Nghiên Cứu Thị Trường Ngoại Tệ Liên Ngân Hàng Việt Nam Trong Bối Cảnh Hội Nhập Quốc Tế

Khám phá luận văn thạc sĩ về thị trường ngoại tệ liên ngân hàng Việt Nam trong bối cảnh hội nhập quốc tế và những thách thức hiện tại.

• Tác giả: Nguyễn Thị Khuyên
• Người hướng dẫn: PGS. Trịnh Thị Mai Hoa
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Kinh tế
• Đề tài: Thị Trường Ngoại Tệ Liên Ngân Hàng Việt Nam Trong Quá Trình Hội Nhập Quốc Tế
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2006
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ THỊ TRƯỜNG NGOẠI TỆ LIÊN NGÂN HÀNG
• 1.1. Khái niệm thị trường ngoại tệ liên ngân hàng
• 1.1.1. Ngoại hối và thị trường ngoại hối
• 1.1.2. Thị trường ngoại tệ liên ngân hàng
• 1.1.3. Khái niệm TTNTLNH
• 1.1.4. Đặc điểm TTNTLNH
• 1.1.5. Hoạt động của TTNTLNH
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG HOẠT ĐỘNG CỦA THỊ TRƯỜNG NGOẠI TỆ LIÊN NGÂN HÀNG VIỆT NAM
• 3. CHƯƠNG 3: MỘT SỐ GIẢI PHÁP NHẰM HOÀN THIỆN TTNTLNH VIỆT NAM TRONG QUÁ TRÌNH HỘI NHẬP QUỐC TẾ

Tóm tắt

I. Khái niệm thị trường ngoại tệ liên ngân hàng

Thị trường ngoại tệ liên ngân hàng (TTNTLNH) là một bộ phận quan trọng trong hệ thống tài chính của Việt Nam, nơi diễn ra các giao dịch mua bán ngoại tệ giữa các tổ chức tín dụng. Theo quy định của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, TTNTLNH được tổ chức và điều hành nhằm tạo ra một môi trường giao dịch có tổ chức giữa các thành viên. Sự ra đời của TTNTLNH vào năm 1994 đã đánh dấu một bước tiến quan trọng trong việc quản lý ngoại hối và thực hiện chính sách tiền tệ của quốc gia. TTNTLNH không chỉ giúp các ngân hàng thương mại điều hòa nguồn vốn mà còn tạo điều kiện cho việc thực hiện các giao dịch ngoại tệ một cách hiệu quả. Đặc điểm nổi bật của TTNTLNH là tính chất ngắn hạn, nơi các ngân hàng có thể vay mượn vốn ngoại tệ để đáp ứng nhu cầu thanh toán và đầu tư. Sự phát triển của TTNTLNH còn phụ thuộc vào các yếu tố như chính sách tiền tệ, lãi suất và tỷ giá hối đoái.

1.1 Đặc điểm của thị trường ngoại tệ liên ngân hàng

TTNTLNH có những đặc điểm riêng biệt, bao gồm tính chất không có địa điểm cụ thể và hoạt động liên tục 24/7. Các giao dịch chủ yếu diễn ra qua các phương tiện truyền thông hiện đại như điện thoại và hệ thống máy tính. Điều này cho phép các ngân hàng thực hiện giao dịch một cách nhanh chóng và hiệu quả. Hơn nữa, TTNTLNH còn chịu sự quản lý chặt chẽ của Ngân hàng Nhà nước, đảm bảo tính minh bạch và an toàn trong các giao dịch. Sự phát triển của TTNTLNH không chỉ giúp ổn định tỷ giá mà còn tạo điều kiện cho các ngân hàng thương mại tối ưu hóa hoạt động kinh doanh của mình. Theo đó, TTNTLNH đóng vai trò quan trọng trong việc điều tiết dòng vốn và thực hiện chính sách tiền tệ quốc gia.

II. Thực trạng hoạt động của thị trường ngoại tệ liên ngân hàng Việt Nam

Thực trạng hoạt động của TTNTLNH Việt Nam trong những năm qua đã có những bước tiến đáng kể. Tuy nhiên, thị trường vẫn còn tồn tại nhiều hạn chế. Số lượng thành viên tham gia và khối lượng giao dịch còn nhỏ, tỷ trọng giao dịch trên TTNTLNH chưa cao, điều này dẫn đến việc thị trường chưa có vai trò chủ đạo trong tổng thể thị trường ngoại hối. Ngân hàng Nhà nước đã thực hiện nhiều biện pháp can thiệp để ổn định tỷ giá và hỗ trợ các ngân hàng trong việc cân đối ngoại tệ. Tuy nhiên, sự thiếu kinh nghiệm và cơ chế hoạt động chưa hoàn thiện đã khiến TTNTLNH gặp khó khăn trong việc thực hiện chính sách tiền tệ. Đặc biệt, trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế, các ngân hàng Việt Nam phải đối mặt với sự cạnh tranh gay gắt từ các ngân hàng đa quốc gia. Điều này đặt ra thách thức lớn cho việc điều hành chính sách tiền tệ và tỷ giá của Việt Nam.

2.1 Những thành công và hạn chế của thị trường

TTNTLNH đã góp phần quan trọng trong việc điều tiết dòng vốn và thực hiện chính sách tiền tệ của Ngân hàng Nhà nước. Tuy nhiên, thị trường vẫn còn nhiều hạn chế như số lượng giao dịch thấp và thiếu sự tham gia của các ngân hàng lớn. Điều này ảnh hưởng đến khả năng cạnh tranh và sự phát triển bền vững của TTNTLNH. Hơn nữa, sự phát triển của TTNTLNH còn phụ thuộc vào các yếu tố bên ngoài như tình hình kinh tế thế giới và chính sách tiền tệ của các quốc gia khác. Để nâng cao hiệu quả hoạt động của TTNTLNH, cần có những giải pháp đồng bộ nhằm hoàn thiện cơ chế hoạt động và tăng cường sự tham gia của các thành viên.

III. Một số giải pháp nhằm hoàn thiện TTNTLNH Việt Nam trong quá trình hội nhập quốc tế

Để hoàn thiện TTNTLNH trong bối cảnh hội nhập quốc tế, cần thực hiện một số giải pháp quan trọng. Đầu tiên, cần nâng cao năng lực quản lý và điều hành của Ngân hàng Nhà nước, đảm bảo tính minh bạch và hiệu quả trong các giao dịch. Thứ hai, cần khuyến khích sự tham gia của các ngân hàng thương mại và tổ chức tín dụng vào TTNTLNH, tạo điều kiện cho họ tiếp cận nguồn vốn ngoại tệ một cách dễ dàng hơn. Thứ ba, cần cải thiện cơ chế điều tiết tỷ giá và lãi suất, nhằm tạo ra một môi trường giao dịch ổn định và hấp dẫn cho các nhà đầu tư. Cuối cùng, cần tăng cường hợp tác quốc tế trong lĩnh vực tài chính ngân hàng, nhằm học hỏi kinh nghiệm và áp dụng các mô hình thành công từ các quốc gia khác.

3.1 Đề xuất giải pháp nâng cao hiệu quả hoạt động

Các giải pháp nâng cao hiệu quả hoạt động của TTNTLNH cần được thực hiện đồng bộ và có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan chức năng. Cần xây dựng một khung pháp lý rõ ràng và minh bạch để tạo điều kiện cho các ngân hàng tham gia vào TTNTLNH. Đồng thời, cần tăng cường đào tạo và nâng cao năng lực cho đội ngũ cán bộ làm việc trong lĩnh vực tài chính ngân hàng, nhằm đáp ứng tốt hơn yêu cầu của thị trường. Việc áp dụng công nghệ thông tin trong quản lý và điều hành TTNTLNH cũng cần được chú trọng, nhằm nâng cao tính hiệu quả và giảm thiểu rủi ro trong các giao dịch.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Thị trường ngoại tệ liên ngân hàng (TTNTLNH) Việt Nam được thành lập từ năm 1994, đóng vai trò quan trọng trong việc điều tiết cung cầu ngoại tệ, hỗ trợ hoạt động của các tổ chức tín dụng và thực thi chính sách tiền tệ của Ngân hàng Nhà nước (NHNN). Trong bối cảnh Việt Nam hội nhập kinh tế quốc tế sâu rộng, TTNTLNH trở thành kênh trung gian quan trọng giúp các ngân hàng thương mại cân đối ngoại tệ, đồng thời góp phần ổn định tỷ giá và thúc đẩy hoạt động xuất nhập khẩu. Tuy nhiên, thị trường này vẫn còn non trẻ với số lượng thành viên và khối lượng giao dịch còn hạn chế, tỷ trọng giao dịch trên TTNTLNH so với tổng thị trường ngoại hối chỉ khoảng 14% và chưa phát huy vai trò chủ đạo.

Mục tiêu nghiên cứu nhằm đánh giá thực trạng hoạt động của TTNTLNH Việt Nam từ khi thành lập đến năm 2005, phân tích vai trò của NHNN trong điều hành thị trường, đồng thời đề xuất các giải pháp hoàn thiện TTNTLNH trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào giai đoạn 1994-2005, với dữ liệu thu thập từ các báo cáo của NHNN và các tổ chức tín dụng tham gia thị trường. Nghiên cứu có ý nghĩa thiết thực trong việc nâng cao hiệu quả hoạt động của TTNTLNH, góp phần ổn định thị trường ngoại hối và hỗ trợ chính sách tiền tệ quốc gia.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng các lý thuyết và mô hình kinh tế tài chính liên quan đến thị trường ngoại hối và thị trường liên ngân hàng, bao gồm:

• Lý thuyết thị trường ngoại hối: Giải thích cơ chế hình thành tỷ giá hối đoái dựa trên cung cầu ngoại tệ, vai trò của các giao dịch giao ngay, kỳ hạn, hoán đổi và quyền lựa chọn tiền tệ trong điều tiết thị trường.
• Mô hình thị trường liên ngân hàng: Phân tích quan hệ vay mượn ngắn hạn giữa các tổ chức tín dụng, vai trò của thị trường liên ngân hàng trong cân bằng vốn nội tệ và ngoại tệ.
• Khái niệm và đặc điểm TTNTLNH: Thị trường vốn ngắn hạn, có tổ chức dưới sự quản lý của NHNN, hoạt động không tập trung địa lý, sử dụng các phương tiện truyền tin hiện đại để giao dịch 24/24 giờ.
• Vai trò của NHNN trong điều hành chính sách tiền tệ: Can thiệp thị trường ngoại hối thông qua mua bán ngoại tệ nhằm ổn định tỷ giá và điều tiết cung tiền trong nền kinh tế.

Các khái niệm chính được sử dụng gồm: ngoại hối, thị trường ngoại hối, TTNTLNH, giao dịch giao ngay (spot), giao dịch kỳ hạn (forward), giao dịch hoán đổi (swap), giao dịch quyền lựa chọn (option), tỷ giá hối đoái, và vai trò điều tiết của NHNN.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp tổng hợp, kết hợp giữa lý luận và thực tiễn, bao gồm:

• Phân tích định lượng: Thu thập số liệu về doanh số giao dịch, số lượng thành viên, tỷ trọng giao dịch trên TTNTLNH từ năm 1994 đến 2005, dựa trên báo cáo của NHNN và các tổ chức tín dụng.
• Phân tích định tính: Đánh giá thực trạng hoạt động, vai trò của các chủ thể tham gia, cơ chế điều hành và các chính sách liên quan đến TTNTLNH.
• So sánh và đối chiếu: So sánh tỷ trọng giao dịch TTNTLNH với thị trường ngoại hối tổng thể trong nước và với các thị trường phát triển trên thế giới để làm rõ mức độ phát triển và hạn chế.
• Sử dụng sơ đồ, bảng biểu: Minh họa các số liệu về doanh số giao dịch, cơ cấu thành viên, tỷ trọng giao dịch qua các năm nhằm tăng tính trực quan và thuyết phục cho luận văn.

Cỡ mẫu nghiên cứu bao gồm toàn bộ các tổ chức tín dụng tham gia TTNTLNH trong giai đoạn nghiên cứu, với phương pháp chọn mẫu toàn diện nhằm đảm bảo tính đại diện và đầy đủ. Phương pháp phân tích chủ yếu là phân tích mô tả, so sánh và đánh giá chính sách.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Số lượng thành viên và doanh số giao dịch tăng trưởng ổn định: Từ 24 thành viên năm 1994, số lượng thành viên TTNTLNH tăng lên 72 vào năm 2005. Doanh số giao dịch năm 2005 đạt 2.695 triệu USD, tăng gần 20% so với năm 2004 và tăng 43% so với năm 2003, cho thấy sự phát triển tích cực của thị trường.

2. Tỷ trọng giao dịch trên TTNTLNH còn thấp so với thị trường ngoại hối tổng thể: Tỷ trọng giao dịch giao ngay trên TTNTLNH chỉ chiếm khoảng 14% tổng doanh số giao dịch giao ngay của thị trường ngoại hối Việt Nam, trong khi ở các nước phát triển tỷ trọng này lên tới 85%. Năm 2005, tỷ trọng này đạt 17,5%, phản ánh sự phát triển nhưng vẫn còn hạn chế.

3. Giao dịch kỳ hạn chưa phát triển mạnh: Doanh số giao dịch kỳ hạn chỉ chiếm khoảng 7% tổng doanh số mua bán ngoại tệ năm 2005, với tỷ trọng bán kỳ hạn luôn chiếm trên 80%, cho thấy các ngân hàng chủ yếu mua kỳ hạn để bán lại cho doanh nghiệp, dẫn đến rủi ro tỷ giá cho các ngân hàng.

4. Nghiệp vụ hoán đổi ngoại tệ (swap) được áp dụng nhưng chưa phổ biến: Nghiệp vụ swap giúp các ngân hàng cân đối vốn khả dụng bằng VNĐ và ngoại tệ, tuy nhiên doanh số giao dịch swap giảm dần từ năm 2002 và gần như không được sử dụng nhiều trong những năm sau do thủ tục phức tạp và điểm kỳ hạn chưa sát với diễn biến thị trường.

Thảo luận kết quả

Sự tăng trưởng về số lượng thành viên và doanh số giao dịch phản ánh sự mở rộng và phát triển của TTNTLNH trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế. Tuy nhiên, tỷ trọng giao dịch trên TTNTLNH so với thị trường ngoại hối tổng thể còn thấp cho thấy thị trường này chưa phát huy hết vai trò điều tiết vốn ngoại tệ trong nền kinh tế. Nguyên nhân chính là do các ngân hàng thương mại Việt Nam chủ yếu hoạt động theo hướng “tự cung tự cấp”, sử dụng ngoại tệ thu được từ khách hàng để phục vụ nhu cầu nội bộ, hạn chế giao dịch trên TTNTLNH.

Giao dịch kỳ hạn chưa phát triển mạnh do tỷ giá VNĐ/USD biến động một chiều và mất cân bằng cung cầu ngoại tệ, khiến doanh nghiệp chỉ muốn mua kỳ hạn mà không bán, tạo ra rủi ro cho các ngân hàng. Nghiệp vụ swap tuy có tác dụng tích cực trong điều tiết vốn khả dụng nhưng bị hạn chế bởi thủ tục và chính sách chưa linh hoạt, chưa đáp ứng kịp thời nhu cầu kinh doanh hàng ngày của các ngân hàng.

So sánh với các nghiên cứu quốc tế, tỷ trọng giao dịch trên TTNTLNH Việt Nam còn thấp hơn nhiều so với các thị trường phát triển, cho thấy cần thiết phải hoàn thiện cơ chế hoạt động, nâng cao tính thanh khoản và mở rộng phạm vi giao dịch. Việc sử dụng biểu đồ tăng trưởng số lượng thành viên và doanh số giao dịch qua các năm sẽ minh họa rõ nét xu hướng phát triển của TTNTLNH, trong khi bảng so sánh tỷ trọng giao dịch giúp làm nổi bật khoảng cách với các thị trường tiên tiến.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Hoàn thiện cơ chế pháp lý và chính sách quản lý TTNTLNH: NHNN cần xây dựng và ban hành các quy định rõ ràng, đồng bộ về hoạt động giao dịch ngoại tệ liên ngân hàng, đặc biệt là các nghiệp vụ kỳ hạn và hoán đổi, nhằm tạo điều kiện thuận lợi cho các thành viên tham gia. Thời gian thực hiện: 1-2 năm; Chủ thể: NHNN.

2. Tăng cường đào tạo và nâng cao năng lực cho cán bộ giao dịch ngoại tệ: Đào tạo chuyên sâu về nghiệp vụ kinh doanh ngoại tệ, quản lý rủi ro tỷ giá cho các giao dịch viên tại các tổ chức tín dụng để nâng cao hiệu quả giao dịch trên TTNTLNH. Thời gian: liên tục; Chủ thể: NHNN phối hợp với các ngân hàng thương mại.

3. Phát triển và đa dạng hóa các công cụ tài chính trên TTNTLNH: Khuyến khích sử dụng rộng rãi các nghiệp vụ quyền lựa chọn (option), hoán đổi (swap) và giao dịch kỳ hạn (forward) để giúp các ngân hàng và doanh nghiệp phòng ngừa rủi ro tỷ giá, nâng cao tính thanh khoản và hiệu quả thị trường. Thời gian: 2-3 năm; Chủ thể: NHNN, các ngân hàng thương mại.

4. Nâng cấp hệ thống công nghệ thông tin và phương tiện giao dịch: Đầu tư hệ thống giao dịch điện tử hiện đại, an toàn, kết nối liên tục giữa các thành viên TTNTLNH nhằm tăng tốc độ và độ chính xác của các giao dịch, giảm thiểu rủi ro và chi phí giao dịch. Thời gian: 1-2 năm; Chủ thể: NHNN, các tổ chức tín dụng.

5. Tăng cường vai trò điều tiết và can thiệp thị trường của NHNN: NHNN cần chủ động hơn trong việc sử dụng các công cụ chính sách tiền tệ và ngoại hối để ổn định tỷ giá, điều tiết cung cầu ngoại tệ trên TTNTLNH, đồng thời minh bạch thông tin để tạo niềm tin cho các thành viên. Thời gian: liên tục; Chủ thể: NHNN.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Ngân hàng Nhà nước Việt Nam: Để tham khảo các phân tích về vai trò điều hành, chính sách quản lý TTNTLNH, từ đó hoàn thiện cơ chế điều tiết thị trường ngoại hối phù hợp với bối cảnh hội nhập.

2. Các ngân hàng thương mại và tổ chức tín dụng: Nắm bắt thực trạng hoạt động TTNTLNH, hiểu rõ các nghiệp vụ ngoại tệ, từ đó nâng cao hiệu quả kinh doanh ngoại hối và quản lý rủi ro tỷ giá.

3. Các nhà nghiên cứu và sinh viên ngành tài chính ngân hàng: Cung cấp kiến thức chuyên sâu về thị trường ngoại tệ liên ngân hàng, các công cụ tài chính và chính sách tiền tệ liên quan, phục vụ cho nghiên cứu và học tập.

4. Doanh nghiệp xuất nhập khẩu và các tổ chức kinh tế: Hiểu rõ cơ chế hoạt động của TTNTLNH để sử dụng hiệu quả các công cụ phòng ngừa rủi ro tỷ giá, tối ưu hóa hoạt động thanh toán quốc tế.

Câu hỏi thường gặp

1. TTNTLNH là gì và vai trò của nó trong nền kinh tế Việt Nam?
   TTNTLNH là thị trường mua bán ngoại tệ có tổ chức giữa các tổ chức tín dụng do NHNN quản lý và điều hành. Vai trò chính là điều tiết cung cầu ngoại tệ, hỗ trợ các ngân hàng cân đối vốn ngoại tệ, góp phần ổn định tỷ giá và thực hiện chính sách tiền tệ quốc gia.

2. Tại sao tỷ trọng giao dịch trên TTNTLNH Việt Nam còn thấp so với các nước phát triển?
   Nguyên nhân chính là các ngân hàng thương mại Việt Nam chủ yếu hoạt động theo hướng tự cung tự cấp, sử dụng ngoại tệ thu được từ khách hàng để phục vụ nhu cầu nội bộ, hạn chế giao dịch trên TTNTLNH. Ngoài ra, thị trường còn non trẻ, thiếu công cụ tài chính đa dạng và hệ thống giao dịch chưa hoàn thiện.

3. Các nghiệp vụ chính trên TTNTLNH gồm những gì?
   Bao gồm giao dịch hối đoái giao ngay (spot), giao dịch có kỳ hạn (forward), giao dịch hoán đổi ngoại tệ (swap) và giao dịch quyền lựa chọn tiền tệ (option). Mỗi nghiệp vụ có vai trò khác nhau trong việc điều tiết vốn và phòng ngừa rủi ro tỷ giá.

4. NHNN can thiệp thị trường ngoại hối như thế nào?
   NHNN tham gia TTNTLNH với tư cách người mua, người bán cuối cùng, thực hiện các biện pháp can thiệp khi cần thiết bằng cách mua hoặc bán ngoại tệ để ổn định tỷ giá, điều tiết cung tiền và duy trì trật tự thị trường.

5. Làm thế nào để phát triển TTNTLNH hiệu quả hơn trong tương lai?
   Cần hoàn thiện cơ chế pháp lý, đa dạng hóa công cụ tài chính, nâng cấp hệ thống công nghệ giao dịch, đào tạo nhân lực chuyên môn và tăng cường vai trò điều tiết của NHNN nhằm nâng cao tính thanh khoản và hiệu quả hoạt động của TTNTLNH.

Kết luận

• TTNTLNH Việt Nam đã phát triển ổn định về số lượng thành viên và doanh số giao dịch từ năm 1994 đến 2005, đóng vai trò quan trọng trong điều tiết ngoại tệ và hỗ trợ chính sách tiền tệ.
• Tỷ trọng giao dịch trên TTNTLNH so với thị trường ngoại hối tổng thể còn thấp, phản ánh sự phát triển sơ khai và hạn chế trong hoạt động của thị trường.
• Các nghiệp vụ kỳ hạn và hoán đổi chưa được sử dụng rộng rãi do cơ chế và chính sách chưa hoàn thiện, gây rủi ro cho các ngân hàng và hạn chế tính thanh khoản.
• Đề xuất các giải pháp đồng bộ về chính sách, công nghệ, đào tạo và vai trò điều tiết của NHNN nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động TTNTLNH trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế.
• Tiếp tục nghiên cứu mở rộng phạm vi và cập nhật số liệu mới để theo dõi sự phát triển của TTNTLNH, đồng thời hỗ trợ hoạch định chính sách phù hợp trong tương lai.

Để góp phần phát triển TTNTLNH hiệu quả, các tổ chức tín dụng và NHNN cần phối hợp chặt chẽ, áp dụng các giải pháp đề xuất và tăng cường ứng dụng công nghệ hiện đại. Độc giả quan tâm có thể tham khảo luận văn để hiểu sâu hơn về thị trường ngoại tệ liên ngân hàng Việt Nam và các chính sách điều hành liên quan.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ THỊ TRƯỜNG NGOẠI TỆ LIÊN NGÂN HÀNG 1. Khái niệm thị trường ngoại tệ liên ngân hàng 1. Ngoại hối và thị trường ngoại hối Theo thông lệ quốc tế, ngoại hối bao gồm các phương tiện tiền tệ được sử dụng trong thanh toán quốc tế. Đối với một quốc gia, ngoại hối bao gồm: Ngoại tệ: Là đồng tiền nước ngoài bao gồm cả đồng tiền chung của các nước khác và quyền rút vốn đặc biệt SDR.

Ngoại tệ có thể là tiền xu, tiền giấy, tiền trên tài khoản, séc du lịch, tiền điện tử và các phương tiện khác được xem như tiền; Các giấy tờ có giá ghi bằng ngoại tệ như: séc thương mại, chấp phiếu ngân hàng, kỳ phiếu, hối phiếu, trái phiếu, cổ phiếu và các giấy tờ có giá khác; Vàng tiêu chuẩn quốc tế: đây là vàng được sử dụng với vai trò là tiền trong thanh toán quốc tế; Đồng tiền quốc gia do người không cư trú nắm giữ [12-15]. Ở Việt nam, theo Nghị định số 63/1998/NĐ-CP ngày 17/8/1998 của Chính phủ, ngoại hối là: Tiền nước ngoài như: tiền giấy, tiền kim loại; Công cụ thanh toán bằng tiền nước ngoài như: séc, thẻ thanh toán, hối phiếu, chứng chỉ tiền gửi ngân hàng, chứng chỉ tiền gửi bưu điện và các công cụ thanh toán khác; Các loại giấy tờ có giá bằng tiền nước ngoài như: trái phiếu Chính phủ, trái phiếu công ty, kỳ phiếu, cổ phiếu và các loại giấy tờ có giá khác; Quyền rút vốn đặc biệt, đồng tiền chung Châu Âu, các đồng tiền chung khác dùng trong thanh toán quốc tế và khu vực; Vàng tiêu chuẩn quốc tế; Đồng tiền đang lưu hành của Việt nam trong trường hợp chuyển vào và chuyển ra khỏi lãnh thổ Việt nam hoặc được sử dụng làm công cụ trong thanh toán quốc tế. Thị trường ngoại hối là nơi mà ở đó xảy ra việc mua và bán, trao đổi ngoại hối, trong đó chủ yếu là trao đổi, mua bán ngoại tệ và các phương tiện z 9 thanh toán quốc tế. Trên thị trường ngoại hối giá trị tương đối của các đồng tiền quốc gia được xác lập.

Quá trình phát triển thị trường ngoại hối đã hình thành hai hệ thống được tổ chức khác nhau: Hệ thống Anh- Mỹ và hệ thống các nước Âu lục địa. + Theo hệ thống Anh-Mỹ, thị trường ngoại hối có tính chất biểu tượng, chỉ giao dịch ngoại hối thường xuyên giữa một số ngân hàng và các nhà môi giới qua các phương tiện thông tin hiện đại, tức loại thị trường không qua quầy (over the counter - OTC). Thị trường ngoại hối thực chất không phải là một địa điểm cụ thể, không phải là một văn phòng nơi các nhà kinh doanh ngoại tệ gặp nhau, mà thực ra nó là một mạng lưới thông tin liên lạc liên ngân hàng nối mạng điện tử với nhau, liên kết những người mua bán ngoại tệ trực tiếp với nhau hoặc thông qua người môi giới ngoại hối. + Theo hệ thống các nước Châu Âu lục địa (không gồm nước Anh), thị trường ngoại hối có địa điểm nhất định, hàng ngày những người mua bán ngoại hối có thể tới đó để giao dịch và ký kết hợp đồng, nhưng giao dịch được thực hiện chủ yếu qua điện thoại, telex, fax và hệ thống Reuters.

Thị trường ngoại tệ liên ngân hàng Thị trường liên ngân hàng (Interbank Market) là một bộ phận của thị trường tiền tệ mà ở đó các TCTD vay, gửi vốn lẫn nhau. Nói cách khác, thi trường liên ngân hàng là thị trường biểu hiện mối quan hệ vay và cho vay ngắn hạn giữa các ngân hàng; Là thị trường tín dụng giữa các TCTD, NHTW, các nhà môi giới, mà một bên là ngân hàng bị thiếu vốn do cần bổ sung vốn khả dụng tạm thời bị thâm hụt với một bên là các ngân hàng có vốn dư thừa cần cho vay với yêu cầu là an toàn và có lãi. Căn cứ vào đồng tiền giao dịch trên thị trường mà phân chia thành thị trường nội tệ liên ngân hàng và thị trường ngoại tệ liên ngân hàng. Hai thị trường này có mối quan hệ mật thiết với nhau, đều thực hiện trao đổi vốn z 10 ngắn hạn giữa các ngân hàng.

Các chủ thể tham gia hai thị trường này đều nhằm mục đích tìm kiếm các nguồn vốn ngắn hạn bổ sung vốn khả dụng tạm thời thiếu hụt trong kinh doanh, hoặc tìm nơi điều chỉnh vốn dư thừa ngắn hạn mang lại thu nhập với chi phí thấp. Trong hoạt động kinh doanh, một ngân hàng tại một thời điểm có thể thừa vốn ngoại tệ nhưng lại thiếu vốn nội tệ và ngược lại, có thể thiếu vốn ngoại tệ và thừa vốn nội tệ. Điều này đã dẫn đến sự trao đổi vốn lẫn nhau giữa các ngân hàng trên hai thị trường. Sự phát triển của thị trường nội tệ đã tạo điều kiện cho thị trường ngoại tệ phát triển và ngược lại sự phát triển của thị trường ngoại tạo điều kiện cho sự phát triển của thị trường nội tệ.

Quan hệ giữa hai thị trường này còn được thể hiện thông qua mối quan hệ giữa lãi suất và tỷ giá, diễn biến của thị trường này sẽ ảnh hưởng đến thị trường kia. Khi lãi suất thực của đồng nội tệ tăng lên, lợi tức dự tính đầu tư vào đồng nội tệ tăng, dẫn đến khả năng các ngân hàng di chuyển vốn từ ngoại tệ sang nội tệ thông qua thị trường hối đoái giao ngay. Ngược lại, nếu trên thị trường ngoại tệ đồng nội tệ có xu hướng giảm giá so với ngoại tệ, các nhà đầu tư có xu hướng đầu tư vào ngoại tệ, xu hướng tiền gửi nội tệ tại các NHTM giảm, nhu cầu vay nội tệ tăng, để cân bằng các ngân hàng thường phải tăng lãi suất nội tệ. Như vậy, một sự thay đổi về lãi suất nội tệ hoặc tỷ giá đều ảnh hưởng đến hoạt động của hai thị trường này.

Sự chuyển hoá vốn giữa hai thị trường làm thay đổi cung, cầu ngoại tệ và nội tệ. Do vậy, hoạt động của hai thị trường luôn có mối quan hệ lẫn nhau và chính mối quan hệ đó đã tạo điều kiện để hai thị trường hoạt động hiệu quả, thông suốt và đồng nhất. Hai thị trường hoạt động với cơ chế hoạt động do chính các thành viên tham gia hai thị trường quyết định. * Khái niệm TTNTLNH: z 11 - Theo thông lệ quốc tế thị trường hối đoái liên ngân hàng (hoặc thị trường bán buôn) là một mạng lưới các quan hệ ngân hàng đại lý, trong đó các NHTM lớn mở tài khoản tiền gửi thanh toán tại các ngân hàng khác- được gọi là tài khoản ngân hàng đại lý.

Hệ thống tài khoản ngân hàng đại lý giúp thị trường hối đoái hoạt động hiệu quả. Hầu hết các giao dịch mua và bán tiền tệ được chu chuyển qua kênh thị trường liên ngân hàng toàn cầu, một thị trường bán buôn mà trong đó các ngân hàng lớn chủ chốt giao dịch mua bán với nhau. Nó là thị trường tài chính quốc tế lớn nhất thế giới, thị trường chu chuyển vốn tiền tệ, nhưng không phải tiền tệ của mọi quốc gia, mà bằng ngoại tệ tự do chuyển đổi, thể hiện bằng các phương tiện tiền tệ của một quốc gia hay tiền tệ tập thể đa quốc gia đã được quốc tế hoá. Thực chất, thị trường hối đoái liên ngân hàng là sự liên kết toàn cầu giữa các ngân hàng, các nhà buôn phi ngân hàng và những người môi giới tiền tệ.

Những người này liên kết với nhau thông qua mạng lưới điện thoại, telex, máy tính và các hệ thống truyền tin tự động để thực hiện các giao dịch mua bán các đồng tiền tự do chuyển đổi. Thị trường hối đoái liên ngân hàng không tập trung đặt tại một quốc gia duy nhất, mà rải rác khắp các trung tâm tài chính của thế giới. Các bên tham gia chủ yếu trên thị trường hối đoái liên ngân hàng là các NHTM lớn, người môi giới ngoại hối ở thi trường liên ngân hàng, các nhà kinh doanh ngoại hối lớn mà chủ yếu là các tập đoàn đa quốc gia, các NHTW của các quốc gia.[8- 13,14,15] - Theo quyết định số 101/1999/QĐ-NHNN13 ngày 26/03/1999 của Thống đốc ngân hàng nhà nước Việt nam, TTNTLNH do NHNN tổ chức, giám sát và điều hành nhằm hình thành một thị trường mua bán ngoại tệ có tổ chức giữa các TCTD là thành viên TTNTLNH. NHNN tham gia TTNTLNH với tư cách là người mua, người bán cuối cùng, thực hiện can thiệp khi cần thiết vì mục tiêu chính sách tiền tệ quốc gia.

z 12 * Đặc điểm TTNTLNH[13-15,16] - TTNTLNH là thị trường vốn ngắn hạn: Quan hệ mua bán ngoại tệ giữa các ngân hàng thực chất là luân chuyển vốn ngoại tệ ngắn hạn giữa các ngân hàng. - Xét trong phạm vi một quốc gia, TTNTLNH là thị trường có tổ chức vì nó chịu sự quản lý, điều tiết và giám sát của Nhà nước mà cụ thể là NHTW. ở các nước khác nhau, mức độ điều tiết, giám sát của NHTW trên TTNTLNH khác nhau để thực hiện mục tiêu chính sách tiền tệ của từng quốc gia. - Căn cứ vào giao dịch TTNTLNH gồm: thị trường giao ngay (The currency spot market), thị trường có kỳ hạn (The currency future market), thị trường quyền lựa chọn (The currency options market), thị trường hoán đổi ngoại tệ (Swaps market).

Ngoài ra còn có thể phân tách thành thị trường sơ cấp và thị trường thứ cấp. Thị trường sơ cấp (thị trường cơ bản) là thị trường thực hiện các nghiệp vụ hối đoái giao ngay. Thị trường thứ cấp (thị trường phái sinh) là thị trường bắt nguồn từ thị trường sơ cấp, thực hiện các nghiệp vụ kinh doanh hối đoái có kỳ hạn, hoán đổi tiền tệ, quyền chọn tiền tệ, hợp đồng tương lai. - Địa điểm hoạt động của TTNTLNH: TTNTLNH là thị trường không có địa điểm về địa lý, do vậy, trên thế giới chỉ có một thị trường hối đoái duy nhất.

Các giao dịch hối đoái được tiến hành đồng thời ở tất cả các thị trường các nước, ví dụ: cùng một thời điểm có thể đồng thời giao dịch tại Paris, London, New York… - Phương tiện thông tin sử dụng trong giao dịch: Xuất phát từ thị trường không có địa điểm cụ thể nên các thành viên thị trường khi giao dịch thường sử dụng các phương tiện truyền tin hiện đại như: điện thoại, telex kèm theo các mạng thông tin chuyên ngành (Reuters, Telerate) thông qua hệ thống máy tính nối mạng để thực hiện nhanh chóng các giao dịch giữa các thành viên. z 13 - Thời gian giao dịch: Thị trường hoạt động không ngừng và diễn ra hầu khắp tất cả các châu lục, tỷ giá các loại ngoại tệ được yết 24/24 giờ trong các ngày làm việc trong tuần.