Luận Văn Thạc Sĩ: Đánh Giá Hiệu Quả Sử Dụng Đất Sản Xuất Nông Nghiệp Tại Huyện Cẩm Mỹ, Tỉnh Đồng Nai

Luận văn thạc sĩ nông nghiệp nghiên cứu đánh giá hiệu quả sử dụng đất sản xuất nông nghiệp tại huyện cẩm mỹ tỉnh đồng nai, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên nhân, đề xuất giải

• Tác giả: Trịnh Thanh Sơn
• Người hướng dẫn: PGS. Hoàng Thị Thái Hòa
• Trường học: Đại học Nông Lâm Huế
• Chuyên ngành: Tài nguyên Đất và Môi trường Nông nghiệp
• Đề tài: Đánh Giá Hiệu Quả Sử Dụng Đất Nông Nghiệp Tại Huyện Cẩm Mỹ, Tỉnh Đồng Nai
• Loại tài liệu: luận văn
• Năm xuất bản: 2016
• Địa điểm: Huế

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• TÓM TẮT
• MỤC LỤC
• DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC CÁC HÌNH ẢNH
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 1.1. CƠ SỞ LÝ LUẬN CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 1.1.1. Khái niệm về đất đai và đất sản xuất nông nghiệp
• 1.2. ĐỐI TƯỢNG, PHẠM VI, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 1.2.1. ĐỐI TƯỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU
• 1.2.2. NỘI DUNG NGHIÊN CỨU
• 1.2.3. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 1.3. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 1.3.1. ĐẶC ĐIỂM ĐIỀU KIỆN TỰ NHIÊN, KINH TẾ - XÃ HỘI CỦA HUYỆN CẨM MỸ, TỈNH ĐỒNG NAI
• 1.3.1.1. Điều kiện tự nhiên
• 1.3.1.2. Điều kiện kinh tế - xã hội
• 1.3.1.3. Đánh giá chung về điều kiện tư nhiên, kinh tế xã hội của khu vực nghiên cứu
• 1.3.2. ĐÁNH GIÁ HIỆN TRẠNG SỬ DỤNG ĐẤT VÀ TÌNH HÌNH BIẾN ĐỘNG ĐẤT SẢN XUẤT NÔNG NGHIỆP TẠI HUYỆN CẨM MỸ
• 1.3.2.1. Hiện trạng sử dụng các loại đất
• 1.3.2.2. Hiện trạng sử dụng đất sản xuất nông nghiệp
• 1.3.2.3. Tình hình biến động đất sản xuất nông nghiệp năm 2011-2016
• 1.3.3. ĐÁNH GIÁ HIỆU QUẢ SỬ DỤNG ĐẤT SẢN XUẤT NÔNG NGHIỆP HUYỆN CẨM MỸ, TỈNH ĐỒNG NAI
• 1.3.3.1. Loại hình sử dụng đất và kiểu sử dụng đất sản xuất nông nghiệp của huyện
• 1.3.3.2. Đánh giá hiệu quả kinh tế
• 1.3.3.3. Đánh giá hiệu quả xã hội
• 1.3.3.4. Đánh giá hiệu quả môi trường
• 1.4. ĐỀ XUẤT CÁC LOẠI HÌNH SỬ DỤNG ĐẤT VÀ CÁC GIẢI PHÁP CHỦ YẾU NHẰM NÂNG CAO HIỆU QUẢ SỬ DỤNG ĐẤT SẢN XUẤT NÔNG NGHIỆP HUYỆN CẨM MỸ
• 1.4.1. Cơ sở đề xuất các loại hình sử dụng đất sản xuất nông nghiệp triển vọng tại địa phương
• 1.4.2. Đề xuất các loại hình sử dụng đất sản xuất nông nghiệp có triển vọng của địa phương
• 1.4.3. Những giải pháp để thực hiện các loại hình sử dụng đất sản xuất nông nghiệp được đề xuất
• 1.5. KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Đánh giá hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp tại huyện Cẩm Mỹ tỉnh Đồng Nai

Đánh giá hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp tại huyện Cẩm Mỹ, tỉnh Đồng Nai là một nghiên cứu quan trọng nhằm xác định tình hình và hiệu quả của các loại hình sử dụng đất trong sản xuất nông nghiệp. Huyện Cẩm Mỹ, với diện tích tự nhiên 46.854,80 ha, trong đó có 41.326,28 ha đất nông nghiệp, đóng vai trò quan trọng trong việc cung cấp lương thực và thực phẩm cho khu vực. Nghiên cứu này đã chỉ ra rằng hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp tại đây không chỉ phụ thuộc vào diện tích mà còn vào cách thức quản lý và áp dụng công nghệ trong sản xuất. Theo kết quả nghiên cứu, bình quân giá trị sản xuất trên 1 ha đất sản xuất nông nghiệp đạt 112.660,12 nghìn đồng, cho thấy tiềm năng lớn trong việc nâng cao hiệu quả sử dụng đất. Việc đánh giá này không chỉ giúp các nhà quản lý có cái nhìn tổng quan về tình hình sử dụng đất mà còn là cơ sở để đề xuất các giải pháp cải thiện hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp trong tương lai.

1.1. Tình hình sử dụng đất nông nghiệp

Tình hình sử dụng đất nông nghiệp tại huyện Cẩm Mỹ cho thấy sự đa dạng trong các loại hình sử dụng đất. Hiện tại, huyện có 6 loại hình sử dụng đất chính, bao gồm đất trồng lúa, đất trồng cây màu, và đất trồng cây ăn quả. Mỗi loại hình đều có những đặc điểm riêng và mức độ hiệu quả khác nhau. Đặc biệt, các loại hình như LUT lúa – màu và LUT chuyên màu đã cho thấy hiệu quả kinh tế cao, thu hút nhiều lao động với giá trị ngày công tốt. Việc phân tích tình hình sử dụng đất không chỉ giúp nhận diện các loại hình hiệu quả mà còn chỉ ra những thách thức trong việc quản lý và phát triển bền vững đất nông nghiệp. Đánh giá này là cần thiết để xây dựng các chính sách phù hợp nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp tại huyện Cẩm Mỹ.

1.2. Đánh giá hiệu quả kinh tế xã hội và môi trường

Đánh giá hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp tại huyện Cẩm Mỹ không chỉ dừng lại ở khía cạnh kinh tế mà còn mở rộng ra các yếu tố xã hội và môi trường. Kết quả nghiên cứu cho thấy, hiệu quả kinh tế trên 1 ha đất sản xuất nông nghiệp đạt 112.660,12 nghìn đồng, trong khi giá trị gia tăng trên 1 ha là 81.965,14 triệu đồng. Điều này cho thấy, việc sử dụng đất nông nghiệp tại huyện Cẩm Mỹ đã mang lại lợi ích kinh tế đáng kể cho người dân. Tuy nhiên, cần lưu ý rằng các loại hình sử dụng đất này cũng cần được đánh giá về tác động xã hội, như việc tạo ra việc làm và cải thiện đời sống cho người dân. Hơn nữa, việc sử dụng đất nông nghiệp cũng cần được xem xét dưới góc độ môi trường, nhằm đảm bảo rằng các hoạt động sản xuất không gây hại đến hệ sinh thái và tài nguyên thiên nhiên. Đánh giá toàn diện này sẽ giúp các nhà quản lý đưa ra các quyết định hợp lý trong việc quy hoạch và phát triển nông nghiệp bền vững.

II. Đề xuất giải pháp nâng cao hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp

Để nâng cao hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp tại huyện Cẩm Mỹ, một số giải pháp cần được thực hiện đồng bộ. Trước hết, cần bố trí hệ thống canh tác hợp lý trên đất sản xuất nông nghiệp, nhằm tối ưu hóa việc sử dụng tài nguyên đất. Việc hình thành và ổn định thị trường tiêu thụ sản phẩm nông nghiệp cũng là một yếu tố quan trọng, giúp người nông dân có thể tiêu thụ sản phẩm một cách hiệu quả hơn. Thêm vào đó, việc tăng cường đầu tư nguồn lực và khoa học công nghệ vào sản xuất nông nghiệp sẽ giúp nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm. Cuối cùng, hoàn thiện hệ thống chính sách tác động đến hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp là điều cần thiết để tạo ra môi trường thuận lợi cho sự phát triển bền vững của nông nghiệp tại huyện Cẩm Mỹ.

2.1. Bố trí hệ thống canh tác hợp lý

Bố trí hệ thống canh tác hợp lý là một trong những giải pháp quan trọng nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp. Việc áp dụng các phương pháp canh tác tiên tiến, như luân canh và xen canh, sẽ giúp cải thiện độ phì nhiêu của đất và giảm thiểu rủi ro do thiên tai. Hơn nữa, việc lựa chọn giống cây trồng phù hợp với điều kiện tự nhiên và nhu cầu thị trường cũng sẽ góp phần nâng cao hiệu quả sản xuất. Đặc biệt, việc xây dựng các vùng chuyên canh sẽ giúp tối ưu hóa quy trình sản xuất và tăng cường khả năng cạnh tranh của sản phẩm nông nghiệp. Từ đó, người nông dân có thể gia tăng thu nhập và cải thiện đời sống.

2.2. Tăng cường đầu tư và ứng dụng khoa học công nghệ

Tăng cường đầu tư và ứng dụng khoa học công nghệ trong sản xuất nông nghiệp là một yếu tố quyết định đến hiệu quả sử dụng đất. Việc áp dụng công nghệ mới trong canh tác, như hệ thống tưới tiêu thông minh và các giống cây trồng có năng suất cao, sẽ giúp nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm. Đồng thời, việc đào tạo và nâng cao trình độ cho người nông dân về kỹ thuật canh tác hiện đại cũng là một giải pháp cần thiết. Các chương trình hỗ trợ từ chính phủ và các tổ chức phi chính phủ trong việc cung cấp kiến thức và công nghệ cho nông dân sẽ góp phần thúc đẩy sự phát triển bền vững của nông nghiệp tại huyện Cẩm Mỹ.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Huyện Cẩm Mỹ, tỉnh Đồng Nai, với diện tích tự nhiên khoảng 46.854,80 ha, trong đó đất nông nghiệp chiếm tới 88,20%, là một vùng trọng điểm sản xuất nông nghiệp của tỉnh. Năm 2016, nghiên cứu được thực hiện tại hai xã đại diện cho hai vùng sinh thái đặc trưng của huyện: xã Sông Ray (vùng đồng bằng) và xã Lâm San (vùng đồi núi). Mục tiêu chính của luận văn là đánh giá hiệu quả sử dụng đất sản xuất nông nghiệp trên địa bàn huyện, từ đó đề xuất các giải pháp sử dụng đất hợp lý nhằm nâng cao giá trị sản xuất và phát triển bền vững.

Hiệu quả sử dụng đất được đánh giá trên ba phương diện kinh tế, xã hội và môi trường, với các chỉ tiêu cụ thể như giá trị sản xuất trên một ha đất (bình quân 112.660,12 nghìn đồng), giá trị gia tăng (81.965,14 nghìn đồng/ha), và giá trị gia tăng trên một công lao động (231,05 nghìn đồng). Kết quả cho thấy hiệu quả sử dụng đất tại vùng đồng bằng cao gấp khoảng 2,6 lần so với vùng đồi núi, đồng thời các loại hình sử dụng đất như lúa – màu, chuyên màu, cây hàng năm và cây ăn quả đều có hiệu quả kinh tế cao và thu hút nhiều lao động.

Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong bối cảnh diện tích đất nông nghiệp ngày càng bị thu hẹp do đô thị hóa và suy thoái đất, đồng thời góp phần hoàn thiện cơ sở dữ liệu phục vụ quy hoạch sử dụng đất và phát triển nông nghiệp bền vững tại huyện Cẩm Mỹ nói riêng và tỉnh Đồng Nai nói chung.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết về đất đai và hiệu quả sử dụng đất sản xuất nông nghiệp, trong đó:

• Lý thuyết hệ thống sử dụng đất (Land Use System - LUS): Được xây dựng dựa trên quan điểm hệ thống, LUS bao gồm các thành phần đất đai (Land Mapping Unit - LMU) và loại hình sử dụng đất (Land Use Type - LUT), phản ánh sự tương tác giữa điều kiện tự nhiên, kỹ thuật và kinh tế xã hội trong sản xuất nông nghiệp.

• Khái niệm hiệu quả sử dụng đất: Hiệu quả được đánh giá trên ba mặt: kinh tế, xã hội và môi trường. Hiệu quả kinh tế tập trung vào mối quan hệ giữa kết quả sản xuất và chi phí đầu tư; hiệu quả xã hội liên quan đến việc tạo việc làm, nâng cao đời sống và công bằng xã hội; hiệu quả môi trường đánh giá tác động của sản xuất đến chất lượng đất, nước và hệ sinh thái.

• Mô hình đánh giá hiệu quả sử dụng đất: Sử dụng các chỉ tiêu như giá trị sản xuất (GTSX), chi phí trung gian (CPTG), giá trị gia tăng (GTGT), hiệu quả kinh tế trên đơn vị diện tích và lao động, cùng các chỉ tiêu định tính về môi trường và xã hội.

Phương pháp nghiên cứu

• Nguồn dữ liệu: Số liệu thứ cấp được thu thập từ các báo cáo kinh tế xã hội, niên giám thống kê của huyện và xã; số liệu sơ cấp thu thập qua điều tra thực địa với 60 hộ dân tại hai xã Sông Ray và Lâm San.

• Phương pháp phân tích: Tổng hợp, phân loại số liệu theo loại cây trồng, chi phí, tiêu thụ sản phẩm; tính toán các chỉ tiêu hiệu quả kinh tế, xã hội và môi trường; sử dụng phần mềm Excel để xử lý số liệu và trình bày kết quả bằng bảng biểu, biểu đồ.

• Phương pháp chuyên gia: Tham khảo ý kiến các cán bộ quản lý, chuyên gia và nông dân sản xuất giỏi để đánh giá thực trạng và đề xuất giải pháp.

• Timeline nghiên cứu: Thu thập và phân tích số liệu trong giai đoạn 2011-2016, tập trung đánh giá biến động và hiệu quả sử dụng đất trong khoảng thời gian này.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Hiện trạng sử dụng đất: Huyện Cẩm Mỹ có 6 loại hình sử dụng đất chính, phân bố trên hai vùng sinh thái đặc trưng. Vùng đồng bằng (xã Sông Ray) chiếm khoảng 18% diện tích, chủ yếu trồng lúa và cây ngắn ngày; vùng đồi núi (xã Lâm San) chiếm 80%, tập trung cây công nghiệp dài ngày và cây ăn quả.

2. Hiệu quả kinh tế: Giá trị sản xuất bình quân trên 1 ha đất sản xuất nông nghiệp đạt 112.660,12 nghìn đồng; giá trị gia tăng bình quân 81.965,14 nghìn đồng/ha. Vùng đồng bằng có giá trị sản xuất bình quân 128.090,16 nghìn đồng/ha, gấp 2,6 lần vùng đồi núi. Giá trị gia tăng trên lao động ở vùng đồng bằng là 208,94 nghìn đồng, gấp 2,61 lần vùng đồi núi.

3. Hiệu quả xã hội: Loại hình sử dụng đất chuyên rau màu thu hút lao động tốt nhất, góp phần giải quyết việc làm và nâng cao thu nhập cho người dân. Tỷ lệ lao động trong độ tuổi làm việc đạt trên 90%, với mức thu nhập bình quân ngày công lao động cao ở các loại hình lúa – màu, chuyên màu và cây ăn quả.

4. Hiệu quả môi trường: Các loại hình sử dụng đất hiện tại chưa gây ảnh hưởng tiêu cực đáng kể đến môi trường. Mức sử dụng phân bón và thuốc bảo vệ thực vật được kiểm soát hợp lý, góp phần duy trì độ phì nhiêu và bảo vệ môi trường đất.

Thảo luận kết quả

Hiệu quả sử dụng đất tại huyện Cẩm Mỹ phản ánh sự khác biệt rõ rệt giữa hai vùng sinh thái, do điều kiện tự nhiên và cơ sở hạ tầng khác nhau. Vùng đồng bằng với địa hình bằng phẳng, đất phù sa màu mỡ và hệ thống thủy lợi tương đối phát triển đã tạo điều kiện thuận lợi cho sản xuất cây ngắn ngày và lúa nước, từ đó nâng cao giá trị sản xuất và thu nhập lao động. Ngược lại, vùng đồi núi với đất đỏ vàng và địa hình dốc hạn chế khả năng canh tác, chủ yếu phát triển cây công nghiệp dài ngày và cây ăn quả, dẫn đến hiệu quả kinh tế thấp hơn.

So sánh với các nghiên cứu trong nước và quốc tế, kết quả này phù hợp với xu hướng chung về sự phân hóa hiệu quả sử dụng đất theo điều kiện tự nhiên và kỹ thuật canh tác. Việc áp dụng các biện pháp kỹ thuật tiên tiến, chuyển đổi cơ cấu cây trồng phù hợp với từng vùng sinh thái là yếu tố then chốt để nâng cao hiệu quả sử dụng đất.

Dữ liệu có thể được trình bày qua các biểu đồ so sánh giá trị sản xuất và giá trị gia tăng giữa hai vùng, cũng như bảng tổng hợp mức thu nhập lao động theo loại hình sử dụng đất, giúp minh họa rõ nét sự khác biệt và tiềm năng phát triển.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Bố trí hệ thống canh tác hợp lý: Đề xuất xây dựng các vùng chuyên canh cây trồng phù hợp với đặc điểm sinh thái từng vùng, ưu tiên mở rộng diện tích rau màu và cây ăn quả tại vùng đồng bằng, đồng thời phát triển cây công nghiệp dài ngày có giá trị tại vùng đồi núi. Thời gian thực hiện: 3-5 năm; chủ thể: UBND huyện phối hợp với các phòng ban chuyên môn.

2. Ổn định và phát triển thị trường tiêu thụ: Tăng cường liên kết giữa người sản xuất và thị trường, xây dựng chuỗi giá trị nông sản, phát triển thương hiệu sản phẩm để nâng cao giá trị và khả năng cạnh tranh. Thời gian: 2-4 năm; chủ thể: Sở Nông nghiệp, các hợp tác xã và doanh nghiệp.

3. Tăng cường đầu tư khoa học công nghệ: Áp dụng tiến bộ kỹ thuật trong giống cây trồng, kỹ thuật canh tác, quản lý đất đai và bảo vệ môi trường, nhằm nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm. Thời gian: liên tục; chủ thể: Viện nghiên cứu, trường đại học, trung tâm khuyến nông.

4. Hoàn thiện hệ thống chính sách và cơ sở hạ tầng: Xây dựng chính sách hỗ trợ đầu tư, đào tạo lao động, phát triển thủy lợi, giao thông nông thôn và các dịch vụ hỗ trợ sản xuất. Thời gian: 5 năm; chủ thể: chính quyền địa phương và các cơ quan quản lý nhà nước.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cơ quan quản lý nhà nước về đất đai và nông nghiệp: Sử dụng kết quả nghiên cứu để xây dựng chính sách, quy hoạch sử dụng đất và phát triển nông nghiệp bền vững.

2. Các nhà nghiên cứu và học giả trong lĩnh vực tài nguyên đất và nông nghiệp: Tham khảo phương pháp đánh giá hiệu quả sử dụng đất và các kết quả thực tiễn để phát triển nghiên cứu chuyên sâu.

3. Hợp tác xã và doanh nghiệp nông nghiệp: Áp dụng các giải pháp kỹ thuật và chiến lược phát triển sản xuất phù hợp với điều kiện địa phương nhằm nâng cao hiệu quả kinh tế.

4. Người nông dân và cộng đồng địa phương: Nắm bắt thông tin về các loại hình sử dụng đất hiệu quả, từ đó lựa chọn mô hình sản xuất phù hợp, tăng thu nhập và bảo vệ môi trường.

Câu hỏi thường gặp

1. Hiệu quả sử dụng đất được đánh giá dựa trên những chỉ tiêu nào?
   Hiệu quả sử dụng đất được đánh giá qua các chỉ tiêu kinh tế như giá trị sản xuất, giá trị gia tăng trên diện tích và lao động; chỉ tiêu xã hội như tạo việc làm và nâng cao đời sống; và chỉ tiêu môi trường như mức độ ảnh hưởng đến đất và hệ sinh thái.

2. Tại sao hiệu quả sử dụng đất ở vùng đồng bằng cao hơn vùng đồi núi?
   Vùng đồng bằng có đất phù sa màu mỡ, địa hình bằng phẳng và hệ thống thủy lợi phát triển, thuận lợi cho sản xuất cây ngắn ngày và lúa nước, trong khi vùng đồi núi có đất đỏ vàng, địa hình dốc và hạn chế về hạ tầng, dẫn đến hiệu quả thấp hơn.

3. Các giải pháp nào được đề xuất để nâng cao hiệu quả sử dụng đất?
   Các giải pháp bao gồm bố trí hệ thống canh tác hợp lý, phát triển thị trường tiêu thụ, tăng cường đầu tư khoa học công nghệ và hoàn thiện chính sách cùng cơ sở hạ tầng phục vụ sản xuất.

4. Nghiên cứu có áp dụng phương pháp nào để thu thập số liệu?
   Nghiên cứu sử dụng cả số liệu thứ cấp từ các báo cáo thống kê và số liệu sơ cấp thu thập qua điều tra thực địa với 60 hộ dân tại hai xã đại diện cho vùng sinh thái của huyện.

5. Hiệu quả môi trường được đánh giá như thế nào trong nghiên cứu?
   Hiệu quả môi trường được đánh giá thông qua mức sử dụng phân bón, thuốc bảo vệ thực vật và nhận xét của người dân về ảnh hưởng đến đất đai, nhằm đảm bảo sản xuất không gây suy thoái đất và ô nhiễm môi trường.

Kết luận

• Huyện Cẩm Mỹ có tiềm năng lớn về đất nông nghiệp với 88,20% diện tích tự nhiên, nhưng hiệu quả sử dụng đất có sự khác biệt rõ rệt giữa vùng đồng bằng và đồi núi.
• Giá trị sản xuất và giá trị gia tăng trên đơn vị diện tích và lao động tại vùng đồng bằng cao gấp khoảng 2,6 lần vùng đồi núi, phản ánh điều kiện tự nhiên và kỹ thuật canh tác khác biệt.
• Các loại hình sử dụng đất như lúa – màu, chuyên màu, cây hàng năm và cây ăn quả mang lại hiệu quả kinh tế cao và thu hút lao động, góp phần phát triển kinh tế xã hội địa phương.
• Đề xuất các giải pháp đồng bộ về bố trí canh tác, phát triển thị trường, ứng dụng khoa học công nghệ và hoàn thiện chính sách nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng đất và phát triển bền vững.
• Nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học và thực tiễn quan trọng cho các cơ quan quản lý, nhà nghiên cứu, doanh nghiệp và người dân trong việc sử dụng đất sản xuất nông nghiệp tại huyện Cẩm Mỹ.

Các cấp chính quyền và các bên liên quan cần phối hợp triển khai các giải pháp đề xuất, đồng thời tiếp tục theo dõi, đánh giá hiệu quả sử dụng đất để điều chỉnh chính sách phù hợp, hướng tới phát triển nông nghiệp bền vững và nâng cao đời sống người dân.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1. Khái niệm về đất đai và đất sản xuất nông nghiệp 1. Đất Từ lâu, con người đã có những nhận thức về đất, tùy theo ngành, lĩnh vực nghiên cứu mà đất được xem với vai trò, đối tượng nghiên cứu khác nhau.

Trên phương diện thổ nhưỡng, nhà địa chất William (973-1048) cho rằng, đất là tầng mặt tơi xốp của lục địa có khả năng tạo ra sản phẩm cho cây trồng.Dokuchaev (1846-1903), nhà khoa học người Nga tiên phong trong lĩnh vực khoa học đất: đất như là một thực thể tự nhiên có nguồn gốc và lịch sử phát triển riêng, là thực thể với những quá trình phức tạp và đa dạng diễn ra trong nó. Đất được coi là khác biệt với đá. Đá trở thành đất dưới ảnh hưởng của một loạt các yếu tố tạo thành đất như sinh vật, khí hậu, đá mẹ, địa hình, thời gian và tác động của con người. Như vậy đất có nguồn gốc từ các loại đá mẹ nằm trong thiên nhiên lâu đời bị phá hủy dần dưới tác động của các yếu tố lý học, hóa học và sinh học.

Sự khác biệt giữa đá và đất là độ phì nhiêu. Chính nhờ độ phì nhiêu của đất mà các hệ sinh thái và con người mới có thể tồn tại và phát triển được. Theo Karl Marx (1949), đất là tư liệu sản xuất cơ bản và quý báu của sản xuất nông nghiệp, điều kiện không thể thiếu được của sự tồn tại và tái sinh của hàng loạt thế hệ người kế tiếp nhau. Theo quan điểm kinh tế học, đất là tài sản quốc gia, là tư liệu sản suất chủ yếu, là đối tượng lao động đồng thời cũng là sản phẩm lao động.

Đất là mặt bằng để phát triển nền kinh tế quốc dân. Đất đồng hành cùng con người qua các nền văn minh nông nghiệp khác nhau, từ nông nghiệp thô sơ vào buổi bình minh của loài người đến nền nông nghiệp đầy ắp những tiến bộ về khoa học kỹ thuật như ngày nay. Mọi hoạt động của con người đều gắn với bề mặt của đất và không gian quanh nó. Đất đai Đất đai là tiền đề cơ bản cho sự tồn tại và phát triển của con người.

Thông qua đất đai, con người sản xuất ra của cải vật chất phục vụ cho nhu cầu của mình. Tùy theo mục đích khác nhau mà con người có sự nhìn nhận và tiếp cận khác nhau về đất đai. PDF Watermark Remover DEMO : Purchase from www.com to remove the waterma 4 “Đất đai” là thuật ngữ khoa học có thể được hiểu theo nghĩa rộng là một diện tích bề mặt của trái đất có giới hạn, có chiều thẳng đứng hướng lên không trung, có chiều sâu hướng xuống lòng đất, có chiều ngang kết nối mọi thành phần liên quan với nhau về các điều kiện tự nhiên và điều kiện sống của động thực vật. Muốn quy hoạch bố trí sử dụng đất hiệu quả trước mắt và lâu dài thì phải nắm vững cả hai mặt: phần đất (thổ nhưỡng) và phần đất đai (mặt bằng lãnh thổ).

Theo Luật Đất đai Việt Nam, đất đai là tài nguyên quý giá, là tư liệu sản xuất đặc biệt, là thành phần quan trọng hàng đầu của môi trường sống, là địa bàn phân bố các khu dân cư, xây dựng cơ sở kinh tế, văn hóa xã hội, an ninh và quốc phòng. Tóm lại, đất đai là một vùng đất được xác định về mặt địa lý, có các thuộc tính tương đối ổn định hoặc thay đổi có tính chất chu kỳ có thể dự đoán được của sinh quyển bên trên, bên trong và bên dưới nó như là: không khí, đất, điều kiện địa chất, thủy văn, thực vật và động vật cư trú, những hoạt động trước đây của con người, ở chừng mực mà ảnh hưởng của những thuộc tính này có ý nghĩa tới việc sử dụng vùng đất đó của con người hiện tại và trong tương lai. Hay nói cách khác: đất đai là một vùng đất có ranh giới, vị trí cụ thể và có các thuộc tính tổng hợp của các yếu tố tự nhiên, kinh tế và xã hội như: thổ nhưỡng, khí hậu, địa hình, địa mạo, địa chất, thủy văn, động vật, thực vật và hoạt động sản xuất của con người. Phân loại đất Điều 10 Luật đất đai 2013 nêu rõ, căn cứ vào mục đích sử dụng, đất đai được chia làm 3 nhóm chính: Đất nông nghiệp, đất phi nông nghiệp và đất chưa sử dụng.

* Nhóm đất nông nghiệp: Là đất sử dụng vào mục đích sản xuất, nghiên cứu, thí nghiệm về nông nghiệp, lâm nghiệp, nuôi trồng thủy sản, làm muối và mục đích bảo vệ, phát triển rừng; bao gồm đất sản xuất nông nghiệp, đất lâm nghiệp, đất nuôi trồng thủy sản, đất làm muối và đất nông nghiệp khác. - Đất trồng cây hàng năm: Là đất sử dụng vào mục đích trồng các loại cây có thời gian sinh trưởng từ khi gieo trồng tới khi thu hoạch không quá một (01) năm; kể cả đất sử dụng theo chế độ canh tác không thường xuyên theo chu kỳ. Đất trồng cây hàng năm bao gồm đất trồng lúa và đất trồng cây hàng năm khác; - Đất trồng cây lâu năm: Là đất trồng các loại cây có thời gian sinh trưởng từ khi gieo trồng tới khi thu hoạch là trên một năm; kể cả loại cây có thời gian sinh trưởng như cây hàng năm nhưng cho thu hoạch trong nhiều năm như thanh long, chuối, dứa, nho, v.v… PDF Watermark Remover DEMO : Purchase from www.com to remove the waterma 5 - Đất rừng sản xuất: Là đất sử dụng vào mục đích sản xuất lâm nghiệp theo quy định của pháp luật về bảo vệ và phát triển rừng; - Đất rừng phòng hộ: Là đất để sử dụng vào mục đích phòng hộ đầu nguồn, bảo vệ đất, bảo vệ nguồn nước, bảo vệ môi trường sinh thái, chắn gió, chắn cát, chắn sóng ven biển theo quy định của pháp luật về bảo vệ và phát triển rừng; - Đất rừng đặc dụng: Là đất để sử dụng vào mục đích nghiên cứu, thí nghiệm khoa học, bảo tồn thiên nhiên và đa dạng sinh học, vườn rừng quốc gia, bảo vệ di tích lịch sử, văn hoá, danh lam thắng cảnh, bảo vệ môi trường sinh thái theo quy định của pháp luật về bảo vệ và phát triển rừng; - Đất nuôi trồng thủy sản: Là đất được sử dụng chuyên vào mục đích nuôi, trồng thủy sản nước lợ, nước mặn và nước ngọt; - Đất làm muối: Là ruộng muối để sử dụng vào mục đích sản xuất muối; - Đất nông nghiệp khác gồm đất sử dụng để xây dựng nhà kính và các loại nhà khác phục vụ mục đích trồng trọt, kể cả các hình thức trồng trọt không trực tiếp trên đất; xây dựng chuồng trại chăn nuôi gia súc, gia cầm và các loại động vật khác được pháp luật cho phép; đất trồng trọt, chăn nuôi, nuôi trồng thủy sản cho mục đích học tập, nghiên cứu thí nghiệm; đất ươm tạo cây giống, con giống và đất trồng hoa, cây cảnh. * Đất sản xuất nông nghiệp: Là đất nông nghiệp sử dụng vào mục đích sản xuất nông nghiệp.

Bao gồm đất trồng cây hàng năm và đất trồng cây lâu năm. Như vậy, đối với nông nghiệp, đất đai là yếu tố quan trọng và quyết định đến quá trình sản xuất vật chất của con người. Tuy nhiên, tài nguyên đất đai tỷ lệ nghịch với sự gia tăng dân số làm cho áp lực lên ngành nông nghiệp càng tăng, thêm vào đó, quá trình công nghiệp hóa làm cho chất lượng đất nông nghiệp ngày càng suy giảm. Mặt khác, tình hình biến đổi khí hậu toàn cầu đã tác động tiêu cực đến diện tích đất nông nghiệp, năng suất và chất lượng sản phẩm nông nghiệp.

Vì vậy, việc sử dụng đất hợp lý, hiệu quả và tiết kiệm là một trong những điều kiện để phát triển kinh tế - xã hội bền vững. Hệ thống sử dụng đất Khái niệm hệ thống sử dụng đất được các nhà khoa học đất xây dựng trên cơ sở lý thuyết về hệ thống do L.Vonbertanlanfy đề xướng vào đầu thế kỷ XX. Khái niệm hệ thống được hiểu như sau: “Hệ thống là một tổng thể có trật tự của các yếu tố khác nhau có quan hệ và tác động qua lại. Một hệ thống được xác định như một tập các đối tượng hay các thuộc tính được liên kết bằng nhiều mối tương tác” (Phạm Chí Thành và ctg, 1993).

PDF Watermark Remover DEMO : Purchase from www.com to remove the waterma 6 Như vậy, một loại hình sử dụng đất được bố trí trong một điều kiện tự nhiên cụ thể, có thể là một đơn vị đất đai, nó bao hàm cả vấn đề đầu tư cải tạo và thu nhập có thể có thì là một hệ thống sử dụng đất. LUS = LMU + LUT • Hợp phần đất đai của LUS là đặc tính của LMU, ví dụ: loại đất, độ dốc, chế độ ẩm của đất, lượng mưa, … • Hợp phần sử dụng đất của LUS là các thuộc tính mô tả LUT: Thuộc tính sinh học, thuộc tính kỹ thuật và quản lý sản xuất, thuộc tính kinh tế - xã hội,. • LUS là một phần của Hệ thống canh tác và quan hệ chặt chẽ với Hệ thống nông nghiệp của vùng sản xuất. Vì vậy trong đánh giá đất đai chúng ta không đánh giá loại hình sử dụng đất mà chúng ta đánh giá hệ thống sử dụng đất.

Cấu trúc hệ thống sử dụng đất được thể hiện qua sơ đồ sau: HỆ THỐNG SỬ DỤNG ĐẤT (LAND USE SYSTEM) Loại hình sử dụng đất Đơn vị bản đồ đất đai (Land Utilization Type) (Land Mapping Unit) Cải tạo đất đai (Land Improvement) Năng suất, thu nhập (Outputs) Đầu tư (Inputs) Yêu cầu sử dụng đất Chất lượng đất đai (Land Use Requirements) (Land Qualities) Hình 1. Hệ thống sử dụng đất (Beck, 1978; Dent và Young, 1981) 1. Loại hình sử dụng đất Loại hình sử dụng đất (Land Use Type - LUT) được mô tả hoặc được xác định chi tiết hơn loại sử dụng đất chính. Một loại hình sử dụng đất có thể là một loại cây trồng hoặc một số loại cây trồng trong một điều kiện kỹ thuật và kinh tế-xã hội nhất định.

Các thuộc tính của loại hình sử dụng đất bao gồm các thông tin về sản xuất; thị trường tiêu thụ sản phẩm; đầu tư, lao động, biện pháp kỹ thuật, yêu cầu về cơ sở hạ tầng; mức thu nhập v. PDF Watermark Remover DEMO : Purchase from www.com to remove the waterma 7 1. Khái quát về hiệu quả sử dụng đất sản xuất nông nghiệp và vấn đề sử dụng đất sản xuất nông nghiệp 1.