Nghiên Cứu Các Yếu Tố Ảnh Hưởng Đến Xuất Khẩu Thủy Sản Của Việt Nam Sang Thị Trường CPTPP

Chuyên khảo phân tích Nghiên cứu các yếu tố ảnh hưởng đến xuất khẩu thủy sản của việt nam sang thịt trường các nước thành, đánh giá các khía cạnh quan trọng, đề xuất hướng nghiên

• Tác giả: Nguyễn Quỳnh Giang
• Người hướng dẫn: Th.S Nguyễn Thùy Dương
• Trường học: Trường Đại Học Thương Mại
• Đề tài: Nghiên Cứu Các Yếu Tố Ảnh Hưởng Đến Xuất Khẩu Thủy Sản Việt Nam Sang CPTPP
• Loại tài liệu: báo cáo tổng kết đề tài nghiên cứu khoa học
• Năm xuất bản: 2024
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU
• 1.1. Tính cấp thiết của đề tài
• 1.2. Tổng quan vấn đề nghiên cứu
• 1.3. Các nghiên cứu về yếu tố tác động đến hoạt động xuất khẩu thủy sản
• 1.4. Các nghiên cứu về tác động của hiệp định Đối tác toàn diện và Tiến bộ xuyên Thái Bình Dương
• 1.5. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.6. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 1.7. Phương pháp nghiên cứu
• 1.8. Mô hình nghiên cứu. Khung nghiên cứu. Cơ sở lựa chọn mô hình. Giả thuyết nghiên cứu. Câu hỏi nghiên cứu
• 1.9. Phương pháp tiếp cận nghiên cứu
• 1.10. Phương pháp thu thập dữ liệu
• 1.11. Phương pháp phân tích và xử lý dữ liệu
• 1.12. Những đóng góp mới và hạn chế của bài nghiên cứu. Những đóng góp mới của bài nghiên cứu. Hạn chế của bài nghiên cứu
• 1.13. Kết cấu đề tài
• 2. CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ CPTPP VÀ CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN XUẤT KHẨU THỦY SẢN
• 2.1. Tổng quan về Hiệp định Đối tác toàn diện và Tiến bộ xuyên Thái Bình Dương. Hoàn cảnh ra đời CPTPP
• 2.2. Nội dung cơ bản của CPTPP
• 2.3. Ý nghĩa của CPTPP đối với Việt Nam
• 2.4. Tổng quan về hoạt động xuất khẩu thủy sản của Việt Nam. Cơ sở lý luận về thủy sản
• 2.5. Cơ sở lý luận về xuất khẩu thủy sản
• 2.6. Cơ sở lý luận về các yếu tố ảnh hưởng đến xuất khẩu thủy sản của Việt Nam sang các nước CPTPP
• 3. CHƯƠNG 3: TÁC ĐỘNG CỦA CÁC YẾU TỐ ĐẾN XUẤT KHẨU THỦY SẢN CỦA VIỆT NAM SANG CÁC NƯỚC THÀNH VIÊN CPTPP TRONG GIAI ĐOẠN 2013 - 2022
• 3.1. Thực trạng xuất khẩu thủy sản của Việt Nam sang các nước thành viên CPTPP giai đoạn 2013 – 2022
• 3.2. Thực trạng thị trường thủy sản của các nước thành viên CPTPP
• 3.3. Thực trạng xuất khẩu thủy sản của Việt Nam sang các nước CPTPP
• 3.4. Thực trạng tác động của các yếu tố đến xuất khẩu thủy sản Việt Nam sang các nước thành viên CPTPP
• 4. CHƯƠNG 4: ĐÁNH GIÁ VÀ ĐỀ XUẤT GIẢI PHÁP GIÚP DOANH NGHIỆP XUẤT KHẨU THỦY SẢN VIỆT NAM SANG CÁC NƯỚC CPTPP
• 4.1. Dự báo trong tương lai về hoạt động xuất khẩu thủy sản của Việt Nam sang các nước thành viên CPTPP
• 4.2. Kiến nghị và giải pháp
• 4.2.1. Kiến nghị với nhà nước
• 4.2.2. Giải pháp với doanh nghiệp xuất khẩu
• 4.2.3. Giải pháp với doanh nghiệp sản xuất
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng Quan Nghiên Cứu Xuất Khẩu Thủy Sản CPTPP 55 ký tự

Ngành xuất khẩu thủy sản Việt Nam đóng vai trò quan trọng trong sự phát triển kinh tế, nhờ lợi thế tự nhiên và khả năng cạnh tranh cao. Ngành đã có những bước tiến vượt bậc, trở thành mũi nhọn kinh tế, đem lại nguồn ngoại tệ lớn. Trong bối cảnh hội nhập, các Hiệp định thương mại tự do thế hệ mới như CPTPP có tác động đáng kể đến xuất khẩu. CPTPP, với quy mô thị trường lớn, mở ra cơ hội thúc đẩy xuất khẩu thủy sản. Tuy nhiên, cũng đặt ra những thách thức, yêu cầu doanh nghiệp phải thích ứng. Nghiên cứu về các yếu tố ảnh hưởng đến xuất khẩu thủy sản sang thị trường CPTPP là cần thiết để đưa ra giải pháp hiệu quả, hỗ trợ doanh nghiệp Việt Nam. Theo báo cáo của Bộ Công Thương, xuất khẩu thủy sản dự kiến tăng trưởng ổn định trong những năm tới, tuy nhiên cần chủ động ứng phó với các rào cản thương mại và biến động thị trường. Sự hiểu biết sâu sắc về Hiệp định CPTPP sẽ giúp doanh nghiệp thủy sản tận dụng tối đa lợi thế, nâng cao năng lực cạnh tranh.

1.1. Tính Cấp Thiết của Nghiên Cứu Xuất Khẩu Thủy Sản

Nghiên cứu này trở nên cấp thiết do vai trò ngày càng tăng của ngành thủy sản trong nền kinh tế Việt Nam. Từ một lĩnh vực nhỏ, ngành đã phát triển mạnh mẽ, đóng góp lớn vào GDP và tạo việc làm. Sự hội nhập kinh tế quốc tế, đặc biệt là thông qua các hiệp định như CPTPP, tạo ra cơ hội và thách thức mới. CPTPP mở ra thị trường rộng lớn nhưng cũng đòi hỏi doanh nghiệp thủy sản phải nâng cao năng lực cạnh tranh, đáp ứng các tiêu chuẩn khắt khe. Việc nghiên cứu các yếu tố ảnh hưởng đến xuất khẩu thủy sản giúp doanh nghiệp đưa ra quyết định chiến lược đúng đắn, tận dụng tối đa lợi ích từ CPTPP. Hơn nữa, nghiên cứu này cũng giúp nhà nước xây dựng chính sách hỗ trợ phù hợp, thúc đẩy sự phát triển bền vững của ngành.

1.2. Mục Tiêu và Phạm Vi Nghiên Cứu Xuất Khẩu CPTPP

Mục tiêu chính của nghiên cứu là xác định và đánh giá mức độ tác động của các yếu tố đến xuất khẩu thủy sản Việt Nam sang thị trường các nước thành viên CPTPP. Nghiên cứu tập trung vào giai đoạn 2013-2022, giúp đánh giá khách quan tác động của hiệp định sau khi có hiệu lực. Phạm vi nghiên cứu bao gồm các yếu tố kinh tế, thương mại, chính sách và các yếu tố đặc thù của ngành thủy sản. Kết quả nghiên cứu sẽ cung cấp cơ sở khoa học cho việc xây dựng các giải pháp nhằm tăng cường xuất khẩu thủy sản sang thị trường CPTPP. Ngoài ra, nghiên cứu cũng phân tích thực trạng xuất khẩu thủy sản của Việt Nam sang các nước thành viên CPTPP, từ đó chỉ ra những điểm mạnh, điểm yếu và cơ hội, thách thức.

II. Cơ Sở Lý Luận Yếu Tố Ảnh Hưởng Xuất Khẩu Thủy Sản 58 ký tự

Nghiên cứu về xuất khẩu dựa trên các lý thuyết thương mại quốc tế, từ lợi thế tuyệt đối của Adam Smith đến lợi thế so sánh của Ricardo. Các yếu tố sản xuất của Ohlin và Heckscher cũng đóng vai trò quan trọng. Nghiên cứu Uner và cộng sự (2013) nhấn mạnh xuất khẩu là phương thức kinh doanh phổ biến với rủi ro thấp. Các yếu tố ảnh hưởng đến xuất khẩu thủy sản bao gồm môi trường kinh doanh, công nghệ, an toàn vệ sinh thực phẩm, và biến đổi khí hậu. CPTPP tác động đến xuất khẩu thông qua việc giảm thuế quan và tạo ra các tiêu chuẩn mới. Do đó, việc hiểu rõ cơ sở lý luận về thương mại quốc tế và các yếu tố ảnh hưởng là rất quan trọng để phân tích tác động của CPTPP lên xuất khẩu thủy sản Việt Nam. Nghiên cứu Cao Lệ Quyên dự báo biến đổi khí hậu ảnh hưởng đến ngành.

2.1. Tổng Quan Hiệp Định CPTPP và Tác Động Thương Mại

CPTPP là một hiệp định thương mại tự do thế hệ mới, bao gồm 11 quốc gia thành viên. Hiệp định được ký kết nhằm giảm thiểu các rào cản thương mại, thúc đẩy tăng trưởng kinh tế và tạo ra môi trường kinh doanh thuận lợi. Các cam kết trong CPTPP bao gồm cắt giảm thuế quan, mở cửa thị trường dịch vụ và đầu tư, bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ và giải quyết tranh chấp. Việc gia nhập CPTPP mang lại nhiều lợi ích cho Việt Nam, bao gồm tăng cường xuất khẩu, thu hút đầu tư nước ngoài và cải thiện năng lực cạnh tranh. Tuy nhiên, CPTPP cũng đặt ra những thách thức, như yêu cầu tuân thủ các tiêu chuẩn cao về chất lượng sản phẩm, an toàn thực phẩm và bảo vệ môi trường.

2.2. Cơ Sở Lý Luận Về Xuất Khẩu Thủy Sản và Các Yếu Tố

Xuất khẩu thủy sản là hoạt động bán các sản phẩm thủy sản ra thị trường nước ngoài. Các yếu tố ảnh hưởng đến xuất khẩu thủy sản có thể được chia thành hai nhóm chính: yếu tố bên trong và yếu tố bên ngoài. Yếu tố bên trong bao gồm năng lực sản xuất, chất lượng sản phẩm, chi phí sản xuất, năng lực marketing và phân phối. Yếu tố bên ngoài bao gồm nhu cầu thị trường, giá cả, tỷ giá hối đoái, chính sách thương mại và các rào cản kỹ thuật. Việc nghiên cứu các yếu tố này giúp doanh nghiệp hiểu rõ hơn về thị trường xuất khẩu và đưa ra các quyết định kinh doanh hiệu quả. Ngoài ra, các yếu tố liên quan đến chuỗi cung ứng, như logistics và cơ sở hạ tầng, cũng đóng vai trò quan trọng.

III. Phân Tích Thực Trạng Xuất Khẩu Thủy Sản Sang CPTPP 59 ký tự

Thực trạng xuất khẩu thủy sản Việt Nam sang các nước thành viên CPTPP giai đoạn 2013-2022 cho thấy sự tăng trưởng đáng kể. Kim ngạch xuất khẩu liên tục tăng, tuy nhiên vẫn còn nhiều tiềm năng chưa được khai thác. Thị trường thủy sản của các nước CPTPP có nhiều đặc điểm khác nhau, đòi hỏi doanh nghiệp phải có chiến lược phù hợp. Các yếu tố như quy định về an toàn vệ sinh thực phẩm, tiêu chuẩn chất lượng và yêu cầu về chứng nhận nguồn gốc xuất xứ có tác động lớn đến xuất khẩu. Bên cạnh đó, cạnh tranh từ các nước xuất khẩu khác cũng là một thách thức. Nghiên cứu này sẽ phân tích chi tiết thực trạng xuất khẩu thủy sản, chỉ ra những cơ hội và thách thức để doanh nghiệp có thể tận dụng tối đa lợi thế từ CPTPP. Hình 3.1 biểu diễn sự tăng trưởng của ngành qua các năm.

3.1. Thực Trạng Thị Trường Thủy Sản Các Nước CPTPP

Thị trường thủy sản của các nước thành viên CPTPP rất đa dạng, với nhu cầu và sở thích khác nhau. Một số nước như Nhật Bản và Canada có nhu cầu lớn về các sản phẩm thủy sản cao cấp, trong khi các nước khác như Malaysia và Việt Nam có nhu cầu về các sản phẩm thủy sản giá rẻ hơn. Các quy định về an toàn vệ sinh thực phẩm và tiêu chuẩn chất lượng cũng khác nhau giữa các nước, đòi hỏi doanh nghiệp phải tuân thủ để có thể xuất khẩu thành công. Phân tích thị trường cụ thể của từng nước thành viên CPTPP là cần thiết để doanh nghiệp có thể xây dựng chiến lược xuất khẩu phù hợp. Các yếu tố như thu nhập bình quân đầu người, văn hóa tiêu dùng và hệ thống phân phối cũng ảnh hưởng đến nhu cầu thị trường.

3.2. Đánh Giá Tác Động Các Yếu Tố Đến Xuất Khẩu Thủy Sản

Nhiều yếu tố tác động đến xuất khẩu thủy sản Việt Nam sang các nước thành viên CPTPP. Các yếu tố kinh tế như GDP của các nước nhập khẩu, tỷ giá hối đoái và lạm phát có ảnh hưởng lớn. Các yếu tố thương mại như thuế quan, rào cản phi thuế quan và các biện pháp phòng vệ thương mại cũng tác động đáng kể. Ngoài ra, các yếu tố đặc thù của ngành thủy sản như chất lượng sản phẩm, an toàn vệ sinh thực phẩm, chứng nhận nguồn gốc xuất xứ và năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp cũng đóng vai trò quan trọng. Đánh giá mức độ tác động của từng yếu tố giúp doanh nghiệp và nhà nước có thể đưa ra các giải pháp phù hợp để thúc đẩy xuất khẩu thủy sản.

3.3. Phân Tích Mô Hình Hồi Quy Đa Biến Xuất Khẩu Thủy Sản

Phân tích hồi quy đa biến được sử dụng để đánh giá tác động của nhiều biến độc lập lên biến phụ thuộc là kim ngạch xuất khẩu thủy sản. Các biến độc lập bao gồm GDP của nước nhập khẩu, dân số của Việt Nam, tỷ giá hối đoái thực và việc tham gia các FTA. Bảng kết quả hồi quy cho thấy các biến độc lập này có tác động khác nhau lên xuất khẩu thủy sản. GDP của nước nhập khẩu và dân số Việt Nam thường có tác động tích cực, trong khi tỷ giá hối đoái và tham gia FTA có thể có tác động phức tạp hơn. Kết quả phân tích hồi quy giúp định lượng mức độ tác động của từng yếu tố, cung cấp thông tin chi tiết cho việc xây dựng chính sách và chiến lược xuất khẩu.

IV. Giải Pháp Kiến Nghị Thúc Đẩy Xuất Khẩu Thủy Sản 55 ký tự

Để thúc đẩy xuất khẩu thủy sản sang thị trường CPTPP, cần có các giải pháp đồng bộ từ nhà nước và doanh nghiệp. Nhà nước cần tiếp tục hoàn thiện thể chế, chính sách, tạo môi trường kinh doanh thuận lợi. Doanh nghiệp cần nâng cao năng lực cạnh tranh, đầu tư vào công nghệ, nâng cao chất lượng sản phẩm, và xây dựng thương hiệu. Đồng thời, cần tăng cường hợp tác giữa nhà nước, doanh nghiệp và các tổ chức liên quan. Các giải pháp cụ thể bao gồm cải thiện chất lượng nguồn nhân lực, hỗ trợ doanh nghiệp tiếp cận thông tin thị trường, và tăng cường xúc tiến thương mại. Giải pháp hiệu quả sẽ giúp xuất khẩu thủy sản Việt Nam phát triển bền vững và tận dụng tối đa cơ hội từ CPTPP. Kiến nghị với nhà nước về chính sách hỗ trợ doanh nghiệp tiếp cận vốn.

4.1. Kiến Nghị Với Nhà Nước Về Chính Sách Xuất Khẩu

Nhà nước cần có các chính sách hỗ trợ doanh nghiệp xuất khẩu thủy sản, bao gồm giảm thuế, phí, hỗ trợ tín dụng và đầu tư, và tạo điều kiện thuận lợi cho việc tiếp cận thông tin thị trường. Cần tăng cường hợp tác với các nước thành viên CPTPP để giải quyết các rào cản thương mại và tạo ra môi trường kinh doanh công bằng. Đồng thời, cần đẩy mạnh công tác xúc tiến thương mại, quảng bá sản phẩm thủy sản Việt Nam ra thị trường quốc tế. Nghiên cứu và phát triển các giống thủy sản mới, có năng suất cao và chất lượng tốt cũng là một giải pháp quan trọng. Ngoài ra, việc xây dựng hệ thống quản lý chất lượng và an toàn thực phẩm hiệu quả cũng cần được ưu tiên.

4.2. Giải Pháp Cho Doanh Nghiệp Xuất Khẩu Thủy Sản CPTPP

Doanh nghiệp cần nâng cao năng lực cạnh tranh bằng cách đầu tư vào công nghệ, nâng cao chất lượng sản phẩm và xây dựng thương hiệu. Cần chú trọng đến việc tuân thủ các quy định về an toàn vệ sinh thực phẩm và tiêu chuẩn chất lượng của các nước thành viên CPTPP. Phát triển các sản phẩm thủy sản có giá trị gia tăng cao, đáp ứng nhu cầu của thị trường. Tăng cường hợp tác với các đối tác trong chuỗi cung ứng, từ người nuôi trồng đến nhà phân phối. Xây dựng hệ thống quản lý hiệu quả, giảm chi phí sản xuất và nâng cao năng suất lao động. Cuối cùng, cần chủ động tìm kiếm thông tin thị trường và xây dựng chiến lược xuất khẩu phù hợp.

V. Dự Báo Tương Lai Xuất Khẩu Thủy Sản CPTPP 57 ký tự

Dự báo về xuất khẩu thủy sản Việt Nam sang các nước thành viên CPTPP trong tương lai cho thấy triển vọng tích cực. Tuy nhiên, cần lưu ý đến các yếu tố như biến động thị trường, cạnh tranh từ các nước khác, và các rủi ro liên quan đến biến đổi khí hậu. Việc chủ động ứng phó với các thách thức và tận dụng tối đa cơ hội sẽ giúp xuất khẩu thủy sản Việt Nam phát triển bền vững. Nghiên cứu này sẽ cung cấp các kịch bản dự báo khác nhau, giúp nhà nước và doanh nghiệp có thể đưa ra các quyết định chiến lược phù hợp. Tương lai của ngành phụ thuộc vào sự hợp tác chặt chẽ giữa các bên liên quan và sự đổi mới liên tục. Sự phát triển bền vững của ngành thủy sản cần được ưu tiên.

5.1. Kịch Bản Tăng Trưởng Xuất Khẩu Thủy Sản Trong CPTPP

Dựa trên các phân tích và đánh giá, có thể xây dựng các kịch bản tăng trưởng xuất khẩu thủy sản khác nhau sang các nước thành viên CPTPP. Kịch bản lạc quan dự đoán tăng trưởng mạnh mẽ nhờ vào việc giảm thuế quan và mở cửa thị trường. Kịch bản trung bình dự đoán tăng trưởng ổn định, nhưng vẫn còn nhiều thách thức cần vượt qua. Kịch bản bi quan dự đoán tăng trưởng chậm hoặc thậm chí suy giảm do các yếu tố như cạnh tranh gay gắt và biến động thị trường. Phân tích các kịch bản này giúp nhà nước và doanh nghiệp có thể chuẩn bị sẵn sàng cho các tình huống khác nhau và đưa ra các quyết định phù hợp.

5.2. Các Yếu Tố Rủi Ro Ảnh Hưởng Đến Xuất Khẩu CPTPP

Có nhiều yếu tố rủi ro có thể ảnh hưởng đến xuất khẩu thủy sản Việt Nam sang các nước thành viên CPTPP. Các yếu tố kinh tế bao gồm biến động tỷ giá hối đoái, lạm phát và suy thoái kinh tế. Các yếu tố thương mại bao gồm các rào cản phi thuế quan, các biện pháp phòng vệ thương mại và cạnh tranh từ các nước khác. Các yếu tố tự nhiên bao gồm biến đổi khí hậu, dịch bệnh và thiên tai. Việc nhận diện và đánh giá các yếu tố rủi ro giúp nhà nước và doanh nghiệp có thể chủ động phòng ngừa và giảm thiểu thiệt hại.

Nội dung chính

Nghiên Cứu Các Yếu Tố Ảnh Hưởng Đến Xuất Khẩu Thủy Sản Việt Nam Sang Thị Trường Khối CPTPP: Thực Trạng, Mô Hình Trọng Lực Và Hàm Ý Chiến Lược

---

Tóm tắt nghiên cứu

• Câu hỏi nghiên cứu chính (Research Question): Những yếu tố kinh tế vĩ mô, khoảng cách địa lý và thể chế hiệp định thương mại tự do tác động như thế nào đến kim ngạch xuất khẩu thủy sản của Việt Nam sang thị trường các quốc gia thành viên thuộc Hiệp định Đối tác Toàn diện và Tiến bộ xuyên Thái Bình Dương (CPTPP)?
• Phương pháp luận (Methodology Snapshot): Đề tài vận dụng mô hình lực hấp dẫn (Gravity Model) mở rộng, khai thác dữ liệu bảng (panel data) giai đoạn 2013–2022 thu thập từ Ngân hàng Thế giới (World Bank), Trung tâm Thương mại Quốc tế (ITC) và Cơ sở dữ liệu CEPII. Mô hình được ước lượng bằng phương pháp hồi quy đa biến tuyến tính hóa qua logarit tự nhiên trên phần mềm SPSS.
• Phát hiện cốt lõi (Key Findings): Quy mô kinh tế (GDP) và quy mô dân số của quốc gia nhập khẩu cùng với hiệu lực của các hiệp định thương mại tự do (FTA/CPTPP) có tác động tích cực, thúc đẩy mạnh mẽ kim ngạch xuất khẩu thủy sản Việt Nam. Ngược lại, khoảng cách địa lý giữa các quốc gia là yếu tố cản trở đáng kể do gia tăng chi phí vận tải và rủi ro bảo quản chuỗi lạnh.
• Hàm ý thực tiễn (Implications): Kết quả nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học giúp cơ quan quản lý nhà nước hoàn thiện chính sách xúc tiến thương mại nông sản và hỗ trợ các doanh nghiệp thủy sản tối ưu hóa quy trình chuỗi cung ứng, chủ động đáp ứng quy tắc xuất xứ, kiểm dịch động thực vật (SPS) và rào cản kỹ thuật (TBT) để khai thác tối đa ưu đãi thuế quan từ CPTPP.

---

Bối cảnh và tầm quan trọng

1. Hiện trạng tri thức và bối cảnh ngành thủy sản

Thủy sản là ngành kinh tế mũi nhọn, đóng góp tỷ trọng lớn vào kim ngạch xuất khẩu và thu hút nguồn ngoại tệ tái đầu tư cho tiến trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa của Việt Nam. Nhờ đường bờ biển dài và điều kiện tự nhiên thuận lợi, Việt Nam đã khẳng định vị thế là một trong những quốc gia xuất khẩu thủy sản hàng đầu thế giới với các mặt hàng chủ lực như tôm, cá tra, cá ngừ và thủy hải sản chế biến.

Tuy nhiên, bối cảnh thương mại quốc tế giai đoạn 2013–2022 ghi nhận nhiều biến động sâu sắc: sự trỗi dậy của các hiệp định thương mại tự do thế hệ mới (New-generation FTAs), tác động từ cuộc chiến thương mại Mỹ - Trung, sự bùng phát của đại dịch COVID-19 làm đứt gãy chuỗi cung ứng logistics toàn cầu, cùng với xu hướng bảo hộ phi thuế quan ngày càng khắt khe từ các nước phát triển.

2. Khoảng trống nghiên cứu (Research Gap)

Dù đã có nhiều công trình nghiên cứu về xuất khẩu thủy sản Việt Nam sang các thị trường riêng lẻ như Hoa Kỳ, EU hoặc Nhật Bản, nhưng phần lớn các công trình trước đây chỉ:

• Dừng lại ở phân tích thống kê mô tả định tính.
• Tiếp cận dữ liệu giai đoạn cũ (trước năm 2018), chưa đánh giá toàn diện tác động thực tế sau khi Hiệp định CPTPP chính thức có hiệu lực (từ đầu năm 2019 tại Việt Nam).
• Chưa cập nhật cấu trúc thành viên mở rộng của CPTPP khi Vương quốc Anh (UK) chính thức ký kết thỏa thuận gia nhập (tháng 7/2023), nâng quy mô khối lên 12 nền kinh tế.

3. Tính cấp thiết và tác động kỳ vọng

Hiệp định CPTPP tạo ra khu vực mậu dịch tự do với hơn 500 triệu dân và chiếm khoảng 13,5% GDP toàn cầu. Việc đánh giá chính xác tác động của các yếu tố kinh tế vĩ mô và thể chế không chỉ mang ý nghĩa lý luận học thuật mà còn là kim chỉ nam giúp các doanh nghiệp chế biến, xuất khẩu thủy sản Việt Nam định vị thị phần, vượt qua các rào cản kỹ thuật khắt khe để gia tăng giá trị xuất khẩu bền vững.

---

Phương pháp luận và cách tiếp cận (Methodology & Approach)

1. Thiết kế nghiên cứu và khung phân tích

Nghiên cứu kết hợp hài hòa phương pháp tiếp cận định tính (tổng quan tài liệu, kế thừa các công trình nghiên cứu quốc tế và trong nước) và định lượng (hồi quy mô hình kinh tế lượng).

Khung nghiên cứu được xây dựng dựa trên nền tảng Mô hình Trọng lực thương mại (Gravity Model) cổ điển của Jan Tinbergen (1962), sau đó được mở rộng bởi Anderson (1979) và Krugman. Mô hình giả định rằng kim ngạch thương mại song phương tỷ lệ thuận với quy mô kinh tế của hai nước và tỷ lệ nghịch với khoảng cách địa lý giữa chúng.

$$\text{EXP}{vjt} = A \cdot \frac{(\text{GDP}{jt})^{\beta_2} \cdot (\text{POP}{jt})^{\beta_3}}{(\text{DT}{vj})^{\beta_1}} \cdot e^{\beta_4 \text{FTA}_t + \varepsilon}$$

Chuyển đổi sang phương trình hồi quy tuyến tính thông qua logarit tự nhiên:

$$\ln(\text{EXP}{vjt}) = \beta_0 + \beta_1 \ln(\text{DT}{vj}) + \beta_2 \ln(\text{GDP}{jt}) + \beta_3 \ln(\text{POP}{jt}) + \beta_4 \text{FTA}_t + \varepsilon$$

                                  KHUNG NGHIÊN CỨU
                                  

2. Định nghĩa biến và nguồn thu thập dữ liệu

Dữ liệu sử dụng trong mô hình là dữ liệu thứ cấp giai đoạn 10 năm (2013–2022) từ 12 quốc gia đối tác trong khối CPTPP (bao gồm: Australia, Brunei, Canada, Chile, Nhật Bản, Malaysia, Mexico, New Zealand, Peru, Singapore, Việt Nam và Vương quốc Anh):

Tên biến	Ký hiệu	Loại biến	Đơn vị đo lường	Kỳ vọng tác động	Nguồn thu thập
Kim ngạch XK thủy sản	$\text{EXP}_{vjt}$	Biến phụ thuộc	USD (Logarit)	N/A	International Trade Center (ITC Trademap)
Khoảng cách địa lý	$\text{DT}_{vj}$	Biến độc lập	Kilomet (km)	(-) Âm	Cơ sở dữ liệu CEPII
GDP nước nhập khẩu	$\text{GDP}_{jt}$	Biến độc lập	USD hiện hành	(+) Dương	Ngân hàng Thế giới (World Bank)
Dân số nước nhập khẩu	$\text{POP}_{jt}$	Biến độc lập	Người	(+) Dương	Ngân hàng Thế giới (World Bank)
Hiệp định thương mại	$\text{FTA}_t$	Biến giả (Dummy)	1: Có FTA hiệu lực; 0: Chưa có FTA	(+) Dương	Trung tâm WTO / VCCI

3. Kỹ thuật phân tích và độ tin cậy của mô hình

• Thống kê mô tả: Phân tích giá trị trung bình, cực đại, cực tiểu, độ lệch chuẩn nhằm đánh giá bức tranh tổng quan về thị trường xuất khẩu.
• Phân tích tương quan và hồi quy: Sử dụng phần mềm thống kê SPSS để chạy các bảng kiểm định Model Summary ($R^2$), phân tích phương sai ANOVA ($F$-test) và bảng trọng số hồi quy (Coefficients) nhằm xác định mức ý nghĩa thống kê ($p$-value < 0.05).
• Đảm bảo tính hợp lệ (Validity & Reliability): Tất cả số liệu được đối chiếu chéo từ các tổ chức quốc tế chính thống, giảm thiểu tối đa sai số đo lường.

---

Các phát hiện nghiên cứu chính (Major Findings)

================================================================================
                    TỔNG HỢP CÁC KẾT QUẢ ĐỊNH LƯỢNG & ĐỊNH TÍNH
================================================================================

 [1] GDP ĐỐI TÁC (Tác động mạnh cùng chiều, p < 0.01)

 [2] THAM GIA CPTPP / FTAs (Tác động tích cực, p < 0.05)

 [3] DÂN SỐ ĐỐI TÁC (Tác động tỷ lệ thuận với quy mô thị trường)

 [4] KHOẢNG CÁCH ĐỊA LÝ (Rào cản chi phí & rủi ro chuỗi lạnh, p < 0.05)
================================================================================

1. Quy mô kinh tế (GDP) của thị trường nhập khẩu là động lực tăng trưởng hàng đầu

Kết quả hồi quy khẳng định GDP của nước nhập khẩu tác động cùng chiều có ý nghĩa thống kê cao tới kim ngạch xuất khẩu thủy sản Việt Nam. Khi thu nhập quốc dân của các nước thành viên CPTPP gia tăng, nhu cầu đối với thực phẩm giàu protein, an toàn cho sức khỏe như thủy hải sản tăng mạnh.

• Tại Nhật Bản, thị trường nhập khẩu thủy sản truyền thống duy trì quy mô 1,3 – 1,4 tỷ USD, chiếm tỷ trọng cao nhất trong khối.
• Tại Canada, nhu cầu tiêu thụ tôm nước ấm và thủy sản đa dạng từ Việt Nam tăng liên tục, đưa kim ngạch thủy sản Việt Nam sang Canada lần đầu tiên vượt mốc 200 triệu USD vào năm 2022.

2. Đòn bẩy thể chế từ CPTPP và các FTA song phương

Biến giả FTA mang hệ số hồi quy dương, xác nhận việc tham gia CPTPP tạo bước ngoặt lớn cho thương mại thủy sản:

• Australia: Sau 4 năm CPTPP có hiệu lực, Australia vươn lên thành thị trường nhập khẩu đơn lẻ đứng thứ 6 của thủy sản Việt Nam. Đáng chú ý, thị phần thủy sản Việt Nam tại Australia đã bứt phá ngoạn mục từ 13,7% (năm 2018) lên 28,1% (năm 2022) nhờ chính sách thuế quan 0%.
• Vương quốc Anh: Tận dụng cam kết thuế quan ưu đãi, tôm Việt Nam chiếm tới 71,26% tổng giá trị thủy sản xuất khẩu sang Anh trong 9 tháng đầu năm 2022, giữ vững vị thế nhà cung cấp thủy sản lớn thứ 3 tại thị trường này.
• Mexico: Đã vươn lên trở thành thị trường nhập khẩu cá tra lớn thứ 3 của Việt Nam trong năm 2022 (chỉ sau Trung Quốc và Mỹ).

3. Quy mô dân số củng cố tiềm năng tiêu thụ

Dân số nước nhập khẩu phản ánh dung lượng thị trường. Các quốc gia có thói quen ẩm thực gắn liền với hải sản và mức tiêu thụ bình quân đầu người cao (như Brunei, Malaysia, Nhật Bản) là điểm đến tiêu thụ ổn định. Tại Malaysia, nhu cầu đối với cá thịt trắng (Việt Nam chiếm gần 50% thị phần) và sản phẩm đạt chuẩn chứng nhận Halal mở ra dư địa thương mại rất lớn.

4. Khoảng cách địa lý – Thách thức cố hữu về logistics chuỗi lạnh

Hệ số hồi quy của biến khoảng cách địa lý ($\ln\text{DT}$) mang dấu âm có ý nghĩa thống kê, chứng minh khoảng cách là rào cản tự nhiên đối với hoạt động xuất khẩu thủy sản:

• Các thị trường tại khu vực Nam Mỹ như Peru, Chile có khoảng cách vận chuyển đường biển xa xôi, dẫn đến chi phí logistics cao, thời gian luân chuyển kéo dài và rủi ro biến đổi chất lượng sản phẩm. Do đó, thị phần xuất khẩu sang Peru (mới khai thác ~3%) và Chile vẫn còn khiêm tốn so với tiềm năng.

---

Đóng góp khoa học và thực tiễn

1. Đóng góp về mặt lý luận và phương pháp (Theoretical & Methodological)

• Làm giàu lý thuyết thương mại quốc tế: Kiểm chứng và khẳng định tính đúng đắn của Mô hình Trọng lực trong phân tích ngành hàng nông sản đặc thù tại các nền kinh tế đang phát triển hội nhập vào các FTA thế hệ mới.
• Tính cập nhật và mở rộng dữ liệu: Công trình tiên phong trong việc tích hợp dữ liệu của 12 quốc gia CPTPP (bao gồm Vương quốc Anh), bao phủ chuỗi thời gian 2013–2022 với nhiều sự kiện kinh tế biến động mạnh.

2. Đóng góp về mặt thực tiễn và chính sách (Practical & Policy Implications)

                            HỆ THỐNG GIẢI PHÁP 3 TRỤ CỘT
                            

---

Đối tượng hưởng lợi và giá trị ứng dụng

• Nhà nghiên cứu và Giảng viên kinh tế: Tài liệu tham khảo học thuật giá trị về mô hình kinh tế lượng ứng dụng, phân tích chính sách thương mại và chuỗi cung ứng nông sản.
• Doanh nghiệp chế biến & Xuất khẩu thủy sản: Nắm bắt đặc thù thị hiếu của từng thị trường thành viên (như thị hiếu cá hồi/tôm tại Canada, sản phẩm đóng hộp tại Peru, tiêu chuẩn Halal tại Malaysia, quy định độ tươi tại Nhật Bản) để xây dựng chiến lược R&D và marketing phù hợp.
• Các nhà hoạch định chính sách (Bộ Công Thương, Bộ Nông nghiệp & PTNT): Căn cứ số liệu để định hướng chiến lược đàm phán mở cửa thị trường, phân bổ nguồn lực xúc tiến thương mại quốc gia.
• Hiệp hội ngành nghề (VASEP): Cơ sở hỗ trợ hội viên tiếp cận thị trường ngách và ứng phó với các biện pháp phòng vệ thương mại.

---

Câu hỏi thường gặp (FAQ)

1. Phát hiện quan trọng nhất của bài nghiên cứu này là gì?

Nghiên cứu khẳng định việc thực thi CPTPP và quy mô kinh tế của nước nhập khẩu là hai động lực mạnh mẽ nhất thúc đẩy kim ngạch xuất khẩu thủy sản Việt Nam. Thuế quan ưu đãi 0% đã giúp thủy sản Việt Nam tạo nên sự bứt phá vượt bậc về thị phần tại các thị trường khó tính như Australia và Canada.

2. Mô hình nghiên cứu này có điểm gì mới so với các nghiên cứu trước đây?

Nghiên cứu đã mở rộng phạm vi khảo sát lên 12 quốc gia (bổ sung Vương quốc Anh sau khi ký hiệp định gia nhập CPTPP) và sử dụng chuỗi dữ liệu 10 năm cập nhật đến 2022, phản ánh chân thực các biến động kinh tế thời kỳ COVID-19 và giai đoạn đầu thực thi CPTPP.

3. Kết quả của nghiên cứu có thể khái quát hóa cho các ngành hàng nông sản khác không?

Có. Khung phân tích mô hình trọng lực và các hàm ý về logistics chuỗi lạnh, rào cản kỹ thuật kiểm dịch (SPS), và quy tắc xuất xứ hoàn toàn có thể áp dụng cho các nhóm hàng nông sản xuất khẩu khác của Việt Nam như rau củ quả, hạt điều, hạt tiêu và cà phê sang khối CPTPP.

4. Những hạn chế cần tiếp tục nghiên cứu trong tương lai là gì?

Đề tài chủ yếu tập trung vào các biến số kinh tế vĩ mô dễ lượng hóa (GDP, Dân số, Khoảng cách, FTA). Các nghiên cứu tiếp theo có thể mở rộng lượng hóa các rào cản phi thuế quan (NTMs), biến động tỷ giá hối đoái thực, chỉ số logistic hiệu quả (LPI) hoặc phân tích sâu theo từng phân nhóm mã HS riêng biệt (như tôm HS 0306, cá tra HS 0304).

5. Doanh nghiệp xuất khẩu thủy sản cần làm gì ngay để tận dụng tối đa lợi thế từ CPTPP?

Doanh nghiệp cần chủ động đáp ứng các tiêu chuẩn xuất xứ hàng hóa thuần túy hoặc chuyển đổi mã số hàng hóa nội khối, đầu tư công nghệ bảo quản lạnh hiện đại để bù đắp bất lợi về khoảng cách địa lý, đồng thời đạt các chứng nhận quốc tế (ASC, BAP, MSC, Halal) để vượt qua các hàng rào kỹ thuật khắt khe.

---

Kết luận

Báo cáo nghiên cứu khoa học của nhóm tác giả Trường Đại học Thương Mại đã cung cấp một bức tranh toàn diện và minh chứng định lượng thuyết phục về các nhân tố chi phối hoạt động xuất khẩu thủy sản Việt Nam sang khối CPTPP. Bằng cách vận dụng mô hình trọng lực trên tập dữ liệu 12 nền kinh tế giai đoạn 2013–2022, nghiên cứu đã làm sáng tỏ tiềm năng to lớn từ các cam kết cắt giảm thuế quan, đồng thời chỉ ra những nút thắt về logistics và rào cản kỹ thuật.

Trước bối cảnh thương mại toàn cầu nhiều biến động, việc kết hợp đồng bộ giữa chính sách vĩ mô của Nhà nước và chiến lược nâng cao chuỗi giá trị của doanh nghiệp sẽ là chìa khóa then chốt để ngành thủy sản Việt Nam củng cố vị thế mũi nhọn và phát triển bền vững trên trường quốc tế.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU 1. Tính cấp thiết của đề tài Trong những năm qua, ngành xuất khẩu thủy sản Việt Nam đã đạt nhiều thành tựu to lớn, đóng góp nhất định vào sự phát triển chung của cả nước bởi khả năng cạnh tranh cao do có lợi thế về tự nhiên và được thiên nhiên ưu đãi. Trải qua những bước thăng trầm, ngành thuỷ sản, từ một lĩnh vực kinh tế nhỏ bé thuộc khối nông nghiệp, đã vươn lên trở thành một ngành kinh tế quan trọng, là mũi nhọn của đất nước. Với việc đòi hỏi vốn đầu tư không lớn, tận dụng được điều kiện tự nhiên xã hội đất nước, ngành thuỷ sản đã có sự phát triển vượt bậc, mỗi năm đem về cho đất nước một nguồn ngoại tệ lớn, phục vụ tái đầu tư, thực hiện công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước.

Vai trò quan trọng của ngành thủy sản trong sự phát triển kinh tế - xã hội, với tốc độ phát triển nhanh chóng về sản lượng và giá trị xuất khẩu, ngành thủy sản ngày càng được xác định là ngành kinh tế mũi nhọn và là một trong những hướng ưu tiên của sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa của nước ta hiện nay. Trong thời đại hiện nay, quá trình hội nhập đang trở thành một xu hướng toàn cầu, đóng góp tích cực vào việc thúc đẩy sự tham gia của các quốc gia trong nền kinh tế toàn cầu. Sự xuất hiện của các tổ chức quốc tế như Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO), Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD),. đã và đang tạo điều kiện thuận lợi cho việc giao lưu và hợp tác kinh tế giữa các quốc gia.

Đồng thời, việc tham gia và ký kết các Hiệp định Thương mại Tự do thế hệ mới sẽ ảnh hưởng đáng kể đến nền kinh tế quốc gia thông qua việc mở rộng thị trường xuất nhập khẩu. Trong số đó, Hiệp định Đối tác Toàn diện và Tiến bộ xuyên Thái Bình Dương (CPTPP) nổi bật như một bước tiến quan trọng, đánh dấu sự phát triển mạnh mẽ trong việc thúc đẩy hoạt động xuất khẩu hàng hóa giữa các quốc gia tham gia. Với thị trường khoảng 500 triệu dân, quy mô kinh tế của nhiều nền kinh tế trong CPTPP tương đối lớn, hiệp định CPTPP sẽ đem lại những lợi ích rõ rệt đối với Việt Nam. Tham gia hiệp định này, các doanh nghiệp xuất khẩu thuỷ sản Việt Nam sẽ có điều kiện thúc đẩy xuất khẩu nhờ vào việc các hàng rào thuế quan hiện nay sẽ được gỡ bỏ.

Bên cạnh đó, CPTPP cũng đặt ra nhiều thách thức cho ngành xuất khẩu thuỷ sản nước ta bởi nhiều điều khoản có lợi cho những nước phát triển hơn là cho các nước đang phát triển. Trước tình hình đó nhóm quyết định chọn đề tài: “Nghiên cứu các yếu tố ảnh hưởng đến xuất khẩu thủy sản của Việt Nam sang thị trường các nước thành viên của 2 Hiệp định Đối tác Toàn diện và Tiến bộ xuyên Thái Bình Dương (CPTPP)” nhằm chỉ ra mức độ tác động của các yếu tố đến hoạt động xuất khẩu thuỷ sản khi có hiệp định CPTPP, cùng với cơ sở là kết quả nghiên cứu để xây dựng hệ thống giải pháp nhằm đẩy mạnh xuất khẩu thuỷ sản của các doanh nghiệp Việt Nam sang thị trường các nước này. Tổng quan vấn đề nghiên cứu 1. Các nghiên cứu về yếu tố tác động đến hoạt động xuất khẩu thủy sản Nguồn gốc lý thuyết của xuất khẩu lần đầu tiên được đề cập bởi Adam Smith (1776) trong nghiên cứu “Nguồn gốc của sự giàu có” kết hợp với lý thuyết lợi thế tuyệt đối, sau đó tiếp tục được Ricardo (1817) phát triển với lý thuyết về lợi thế so sánh, các yếu tố sản xuất sản của Ohlin (1933) và Heckscher (1950).

Nghiên cứu Uner và cộng sự (2013) đã chỉ ra rằng xuất khẩu là phương thức kinh doanh phổ biến trên thị trường quốc tế, hệ số rủi ro thấp, đòi hỏi nguồn lực không cao, có tính linh hoạt cao. Những lý thuyết này cung cấp những hiểu biết hữu ích để giải thích các hoạt động thương mại quốc tế giữa các quốc gia và cung cấp cơ sở cho tư duy kinh doanh quốc tế được phát triển bởi Leonidou và cộng sự (2010). Tác giả Cao Lệ Quyên với bài nghiên cứu “Dự báo tác động của biến đổi khí hậu đến thủy sản và đề xuất giải pháp thích ứng” đã dự báo những kịch bản về tác động của biến đổi khí hậu đến tình hình sản xuất và xuất khẩu thuỷ sản của Việt Nam và đồng thời đề ra những giải pháp thích ứng trong lĩnh vực thuỷ sản của nước ta. Nguyễn Hữu Đạt (2009) nghiên cứu về các yếu tố ảnh hưởng đến xuất khẩu thuỷ sản Việt Nam.

Nghiên cứu sử dụng phương pháp thống kê mô tả với số liệu 1990 - 2008. Nghiên cứu chỉ ra các yếu tố tác động đến xuất khẩu thuỷ sản đó là: môi trường quốc tế, môi trường kinh doanh và công nghệ, an toàn vệ sinh thực phẩm. Rabbani và cộng sự (2011) áp dụng mô hình trọng lực để nghiên cứu tăng trưởng và các nhân tố tác động đến sản lượng nhập khẩu cá da trơn vào thị trường Mỹ từ các quốc gia như Việt Nam, Trung Quốc và Thái Lan. Nghiên cứu cho thấy nguồn cá da trơn nhập khẩu từ các nước này vào Mỹ chịu tác động tích cực bởi giá cá da trơn nuôi của Mỹ, dân số của Việt Nam, của Mỹ và GDP bình quân đầu người của Việt Nam; đồng thời bị tác động tiêu cực bởi cước phí, thuế, nguồn gốc xuất xứ và nhãn hiệu cá da trơn.

3 Nguyễn Xuân Minh và cộng sự (2012) nghiên cứu về xuất khẩu thuỷ sản vùng đồng bằng sông Cửu Long sang thị trường Hoa Kỳ. Nghiên cứu sử dụng lý thuyết mô hình viên kim cương của Michael Porter để phân tích các yếu tố ảnh hưởng tới hoạt động xuất khẩu thuỷ sản vùng đồng bằng sông Cửu Long sang thị trường Hoa Kỳ. Nghiên cứu sử dụng phương pháp thống kê mô tả với số liệu từ 2006 - 2010. Nghiên cứu chỉ ra các thành tựu của xuất khẩu thuỷ sản: Kim ngạch và chất lượng tăng; đa dạng chủng loại; kỹ thuật nuôi trồng tốt.

Những hạn chế đó là: Chất lượng chưa đảm bảo chuẩn quốc tế; hạn chế trong marketing xuất khẩu; xây dựng logistics và vận tải; phát triển ngành thuỷ sản của vùng đồng bằng sông Cửu Long chưa hiệu quả và quy hoạch phát triển lúng túng. Xuất khẩu thuỷ sản sang Hoa Kỳ chịu ảnh hưởng bởi chất lượng, marketing xuất khẩu, logistics và nguồn nguyên liệu thuỷ sản. Mai Thị Cẩm Tú (2015) với nghiên cứu “Các yếu tố ảnh hưởng đến xuất khẩu thủy sản của Việt Nam sang thị trường Nhật” đã kết hợp các yếu tố ảnh hưởng đến cầu nhập khẩu và cung khẩu nhằm đảm bảo lợi ích cân bằng cho cả nước xuất khẩu và nước nhập khẩu. Tác giả chỉ ra: khối lượng đánh bắt cá và khối lượng nuôi tôm của Việt Nam, mức độ đầu tư vốn vào cơ sở hạ tầng cho sản xuất và xuất khẩu (cụ thể là vận tải, kho bãi và thông tin liên lạc), mức thu nhập bình quân đầu người của Nhật tác động dương lên khối lượng xuất khẩu cá, tôm cả trong ngắn hạn và dài hạn; còn giá bán trong nước cá, tôm của Việt Nam, tỷ giá hối đoái thực JPY/ VND, hiệp định đối tác kinh tế Việt Nam – Nhật tác động âm lên khối lượng xuất khẩu cá, tôm cả trong dài hạn và ngắn hạn.

Đồng thời, dựa trên kết quả nghiên cứu, nghiên cứu gợi ý các nhóm giải pháp nhằm phát triển xuất khẩu thủy sản Việt Nam sang thị trường Nhật trong tương lai. Phạm Thị Ngân và Nguyễn Thanh Tú (2015) áp dụng mô hình trọng lực và chỉ ra rằng GDP của Việt Nam và của nước nhập khẩu, dân số các quốc gia và tỷ giá có tác động cùng chiều. Trong khi đó, khoảng cách địa lý có tác động ngược chiều và thuế nhập khẩu thủy sản của các quốc gia Âu Mỹ không tác động đến kim ngạch xuất khẩu thủy sản của Việt Nam. Nghiên cứu thực hiện phương pháp hồi quy kết hợp phương pháp OLS, FEM (Fixed Effect Model) và REM (Random Effect Model) bằng phần mềm Eview 8.

Dữ liệu nghiên cứu hàng năm ở giai đoạn 2006 - 2014 của 26 quốc gia Âu Mỹ và Việt Nam với 243 quan sát. 4 Tương tự như nghiên cứu của Phạm Thị Ngân và Nguyễn Thanh Tú (2015), Trần Thanh Long và Phạm Thị Quỳnh Hoa (2015) đã chỉ ra xuất khẩu nông sản hay thuỷ sản chịu ảnh hưởng bởi: GDP, dân số, độ mở cửa kinh tế của Việt Nam và các quốc gia nhập khẩu, tỷ giá hối đoái thực VNĐ/USD, khoảng cách phát triển kinh tế, WTO, APEC tác động dương còn khoảng cách địa lý tác động âm tới giá trị xuất khẩu. Nghiên cứu này chỉ ra được yếu tố mới so với các nghiên cứu trước đó là độ mở cửa kinh tế, WTO và APEC. Natale và cộng sự (2015) nghiên cứu các nhân tố tác động đến thương mại thủy sản quốc tế với dữ liệu của 197 quốc gia thông qua mô hình lực hấp dẫn.

Nghiên cứu chỉ ra rằng thương mại thủy sản bị cản trở bởi khoảng cách địa lý giữa các quốc gia và được thúc đẩy bởi sản lượng sản xuất của nhà xuất khẩu và các FTA khu vực. Trần Thanh Long và Phạm Thị Quỳnh Hoa (2015) cũng nghiên cứu về các yếu tố ảnh hưởng đến giá trị xuất khẩu thuỷ sản Việt Nam. Nghiên cứu cũng vận dụng mô hình lực hấp dẫn trong thương mại quốc tế và đề xuất mô hình lý thuyết, giá trị xuất khẩu thuỷ sản Việt Nam chịu ảnh hưởng bởi các yếu tố: GDP Việt Nam, GDP quốc gia nhập khẩu, GDP/đầu người của quốc gia nhập khẩu, khoảng cách từ thủ đô Việt Nam đến thủ đô quốc gia nhập khẩu, tỷ giá hối đoái giữa VND và tiền tệ quốc gia nhập khẩu và biến giá các hiệp định thương mại giữa Việt Nam với các quốc gia nhập khẩu. Nghiên cứu thực hiện phương pháp hồi quy kết hợp đồng thời phương pháp OLS, FEM và REM bằng phần mềm Eview 8.

Dữ liệu nghiên cứu hàng năm từ 2010 - 2014 của 30 quốc gia nhập khẩu thuỷ sản từ Việt Nam. Kết quả nghiên cứu cho thấy, giá trị xuất khẩu thuỷ sản Việt Nam chịu ảnh hưởng bởi: GDP Việt Nam (+0,47), GDP quốc gia nhập khẩu (+0,52), GDP/đầu người của quốc gia nhập khẩu (+0,17), hiệp định thương mại giữa Việt Nam với các quốc gia nhập khẩu (+0,61), tỷ giá hối đoái giữa VND và tiền tệ quốc gia nhập khẩu (-0,08).