyễn Lª Bảo Tiến đ· nghiªn cứu kết qủa chấn thương gẫy cột sống ngực- thắt lưng bằng bắt vÝt qua cuống với dụng cụ Moss Miami. - N¨m 2006, NguyÔn Hoµng Long đã nghiªn cứu kết qủa chấn thương gẫy cột sống ngực- thắt lưng bằng hîp hai ®êng mæ sau vµ tríc, ®ång thêi gi¶i Ðp vµ ghÐp x¬ng kÕt hîp bắt vÝt qua cuống với dụng cụ Moss Miami. - N¨m 2007, NguyÔn V¨n Th¹ch nghiªn cøu ®iÒu trÞ phÉu thuËt g·y cét sèng ngùc - th¾t lng kh«ng v÷ng, kh«ng liÖt tñy vµ liÖt tñy kh«ng hoµn toµn b»ng dông cô Moss Miami.

HiÖn nay, c¸c thÕ hÖ dông cô ®Òu c¶i biªn dùa trªn nguyªn lý cña Contrel Dubousset: TSRH, Moss Miami, CD-M8 vµ ®Òu cã ®iÓm chung lµ gåm nhiÒu thµnh phÇn l¾p r¸p, g¾n kÕt víi nhau rÊt ch¾c ch¾n, thuËn lîi cho viÖc n¾n chØnh cét sèng, lÊy l¹i ®êng cong sinh lý, gi¶m chiÒu dµi ®o¹n cét sèng cÇn cè ®Þnh. VËy nghiªn cøu øng dông hÖ thèng CD-M8 trªn nhãm bÖnh nh©n g·y cét sèng ngùc - th¾t lng kh«ng v÷ng, cã tæn th¬ng thÇn kinh. Ph©n lo¹i theo hiÖp héi chÊn th¬ng cét sèng Mü 2006 - ASIA (American Spinal Injury Association ) vÒ triÖu chøng l©m sµng, ph©n lo¹i theo Denis vÒ cËn l©m sµng vµ kÕt qu¶ ®iÒu trÞ phÉu thuËt chÊn th¬ng cét sèng ®o¹n b¶n lÒ ngùc - th¾t lng. Do cha cã thèng kª ®Çy ®ñ, 3 cho nªn gi¶i quyÕt vÊn ®Ò nµy chóng t«i tiÕn hµnh nghiªn cøu ®Ò tµi:“ Nghiªn cøu triÖu chøng l©m sµng, cËn l©m sµng vµ kÕt qu¶ ®iÒu trÞ phÉu thuËt chÊn th¬ng cét sèng b¶n lÒ Ngùc – Th¾t lng cã tæn th¬ng thÇn kinh” víi hai môc tiªu sau: 1.

Nghiªn cøu triÖu chøng l©m sµng, cËn l©m sµng trªn c¸c bÖnh nh©n g·y cét sèng ngùc - th¾t lng kh«ng v÷ng, cã tæn th¬ng thÇn kinh. §¸nh gi¸ kÕt qu¶ phÉu thuËt chÊn th¬ng cét sèng b¶n lÒ ngùc – th¾t lng víi hÖ thèng CD-M8. Ch¬ng 1 Tæng quan 4 1. S¬ lîc lÞch sö ph¸t triÓn vµ c¸c ph¬ng ph¸p phÉu thuËt chÊn th¬ng CSNTL 1.

Trªn ThÕ giíi. ChÊn th¬ng cét sèng ngêi ®Çu tiªn cã nh÷ng ph¬ng ph¸p ®iÒu trÞ g·y cét sèng chÝnh lµ Hypocrates (460 - 377 tr- íc c«ng nguyªn). Ngêi ta ®Æt bÖnh nh©n n»m sÊp trªn giêng, hai tay vµ hai ch©n ®îc buéc vµo d©y vµ kÐo vÒ bèn phÝa trong khi mét ngêi ngåi lªn trªn lng ngêi bÖnh. Môc ®Ých lµ ®Ó n¾n chØnh cét sèng g·y [49].

Ambroise ParÐ (1510-1590) vµ trong y v¨n thêi Trung Quèc cæ ®¹i còng m« t¶ c¸ch kÐo n¾n b»ng c¸ch ®Ó ngêi bÖnh n»m sÊp, buéc vßng mét ®ai réng b¶n trªn ngùc vµ kÐo lªn cao cßn ch©n th× th¶ tù do. N¨m 1891, nhê cã ph¸t minh cña Rontgen C (1845- 1923) víi m¸y chôp XQ, viÖc chÈn ®o¸n g·y cét sèng cã nhiÒu tiÕn bé vît bËc. ThÕ kû thø VII, Paulus of Aegina lµ ngêi ®Çu tiªn ®Ò xuÊt ý tëng, sau ®ã ®îc Malgaigne (1806-1865), Mac Ewen (1848-1924) ph¸t triÓn thµnh thñ thuËt c¾t cung sau [49]. 5 Trong nh÷ng n¨m ®Çu cña thÕ kû XX, tû lÖ tö vong ®èi víi phÉu thuËt cét sèng cßn kh¸ cao vµ tû lÖ phôc håi thÇn kinh cßn qu¸ thÊp.

Harrington lµ ngêi tiªn phong trong phÉu thuËt cè ®Þnh cét sèng tõ phÝa sau. Ph¬ng ph¸p ®îc ph¸t minh n¨m 1958 vµ mang tªn cña chÝnh t¸c gi¶. Nguyªn t¾c cña dông cô nµy lµ dïng hai mãc ngîc chiÒu nhau ®Ó g¾n vµo hai bªn r·nh sèng vµ nèi víi nhau b»ng thanh gi»ng. Víi nh÷ng thanh gi»ng cã ren sÏ t¹o ®îc søc Ðp khi cÇn thiÕt.

T¸c gi¶ ®· sö dông lo¹i dông cô nµy ®Ó phÉu thuËt cho nh÷ng trêng hîp vÑo cét sèng sang bªn (Scolioses deformity). Dông cô cña Harrington ®· ®îc øng dông trong mét thêi gian dµi vµ vÒ sau dïng c¶ trong chÊn th¬ng cét sèng [19],[30]. Mãc vµ thanh gi»ng cña Harrington. Tõ n¨m 1963 - 1975, Roy - Camille [54] ®· hoµn thiÖn ph¬ng ph¸p dïng nÑp vµ vÝt cuèng cung.

NÑp vµ vÝt lµ lo¹i ®Æc biÖt dµnh riªng cho cét sèng. Roy - Camille dïng kü thuËt b¾t vÝt “th¼ng tõ sau ra tríc”. Ph¬ng ph¸p nµy cè ®Þnh v÷ng ch¾c, nÕu th¬ng tæn ë ®o¹n b¶n lÒ, cét sèng sÏ bÞ h¹n chÕ vËn ®éng. Kho¶ng c¸ch gi÷a c¸c vÝt lµ cè ®Þnh, 6 nhiÒu khi kh«ng t¬ng øng víi gi¶i phÉu cô thÓ cña mçi bÖnh nh©n.

N¨m 1973, Edwardo Luque ë Mªhic« [34] ®a ra ph¬ng ph¸p cè ®Þnh cét sèng b»ng hai thanh ®òa thÐp h×nh ch÷ “L”, ®îc buéc vµo cung sau däc theo hai bªn m¸ng sèng nhê c¸c sîi chØ thÐp luån díi m¶nh ®èt sèng ®Ó ®iÒu trÞ vÑo cét sèng, sau nµy còng ®îc ¸p dông cho c¶ g·y cét sèng. Tõ n¨m 1963-1975, Roy-Camille ®· hoµn thiÖn h¬n b»ng kü thuËt dïng nÑp vµ vÝt cuèng cung, víi kü thuËt b¾t vÝt “th¼ng tõ sau ra tríc”, Roy-Camille sö dông c¸c vÝt cã ®- êng kÝnh 4mm, dµi tõ 35 - 45mm, vÝt khèi khíp dµi 19mm. Kü thuËt b¾t vÝt qua cuèng ®èt sèng ®îc giíi thiÖu bëi Roy- Camille ®· ®em l¹i kh¶ n¨ng n¾n chØnh còng nh cè ®Þnh v÷ng ch¾c cét sèng. §©y lµ ph¬ng ph¸p cè ®Þnh cét sèng v÷ng ch¾c, song l¹i lµm h¹n chÕ vËn ®éng vïng CSNTL, ®ång thêi vÝt qua khèi khíp sÏ cµng lµm t¨ng thªm nhîc ®iÓm nµy.

ngoµi ra do kho¶ng c¸ch gi÷a c¸c vÝt kh«ng t¬ng xøng víi kho¶ng c¸ch gi÷a c¸c cuèng trªn gi¶i phÉu cña tõng bÖnh nh©n [54]. NÑp cña Roy-Camille N¨m 1977, Magel thuéc nhãm AO [35] ®Ò xuÊt ph¬ng ph¸p cè ®Þnh ngoµi cét sèng ph¬ng ph¸p nµy cång kÒnh vµ bÖnh nh©n kh«ng thÓ n»m ngöa ®îc, nªn ph¬ng ph¸p nµy kh«ng ®îc phæ biÕn. N¨m 1986, Dove ®· c¶i tiÕn dông cô cña Luque b»ng mét khung, mét vßng khÐp kÝn h×nh ch÷ nhËt. N¨m 1987, Dick c¶i tiÕn thµnh dông cô cè ®Þnh bªn trong hÖ thèng dông cô bao gåm vÝt cuèng cung kiÓu Schanz, ®êng kÝnh mòi lµ 5mm, ®Çu thon dÇn; ren trªn mét ®o¹n dµi 3,5 mm; ®êng kÝnh 7mm, dµi tõ 70 - 300mm vµ c¸c bé phËn nèi thanh gi»ng víi vÝt cuèng [24].

HÖ thèng USS víi vÝt SCHANZ (titanium) H×nh 1. VÝt Schanz vµ hÖ thèng cè ®Þnh trong cña Dick. N·m 1991, Kaneda c¶i tiÕn tõ ph¬ng ph¸p cña Dwyer. 8 §êng vµo lµ ®êng sau phóc m¹c hoÆc sau phóc m¹c mµng phæi.

Ph¬ng ph¸p cña Kaneda ®îc chØ ®Þnh khi cã vì vôn th©n ®èt. Víi ®êng vµo tõ phÝa tríc, lÊy bá th©n ®èt bÞ vì dËp n¸t ®Ó gi¶i phãng èng tñy lµ mét ph¬ng ph¸p gi¶i chÌn Ðp tèt [32], [33]. Ph¬ng ph¸p Kaneda Ph¬ng ph¸p cña CD ®· t¹o ra mét híng míi trong viÖc cè ®Þnh cét sèng phÝa sau, ®ã lµ hÖ thèng thµnh phÇn ®îc g¾n víi nhau rÊt ch¾c ch¾n, gióp cho cè ®Þnh ch¾c, lÊy l¹i ®êng cong sinh lý cña cét sèng vµ thuËn lîi cho viÖc n¾n chØnh. §îc ®Ò cËp lÇn ®Çu tiªn vµo n¨m 1982 bëi phÉu thuËt viªn ngêi Ph¸p, Yves Cotrel, hÖ thèng Cotrel-Dubosset ®· ®a ngµnh phÉu thuËt cét sèng sang kû nguyªn míi [22].

Cã mét chi tiÕt ®¸ng lu ý lµ trong khi nghiªn cøu thiÕt kÕ hÖ thèng nµy, Cotrel ®· kh«ng may bÞ rèi lo¹n vÒ tim m¹ch dÉn ®Õn ph¶i ®Æt m¸y t¹o nhÞp. ¤ng tiÕp tôc c«ng viÖc vµ truyÒn ®¹t l¹i cho ngêi häc trß cña m×nh lµ Jean 9 Dubosset (Paris) vµ kû nguyªn cña hÖ thèng Cotrel- Dubosset chÝnh thøc ra ®êi. N¨m 1984, hÖ thèng Cotrel-Dubosset (CD) ®îc giíi thiÖu t¹i B¾c Mü, ®Õn ®Çu nh÷ng n¨m 1990 ®îc c«ng nhËn vµ ¸p dông cho phÉu thuËt n¾n chØnh c¸c biÕn d¹ng cét sèng t¹i Mü. Tõ ®ã, rÊt nhiÒu c¸c s¶n phÈm ra ®êi dùa trªn nguyªn lý cña Cotrel-Dubosset, trong ®ã Yves Cotrel ®a ra nguyªn lý ®Æt dông cô cho tõng ph©n ®o¹n cña cét sèng (segmental spinal instrumentation) vµ Jean Dubosset ®Æt nÒn mãng cho nguyªn lý n¾n chØnh cét sèng trong kh«ng gian 3 chiÒu.

HÖ thèng Cotrel-Dubosset ®Çu tiªn Ban ®Çu, CD gåm c¸c thanh rod ®êng kÝnh 7mm cã khÝa, c¸c mãc (hook) vµ vÝt (screw) ®îc b¾t chÆt vµo thanh rod nhê c¸c bu-l«ng. Tuy nhiªn, do liªn kÕt qu¸ chÆt, chØ cã thÓ mµi ph¸ míi lÊy bá ®i ®îc nªn phÉu thuËt lÇn sau sÏ v« cïng khã kh¨n. §Ó kh¾c phôc nhîc ®iÓm nµy, c¸c thanh rod ®îc gi¶m ®êng kÝnh xuèng 5.5mm, bÒ mÆt tr¬n nh½n, kh«ng cã khÝa vµ c¸c bu-l«ng cã thÓ lÊy bá sau khi bÎ khãa. ¦u ®iÓm næi tréi cña hÖ thèng nµy bao gåm: 1.

Cã thÓ lÊy bá dÔ dµng 10 2. §Æt dông cô, siÕt èc vµ bÎ khãa ®Òu tõ trªn xuèng 4. Thanh rod t¬ng ®èi mÒm gióp dÔ uèn nÑp t¹i chç trong mæ còng nh gi¶m thiÓu kh¶ n¨ng nhæ vÝt, mãc ra khái cét sèng C¸c u ®iÓm nµy gióp cho thao t¸c phÉu thuËt ®îc thuËn lîi, nhanh vµ an toµn. HÖ thèng Cotrel-Dubosset thÕ hÖ thø hai ®îc ra ®êi sau vµi n¨m víi ®êng kÝnh bu-l«ng gi¶m xuèng 10mm, thÕ hÖ thø 3 lµ 8 mm, ®©y chÝnh lµ hÖ thèng CD M8 vµ thÕ hÖ míi nhÊt lµ CD Legacy.

HÖ thèng CD M8 ®îc phæ biÕn vµ sö dông réng r·i nhÊt cho ®Õn nay [22]. PhÉu thuËt cét sèng ë ViÖt Nam. ë ViÖt Nam, viÖc chÈn ®o¸n vµ ®iÒu trÞ c¸c bÖnh lý cét sèng còng nh chÊn th¬ng cét sèng - tñy sèng cßn kh¸ míi mÎ.