Hoạt Động Mua Bán và Sáp Nhập Ngân Hàng Thương Mại Tại Việt Nam

Khám phá hoạt động mua bán và sáp nhập ngân hàng thương mại tại Việt Nam, những xu hướng, thách thức và cơ hội trong ngành tài chính.

• Tác giả: Vương Thị Minh Đức
• Người hướng dẫn: TS. Lê Thị Tuấn Nghĩa
• Trường học: Học viện Ngân hàng
• Chuyên ngành: Tài chính, Ngân hàng
• Đề tài: Hoạt Động Mua Bán và Sáp Nhập Ngân Hàng Thương Mại Tại Việt Nam
• Loại tài liệu: Luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• MỤC LỤC
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ HOẠT ĐỘNG MUA BÁN VÀ SÁP NHẬP NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI
• 1.1. Đặc điểm hoạt động mua bán và sáp nhập ngân hàng thương mại
• 1.2. Các phương thức mua bán và sáp nhập ngân hàng thương mại
• 1.3. Trình tự thực hiện mua bán và sáp nhập ngân hàng thương mại
• 1.4. Tác động của hoạt động mua bán và sáp nhập ngân hàng thương mại
• 1.5. Những nhân tố ảnh hưởng đến hoạt động mua bán và sáp nhập ngân hàng thương mại
• 1.6. Chỉ tiêu đánh giá hoạt động mua bán sáp nhập ngân hàng thương mại
• 1.7. KINH NGHIỆM MUA BÁN VÀ SÁP NHẬP NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI TỪ MỘT SỐ QUỐC GIA TRÊN THẾ GIỚI
• 1.7.1. Kinh nghiệm của Mỹ
• 1.7.2. Kinh nghiệm của Trung Quốc
• 1.7.3. Kinh nghiệm của Thái Lan
• 1.7.4. Bài học kinh nghiệm đối với Việt Nam
• 1.8. KẾT LUẬN CHƯƠNG 1
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG HOẠT ĐỘNG MUA BÁN VÀ SÁP NHẬP NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI TẠI VIỆT NAM
• 2.1. BỐI CẢNH HỆ THỐNG NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI VIỆT NAM TRONG QUÁ TRÌNH MUA BÁN VÀ SÁP NHẬP
• 2.1.1. Số lượng ngân hàng
• 2.1.2. Về quy mô vốn
• 2.1.3. Về quy mô tài sản
• 2.1.4. Về năng lực quản trị
• 2.1.5. Khả năng sinh lời
• 2.1.6. Về tình hình thanh khoản
• 2.1.7. Về tình hình nợ xấu
• 2.2. ĐỘNG LỰC THỰC HIỆN MUA BÁN VÀ SÁP NHẬP NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI Ở VIỆT NAM
• 2.3. KHUNG PHÁP LÝ ĐỐI VỚI HOẠT ĐỘNG MUA BÁN VÀ SÁP NHẬP NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI Ở VIỆT NAM
• 2.3.1. Các văn bản pháp lý liên quan đến hoạt động mua bán và sáp nhập ngân hàng thương mại
• 2.3.2. Những ưu điểm và bất cập của hệ thống các văn bản pháp luật liên quan hoạt động mua bán - sáp nhập các NHTM ở Việt Nam
• 2.4. CÁC PHƯƠNG THỨC THỰC HIỆN MUA BÁN VÀ SÁP NHẬP NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI
• 2.4.1. Các thương vụ mua bán và sáp nhập ngân hàng thương mại từ 2011 đến 2016
• 2.4.2. Các phương thức mua bán và sáp nhập ngân hàng thương mại tại Việt Nam
• 2.4.3. Đo lường hiệu quả các thương vụ mua bán và sáp nhập ngân hàng thương mại nổi bật tại Việt Nam
• 2.5. ĐÁNH GIÁ HOẠT ĐỘNG MUA BÁN VÀ SÁP NHẬP NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI TẠI VIỆT NAM
• 2.5.1. Những kết quả đạt được
• 2.5.2. Những tồn tại
• 2.5.3. Nguyên nhân của những tồn tại
• 2.6. KẾT LUẬN CHƯƠNG 2
• 3. CHƯƠNG 3: GIẢI PHÁP VỀ HOẠT ĐỘNG MUA BÁN VÀ SÁP NHẬP NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI TẠI VIỆT NAM
• 3.1. ĐỊNH HƯỚNG VỀ HOẠT ĐỘNG MUA BÁN VÀ SÁP NHẬP NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI TẠI VIỆT NAM
• 3.1.1. Định hướng phát triển hệ thống ngân hàng thương mại Việt Nam đến năm 2025
• 3.1.2. Những cơ hội và thách thức đối với các ngân hàng thương mại tại Việt Nam trong thời gian tới
• 3.1.3. Định hướng về hoạt động mua bán và sáp nhập ngân hàng thương mại
• 3.2. GIẢI PHÁP VỀ HOẠT ĐỘNG MUA BÁN VÀ SÁP NHẬP NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI TẠI VIỆT NAM
• 3.2.1. Các ngân hàng thương mại tiếp tục thúc đẩy quá trình mua bán và sáp nhập
• 3.2.2. Ngân hàng thương mại đẩy mạnh việc tự cơ cấu lại, nâng cao năng lực hoạt động
• 3.2.3. Xây dựng kế hoạch các thương vụ một cách chặt chẽ, cụ thể
• 3.2.4. Đa dạng hóa phương thức mua bán sáp nhập
• 3.2.5. Tiếp tục xử lý nợ xấu
• 3.2.6. Quản lý tốt hậu mua bán và sáp nhập
• 3.2.7. Kiến nghị với Chính phủ
• 3.2.8. Kiến nghị với Ngân hàng nhà nước
• 3.3. KẾT LUẬN CHƯƠNG 3
• DANH MỤC CHỮ CÁI VIẾT TẮT
• DANH MỤC BẢNG
• DANH MỤC HÌNH VẼ

Tóm tắt

I. Tổng quan Hoạt động M A Ngân hàng tại Việt Nam Giới thiệu

Hoạt động mua bán sáp nhập ngân hàng (M&A) là một xu hướng tất yếu trong quá trình tái cơ cấu hệ thống ngân hàng thương mại Việt Nam và nâng cao năng lực cạnh tranh. M&A không chỉ giúp các ngân hàng giảm chi phí đầu tư, tập trung nguồn lực mà còn tận dụng thế mạnh của các bên để đạt được lợi thế cạnh tranh trên thị trường. Trên thế giới, M&A được xem là giải pháp tổ chức lại các doanh nghiệp và tạo ra xu thế tập trung nguồn lực. Lịch sử M&A ngân hàng trên thế giới cho thấy, hoạt động này mang lại lợi ích trong việc nâng cao năng lực tài chính, gia tăng lợi nhuận, tinh giản bộ máy hoạt động và tiết kiệm chi phí xâm nhập thị trường. Tại Việt Nam, M&A xuất hiện từ năm 1997 và phát triển từ năm 2006. Hoạt động này đóng vai trò quan trọng trong quá trình tái cơ cấu hệ thống ngân hàng.

1.1. Lịch sử phát triển hoạt động M A tại Việt Nam

Thị trường cho hoạt động M&A tại Việt Nam phát triển kể từ năm 2006, khi Luật Doanh nghiệp 2005 có hiệu lực. Trong quá trình tái cơ cấu hệ thống ngân hàng, hoạt động M&A đóng vai trò hết sức quan trọng. Vấn đề tái cấu trúc nền kinh tế nói chung và hệ thống ngân hàng nói riêng đã trở thành điểm nóng ở Việt Nam. Nghị quyết số 05- NQ/TW Hội nghị lần thứ tư Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XII đưa ra các mục tiêu về cơ cấu lại thị trường tài chính, trọng tâm là các TCTD với mục tiêu cụ thể là tiếp tục lành mạnh hoá tình hình tài chính, nâng cao năng lực quản trị của các TCTD theo quy định của pháp luật và phù hợp với thông lệ quốc tế.

1.2. Vai trò của M A ngân hàng thương mại trong tái cấu trúc

Trong quá trình tái cơ cấu hệ thống ngân hàng, hoạt động M&A đóng vai trò hết sức quan trọng, vấn đề tái cấu trúc nền kinh tế nói chung và hệ thống ngân hàng nói riêng đã trở thành điểm nóng ở Việt Nam trong thời gian qua. Nghị quyết số 05- NQ/TW Hội nghị lần thứ tư Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XII với những nội dung chính về một số chủ trương, chính sách lớn nhằm tiếp tục đổi mới mô hình tăng trưởng, nâng cao chất lượng tăng trưởng, năng suất lao động, sức cạnh tranh của nền kinh tế trong đó đưa ra các mục tiêu về cơ cấu lại thị trường tài chính, trọng tâm là các TCTD với mục tiêu cụ thể là tiếp tục lành mạnh hoá tình hình tài chính, nâng cao năng lực quản trị của các TCTD theo quy định của pháp luật và phù hợp với thông lệ quốc tế.

II. Thách thức từ Nợ xấu và Yếu kém Vấn đề M A Ngân hàng

Hệ thống ngân hàng thương mại Việt Nam đối mặt với nhiều thách thức do tình hình kinh tế vĩ mô khó khăn, yếu kém tích tụ trong thời gian dài và cạnh tranh ngày càng khắt khe. Điều này khiến hoạt động mua bán sáp nhập ngân hàng trở thành xu thế tất yếu. Hoạt động M&A ngân hàng thương mại tại Việt Nam đã phát triển cả về số lượng và giá trị, tuy nhiên, quy mô và phương thức thực hiện còn khiêm tốn so với các nước trong khu vực và trên thế giới. Quá trình triển khai M&A cũng xuất hiện nhiều bất cập và khó khăn. Một trong những vấn đề lớn nhất là tình trạng nợ xấu ngân hàng và sự yếu kém trong quản trị điều hành của một số ngân hàng.

2.1. Tình hình nợ xấu ảnh hưởng đến hoạt động M A

Đứng trước thách thức lớn khi mà tình hình kinh tế vĩ mô đất nước gặp nhiều khó khăn, những yếu kém của hệ thống NH tích tụ trong một thời gian dài đã lộ rõ, cạnh tranh giữa các NHTM ngày càng khắt khe hơn, khiến hoạt động mua bán sáp nhập NHTM trở thành một xu thê tất yếu. Hoạt động M&A NHTM tại Việt Nam đã bước đầu phát triển cả về số lượng và giá trị, tuy nhiên quy mô, phương thức thực hiện vẫn còn khiêm tốn so với các nước trong khu vực và trên thế giới, trong quá trình triển khai hoạt động M&A NHTM cũng xuất hiện nhiều bất cập, khó khăn.

2.2. Yếu kém trong quản trị điều hành và sở hữu chéo ngân hàng

Ngoài ra, tình trạng sở hữu chéo ngân hàng và thiếu minh bạch trong hoạt động cũng là một rào cản lớn. Các ngân hàng yếu kém thường gặp khó khăn trong việc tìm kiếm đối tác M&A phù hợp, đặc biệt là các nhà đầu tư nước ngoài. Điều này đòi hỏi sự can thiệp mạnh mẽ hơn từ phía Ngân hàng Nhà nước để thúc đẩy quá trình tái cấu trúc ngân hàng thông qua M&A.

III. Giải pháp thúc đẩy M A Ngân hàng Cách nào hiệu quả

Để thúc đẩy hoạt động M&A ngân hàng thương mại tại Việt Nam, cần có những giải pháp đồng bộ từ phía cơ quan quản lý nhà nước và các ngân hàng. Các giải pháp này tập trung vào việc hoàn thiện khung pháp lý, nâng cao tính minh bạch, giải quyết vấn đề nợ xấu và tạo điều kiện thuận lợi cho các giao dịch M&A diễn ra. Đồng thời, các ngân hàng cũng cần chủ động tái cơ cấu, nâng cao năng lực tài chính và quản trị điều hành để trở nên hấp dẫn hơn đối với các nhà đầu tư.

3.1. Hoàn thiện khung pháp lý cho hoạt động M A

Cần hoàn thiện khung pháp lý, tạo điều kiện thuận lợi cho các giao dịch M&A ngân hàng diễn ra một cách minh bạch và hiệu quả. Điều này bao gồm việc sửa đổi, bổ sung các quy định liên quan đến Luật M&A, quy định về sở hữu chéo ngân hàng và các quy định về thẩm định giá ngân hàng.

3.2. Xử lý nợ xấu và nâng cao năng lực định giá ngân hàng

Giải quyết vấn đề nợ xấu là yếu tố then chốt để thúc đẩy M&A ngân hàng. Các giải pháp có thể bao gồm việc thành lập một công ty quản lý tài sản chuyên nghiệp (tương tự VAMC) để mua lại nợ xấu từ các ngân hàng. Nâng cao năng lực thẩm định giá ngân hàng một cách khách quan và minh bạch.

3.3. Tăng cường minh bạch và tái cấu trúc ngân hàng chủ động

Tăng cường tính minh bạch trong hoạt động của các ngân hàng, bao gồm việc công khai thông tin về tình hình tài chính, nợ xấu và sở hữu chéo. Các ngân hàng cần chủ động tái cấu trúc, nâng cao năng lực tài chính và quản trị điều hành để trở nên hấp dẫn hơn đối với các nhà đầu tư.

IV. Kinh nghiệm M A quốc tế Bài học cho Ngân hàng Việt Nam

Nghiên cứu kinh nghiệm M&A ngân hàng từ các quốc gia khác như Mỹ, Trung Quốc và Thái Lan có thể cung cấp những bài học quý giá cho Việt Nam. Các bài học này bao gồm việc xây dựng khung pháp lý phù hợp, quản lý rủi ro trong quá trình M&A và đảm bảo sự ổn định của hệ thống ngân hàng sau M&A. Kinh nghiệm quốc tế cũng cho thấy tầm quan trọng của việc lựa chọn đối tác M&A phù hợp và xây dựng kế hoạch tích hợp hiệu quả.

4.1. Bài học từ Mỹ về quản lý rủi ro và ổn định hệ thống

Kinh nghiệm của Mỹ trong các thương vụ sáp nhập ngân hàng giai đoạn khủng hoảng tài chính 2008-2016 cho thấy, quản lý rủi ro và đảm bảo sự ổn định của hệ thống là yếu tố then chốt. Cần có các quy định chặt chẽ về vốn và thanh khoản để đảm bảo các ngân hàng sau M&A có đủ khả năng chống chịu với các cú sốc kinh tế.

4.2. Kinh nghiệm Trung Quốc trong việc tái cấu trúc ngân hàng

Trung Quốc đã thành công trong việc tái cấu trúc ngân hàng thông qua M&A với sự hỗ trợ mạnh mẽ từ chính phủ. Bài học từ Trung Quốc là cần có sự can thiệp kịp thời và hiệu quả từ phía nhà nước để giải quyết các vấn đề tồn đọng trong hệ thống ngân hàng.

4.3. Bài học từ Thái Lan về lựa chọn đối tác và tích hợp sau M A

Thái Lan đã trải qua nhiều thương vụ M&A ngân hàng thành công và thất bại. Kinh nghiệm từ Thái Lan cho thấy tầm quan trọng của việc lựa chọn đối tác M&A phù hợp và xây dựng kế hoạch tích hợp chi tiết để đảm bảo sự thành công của thương vụ.

V. Đánh giá hiệu quả và Rủi ro trong M A Ngân hàng Phân tích

Đánh giá hiệu quả và rủi ro của các thương vụ M&A ngân hàng là rất quan trọng để rút ra những bài học kinh nghiệm và cải thiện quá trình M&A trong tương lai. Các chỉ tiêu đánh giá hiệu quả bao gồm tăng trưởng lợi nhuận, cải thiện hiệu quả hoạt động và tăng cường năng lực cạnh tranh. Rủi ro trong M&A có thể bao gồm rủi ro tích hợp, rủi ro hoạt động và rủi ro pháp lý.

5.1. Chỉ tiêu đánh giá hiệu quả tài chính sau M A

Cần có các chỉ tiêu cụ thể để đánh giá hiệu quả tài chính của các ngân hàng sau M&A, bao gồm tăng trưởng lợi nhuận (ROA, ROE), cải thiện hiệu quả chi phí (Cost-to-income ratio) và tăng trưởng tín dụng.

5.2. Rủi ro hoạt động và rủi ro pháp lý trong quá trình M A

Rủi ro trong M&A có thể bao gồm rủi ro tích hợp hệ thống công nghệ thông tin, rủi ro mất khách hàng do thay đổi sau M&A và rủi ro pháp lý liên quan đến việc tuân thủ các quy định của pháp luật.

5.3. Quản lý rủi ro và tối ưu hóa lợi ích sau M A

Cần có kế hoạch quản lý rủi ro chi tiết và triển khai các biện pháp phòng ngừa để giảm thiểu các tác động tiêu cực của M&A. Đồng thời, cần tập trung vào việc tối ưu hóa lợi ích từ M&A, bao gồm tăng cường năng lực cạnh tranh, mở rộng thị trường và cải thiện hiệu quả hoạt động.

VI. Tương lai M A Ngân hàng Cơ hội và Thách thức mới nhất

Hoạt động M&A ngân hàng thương mại tại Việt Nam dự kiến sẽ tiếp tục diễn ra trong thời gian tới, với nhiều cơ hội và thách thức mới. Cơ hội bao gồm việc thu hút vốn đầu tư nước ngoài, nâng cao năng lực cạnh tranh và mở rộng thị trường. Thách thức bao gồm việc đối phó với nợ xấu, tuân thủ các quy định pháp luật và quản lý rủi ro trong quá trình M&A.

6.1. Xu hướng M A xuyên biên giới và cơ hội thu hút vốn

Xu hướng M&A xuyên biên giới sẽ tiếp tục gia tăng, mang lại cơ hội thu hút vốn đầu tư nước ngoài và nâng cao năng lực quản trị cho các ngân hàng Việt Nam. Cần có chính sách khuyến khích và tạo điều kiện thuận lợi cho các nhà đầu tư nước ngoài tham gia vào quá trình M&A.

6.2. Thách thức từ cạnh tranh ngân hàng và rủi ro hệ thống

Hoạt động M&A có thể làm gia tăng cạnh tranh ngân hàng và tạo ra những rủi ro mới cho hệ thống ngân hàng. Cần có sự giám sát chặt chẽ từ phía Ngân hàng Nhà nước để đảm bảo sự ổn định và an toàn của hệ thống.

6.3. Định hướng phát triển ngân hàng số và M A trong tương lai

Sự phát triển của ngân hàng số sẽ tạo ra những cơ hội mới cho M&A ngân hàng, đặc biệt là trong lĩnh vực công nghệ và dịch vụ tài chính. Các ngân hàng cần chủ động đầu tư vào công nghệ và hợp tác với các công ty Fintech để tận dụng những lợi thế của ngân hàng số.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Hoạt động mua bán và sáp nhập (Mergers and Acquisitions - M&A) hình thành từ cuối thế kỷ 19, đầu thế kỷ 20 trên thế giới và xuất hiện tại Việt Nam từ năm 1997, bắt đầu phát triển rõ nét từ năm 2006 khi Luật Doanh nghiệp năm 2005 có hiệu lực. Trong lĩnh vực tài chính, hoạt động mua bán và sáp nhập ngân hàng thương mại là xu hướng nhằm cải tổ hệ thống, nâng cao năng lực tài chính, gia tăng tính cạnh tranh và giải cứu các tổ chức tín dụng yếu kém. Tại Việt Nam, quá trình tái cơ cấu hệ thống tổ chức tín dụng được đặt ra như một trọng tâm gắn với Nghị quyết số 05-NQ/TW của Hội nghị lần thứ tư Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XII về đổi mới mô hình tăng trưởng, cơ cấu lại thị trường tài chính nhằm lành mạnh hóa tài chính và nâng cao năng lực quản trị theo chuẩn mực quốc tế. Trước các khó khăn vĩ mô và sự tích tụ yếu kém nội tại của hệ thống ngân hàng thương mại trong nước, hoạt động M&A trở thành một đòi hỏi khách quan. Mặc dù số lượng và giá trị các thương vụ có bước phát triển bước đầu, quy mô và phương thức M&A ngân hàng thương mại tại Việt Nam giai đoạn này còn khiêm tốn, bộc lộ nhiều vướng mắc trong triển khai thực tế.

Khoảng trống nghiên cứu được tác giả xác định xuất phát từ thực tế các công trình quốc tế chưa phân tích bối cảnh Việt Nam, trong khi các công trình nghiên cứu trong nước trước đó chủ yếu dừng lại ở mốc thời gian năm 2014, tập trung vào góc độ pháp lý, tài chính doanh nghiệp chung hoặc nghiên cứu trường hợp riêng lẻ ở một vài ngân hàng thương mại cổ phần (như SHB, HDBank). Do đó, luận án xác định khoảng trống cần giải quyết là nghiên cứu toàn diện cơ sở lý luận về M&A ngân hàng thương mại, làm rõ sự khác biệt với M&A doanh nghiệp thông thường; đồng thời bao quát toàn bộ các thương vụ M&A ngân hàng thương mại điển hình tại Việt Nam trong giai đoạn 2011-2016 để đề xuất giải pháp có tầm nhìn đến năm 2025.

Mục tiêu nghiên cứu của luận án bao gồm ba nội dung chính:

1. Hệ thống hóa cơ sở lý luận về hoạt động mua bán và sáp nhập, đưa ra quan điểm khoa học về hoạt động M&A ngân hàng thương mại.
2. Đánh giá thực trạng hoạt động M&A ngân hàng thương mại tại Việt Nam giai đoạn 2011-2016 gắn liền với những biến động kinh tế và bối cảnh tái cơ cấu hệ thống ngân hàng.
3. Đề xuất hệ thống giải pháp và khuyến nghị nhằm thúc đẩy hoạt động M&A ngân hàng thương mại tại Việt Nam đến năm 2025.

Để thực hiện các mục tiêu trên, luận án đặt ra và giải quyết năm câu hỏi nghiên cứu cụ thể:

1. Vì sao các ngân hàng thương mại phải thực hiện M&A, đặc biệt trong những giai đoạn có những biến động của nền kinh tế?
2. M&A ngân hàng thương mại được thực hiện như thế nào (phương thức thực hiện M&A ngân hàng thương mại)?
3. Những bài học rút ra từ nghiên cứu kinh nghiệm M&A ngân hàng thương mại của một số nước được lựa chọn là gì?
4. Trong bối cảnh tái cơ cấu ngân hàng, hoạt động M&A ngân hàng thương mại tại Việt Nam đã đạt được những kết quả gì; còn những vấn đề nào tồn tại, vướng mắc và nguyên nhân của vấn đề?
5. Trong thời gian tới (đến năm 2025) cần những giải pháp gì cho các ngân hàng thương mại để tiếp tục thực hiện M&A; các cơ quan chức năng cần hỗ trợ hoạt động M&A ngân hàng thương mại như thế nào?

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Hoạt động mua bán và sáp nhập ngân hàng thương mại.
• Phạm vi không gian: Hoạt động M&A của các ngân hàng thương mại, tổ chức tín dụng và các định chế trung gian tài chính có liên quan tại Việt Nam.
• Phạm vi thời gian: Đánh giá thực trạng số liệu và các thương vụ trong giai đoạn 2011-2016; các giải pháp và khuyến nghị định hướng đến năm 2025.

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Luận án tiến hành điểm luận các công trình nghiên cứu trong và ngoài nước về hoạt động mua bán và sáp nhập.

Về các nghiên cứu quốc tế:

• Stevens, D. L. (1973) trong nghiên cứu "Financial characteristics of merged firms" trên tạp chí Journal of Financial and Quantitative Analysis đã phân tích định lượng các nhân tố ảnh hưởng đến quyết định M&A gồm mức độ tăng trưởng, quy mô vốn, chính sách cổ tức, thanh khoản, lợi nhuận, đòn bẩy tài chính và quy mô thị trường chứng khoán; qua đó kết luận quy mô vốn và lợi nhuận là hai nhân tố căn bản tác động tới chiến lược M&A.
• Galpin, T. và Mark Herndon (1999) trong cuốn sách "The complete guide to mergers and acquisitions: process tools to support M&A integration at every level" cung cấp hướng dẫn quản lý tích hợp hậu sáp nhập, đưa ra sơ đồ quy trình gồm: hình thành, định vị, điều tra, đàm phán, thực hiện và thúc đẩy; nhấn mạnh vai trò của truyền thông nội bộ nhằm hạn chế rủi ro tin đồn thất thiệt.
• Dymski, G. (2002) trong công trình "The Global bank merger wave: Implication for developing country" trên tạp chí The Developing Economies (số 40, trang 435-466) phân tích làn sóng sáp nhập ngân hàng toàn cầu, lập luận rằng kinh nghiệm của Hoa Kỳ mang tính cá biệt và việc mua lại ngân hàng xuyên biên giới mang lại tác động hỗn hợp cho các nền kinh tế đang phát triển.
• Ingo Walter (2004) trong ấn phẩm "Mergers and acquisitions in banking and finance: what works, what fails, and why" (Oxford University Press, trang 70-108) khảo sát các giao dịch tài chính tại Bắc Mỹ, châu Âu và châu Á trên 4 lĩnh vực (ngân hàng thương mại, ngân hàng đầu tư, bảo hiểm, quản lý tài sản), làm rõ động cơ mở rộng thị trường và nguyên nhân thành bại.
• Frankel (2005) trong "Mergers and acquisitions basics: the key steps of acquisitions, divestitures, and investments" phân tích chi tiết các bước thẩm định, định giá, đàm phán và vai trò của các chủ thể trung gian như tổ chức tư vấn, kiểm toán, luật sư.
• Paul de Lange và Jarrod McDonald (2005) trong "Planning for a successful banking merger or acquisitions: lessons from an Australian study" sử dụng phương pháp phỏng vấn sâu, xác định ba nhân tố cốt lõi cho thành công của M&A ngân hàng: sự sắp xếp chiến lược, tính tích cực và kinh nghiệm từ các thương vụ trước.
• John Mylonakis (2006) trong "The Impact of Banks’ Mergers & Acquisitions on their Staff" khảo sát tại Hy Lạp giai đoạn 1998-2003, ghi nhận 3.627 nhân viên ngân hàng mất việc làm nhưng hiệu quả sử dụng lao động của ngân hàng sau đó được cải thiện.
• Jefferson Wells (2009) trong "Mergers & Acquisitions: Turning your vision into reality" chỉ ra khoảng 2/3 thương vụ M&A không đạt kỳ vọng do thiếu kinh nghiệm và bất đồng nội bộ về nhân sự.
• Scott Moeller và Chris Brady (2011) trong "Intelligent M&A: navigating the mergers and acquisitions minefield" hệ thống hóa các loại hình sáp nhập (ngang, dọc, kết hợp), phân tích tính chu kỳ của các đợt sóng M&A và sự cần thiết của tình báo doanh nghiệp trong thẩm định.
• Joseph Benson và Jack Foie (2012) trong "Banks, brands, mergers and acquisitions" xem xét tác động của M&A đối với việc định vị và duy trì giá trị thương hiệu ngân hàng.

Về các nghiên cứu tại Việt Nam:

• Trần Ái Phương (2008) với nghiên cứu "Giải pháp thúc đẩy hoạt động mua bán và sáp nhập NH theo định hướng hình thành tập đoàn tài chính ngân hàng tại Việt Nam" sử dụng phương pháp thống kê, khảo sát thực tế nhằm đề xuất liên kết ngân hàng tạo lập tập đoàn tài chính.
• Phạm Đức Nguyện (2008) trong "Thâu tóm và sáp nhập - Giải pháp nâng cao năng lực cạnh tranh của các NHTM cổ phần Việt Nam thời kỳ hội nhập" phân tích thực trạng khối ngân hàng thương mại cổ phần giai đoạn trước năm 2008.
• Nguyễn Thị Minh Huyền (2009) trong luận án tiến sĩ "Tài chính trong sáp nhập các doanh nghiệp ở Việt Nam" hệ thống hóa lý luận tài chính về định giá, phương thức thanh toán và kế toán sáp nhập doanh nghiệp nói chung.
• Nguyễn Thị Minh Phượng (2010) với "Hoạt động mua lại và sáp nhập trong ngành NH: xu hướng trên thế giới và bài học cho Việt Nam" phân tích các bài học kinh nghiệm quốc tế áp dụng vào tái cơ cấu ngân hàng trong nước.
• Lương Thị Thanh Thủy (2010) trong "Hợp nhất và mua lại ngân hàng nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh của các ngân hàng thương mại Việt Nam" khảo sát thực tiễn M&A ngân hàng trước năm 2009.
• Phan Diên Vỹ (2013) trong luận án tiến sĩ "Sáp nhập, hợp nhất và mua bán ngân hàng thương mại cổ phần ở Việt Nam" phân tích hai giai đoạn 1990-2003 và 2004-2012, chỉ ra các vướng mắc về xử lý nợ tồn đọng và định giá tài sản vô hình.
• Nguyễn Thị Diệu Chi (2013) trong luận án "Phát triển hoạt động mua bán và sáp nhập trong lĩnh vực tài chính ngân hàng Việt Nam" ứng dụng mô hình định lượng Probit với dữ liệu của 22 tổ chức tài chính ngân hàng, xác định mối quan hệ giữa 7 biến độc lập (vốn chủ sở hữu, doanh thu, tài sản, lợi nhuận, ROE, nợ xấu, tổng dư nợ) với xác suất thực hiện M&A.
• Phạm Minh Sơn (2016) trong luận án tiến sĩ luật học "Pháp luật về mua lại và sáp nhập ngân hàng thương mại ở Việt Nam hiện nay" đánh giá thực trạng các văn bản pháp luật điều chỉnh M&A ngân hàng thương mại.
• Nguyễn Quang Minh (2016) trong luận án "Hiệu quả hoạt động kinh doanh của NHTM Việt Nam sau M&A" ứng dụng mô hình DEA và chỉ số Malmquist đo lường hiệu quả giai đoạn đến năm 2014 nhưng chỉ giới hạn mẫu ở hai ngân hàng là SHB và HDBank.

Vị trí và khoảng trống luận án lựa chọn giải quyết: Kế thừa các cơ sở lý thuyết và phương pháp từ các công trình đi trước, luận án của tác giả Vương Thị Minh Đức định vị là công trình nghiên cứu hệ thống về M&A ngân hàng thương mại tại Việt Nam. Về mặt lý luận, luận án giải quyết khoảng trống phân định ranh giới bản chất giữa M&A doanh nghiệp thông thường và M&A ngân hàng thương mại, đồng thời chuẩn hóa hệ thống 5 phương thức và quy trình 7 bước. Về mặt thực tiễn, luận án lấp đầy khoảng trống dữ liệu giai đoạn 2011-2016 bằng cách tổng hợp tất cả các thương vụ điển hình trong nước, đánh giá hiệu quả kỹ thuật qua mô hình DEA cho toàn bộ các ngân hàng thực hiện M&A giai đoạn 2010-2016 và đề xuất định hướng giải pháp đến năm 2025.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Luận án dựa trên lý luận kinh tế chính trị học của Marx về tập trung tư bản thông qua việc liên kết các tư bản cá biệt nhằm gia tăng quy mô hoạt động; kết hợp các định nghĩa chuyên ngành của David L. Scott (1999) và từ điển tài chính Investopedia về sáp nhập (Mergers - chuyển toàn bộ tài sản, chấm dứt pháp nhân cũ để thành lập hoặc chuyển giao sang một pháp nhân nhận sáp nhập) và mua lại (Acquisitions - mua tài sản hoặc cổ phần chi phối mà không thành lập pháp nhân mới).

Khung phân tích của luận án xác lập sự khác biệt căn bản giữa M&A doanh nghiệp thông thường và M&A ngân hàng thương mại qua các tiêu chí đặc thù:

Tiêu chí	M&A doanh nghiệp	M&A ngân hàng thương mại
Chủ thể	Các doanh nghiệp hoạt động sản xuất kinh doanh thông thường.	Các ngân hàng thương mại.
Đặc thù trong hoạt động	Sản xuất kinh doanh, cung cấp hàng hóa, dịch vụ thông thường.	Nhận tiền gửi, cấp tín dụng và cung ứng dịch vụ thanh toán qua tài khoản.
Đối tượng chuyển giao trong M&A	Tài sản, quyền và lợi ích hợp pháp của doanh nghiệp mục tiêu trong quan hệ cung ứng hàng hóa, dịch vụ.	Tài sản, quyền lợi người gửi tiền và quyền, nghĩa vụ của ngân hàng với các bên liên quan trong cấp tín dụng, đầu tư.
Việc duy trì hoạt động trong quá trình M&A	Các bên tham gia có thể tạm ngưng hoạt động trong quá trình thực hiện thương vụ.	Mọi hoạt động của các bên tham gia phải được diễn ra bình thường, xuyên suốt trong quá trình thực hiện thương vụ.
Khung pháp lý điều chỉnh	Luật Doanh nghiệp, Luật Cạnh tranh, Luật Đầu tư, Luật Kế toán, Luật Kiểm toán, Luật Sở hữu trí tuệ, Luật Lao động.	Được điều chỉnh đồng thời bởi hệ thống luật chung và luật chuyên ngành về ngân hàng (Luật Các tổ chức tín dụng).

Nguồn: Luận án trích dẫn, tổng hợp.

Từ đặc thù hoạt động ngân hàng, luận án xác định 5 phương thức M&A ngân hàng thương mại:

1. Chào thầu: Mua công khai cổ phiếu từ cổ đông ngân hàng mục tiêu với mức giá cao hơn thị trường, không thông qua thương lượng với ban quản trị cũ.
2. Lôi kéo các cổ đông bất mãn: Tiếp cận nhóm cổ đông bất đồng với hội đồng quản trị đương nhiệm nhằm tập hợp quyền biểu quyết, thay đổi nhân sự điều hành tại đại hội cổ đông.
3. Thương lượng tự nguyện: Ban quản trị hai ngân hàng chủ động gặp gỡ, thảo luận trên cơ sở nhận thấy lợi ích chung và tiềm năng cộng hưởng.
4. Thu gom cổ phiếu trên thị trường chứng khoán: Mua tích lũy dần cổ phiếu qua sàn giao dịch hoặc nhận chuyển nhượng từ cổ đông hiện hữu đến khi đạt tỷ lệ chi phối.
5. Mua lại tài sản: Định giá và mua trực tiếp một phần hoặc toàn bộ tài sản, mạng lưới chi nhánh, cơ sở vật chất của ngân hàng mục tiêu.

Trình tự thực hiện một thương vụ M&A ngân hàng thương mại được chuẩn hóa thành quy trình 7 bước:

• Bước 1: Đánh giá tình hình của ngân hàng (xác định mục tiêu, rà soát báo cáo tài chính, nhân sự, khách hàng, thương hiệu).
• Bước 2: Đề xuất phương án mua bán sáp nhập (Hội đồng quản trị xây dựng phương án, xin ý kiến Đại hội đồng cổ đông).
• Bước 3: Thỏa thuận hợp tác (ký kết biên bản ghi nhớ MOU, lập kế hoạch chi tiết).
• Bước 4: Định giá ngân hàng (sử dụng phương pháp P/E, phương pháp định giá theo tài sản, phương pháp chiết khấu dòng tiền DCF, phương pháp chi phí thay thế; đối với tài sản vô hình áp dụng phương pháp chi phí, phương pháp thu nhập, phương pháp so sánh).
• Bước 5: Đàm phán và ký kết hợp đồng (xác định giá chuyển nhượng, nghĩa vụ nợ, nhân sự và các điều khoản pháp lý).
• Bước 6: Thay đổi đăng ký kinh doanh (hoàn tất thủ tục pháp lý với cơ quan quản lý và đăng ký kinh doanh).
• Bước 7: Xử lý sau M&A (tích hợp hệ thống quản trị, xử lý nợ xấu tồn đọng, dung hòa văn hóa doanh nghiệp và cơ cấu lại nhân sự).

Về phương pháp nghiên cứu thực tế, tác giả kết hợp nghiên cứu định tính và định lượng:

• Phương pháp định tính: Sử dụng phương pháp duy vật biện chứng, duy vật lịch sử; phương pháp suy luận logic; phân tích tổng hợp thông tin từ báo cáo thường niên của Ngân hàng Nhà nước, báo cáo tài chính kiểm toán và bản công bố thông tin của các ngân hàng thương mại; phương pháp thống kê, so sánh chuỗi thời gian và so sánh chéo. Hoạt động điều tra khảo sát bằng bảng hỏi được thực hiện trên hai nhóm đối tượng:
  • Cán bộ nhân viên tại các ngân hàng thương mại: Phát ra 150 phiếu, thu về 143 phiếu, trong đó có 139 phiếu hợp lệ (đạt tỷ lệ 92,7%).
  • Khách hàng có thời gian giao dịch từ 3-5 năm tại các ngân hàng thương mại đã M&A: Phát ra 150 phiếu, thu về 140 phiếu, trong đó có 137 phiếu hợp lệ (đạt tỷ lệ 91,3%).
• Phương pháp định lượng: Sử dụng phương pháp phân tích bao dữ liệu DEA (Data Envelopment Analysis) phi tham số do Charnes, Cooper và Rhodes (1978) phát triển từ nền tảng của Farrell (1957) để đo lường hiệu quả kỹ thuật (Technical Efficiency - TE) của các ngân hàng thương mại thực hiện M&A giai đoạn 2010-2016. Mô hình phân tích các chỉ tiêu hiệu quả kỹ thuật cố định (crste), hiệu quả kỹ thuật biến đổi (vrste) và hiệu quả quy mô (scale) bằng phần mềm chuyên dụng DEAP 2.1 dựa trên số liệu thứ cấp trích xuất từ báo cáo tài chính của các đơn vị ra quyết định (DMU).

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Cơ sở lý luận về hoạt động mua bán và sáp nhập ngân hàng thương mại

Chương 1 tập trung xây dựng hệ thống lý luận về M&A trong lĩnh vực ngân hàng. Tác giả chỉ ra ba đặc điểm riêng có của M&A ngân hàng thương mại:

1. Tính tất yếu khách quan xuất phát từ yêu cầu gia tăng năng lực tài chính, mở rộng công nghệ và áp lực cạnh tranh hội nhập.
2. Luôn chịu sự quản lý, giám sát chặt chẽ của cơ quan quản lý nhà nước do đối tượng kinh doanh là tiền tệ - loại tài sản đặc biệt ảnh hưởng trực tiếp đến an toàn hệ thống và niềm tin công chúng.
3. Độ phức tạp cao hơn doanh nghiệp thông thường do tỷ trọng giá trị tài sản vô hình lớn và đòi hỏi xử lý khối lượng nợ xấu tồn đọng sau giao dịch.

Chương này cũng phân tích chi tiết 5 phương thức M&A, quy trình 7 bước triển khai, các kỹ thuật định giá tài sản hữu hình và vô hình, cùng tác động đa chiều của M&A đối với nền kinh tế (thanh lọc tổ chức yếu kém, tạo điều kiện thực thi chính sách tiền tệ), hệ thống ngân hàng (giảm số lượng đầu mối, hạn chế rủi ro domino) và từng ngân hàng thương mại (tăng quy mô vốn, tạo giá trị cộng hưởng hoạt động và tài chính). Phần kinh nghiệm quốc tế phân tích các bài học từ làn sóng sáp nhập ngân hàng tại Mỹ giai đoạn 2008-2016 (Bảng 1.3, Hình 1.1, Hình 1.2, Hình 1.3), quá trình cơ cấu ngân hàng tại Trung Quốc (Hình 1.4) và các thương vụ M&A điển hình tại Thái Lan (Bảng 1.4, Hình 1.5); qua đó rút ra bài học cho Việt Nam về vai trò can thiệp của ngân hàng trung ương, tính minh bạch thông tin và kiểm soát sở hữu chéo.

Chương 2: Thực trạng hoạt động mua bán và sáp nhập ngân hàng thương mại tại Việt Nam

Chương 2 phản ánh toàn diện thực trạng M&A ngân hàng thương mại tại Việt Nam giai đoạn 2011-2016 trong bối cảnh tái cơ cấu kinh tế:

• Bối cảnh hệ thống: Luận án phân tích biến động số lượng ngân hàng thương mại từ năm 2008 đến 2016 (Bảng 2.1), quy mô vốn tự có (Hình 2.1), hệ số an toàn vốn tối thiểu CAR (Hình 2.2), quy mô tổng tài sản (Hình 2.3), khả năng sinh lời qua ROA và ROE (Hình 2.4), thực trạng nợ xấu trên tổng dư nợ (Hình 2.5) và tình trạng sở hữu chéo của các tập đoàn, tổng công ty nhà nước tại các ngân hàng thương mại năm 2014 (Bảng 2.2).
• Khung pháp lý và động lực: Tác giả phân tích các quy định điều chỉnh M&A ngân hàng thương mại, chỉ ra các ưu điểm trong việc thiết lập hành lang xử lý ngân hàng yếu kém nhưng cũng làm rõ những bất cập về thủ tục, tiêu chí định giá và cơ chế giám sát.
• Phân tích các thương vụ thực tế: Luận án lập danh mục thống kê các thương vụ sáp nhập giữa các ngân hàng thương mại trong nước (Bảng 2.3), các thương vụ bán cổ phần cho nhà đầu tư chiến lược nước ngoài (Bảng 2.4) và các thương vụ tự nguyện (Bảng 2.5). Điển hình là phân tích trường hợp biến động sở hữu, khối lượng giao dịch cổ phiếu Sacombank (Bảng 2.6), kết quả kinh doanh so sánh giữa Eximbank và Sacombank (Bảng 2.7) cùng diễn biến giá cổ phiếu EIB và STB cuối năm 2011 (Hình 2.6).
• Đo lường định lượng và khảo sát thực tế: Sử dụng phần mềm DEAP 2.1 để tính toán điểm hiệu quả kỹ thuật cố định (crste), hiệu quả kỹ thuật biến đổi (vrste) và hiệu quả quy mô (scale) giai đoạn 2010-2016 của các ngân hàng thương mại thực hiện M&A được mã hóa (Bảng 2.8, Bảng 2.9). Kết hợp xử lý dữ liệu điều tra từ 139 cán bộ ngân hàng và 137 khách hàng về chất lượng sản phẩm dịch vụ sau M&A (Hình 2.7) và hạn mức chi trả bảo hiểm tiền gửi (Hình 2.8).
• Đánh giá chung: Chương 2 chỉ ra những kết quả đạt được như giảm số lượng tổ chức tín dụng yếu kém, gia tăng quy mô tài sản và mạng lưới. Đồng thời, tác giả chỉ rõ các tồn tại: một số thương vụ mang tính sáp nhập cơ học; gánh nặng xử lý nợ xấu sau sáp nhập kéo dài làm sụt giảm chỉ tiêu sinh lời; xung đột văn hóa tổ chức và sắp xếp nhân sự hậu M&A còn lúng túng; nguyên nhân do thiếu kế hoạch tích hợp dài hạn và sự thiếu đồng bộ của hệ thống văn bản pháp lý.

Chương 3: Giải pháp về hoạt động mua bán và sáp nhập ngân hàng thương mại tại Việt Nam

Trên cơ sở định hướng phát triển hệ thống ngân hàng thương mại Việt Nam đến năm 2025, nhận diện cơ hội và thách thức trong hội nhập, Chương 3 đề xuất hệ thống giải pháp và kiến nghị cụ thể:

• Nhóm giải pháp đối với các ngân hàng thương mại:
  1. Tiếp tục thúc đẩy quá trình mua bán và sáp nhập theo định hướng thị trường.
  2. Đẩy mạnh việc tự cơ cấu lại, nâng cao năng lực tài chính và quản trị rủi ro.
  3. Xây dựng kế hoạch thực hiện các thương vụ một cách chặt chẽ, cụ thể từ khâu tiền thẩm định đến hậu sáp nhập.
  4. Đa dạng hóa các phương thức M&A thay vì chỉ dựa vào thương lượng sáp nhập thông thường.
  5. Tiếp tục quyết liệt xử lý nợ xấu tồn đọng thông qua phân loại nợ và phối hợp với VAMC.
  6. Quản lý tốt quá trình hậu M&A, trọng tâm là dung hòa văn hóa doanh nghiệp, ổn định tâm lý cán bộ nhân viên, tích hợp hệ thống công nghệ thông tin và giữ chân khách hàng.
• Nhóm kiến nghị với cơ quan quản lý:
  • Kiến nghị với Chính phủ: Hoàn thiện môi trường kinh tế vĩ mô, đồng bộ hóa hệ thống pháp luật giữa Luật Doanh nghiệp, Luật Đầu tư và Luật Các tổ chức tín dụng; hoàn thiện cơ chế thị trường mua bán nợ và nâng cao hạn mức bảo hiểm tiền gửi.
  • Kiến nghị với Ngân hàng Nhà nước: Tăng cường vai trò thanh tra, giám sát an toàn vi mô và vĩ mô; xây dựng tiêu chí minh bạch trong việc phê duyệt các thương vụ M&A; chỉ đạo xử lý dứt điểm tình trạng sở hữu chéo và hỗ trợ thanh khoản kịp thời cho các ngân hàng nhận sáp nhập tổ chức yếu kém.

Kết quả và những đóng góp mới

Về mặt lý luận:

• Hệ thống hóa và biện chứng 5 phương thức M&A ngân hàng thương mại (chào thầu, lôi kéo cổ đông bất mãn, thương lượng tự nguyện, thu gom cổ phiếu trên thị trường chứng khoán, mua lại tài sản) dựa trên các nguyên lý M&A doanh nghiệp kết hợp với đặc thù tiền tệ - tín dụng.
• Xây dựng mô hình quy trình chuẩn gồm 7 bước cụ thể cho các thương vụ M&A ngân hàng thương mại, bảo đảm tính logic từ khâu tiền khả thi đến hậu M&A.
• Phân tích hệ thống nhân tố ảnh hưởng bao gồm cả nhân tố khách quan (môi trường pháp lý, kinh tế vĩ mô) và chủ quan (năng lực tài chính, văn hóa tổ chức, quản trị rủi ro).
• Xác lập khung tiêu chí phân biệt chi tiết giữa M&A doanh nghiệp thông thường và M&A ngân hàng thương mại về mặt chủ thể, đối tượng chuyển giao, tính liên tục của hoạt động và khuôn khổ pháp lý điều chỉnh.

Về mặt thực tiễn:

• Thiết lập khung đánh giá thực trạng toàn diện trên 3 phương diện: diễn biến thương vụ, phương thức triển khai và đo lường hiệu quả kinh tế giai đoạn 2011-2016.
• Đo lường định lượng hiệu quả kỹ thuật (crste, vrste, scale) giai đoạn 2010-2016 bằng phần mềm DEAP 2.1 kết hợp với kết quả khảo sát thực tế từ 139 cán bộ ngân hàng và 137 khách hàng giao dịch lâu năm, tạo nguồn dữ liệu thực nghiệm kiểm chứng chất lượng hoạt động của ngân hàng sau M&A.
• Đề xuất các nhóm giải pháp mới có tính khả thi đối với các ngân hàng thương mại: chú trọng khâu xây dựng kế hoạch chi tiết, đa dạng hóa phương thức thực hiện và quản trị tốt giai đoạn hậu M&A (xử lý nhân sự, văn hóa, nợ xấu); đồng thời đề xuất các kiến nghị chính sách cụ thể tới Chính phủ và Ngân hàng Nhà nước.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Về mặt hạn chế:

• Dữ liệu nghiên cứu thực trạng và số liệu thứ cấp được tổng hợp dừng lại ở mốc thời gian năm 2016; mô hình phân tích DEA thực hiện đo lường hiệu quả kỹ thuật trong phạm vi giai đoạn 2010-2016 phụ thuộc vào mức độ công khai, minh bạch của các báo cáo tài chính kiểm toán được công bố.
• Mẫu khảo sát điều tra xã hội học dừng lại ở mức 150 phiếu cho mỗi nhóm đối tượng (cán bộ ngân hàng và khách hàng), tập trung phản ánh ý kiến tại các đơn vị có thương vụ M&A điển hình nên chưa bao quát toàn bộ các chi nhánh trên cả nước.

Về hướng nghiên cứu tiếp:

• Luận án gợi mở việc tiếp tục theo dõi, đánh giá định lượng hiệu quả hoạt động kinh doanh dài hạn của các ngân hàng thương mại sau M&A trong giai đoạn tiếp theo đến năm 2025, khi các ngân hàng đã hoàn tất quá trình cơ cấu lại và xử lý nợ tồn đọng.
• Mở rộng phạm vi điều tra khảo sát với cỡ mẫu lớn hơn và phân tầng theo từng vùng địa lý để đánh giá sâu hơn sự hài lòng của khách hàng và biến động nguồn nhân lực hậu sáp nhập.

Giá trị tham khảo

Luận án là tài liệu tham khảo chuyên khảo hữu ích cho các nhóm đối tượng:

• Cơ quan quản lý nhà nước (Ngân hàng Nhà nước, Chính phủ): Tham khảo phần đánh giá bất cập của khung pháp lý tại Chương 2 và các kiến nghị tại Chương 3 để sửa đổi, bổ sung các thông tư, quy chế hướng dẫn về sáp nhập, hợp nhất tổ chức tín dụng, kiểm soát sở hữu chéo và tăng cường cơ chế bảo hiểm tiền gửi.
• Ban quản trị và điều hành các ngân hàng thương mại: Tham khảo quy trình 7 bước thực hiện thương vụ, 5 phương thức M&A tại Chương 1 và các giải pháp quản lý tích hợp hậu M&A (văn hóa, nhân sự, công nghệ, xử lý nợ xấu) tại Chương 3 để áp dụng vào thực tế tái cơ cấu.
• Nghiên cứu sinh, học viên cao học và giảng viên ngành Tài chính - Ngân hàng: Tham khảo phương pháp tiếp cận hỗn hợp, kỹ thuật phân tích bao dữ liệu DEA sử dụng phần mềm DEAP 2.1 để đo lường hiệu quả hoạt động ngân hàng cùng hệ thống tổng quan tài liệu phong phú trong và ngoài nước.

Nội dung đáng chú ý nhất của luận án là phần phân tích các thương vụ thực tế tại Việt Nam (Sacombank, Eximbank), bảng so sánh M&A doanh nghiệp với M&A ngân hàng thương mại và kết quả đo lường hiệu quả kỹ thuật bằng mô hình DEA giai đoạn 2010-2016.

Câu hỏi thường gặp

1. Luận án phân biệt M&A doanh nghiệp thông thường và M&A ngân hàng thương mại dựa trên những tiêu chí nào? Tác giả phân biệt dựa trên 5 tiêu chí: chủ thể tham gia (doanh nghiệp sản xuất kinh doanh thông thường so với ngân hàng thương mại); đặc thù hoạt động (cung ứng hàng hóa dịch vụ thông thường so với huy động tiền gửi, cấp tín dụng và thanh toán); đối tượng chuyển giao (tài sản thông thường so với tài sản gắn liền quyền lợi người gửi tiền và nghĩa vụ tín dụng); tính liên tục của hoạt động (doanh nghiệp có thể tạm ngưng nhưng ngân hàng bắt buộc phải duy trì hoạt động bình thường, thông suốt); khung pháp lý điều chỉnh (luật chung đối với doanh nghiệp so với sự kết hợp giữa luật chung và luật chuyên ngành ngân hàng).

2. Tác giả xác định những phương thức mua bán và sáp nhập nào dành cho các ngân hàng thương mại? Luận án chỉ ra 5 phương thức: (1) Chào thầu; (2) Lôi kéo các cổ đông bất mãn (thông qua ủy quyền hành động); (3) Thương lượng tự nguyện giữa ban điều hành và hội đồng quản trị; (4) Thu gom cổ phiếu trên thị trường chứng khoán; (5) Mua lại tài sản.

3. Quy trình thực hiện một thương vụ M&A ngân hàng thương mại được tác giả xây dựng gồm những bước nào? Quy trình gồm 7 bước: Bước 1: Đánh giá tình hình của ngân hàng; Bước 2: Đề xuất phương án mua bán sáp nhập; Bước 3: Thỏa thuận hợp tác; Bước 4: Định giá ngân hàng (gồm tài sản hữu hình và vô hình); Bước 5: Đàm phán và ký kết hợp đồng; Bước 6: Thay đổi đăng ký kinh doanh; Bước 7: Xử lý sau M&A.

4. Luận án sử dụng công cụ định lượng nào để đo lường hiệu quả của các ngân hàng thương mại thực hiện M&A? Luận án sử dụng phương pháp phân tích bao dữ liệu DEA (Data Envelopment Analysis) phi tham số với sự hỗ trợ của phần mềm DEAP 2.1 để tính toán các chỉ số hiệu quả kỹ thuật cố định (crste), hiệu quả kỹ thuật biến đổi (vrste) và hiệu quả quy mô (scale) giai đoạn 2010-2016 của các ngân hàng thực hiện M&A.

5. Hoạt động điều tra khảo sát thực tế trong luận án đạt cỡ mẫu và tỷ lệ hợp lệ như thế nào? Cuộc điều tra khảo sát phát ra 150 phiếu cho mỗi nhóm: nhóm cán bộ ngân hàng thu về 143 phiếu, trong đó 139 phiếu hợp lệ (chiếm tỷ lệ 92,7%); nhóm khách hàng có thời gian giao dịch từ 3-5 năm thu về 140 phiếu, trong đó 137 phiếu hợp lệ (chiếm tỷ lệ 91,3%).

Kết luận

Luận án tiến sĩ kinh tế của tác giả Vương Thị Minh Đức là công trình nghiên cứu toàn diện về hoạt động mua bán và sáp nhập ngân hàng thương mại tại Việt Nam trong bối cảnh tái cơ cấu giai đoạn 2011-2016. Bằng việc kết hợp phương pháp nghiên cứu định tính và định lượng qua mô hình DEA (phần mềm DEAP 2.1) cùng điều tra khảo sát thực tế, luận án đã làm rõ cơ sở lý luận, hệ thống hóa 5 phương thức và 7 bước quy trình M&A ngân hàng. Trên cơ sở phân tích khách quan các thành công và hạn chế về xử lý nợ xấu, nhân sự hậu sáp nhập, luận án đã đề xuất hệ thống giải pháp thực tiễn có tầm nhìn đến năm 2025 cho các ngân hàng thương mại và các kiến nghị điều hành vĩ mô đối với Chính phủ và Ngân hàng Nhà nước.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1. 82 CHƯƠNG 2: THỤC TRẠNG HOẠT ĐỌNG MUA BÁN VÀ SÁP NHẬP NGẦN HÀNG THƯƠNG MẠI TẠI VIỆT NAM. BỐI CẢNH HỆ THỐNG NGẢN HÀNG THƯƠNG MẠI VIỆT NAM TRONG QUÁ TRÌNH MƯA BÁN VÀ SÁP NHẬP. Số lượng ngân hàng.

về quy mô vốn. về quy mô tài sản. về năng lực quản trị. Khả năng sinh lời.

về tình hình thanh khoản. về tình hình nợ xấu. ĐỘNG Lực THỰC HIỆN MUA BÁN VÀ SÁP NHẬP NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI Ở VIỆT NAM. KHUNG PHÁP LÝ ĐỐI VỚI HOẠT ĐỘNG MUA BÁN VÀ SÁP NHẬP NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI Ở VIỆT NAM.

Các văn bản pháp lý liên quan đến hoạt động mua bán và sáp nhập ngân hàng thưong mại. Những ưu điểm và bất cập của hệ thống các văn bản pháp luật liên quan hoạt động mua bán - sáp nhập các NHTM ở Việt Nam. CÁC PHƯƠNG THỨC THựC HIỆN MUA BÁN VÀ SÁP NHẬP NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI.Các thương vụ mua bán và sáp nhập ngân hàng thương mại từ 2011 đên 2016107 2. Các phương thức mua bán và sáp nhập ngân hàng thương mại tại Việt Naml 11 2.

Đo lường hiệu quả các thương vụ mua bán và sáp nhập ngân hàng thương mại nổi bật tại Việt Nam. ĐÁNH GIÁ HOẠT ĐỘNG MUA BÁN VÀ SÁP NHẬP NGÂN HẢNG THƯƠNG MẠI TẠI VIỆT NAM. Những kết quả đạt được. Những tồn tại.

Nguyên nhân của những tồn tại. 136 KÉT LUẬN CHƯƠNG 2.148 CHƯƠNG 3: GIẢI PHÁP VỀ HOẠT ĐỘNG MƯA BÁN VÀ SÁP NHẬP NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI TẠI VIỆT NAM. ĐỊNH HƯỚNG VỀ HOẠT DỘNG MUA BÁN VÀ SÁP NHẬP NGẦN HÀNG THƯƠNG MẠI TẠI VIỆT NAM. Định hướng phát triển hệ thống ngân hàng thương mại Việt Nam đến năm 2025.

Những cơ hội và thách thức đối với các ngân hàng thương mại tại Việt Nam trong thời gian tới. Định hướng về hoạt động mua bán và sáp nhập ngân hàng thương mại. GIẢI PHÁP VỀ HOẠT ĐỘNG MUA BÁN VÀ SÁP NHẬP NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI TẠI VIỆT NAM. Các ngân hàng thương mại tiếp tục thúc đẩy quá trình mua bán và sáp nhập 157 3.

Ngân hàng thương mại đẩy mạnh việc tự cơ cấu lại, nâng cao năng lực hoạt động. Xây dựng kế hoạch các thương vụ một cách chặt chẽ, cụ thể. Đa dạng hóa phương thức mua bán sáp nhập. Tiếp tục xử lý nợ xấu.

Quản lý tốt hậu mua bán và sáp nhập. Kiến nghị với Chính phủ. Kiến nghị với Ngân hàng nhà nước. 180 KÉT LUẬN CHƯƠNG 3.

186 DANH MỤC CHỮ CÁI VIÉT TÁT Từ viết tắt Tên đầy đủ bằng Tiếng Việt Tên đầy đủ bằng Tiếng Anh ASEAN Hiệp hội các quốc gia Đông Nam A Association of Southeast Asian Nations CN Chi nhánh Branch BHTG Bảo hiểm tiền gửi Deposit insurance DN Doanh nghiệp Enterprises FED Cục dự trữ liên bang Mỹ Federal Reserve System GDP Tổng sản phẩm quốc nội Gross Domestic Product IMF Quỳ tiền tệ quốc tế International Monetary Fund KH Khách hàng Customers NH Ngân hàng Banks NHNN Ngân hàng nhà nước The State bank of Vietnam NHTM Ngân hàng thương mại Commercial banks NHTM Ngân hàng thương mại nhà nước State owned commercial banks NHTM CP Ngân hàng thương mại cố phẩn Joint stock commercial banks NHTW Ngân hàng trung ương Central Bank ROA Tỷ suất sinh lời trên tổng tài sản Return On Assets ROE Tỷ suất sinh lời trên vốn chủ sở Return On Equity VAMC Công ty quản lý tài sản Vietnam Asset Management Company VNĐ Việt Nam đồng Vietnamese dong UBGSTCQG ủy ban giám sát tài chính quốc gia National financial supervision commission USD Đôla Mỹ United State dollar TD Tín dụng Credit TCTD Tổ chức tín dụng Credit institutions WB Ngân hàng thế giới World Bank WTO Tổ chức thương mại thế giới World Trade Bank DANH MỤC BẢNG Bảng 1.1: Các chủ thể tham gia quá trình mua bán và sáp nhập.2: Phân biệt hoạt động M&A doanh nghiệp và M&A NHTM.