BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ TP.HCM TRẦN VĂN PHẨM LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ TP. Hồ Chí Minh – Năm 2002 MUÏC LUÏC ********* MÔÛ ÑAÀU : ……………………………………………………………………………………………………………… 1 Chöông 1 : TOÅNG QUAN VEÀ THÒ TRÖÔØNG TOÂM THEÁ GIÔÙI VAØ VAI TROØ CUÛA CON TOÂM TRONG NEÀN KINH TEÁ VIEÄT NAM ……………….1 Toång quan veà thò tröôøng toâm theá giôùi …………………………………………………….1 Tình hình nhaäp khaåu toâm theá giôùi ………………………………………………….1 Thò tröôøng Myõ…………………………………………………………………………….2 Thò tröôøng Nhaät ……………………………………………………………………….3 Thò tröôøng Chaâu AÂu ………………………………………………………………….4 Thò tröôøng khaùc …………………………………………….2 Tình hình xuaát khaåu toâm theá giôùi …………………….1 Tình hình xuaát khaåu toâm cuûa Thaùi Lan……………………………….2 Tình hình xuaát khaåu toâm cuûa Inñoâneâxia ……………….3 Tình hình xuaát khaåu toâm cuûa AÁn Ñoä…………………………….4 Tình hình xuaát khaåu toâm cuûa Trung Quoác………………………….2 Vai troø cuûa con toâm trong neàn kinh teá Vieät Nam………….10 Chöông 2 : HIEÄN TRAÏNG THÒ TRÖÔØNG TOÂM XUAÁT KHAÅU TÆNH SOÙC TRAÊNG ……………………………………….1 Ñieàu kieän töï nhieân cuûa tænh Soùc Traêng aûnh höôûng ñeán söï phaùt trieån thuyû saûn cuûa tænh ……………………. Tieàm naêng dieän tích nuoâi thuûy saûn tænh Soùc Traêng …… …………………………14 2.2 Tình hình saûn xuaát vaø tieâu thuï toâm cuûa tænh Soùc Traêng …………………….1 Tình hình saûn xuaát toâm cuûa tænh Soùc Traêng …………….1 Tình hình nuoâi toâm …………………………………………………………………. Cô sôû vaø coâng ngheä cheá bieán …………………………………………………17 -1- 2.2 Thò tröôøng tieâu thuï toâm cuûa tænh Soùc Traêng ………….1 Thò tröôøng tieâu thuï trong nöôùc …………………………………………….2 Thò tröôøng tieâu thuï toâm theá giôùi .3 Ñaùnh giaù chung ………………………………………………………………………………………….……25 Chöông 3 : MOÄT SOÁ GIAÛI PHAÙP NHAÈM MÔÛ ROÄNG THÒ TRÖÔØNG XUAÁT KHAÅU TOÂM ……………………………………………………………………………………………………28 3.
Quan ñieåm phaùt trieån,………………………………………………………………………. Moät soá giaûi phaùp nhaèm môû roäng thò tröôøng xuaát khaåu toâm …. Giaûi phaùp veà thò tröôøng ……………………………………………………………………………29 3.1 Xaây döïng chieán löôïc thò tröôøng xuaát khaåu toâm. Caùc giaûi phaùp ñeå môû roäng thò tröôøng ………………………………….
Giaûi phaùp veà nguyeân lieäu phuïc vuï cho cheá bieán xuaát khaåu …. Giaûi phaùp veà cheá bieán ………………………………………………………………………. Giaûi phaùp veà nguoàn nhaân löïc …………………………………………………………………43 3. Giaûi phaùp veà khoa hoïc - coâng ngheä …………………………………………….
Giaûi phaùp veà voán …………………………………………………………………………………. Giaûi phaùp veà quy hoaïch vaø phaùt trieån …………………………………………. Moät soá kieán nghò …………………………………………………………………………………….…50 KEÁT LUAÄN ………………………………………………………………………………………………………………………53 -2- MÔÛ ÑAÀU *********** Soùc Traêng laø tænh coù dieän tích ñaát noâng nghieäp, maët nöôùc bieån, ñieàu kieän töï nhieân vaø xaõ hoäi raát thuaän lôïi cho phaùt trieån nuoâi, cheá bieán vaø xuaát khaåu thuûy saûn, ñaëc bieät laø con toâm. Cuøng vôùi coâng cuoäc ñoåi môùi vaø phaùt trieån kinh teá caû nöôùc, ngaønh Thuûy Saûn caû nöôùc, vöôït qua nhöõng khoù khaên thöû thaùch, ngaønh toâm cuûa Soùc Traêng ñaõ khoâng ngöøng phaùt trieån, ñaït thaønh tích naêm sau cao hôn naêm tröôùc veà saûn löôïng nuoâi troàng, cheá bieán vaø kim ngaïch xuaát khaåu, goùp phaàn taêng tröôûng kinh teá cuûa tænh, chuyeån dòch cô caáu kinh teá, xoùa ñoùi giaûm ngheøo, naâng cao ñôøi soáng ngöôøi daân.
Tuy nhieân, tröôùc yeâu caàu phaùt trieån kinh teá tænh, ngaønh toâm Soùc Traêng ñang ñöùng tröôùc nhöõng khoù khaên vaø thaùch thöùc lôùn. Ñoù laø tình hình toâm gioáng ñang ngaøy caøng khan hieám tröôùc ñoøi hoûi môû roäng nhanh choùng dieän tích nuoâi toâm; laø moâi tröôøng töï nhieân cho nuoâi troàng coù khuynh höôùng bò phaù huûy; laø nguoàn nhaân löïc cho ngaønh trôû neân khan hieám, baát caäp cho caû nuoâi troàng vaø cheá bieán; tình hình caïnh tranh thieáu laønh maïnh dieãn ra ngaøy caøng nhieàu daãn ñeán chaát löôïng vaø uy tín coù daáu hieäu thieáu tích cöïc ngaøy gaàn ñaây. Nhöng bao truøm vaø quyeát ñònh hôn heát vaãn laø yeâu caàu phaûi môû roäng thò tröôøng xuaát khaåu nhanh hôn nöõa trong ñieàu kieän saûn löôïng nuoâi troàng taïi moät soá nöôùc gia taêng, haøng raøo phi thueá quan caùc nöôùc nhaäp khaåu döïng leân ngaøy caøng nhieàu vaø tình hình chieán tranh vaø suy thoaùi kinh teá dieãn ra nhieàu nôi treân theá giôùi. Töø thöïc teá neâu treân, toâi choïn ñeà taøi nghieân cöùu “Moät soá giaûi phaùp nhaèm môû roäng thò tröôøng xuaát khaåu toâm cuûa tænh Soùc Traêng”, laøm ñeà taøi luaän vaên cao hoïc.
Ñeà taøi döïa treân cô sôû ñaùnh giaù tieàm naêng, thöïc traïng phaùt trieån vaø thò tröôøng toâm cuûa tænh Soùc Traêng vaø cuûa Vieät Nam trong thôøi gian qua baèng caùc phöông phaùp tieáp caän thöïc teá hoaït ñoäng saûn xuaát kinh doanh, -3- phaân tích soá lieäu thoáng keâ, vaän duïng kieán thöùc caùc moân hoïc chuyeân ngaønh kinh teá, keát hôïp heä thoáng hoùa caùc lyù thuyeát, töø ñoù gôïi yù moät soá giaûi phaùp ñeå môû roäng thò tröôøng xuaát khaåu, goùp phaàn phaùt trieån ngaønh Thuûy Saûn xöùng ñaùng laø ngaønh kinh teá muõi nhoïn cuûa tænh Soùc Traêng. Noäi dung cuûa luaän vaên ñöôïc trình baøy bao goàm ba chöông : Chöông 1: Toång quan veà thò tröôøng toâm theá giôùi vaø vai troø cuûa con toâm trong neàn kinh teá Vieät Nam. Chöông 2 : Hieän traïng thò tröôøng toâm xuaát khaåu tænh Soùc Traêng. Chöông 3 : Moät soá giaûi phaùp nhaèm môû roäng thò tröôøng xuaát khaåu toâm cuûa tænh Soùc Traêng.
Thò tröôøng toâm treân theá giôùi raát roäng, ñöôïc hình thaønh raát laâu vaø raát phöùc taïp. Coâng trình naøy chæ taäp trung nghieân cöùu ngaønh toâm ôû tænh Soùc Traêng vaø moät soá nöôùc xuaát nhaäp khaåu ôû nhöõng neùt chuû yeáu lieân quan ñeán ñeà taøi. Do khaû naêng vaø thôøi gian coù haïn neân ñeà taøi khoù traùnh khoûi nhöõng sai soùt. Kính mong ñöôïc quyù Thaày, Coâ ñoùng goùp boå sung ñeå ñeà taøi ñöôïc hoaøn thieän vaø coù giaù trò trong thöïc tieãn.
-4- CHÖÔNG 1 TOÅNG QUAN VEÀ THÒ TRÖÔØNG TOÂM THEÁ GIÔÙI VAØ VAI TROØ CUÛA CON TOÂM TRONG NEÀN KINH TEÁ VIEÄT NAM 1.1 Toång quan veà thò tröôøng toâm theá giôùi 1.1 Tình hình nhaäp khaåu toâm theá giôùi Toâm laø saûn phaåm thuûy saûn phoå bieán treân toaøn theá giôùi. Ngaøy nay, ngöôøi ta trôû neân quan taâm hôn veà söùc khoûe vaø toâm coù theå deã daøng ñöôïc xem laø moät trong caùc moùn aên kieâng, nhôø toâm coù theå cung caáp caùc chaát dinh döôõng coù lôïi cho söùc khoûe. Haøm löôïng cholesterol “coù lôïi” cao vaø tyû leä thaáp ñoái vôùi cholesterol “coù haïi”. Thò tröôøng toâm theá giôùi raát roäng lôùn, bao goàm nhieàu nöôùc.
Tuy nhieân taäp trung nhaát laø caùc nöôùc vaø khu vöïc nhö Myõ, Nhaät, chaâu AÂu vaø caùc nöôùc nhö UÙc, Haøn quoác, Nga vaø caùc nöôùc chaâu AÙ khaùc. Döôùi ñaây laø nhöõng thò tröôøng cuï theå .1 Thò tröôøng Myõ Nöôùc Myõ ñöôïc coi laø nöôùc nhaäp khaåu toâm lôùn nhaát theá giôùi. Nöôùc Myõ coù khoaûng 280 trieäu ngöôøi vôùi thu nhaäp bình quaân cao vaø raát thích aên haûi saûn. Theo Hieäp Hoäi Cheá Bieán vaø Xuaát khaåu Thuûy Saûn Vieät Nam, ngöôøi daân Myõ tieâu thuï khoaûng 2,8 pao toâm treân moät ngöôøi treân moät naêm.
Töø naêm 1998, thò tröôøng Myõ ñaõ trôû thaønh nöôùc thu huùt caùc nguoàn cung caáp toâm töø nhieàu chaâu luïc vaø neâu kyû luïc nhaäp khaåu caû veà khoái löôïng vaø giaù trò. Neàn kinh teá maïnh, ñoàng tieàn coù giaù trò cao vaø oån ñònh ñi ñoâi vôùi thò hieáu tieâu thuï toâm “buøng noå”, nhaäp khaåu toâm vaøo Myõ haàu nhö taêng lieân tuïc töø naêm 1991 ñeán nay vôùi giaù trò nhaäp khaåu naêm 2001 khoaûng 2,3 tyû USD vaø nhaäp khaåu naêm 2002 laø 429.303 taán vôùi trò giaù 3,42 tyû USD. Trong ñoù, nguoàn cung caáp toâm töø caùc nöôùc chaâu AÙ chieám 50% toång löôïng toâm nhaäp khaåu. Ngöôïc laïi, saûn löôïng toâm khai thaùc taïi Myõ haàu nhö giaûm lieân tuïc.
Saûn löôïng khai thaùc -5- naêm 2002 giaûm 10,5% so vôùi 2001 vaø chæ ñaùp öùng khoaûng 12% nhu caàu daân Myõ. Toâm nhaäp vaøo thò tröôøng Myõ bao goàm nhieàu loaïi vaø kích côõ, nhöng nhieàu nhaát laø toâm suù vaø theû döôùi daïng luoäc chín vaø ñoâng laïnh. Thueá nhaäp khaåu cuûa Myõ ñoái vôùi toâm ñoâng laïnh laøø 0% neân maët haøng toâm deã caïnh tranh vôùi moät soá thöïc phaåm khaùc. Thò tröôøng naøy khaéc khe veà chaát löôïng, ñaëc bieät laø tieâu chuaån vi sinh vaø ngaøy gaàn ñaây laø dö löôïng khaùng sinh cloramphenical vaø nutralphural.
Caùc nhaø maùy cung caáp toâm cho thò tröôøng naøy phaûi thöïc hieän chöông trình quaûn lyù chaát löôïng HACCP. Toâm nhaäp vaøo Myõ phaûi ñöôïc FDA, cô quan kieåm tra chaát löôïng veà an toaøn thöïc phaåm cuûa Myõ chaáp thuaän. Keá ñeán, tieâu chuaån veà bao bì cuõng cao vaø phaûi phuø hôïp vôùi phaùp luaät raát phöùc taïp cuûa Myõ quy ñònh. Hôn nöõa, thöông hieäu haøng hoùa raát quan troïng ñoái vôùi thò tröôøng naøy.
Maët khaùc, thò tröôøng Myõ raát nhaïy caûm vôùi nhöõng vaán ñeà chính trò xaõ hoäi. Ñaëc bieät ngaøy gaàn ñaây, ñeå baûo veä ngaønh toâm trong nöôùc Lieân Minh toâm Mieàn Nam nöôùc Myõ ñaõ keâu goïi chính phuû Myõ coù bieän phaùp tröôùc söï traøn ngaäp cuûa toâm nhaäp khaåu töø nöôùc ngoaøi, ñieàu naøy ñang ñe doïa caùc nhaø xuaát khaåu, trong ñoù coù Vieät Nam. Nhìn chung, Myõ coù thò tröôøng toâm raát lôùn vaø haáp daãn, nhöng khaù khoù tính vaø luoân chöùa ñöïng nhöõng ruûi ro 1.2 Thò tröôøng Nhaät Ñaây laø thò tröôøng tieâu thuï toâm lôùn thöù hai treân theá giôùi. Ngöôøi Nhaät töø laâu ñaõ thích tieâu duøng haûi saûn vaø toâm laø maët haøng raát phoå bieán, coù maët khaép nôi töø sieâu thò ñeán caùc nhaø haøng vaø cho moïi taàng lôùp daân cö.
Töø sau cuoäc khuûng hoaûng taøi chính chaâu AÙ naêm 1997, nhu caàu tieâu thuï toâm cuûa Nhaät giaûm ñeán möùc thaáp nhaát vaø phaûi maát moät thôøi gian môùi coù theå phuïc hoài. Theo taïp chí Thöông Maïi Thuûy Saûn, möùc tieâu thuï trung bình cuûa caùc hoä gia ñình naêm 2002 khoaûng 2.348 g toâm vaø xeáp thöù tö sau möïc oáng, caù ngöø vaø caù hoài. Thò tröôøng Nhaät tieâu thuï nhieàu loaïi toâm, nhöng soá löôïng -6- lôùn nhaát laø toâm suù. Taát caû caùc côû toâm lôùn nhoû ñeàu tieâu thuï ñöôïc treân thò tröôøng naøy.
Nhaät nhaäp khaåu nhieàu loaïi saûn phaåm toâm töø daïng nguyeân lieäu ñeán nhöõng saûn phaåm aên lieàn. Caùc saûn phaåm cao caáp coù keânh phaân phoái khaù oån ñònh vaø giaù caû dao ñoäng ít, coøn toâm ít qua cheá bieán aûnh höôûng naëng bôûi muøa vuï toâm veà giaù caû vaø saûn löôïng. Caùc saûn phaåm aên lieàn, aên nhanh töø toâm nhaäp khaåu phaàn lôùn ñöôïc nhaäp töø Thaùi Lan, AÁn Ñoä xuaát sang thò tröôøng naøy phaàn lôùn laø daïng thoâ, nguyeân lieäu. Do tình hình kinh teá suy thoaùi Nhaät chöa thoaùt khoûi haún neân söùc mua cuûa ngöôøi daân Nhaät keùm vaø moät boä phaän ngöôøi Nhaät coù xu höôùng chuyeån sang tieâu duøng moät soá saûn phaåm thuûy saûn khaùc coù giaù thaáp hôn nhö caù chình, caù hoài.
Tuy nhieân, nhìn chung saûn löôïng tieâu thuï toâm vaãn taêng. Maët khaùc, ngaøy nay ngöôøi tieâu duøng Nhaät coøn ñoøi hoûi taêng cöôøng tính an toaøn, boå döôõng vaø ngon laønh ñoái vôùi maët haøng toâm. Tröôùc tình hình ñoù, nhaø nhaäp khaåu cuõng baét ñaàu ñoøi hoûi aùp duïng chöông trình HACCP ñoái vôùi caùc nhaø maùy cung caáp. Ñoàng thôøi, kieåm tra vi sinh vaø dö löôïng khaùng sinh tröôùc khi ñöa ra tieâu thuï ôû thò tröôøng Nhaät cuõng ñöôïc thöïc hieän khaéc khe.
Tröôùc ñaây, toâm ñöôïc nhaäp khaåu thoâng qua nhaø nhaäp khaåu, sau ñoù ñöôïc baùn qua nhieàu nhaø phaân phoái, nhaø cheá bieán laïi môùi ñeán nhaø baùn leû vaø ñeán nhaø tieâu duøng.