CHƯƠNG 1 NHỮNG LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ PHÁT TRIỂN DỊCH VỤ QUỐC TẾ CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 1. Vấn đề chung về dịch vụ quốc tế của ngân hàng thương mại 1. Khái niệm dịch vụ quốc tế của ngân hàng thương mại Để đưa ra khái niệm dịch vụ ngân hàng quốc tế ta phải dựa trên tiêu thức phân biệt các dịch vụ ngân hàng quốc tế và dịch vụ ngân hàng trong nước của các ngân hàng thương mại. Thứ nhất, loại hoạt động kinh doanh mà ngân hàng cung cấp cho khách hàng của họ có tính quốc tế hay không.
Điều này được lý giải bởi ba lý do sau: - Dịch vụ ngân hàng quốc tế là hoạt động trợ giúp cho hoạt động xuất nhập khẩu của khách hàng thông qua hoạt động tài trợ thương mại quốc tế. Điều đó có nghĩa là dịch vụ ngân hàng trong trường hợp này gắn liền với thương mại quốc tế. - Dịch vụ ngân hàng quốc tế là loại hoạt động đáp ứng nhu cầu trao đổi ngoại tệ của khách hàng nhằm thực hiện các giao dịch thương mại và đầu tư qua biên giới quốc gia. - Các ngân hàng hoạt động kinh doanh quốc tế có điều kiện thuận lợi kinh doanh ngoại tệ , họ cũng thường kinh doanh ngoại tệ cho chính số tiền của họ.
Thứ hai, dịch vụ ngân hàng quốc tế diễn ra giữa hai hay nhiều quốc gia; còn dịch vụ ngân hàng trong nước chỉ diễn ra trong nội bộ quốc gia và đối tượng khách hàng là pháp nhân, thể nhân của quốc gia đó. Theo đó, dịch vụ ngân hàng quốc tế bao gồm tất cả các dịch vụ tài chính do khách hàng yêu cầu có liên quan đến thương mại quốc tế, đầu tư quốc tế, du lịch quốc tế,… hay nói một cách khác, đó là việc một ngân hàng thực hiện một, một số hoặc tất cả các công đoạn của quá trình đầu tư và cung ứng các dịch vụ tài chính, ngân hàng trên thị trường quốc tế nhằm mục đích sinh lời. Thực chất, đó là sự mở rộng phạm vi hoạt động dịch vụ ngân hàng trong nước ra ngoài biên giới quốc gia để hòa nhập, giao dịch với các ngân hàng khác trên thế giới.18] Luận văn tốt nghiệp ngành Kinh tế 6 1. Vai trò của các dịch vụ quốc tế với ngân hàng thương mại Dịch vụ ngân hàng quốc tế đóng vai trò rất quan trọng đối với khách hàng, ngân hàng và cả nền kinh tế quốc dân.
Cụ thể là: 1. Đối với khách hàng - Dịch vụ ngân hàng quốc tế đáp ứng được nhu cầu ngày càng tăng lên trong hoạt động thương mại quốc tế, đầu tư quốc tế,. của khách hàng. Thông qua các dịch vụ quốc tế của ngân hàng, quyền lợi của khách hàng được bảo vệ, tránh rủi ro trong quá trình giao dịch.
Do đó, khách hàng sẽ dễ dàng mở rộng giao dịch, tăng cường quan hệ đối ngoại với các đối tác nước ngoài, nâng cao vị thế của mình trên trường quốc tế. - Với những dịch vụ quốc tế sử dụng công nghệ hiện đại như internetbanking, mobile banking,…giúp khách hàng tiết kiệm thêm chi phí, thời gian và an toàn trong giao dịch từ đó nâng cao hiệu quả hoạt động kinh doanh của khách hàng. Đối với ngân hàng - Các dịch vụ quốc tế góp phần kết nối, mở rộng thị trường kinh doanh của ngân hàng thương mại ra thị trường nước ngoài.Trong khi các ngân hàng đang cạnh tranh nhau về khả năng tài chính, uy tín, công nghệ, khách hàng,… thì chất lượng và sự đa dạng hóa của dịch vụ quốc tế cũng là cơ sở tạo ra những thành công trong kinh doanh của ngân hàng. - Nhu cầu về các dịch vụ trong hoạt động thương mại quốc tế của khách hàng ngày càng tăng, phát triển dịch vụ quốc tế sẽ đáp ứng được tối ưu những nhu cầu này của khách hàng, qua đó sẽ mở rộng mạng lưới khách hàng ở trong và ngoài nước cũng như đòi hỏi ngân hàng phải luôn nghiên cứu để cho ra đời những sản phẩm, dịch vụ mới để thỏa mãn nhu cầu của khách hàng.
- Khi dịch vụ quốc tế của ngân hàng phát triển sẽ đem lại nguồn thu không hề nhỏ cho ngân hàng, nâng cao uy tín và vị thế của ngân hàng, tăng cường nguồn vốn huy động đặc biệt là vốn ngoại tệ. - Kinh doanh dịch vụ quốc tế tại ngân hàng là lĩnh vực phát sinh nhiều rủi ro, đòi hỏi ngân hàng phải xây dựng được mô hình quản lý rủi ro hoạt động hiệu quả, chiến Luận văn tốt nghiệp ngành Kinh tế 7 lược kinh doanh phù hợp với tiềm lực của từng ngân hàng, trên cơ sở đó tạo lập sự phát triển bền vững cho ngân hàng. Đối với nền kinh tế quốc dân - Các dịch vụ quốc tế đóng vai trò quan trọng đối với sự phát triển kinh tế, luôn sát cánh và hỗ trợ cho các doanh nghiệp xuất nhập khẩu nói riêng và hoạt động xuất nhập khẩu nói chung giữa các quốc gia. Ngân hàng cung ứng các dịch vụ thanh toán quốc tế, tài trợ thương mại ,bảo lãnh , bao thanh toán, phòng ngừa rủi ro ngoại hối,… giúp bảo vệ được quyền lợi của các doanh nghiệp, giảm bớt chi phí giao dịch trong hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp.
- Dịch vụ quốc tế của ngân hàng thương mại thúc đẩy nền kinh tế quốc gia hội nhập kinh tế quốc tế một cách nhanh chóng. Hội nhập kinh tế quốc tế là xu hướng tất yếu của các quốc gia muốn phát triển kinh tế, vì vậy mỗi quốc gia luôn khai thác những nguồn lực của mình để tham gia vào hoạt động thương mại quốc tế, đầu tư quốc tế,… nhằm thu ngoại tệ và tăng trưởng kinh tế. Nó đã trở thành chất xúc tác gắn kết nền kinh tế toàn cầu vào một guồng quay chung của sự hợp tác cùng phát triển. - Dịch vụ quốc tế của ngân hàng thương mại góp phần bảo đảm tính ổn định của hệ thống tài chính tiền tệ.
Cùng với dịch vụ ngân hàng trong nước, các dịch vụ ngân hàng quốc tế làm tăng cường quá trinh lưu thông vốn, tạo sự phân bổ nguồn vốn một cách tối ưu, gia tăng tính linh hoạt cho các nguồn vốn đầu tư đem lại sự ổn định, tránh rủi ro cho hệ thống tài chính quốc gia. Đây là nhân tố rất quan trọng góp phần bảo đảm sự quản lý vĩ mô hiệu quả của Nhà nước đối với toàn nền kinh tế. - Dịch vụ quốc tế của ngân hàng thương mại thúc đẩy nền kinh tế phát triển theo chiều hướng nền kinh tế tri thức vì có ứng dụng nhiều thành tựu về công nghệ thông tin. Một số dịch vụ ngân hàng hiện đại như internetbanking, mobilebanking, thẻ tín dụng, máy chấp nhận thẻ,…với những trang thiết bị hiện đại như máy tính, điện thoại, website, hệ thống mạng,…và đặc biệt là hệ thống lõi ngân hàng ( core banking), đòi hỏi các chủ thể liên quan như ngân hàng, khách hàng, nhà cung cấp dịch vụ phải hoàn thiện về ý thức, kiến thức, cơ sở vật chất, nâng cao năng lực để đem lại giá trị gia tăng cho nền kinh tế.
Luận văn tốt nghiệp ngành Kinh tế 8 - Phát triển dịch vụ quốc tế của ngân hàng thương mại cũng góp phần minh bạch hóa tài chính trong nền kinh tế; đóng góp tích cực vào việc ngăn chặn các tệ nạn: trốn thuế, rửa tiền, tài trợ khủng bố, tham nhũng,. góp phần lành mạnh hóa nền kinh tế; thúc đẩy cạnh tranh công bằng trong lĩnh vực ngân hàng mà còn trong các lĩnh vực kinh tế khác giữa các quốc gia trong khu vực và trên thế giới. Các dịch vụ quốc tế của ngân hàng thương mại 1. Dịch vụ thanh toán quốc tế Trong thanh toán quốc tế qua ngân hàng có ba phương thức thanh toán chủ yếu là chuyển tiền, nhờ thu và thanh toán qua thư tín dụng ( L/C) , trong đó thanh toán L/C là phổ biến nhất.
Phương thức chuyển tiền: Phương thức thanh toán chuyển tiền là phương thức mà người thanh toán ( người nhập khẩu) chủ động yêu cầu ngân hàng phục vụ mình ( ngân hàng chuyển tiền- remitting bank) chuyển một số tiền nhất định cho người bán ở nước ngoài.Trong phương thức này ngân hàng chỉ làm nhiệm vụ chuyển tiền thuần túy và thu phí mà không bị ràng buộc trách nhiệm trong thanh toán. Các phương thức chuyển tiền: - Chuyển tiền bằng thư ( Mail transfer – M/T): Ngân hàng chuyển tiền bằng cách ra lệnh cho ngân hàng đại lý nước ngoài trả tiền cho người hưởng lợi. - Chuyển tiền bằng điện ( Telegraphic transfer –T/T): Ngân hàng lệnh bằng điện cho ngân hàng đại lý nước ngoài trả tiền cho người hưởng lợi. - Chuyển tiền qua mạng SWIFT ( Society for Worldwide Interbank Financial Telecommunications) – Hội viễn thông tài chính liên ngân hàng Thế giới: Mỗi ngân hàng và các tổ chức tài chính tham gia có một mã Swift code khác nhau.
Các thành viên thông tin/ chuyển tiền cho nhau dưới dạng các Swift message, là các bức điện được chuẩn hóa dưới dạng các trường dữ liệu , ký hiệu để máy tính có thể nhận biết và tự xử lý giao dịch. Với sự phát triển của của công nghệ thông tin ngày nay, hầu hết các chuyển tiền đều được thực hiện qua mạng Swift vì vừa nhanh, vừa tiện, chi phí chuyển tiền cũng ở mức hợp lý và rất an toàn.[7] Luận văn tốt nghiệp ngành Kinh tế 9 b. Phương thức nhờ thu: Nhờ thu là phương thức thanh toán trong đó người xuất khẩu sau khi hoàn thành nghĩa vụ giao hàng hoặc cung ứng dịch vụ tiến hành ủy thác cho ngân hàng phục vụ mình thu hộ tiền từ người nhập khẩu dựa trên cơ sở hối phiếu và chứng từ do người xuất khẩu lập ra. Các chứng từ trong nhờ thu có thể là các chứng từ tài chính hoặc các chứng từ thương mại.
Các chứng từ thương mại có thể là hóa đơn, vận đơn, chứng từ sở hữu hoặc các chứng từ khác tương tự. Có hai phương thức nhờ thu là nhờ thu trơn và nhờ thu kèm chứng từ: - Nhờ thu trơn (nhờ thu hối phiếu trơn): là phương thức nhờ thu trong đó người xuất khẩu ủy thác cho ngân hàng thu hộ tiền ở người nhập khẩu căn cứ vào hối phiếu do mình lập ra , còn chứng từ hàng hóa thì gửi thẳng cho người nhập khẩu,không gửi cho ngân hàng.