Đặt vấn đề Những năm gần đây nên nông nghiệp nước ta đã có những bước tiến mạnh mẽ, đạt được những thành tựu to lớn, sản lượng lương thực cao, đáp ứng nhu cầu tiêu dùng trong nước, không những thế mà còn là mặt hàng xuất khẩu lớn. Cùng với sự phát triển cây lương thực những cây họ cà, họ đậu, họ bầu bí như cà chua, lạc, đậu đen, bí….cũng có được chú trọng trong sản xuất của nước ta. Công dụng của những cây trồng này rất lớn, có giá trị dinh dưỡng cao như lạc, đậu tương cung cấp lượng lớn protein; cà chua, bầu bí cung cấp một lượng lớn vitamin bổ sung cho con người. Tuy nhiên, xét về tổng thể năng suất, chất lượng, hiệu quả của hàng hóa nông nghiệp còn gặp nhiều khó khăn.
Nguyên nhân là sự thuận lợi của thời tiết cộng thêm hình thức sản xuất nước ta chủ yếu tiến hành ngoài trời nên sự phát sinh phát triển của các loài vi sinh vật xâm nhiễm gây hại đối với cây trồng làm giảm năng suất và chất lượng sản phẩm. Đáng chú ý là bệnh truyền nhiễm qua đất gây hại nghiêm trọng như: bệnh héo xanh (Pseudomonas sonalacearum), bệnh héo vàng (Fusarium oxyporum), bệnh lở cổ rễ (Rhizoctonia solani) và đặc biệt phải nói đến nấm đất điển hình hại vùng rễ cây họ cà, họ đậu và họ bầu bí là nấm Sclerotium rolfsii gây bệnh héo rũ gốc mốc trắng (HRGMT). Nấm Sclerotium rolfsii là nấm có phổ ký chủ rộng, gây hại trên nhiều cây trồng khác nhau. Do mức độ ảnh hưởng và những tác hại nghiêm trọng đối với cây trồng, tuy đã được nghiên cứu rất lâu nhưng với điều kiện sản xuất hiện nay nấm Sclerotium rolfsii vẫn là đối tượng gây hại nghiêm trọng đối với một số cây trồng cạn.
Việc nghiên cứu các biện pháp phòng trừ phối hợp với nhau còn rất mới và hạn chế. Để có hướng đi đúng đắn và làm cơ sở cho việc phòng trừ bệnh hại cây trồng cho sản xuất nông nghiệp nước ta có hiệu quả và bền vững. Xuất phát từ những vấn đề trên, để đưa ra biện pháp phòng trừ bệnh hiệu quả, giữ vững năng suất và phẩm chất cây trồng, được sự nhất trí của bộ môn Bệnh cây - 1 khoa Nông Học - Học viện Nông nghiệp Việt Nam, dưới sự hướng dẫn của TS. Trần Nguyễn Hà, chúng tôi tiến hành đề tài: “Nghiên cứu bệnh héo rũ gốc mốc trắng hại một số cây trồng cạn tại Hà Nội và vùng phụ cận.
Mục đích và yêu cầu 1. Mục đích Điều tra thực trạng bệnh héo rũ gốc mốc trắng (Sclerotium rolfsii) trên một số cây trồng cạn tại Hà Nội và vùng phụ cận vụ xuân - hè năm 2021. Phân ly nuôi cấy, nghiên cứu đặc điểm hình thái, đặc tính sinh học của nấm Sclerotium rolfsii. Khảo sát hiệu lực phòng trừ bệnh HRGMT bằng chế phẩm sinh học nấm đối kháng Trichoderma viride và vi khuẩn đối kháng Bacillus subtilis.
Yêu cầu - Điều tra, đánh giá tình hình HRGMT và mức độ phổ biến hại trên một số cây trồng cạn vụ xuân - hè năm 2021 tại Hà Nội và vùng phụ cận. - Phân ly nuôi cấy, nghiên cứu đặc điểm hình thái, đặc tính sinh học, sự phát triển của nấm Sclerotium rolfsii. - Khảo sát hiệu lực ức chế của nấm đối kháng Trichoderma viride với nấm gây bệnh Sclerotium rolfsii trên môi trường nhân tạo. - Khảo sát hiệu lực ức chế của vi khuẩn đối kháng Bacillus subtilis với nấm gây bệnh Sclerotium rolfsii trên môi trường nhân tạo.
- Khảo sát hiệu lực phòng trừ nấm đối kháng Trichoderma viride với bệnh héo rũ gốc mốc trắng trong điều kiện chậu vại. 2 PHẦN 2: TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2. Những nghiên cứu ngoài nước 2. Những nghiên cứu về bệnh nấm hại héo rũ gốc mốc trắng trên một số cây trồng cạn Nấm Sclerotium rolfsii gây bệnh héo rũ gốc mốc trắng là một loài nấm đa thực có phạm vi ký chủ rộng, nấm có khả năng gây hại trên nhiều loại cây trồng khác nhau thuộc nhiều họ thực vật ở hầu khắp các vùng sinh thái nông nghiệp trên thế giới, nấm có nguồn gốc trong đất.
Nấm này được biết đến như một trong những tác nhân gây mất mùa trong nhiều thế kỷ và được mô tả lần đầu tiên bởi Peter Henry Rolfs vào năm 1892 khi nghiên cứu bệnh tàn lụi cà chua tại Floria- Mỹ. Bệnh phổ biến ở Nam Mỹ, Argentina, Brazil, Canada. Bệnh phát triển nhiều ở vùng khí hậu ấm áp và đặc biệt những vùng trồng cây họ cà , bầu bí, đậu đỗ và một số cây trồng luân canh với họ đậu (Elizabeth, 2008). rolfsii là loài nấm có phổ ký chủ khá rộng ngoài tự nhiên và là nguồn bệnh gây hại lớn cho cây trồng.
Theo Stephen (2000) đã nghiên cứu và xác định được phạm vi ký chủ của nấm S. rolfsii với ít nhất 500 loài cây trồng thuộc 100 họ thực vật. Những cây ký chủ mẫn cảm nhất với bệnh bao gồm: họ cà (cà chua, khoai tây, cà pháo v. Triệu chứng gây hại: ở giai đoạn cây con, nấm xâm nhập vào bộ phận cổ rễ, gốc thân sát mặt đất tạo thành vết bệnh màu nâu đen, trên vết bệnh mọc ra lớp nấm trắng xốp như bông bao quanh gốc và lan ra mặt đất xung quanh làm mô cây thối mục, cây khô chết.
Với phạm vi ký chủ rộng, khả năng phát triển nhanh, có khả năng sản sinh hạch nấm chống chịu điều kiện môi trường khắc nghiệt, đã góp phần làm gia tăng thiệt hại kinh tế. Trên phạm vi toàn cầu nói chung cũng như ở Bắc Carolina nói riêng, thiệt hại do nấm S. rolfsii gây ra trên cây lạc là lớn nhất. Theo tính toán thống kê của Bộ Nông nghiệp liên bang Hoa Kỳ, riêng năm 1959, thiệt hại do nấm S.
rolfsii gây ra trên lạc ở đồng bằng duyên hải miền trung khoảng 10-20 3 triệu đôla Mỹ, thiệt hại năng suất trên các cánh đồng dao động từ 1%-60%. Tại trung tâm phát triển rau Châu Á ở Thái Lan, đã có khảo nghiệm tập đoàn 50 dòng, giống cà chua cho thấy hầu hết các giống đều bị nhiễm bệnh héo rũ gốc mốc trắng, trên 17 dòng cà chua cũng cho thấy kết quả tất cả các dòng này đều bị nhiễm bệnh héo rũ gốc mốc trắng, dòng nhiễm nặng nhất là FMTT33 (TLB là 23,75%), các dòng khác TLB trung bình từ 5-12%. Nấm Sclerotium rolfsii là một mầm bệnh thực vật phá hoại đất gây ra bệnh héo rũ gốc mốc trắng trên nhiều loại của thực vật. Năm 1928, Bộ Nông nghiệp Hoa Kỳ báo cáo rằng S.
rolfsii và tuyến trùng nút rễ gây ra nhiều thiệt hại ở miền nam Hoa Kỳ hơn bất kỳ tác nhân gây bệnh nào khác (Hagan, 1999). Trong những năm gần đây, Sclerotium rolfsii đã gây hại đặc biệt trên cà chua ở Bang Benue, Nigeria; đậu phộng, cà chua ở đông nam Hoa Kỳ và củ cải đường ở California. Mặc dù có nhiều nghiên cứu đáng kể về mầm bệnh này, việc kiểm soát nó vẫn tiếp tục là một vấn đề. Theo Jennifer Love, chuyên gia bệnh cây thuộc trường Đại học Minnessota cho rằng hạch nấm có thể qua đông và sống sót dưới điều kiện tuyết bao phủ, cho dù nấm này thường xuất hiện ở vùng nhiệt đới và cận nhiệt đới.
Hạch nấm có thể tồn tại lâu dài trong đất từ năm này qua năm khác ở tầng đất mặt, tầng dất canh tác (Gulshan I. Hạch nấm và sợi nấm có thể tồn tại lâu dài trong đất và trong tàn dư cây bệnh. rolfsii gây bệnh và sử dụng chất hữu cơ làm nguồn dinh dưỡng, nấm sản sinh ra axit oxalic và men phân hủy mô tế bào chủ. Thiệt hại do bệnh héo rũ gốc mốc trắng gây ra hàng năm trên thế giới là rất lớn.B (1993), ở vùng Georga - Mỹ thiệt hại do bệnh héo rũ gốc mốc trắng gây ra hàng năm ước tính lên tới 43 triệu đô la.
Theo tác giả Mehan (1995), do khả năng thích ứng với nhiệt độ của nấm 4 S. rolfsii cao lên, bệnh héo rũ gốc mốc trắng xuất hiện trên phạm vi rộng và là nguyên nhân gây thiệt hại nghiêm trọng ở những vùng nhiệt đới và cận nhiệt đới trên thế giới. Ngoài khả năng gây bệnh trên cà chua, nấm S. rolfsii còn gây hại trên nhiều loại cây trồng khác như lạc, làm giảm năng suất 10% - 25%.
Khi bệnh gây hại nặng có thể làm giảm năng suất tới 80%. Trên cây cà chua bệnh bắt đầu với một vết bệnh nhỏ. Tổn thương lây lan nhanh chóng bao trùm thân cây. Thân dưới thường bị thối rữa, nhưng sự thói rữa không kéo dài hoàn toàn khắp thân dưới cây (Pattmark & cs.
Cây cà chua bị bệnh do nấm Sclerotium rolfsii phần gốc thân sát mặt đất bị teo thắt, vết bệnh màu nâu hoặc nâu đen, vết bệnh xuất hiện lớp nấm trắng xốp như bông bao quanh gốc và lan ra xung quanh mặt đất (Gulshan L. Cây bị héo nhanh từ lớp nấm ở gốc và mặt đất hình thành nên nhiều hạch nấm (Purseglove J. Bệnh cũng xuất hiện trên quả cà chua với tỷ lệ bệnh là 1,6% (Dod J. Trên cây lạc, triệu chứng của sự nhiễm bệnh thể hiện rõ bởi sự biến vàng và héo rũ của nhánh bên, thân chính, hoặc toàn cây.
Cây lạc cũng duy trì màu nâu thương tổn ở thân và quá trình sinh trưởng bị kìm hãm. Quả lạc nhiễm bệnh bị thối rữa, trở nên ẩm ướt, có màu nâu vàng, thấm nước. Vết bệnh trên quả bí tiếp xúc với đất thường kéo dài theo mặt đất, mô bệnh thối mềm, ẩm ướt. Trên vườn khoai lang, tản nấm được hình thành rất nhiều trên bề mặt ñất, trên thân cây, chỉ trừ phần chồi ngọn (Stephen & cs.
Cà chua có thể bị một số bệnh ở tất cả các giai đoạn phát triển của nó từ khi ươm cho đến khi tiêu thụ cà chua. Trong tất cả các loại bệnh gây hại cho cà chua, bệnh héo rũ gốc mốc trắng cà chua là nhiều nhất. Mối đe dọa nghiêm trọng đối với ngành trồng cà chua và cả thu nhập ngoại hối. Căn bệnh này được tác động bởi sinh vật gây bệnh chủ yếu là Sclerotium rolfsii (Sekhar J.
rolfsii chủ yếu tấn công thân cây chủ, mặc dù nó có thể lây nhiễm sang bất kỳ bộ phận nào của cây trong môi trường thuận lợi bao gồm rễ, quả, cuống lá, lá và hoa. Các triệu chứng đầu tiên có thể nhìn thấy là vàng dần và héo 5 của lá. Sau đó nấm tạo ra nhiều sợi tơ trắng mịn trên các mô bị nhiễm và đất. Các hạch nấm có kích thước tương đối đồng đều được tạo ra trên sợi nấm: hơi tròn và màu trắng khi chưa lớn sau đó trở thành màu nâu sẫm rồi đến đen, hạch nấm già giống hạt cải.