CHƯƠNG I: CƠ SỞ LÝ LUẬN VE RỒI LOẠN LO AU 1.1, Tổng quan lịch sử nghiên cứu vấn dé 1. Nghiên cứu trên thé giới Những nghiên cứu vẻ RLLA trên the giới đã được tiên hành từ rất sớm. Tuy nhiên đến thé ki 19 thi chúng trở nên có hệ thong và bat dau đi sâu hơn vào ban chất van đẻ. Các nghiên cứu phan lớn tập trung ở các mảng : nghiên cứu thong ké dịch tế học qua đỏ cho thay tỉ lệ mắc bệnh cũng như các yeu tỏ nguy cơ gay ra RLLA; nghiên cứu xác định nguyên nhân gay ra RLLA; nghiên cứu thực nghiệm các mô hình trị liệu tâm lý.
Những doi tượng được nghiên cứu rat da dang, ở nhiều độ tuổi trong dé nghiên cửu vẻ trẻ em chiếm một so lượng tương đổi lớn. Trên thé giới đã có nhiều nghiên cứu khảo sát vẻ RLLA trong dan số chung cũng như trên trẻ em nói riêng. Theo một nghién cứu của Rieger va cộng sự (1990) có khoảng 15% dan số niỏi chung, trong cuộc đời đã trải nghiệm các triệu chứng mang đặc trưng đủ của RLLA va 2,3 % - §,l % co RLLA hiện hữu, Ti lệ này ở trẻ em cũng không he nhỏ. Lita tuổi nay là lứa tuổi có nhiều bien động vẻ tâm lý, chịu ảnh hưởng lớn của gia đình, nha trường va xã hội, cho nên dé dang có những ton thương vẻ tâm lý.
Theo thông kẻ của các nước trên thé giới trên thập ki qua, ti lệ RLLA ở trẻ em là 5,7 % - 17,7 %. Tỉ lệ nay cho thay số lượng người gặp phải tình trạng nảy chiêm một phần không nhỏ trong dân số va ai cũng có kha năng gặp phải, nhất là đổi tượng trẻ em thi cảng phải đặc biệt lưu tâm hơn. Số em có RLLA chiếm ti lệ cao nhưng số lượng được điều trị lại chưa cao, những triệu chứng của căn bệnh nảy cỏ thé anh hưởng lau dai đến cuộc sông các em sau nảy [16, tr. Dữ liệu từ nghiên cứu thông kê dịch tế Trang 6 học cua Anderson (1994) cũng đưa ra nhận định RLLA là một trong những dang thưởng gặp nhát trong các bệnh vẻ tâm than của trẻ em với tỉ lệ mắc bệnh là 3,5 % - 9 % trong dan số chung, 20 % đến 30 % ở trẻ em [45, tr.Trong một bảo cáo của Ollendick (1998) khi nghiên cứu 649 trẻ em được lựa chọn ngẫu nhiên trong độ tuổi 12 — 17, 16 % cho biết ít nhất đã một lần tửng trải qua một cơn kịch phat hoảng sợ, là một dạng RLLA ảnh hướng rất lớn đến sức khỏe thẻ chat vả tinh than của các em [45, tr.
Những nghiên cứu ve nguyên nhân RLLA dưới góc độ tâm bệnh học khả phong phú, phản tích các yếu tổ nguyên nhãn có thẻ đưa tới RLLA. Nghiên cửu của Gregory (1959) tìm hiểu vẻ sức khỏe tâm thân của 142 bệnh nhân mắc chứng RLLA va gia đình họ cho thay có sự liên quan của yếu tỏ di truyền đến việc hình thành RLLA ở một cả nhắn. tức khi có một cả nhân trong gia định mắc một chứng roi nhiều vẻ tam than, hay có hành vi lệch lạc sẽ gay anh hưởng cho những người còn lại, có thể gây RLLA ở những doi tượng nay. Trong một nghiên cửu khác.
Gellhom (1943) cho thay có sự khác biệt trong điện não do của một người binh thường và người bị rồi loạn am anh - cưởng ché, một dạng của RLLA. Như vậy có thé thay yếu tổ vẻ mat sinh học cũng la một trong số các nguyên nhân gây ra RLLA. Một số những nghiên cứu khác tìm hiểu vẻ các trường hợp trẻ em mỏ côi cha mẹ từ nhỏ vả thấy rằng đa số những trường hợp nay đều mac những chứng roi loạn tam than, trong dé có RLLA. Gregory (1959) thay rang ti lệ bệnh nhân có rồi loan tâm than ở những trẻ khoảng độ tuôi 10 mat cha có phản cao hon tỉ lệ này ở trong dân số chung.
Như vậy, các nghiên cửu cho thay yếu tô sinh học, tâm lý, văn hóa xã hội có thé được xem là nguyên nhân của RLLA. Nghiên cứu thực nghiệm các mỏ hình trị liệu RLLA cho trẻ em, trong do liệu pháp nhận thức hanh vi được dé cập nhiều nhất trong thời gian gan đây. Những nghiên cửu đảng quan tảm như : nghiên cứu của Phillip Kendall thuộc trường Đại học Temple Mỹ (1994), chương trình trị liệu với tên gọi “Coping cat workbook”; các tác gia Wignall và Rapee 1998 (Đại hoc Queensland) cũng xảy dựng một chương trình can thiệp lo au sớm với tên gọi “FRIENDS”. Tac giả Wignall và Rapee 1998 (Đại học Queensland) cũng đã img dung hai chương trình điều trị lo du nỏi trên va đã có những kết quả được thừa nhận [ 16, tr.
Những nghiên cứu vẻ RLLA trên thể giới đã phân tích rất chỉ tiết vẻ RLLA. đi từ những con số thông kê đến nguyên nhân va liệu pháp chữa trị cụ thể dé giúp giảm bet tinh trạng này. RLLA ở trẻ em cũng đã được nghiên cứu va phan tích kha nhiễu, tuy nhiên các trẻ em do phát triển trong một mỗi trường xã hội khác với nước ta, nên còn can phải có những nghiên cứu thêm ve RLLA riêng ở trẻ em Việt Nam dé có những đánh giá khách quan và phương pháp trị liệu phù hợp cho các em. Nghiên cứu ở Việt Nam Hiện nay van dé RLLA của trẻ em ở nước ta đã bat đầu được quan tam đến và số lượng các nghiên cứu vẻ van dé này đang bat đầu trở nên pho biên hơn.
So lượng các em có van đẻ về sức khỏe tâm thân ngày cảng tăng và RLLA chiếm một ti lệ không nhỏ trong số đó. Các nghiên cửu ở Việt Nam cũng đi vao các mang như các nghiên cứu trên thẻ giới, tuy chưa day đủ va sâu sat bang. Trang § Một số nghiên cửu khảo sát thông kế số lượng trẻ em mac các chứng rỗi loạn tam than nói chung, RLLA noi riêng và đánh giá các yêu to nguy cơ dẫn đến tinh trạng RLLA ở trẻ em đã được thực hiện trong những năm gan day, Ở Việt Nam, theo một nghiên cửu gan đây nhất, ở học sinh cấp 2 của một trường nội thành Ha Nội thay có 17,5 % - 19,22 % học sinh đã trải qua các biểu hiện của RLLA [16, tr. Để tài “Khao sat tinh trang lo du tram cam va mỘI số yếu to lién quan dén trẻ vị thành nién lang thang kiểm song trên thành phố " do bac sĩ Phan Tien Sĩ và Nguyễn Thành Công của Bệnh viện Tâm thân Trung ương 2 thực hiện, sử dụng thang đánh giả lo âu Zung (SAS) đã sang lọc va đánh giá tỉ lệ RLLA ở trẻ em lang thang kiểm sống trên thành phố cùng với bang hỏi được thiết kế riêng để tim hiểu các yếu tổ tâm lý — xã hội có liên quan đến tinh trạng lo âu - tram cảm của trẻ, tir đó nhận xét thay có một số yêu tổ tâm lý xã hội như khó khăn vẻ kinh tế, gia đỉnh khong hạnh phúc.
lam cho các em rơi vao tinh trạng RLLA [16, tr. Nghiên cứu của Nguyễn Thi Hãng Phương với dé tải "Thực trạng và nguyễn nhân gậy ra RLLA ơ học sinh trưởng THPT chuyên Quang Bình” với công cụ nghiên cửu chỉnh là hai công cụ đánh giá RLLA Ia thang đánh gia lo âu ~ tram cảm ~ stress DASS va thang đánh gia lo âu Zung cho thay ti lệ học sinh mac RLLA cao 130/600 chiếm tỉ lệ 21.6% va nguyên nhân chính dẫn đến tinh trạng nay chủ yêu liên quan đến học tập va do ban than các em [25]. Nước ta cũng đã cỏ những dé tai đã nghiên cứu thực nghiệm các mô hình chăm sóc sức khỏe tâm thần nói chung, trị liệu tam ly RLLA nói riêng cho trẻ em ở các độ tuổi, RLLA là loại rỗi loạn cảm xúc thường đi kèm với các roi loạn tam than khác, chính vi thể nó ảnh hưởng không nhỏ đến sức khỏe tâm thân của các em thuộc lứa tuôi VTN. Nghiên cứu của các tác giả Nguyễn Thi Hong Thúy, Trang 9 Tran Thanh Nam, Cao Vũ Hùng, Đặng Hoang Minh thực nghiệm vẻ mô hình trị liệu nhận thức cho trẻ em với tên gọi Bước dau dp dụng mo hình trị liệu nhận thức hành vi (CBT) cho trẻ em có rồi loạn lo âu (RLLA)”.
Sau khi đánh giá tinh trạng RLLA ở trẻ bang thang đánh giá RLLA Zung va thang danh giả trạng thai hiểu hiện lo âu trẻ em STAIC của Spieberger, trẻ em va cha mẹ cùng tham gia vào quá trình trị liệu, kết quả của quả trình trị liệu được cũng được đo bang hai công cụ đo trên. Đẻ tai đã ap dụng mô hình trị liệu nhận thức hanh vi lay từ mô hinh trị liệu của nước ngoài va được điều chỉnh lại cho phủ hợp với trẻ em Việt Nam. Nghiên cửu đã bước dau thu được dav hiệu cải thiện tốt sức khỏe tâm lý cua các em [16, tr. Các nghiên cửu ở Việt Nam đã trải rộng ra các mặt từ khảo sat tinh trạng cho đến ap dụng các m6 hình trị liệu cho RLLA.
Tuy nhiên sỐ lượng các nghiên cứu nảy van con khả it so với nen tảng nghiên cửu của các nước trên thẻ giới va van chưa đủ đẻ trị liệu một cách chuyển nghiệp. hiệu qua cho các trường hợp RI.LA vốn rất phức tạp. Công cụ dùng dé sảng lọc và chan đoán trong van đẻ nghiên cứu, trị liệu RLLA ở nước ta phan lớn sử dụng những trắc nghiệm RLLA trên the giới đã được định chuẩn như thang danh giả lo âu Zung (SAS), thang đánh giả tram cam Beck. thang danh gia lo âu - tram cảm — stress DASS .Vi the rat can có những trắc nghiệm danh giá RLLA phù hợp hon với trẻ em Việt Nam đẻ nang cao độ chính xác của việc sang lọc va chan doan RLLA với trẻ em trong nước, nhất la ở độ toi vị thành niên.
Van dé nghiên cứu RLLA ở trong dan số nói chung và RLLA ở trẻ em nói riêng can được quan tam hon nữa trong xu the phát triển ngay cảng nhanh của xã hội. RLLA cảng có cơ hội gia tăng hơn tre em.2, Cơ sử lý luận Trang 10 [| 1. Những vẫn dé lý luận về RLLA 1. Khái niệm RLLA a) Dinh nghĩa RLLA Những từ ngữ được sử dụng pho biến dé chỉ trạng thai tâm lí khi gặp khó khan trong cuộc song thường là “lo lắng”, “lo âu”, “lo hãi”.
Lo âu là một cảm giác ma hau hết mọi người đều trai qua vào một lúc ndo đó trong cuộc đời. Đó là một phản ứng bình thường về mặt cảm xúc trước một tình huỗng nguy hiểm bat ki và vì vậy nó không kéo dai.