Luận án tiến sĩ dược học nghiên cứu bào chế và bước đầu đánh giá sinh khả dụng viên lornoxicam giải phóng có kiểm soát

Luận án tiến sĩ nghiên cứu dược học nghiên cứu bào chế và bước đầu đánh giá sinh khả dụng viên lornoxicam giải phóng có kiểm, phát triển phương pháp mới, đánh giá hiệu quả ứng

• Tác giả: Đồng Thị Hoàng Yến
• Người hướng dẫn: PGS. Nguyễn Đăng Hòa
• Trường học: Trường Đại Học Dược Hà Nội
• Chuyên ngành: Công Nghệ Dược Phẩm Và Bào Chế Thuốc
• Đề tài: Nghiên Cứu Bào Chế Và Đánh Giá Sinh Khả Dụng Viên Lornoxicam Giải Phóng Có Kiểm Soát
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ dược học
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN
• 1.1. Công thức hóa học
• 1.2. Dược động học
• 1.3. Chỉ định và chống chỉ định
• 1.4. Tác dụng không mong muốn
• 1.5. Một số chế phẩm lornoxicam trên thị trường
• 1.6. Phương pháp định lượng lornoxicam trong chế phẩm và trong dịch sinh học
• 1.7. Một số kỹ thuật và công nghệ bào chế được áp dụng trong nghiên cứu phát triển dạng thuốc với lornoxicam
• 1.7.1. Bào chế hệ phân tán rắn
• 1.7.2. Bào chế viên giải phóng nhanh
• 1.7.3. Bào chế viên giải phóng kéo dài
• 1.7.4. Bào chế viên giải phóng theo nhịp
• 1.7.5. Bào chế viên lưu tại dạ dày
• 1.7.6. Bào chế viên kiểm soát giải phóng hệ đa đơn vị liều
• 1.7.7. Bào chế viên kiểm soát giải phóng hệ viên nén nhiều lớp
• 1.8. Sinh khả dụng
• 1.8.1. Đánh giá sinh khả dụng của thuốc
• 1.8.2. Quy định về đánh giá sinh khả dụng in vivo
• 1.8.3. Một số nghiên cứu về sinh khả dụng in vivo của lornoxicam
• 2. CHƯƠNG 2: NGUYÊN LIỆU, TRANG THIẾT BỊ, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Nguyên liệu, trang thiết bị, nội dung nghiên cứu
• 2.1.1. Thiết bị và dụng cụ
• 2.1.2. Đối tượng nghiên cứu
• 2.1.3. Động vật thí nghiệm
• 2.1.4. Địa điểm nghiên cứu
• 2.1.5. Nội dung nghiên cứu
• 2.2. Phương pháp nghiên cứu
• 2.2.1. Phương pháp bào chế
• 2.2.2. Phương pháp đánh giá
• 2.2.3. Phương pháp nghiên cứu độ ổn định của viên
• 2.2.4. Phương pháp đánh giá sinh khả dụng in vivo
• 2.2.5. Phương pháp thiết kế thí nghiệm, tối ưu hóa công thức và xử lý số liệu
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 3.1. Nghiên cứu xây dựng công thức
• 3.1.1. Nghiên cứu bào chế lớp bao giải phóng nhanh
• 3.1.2. Nghiên cứu xây dựng công thức viên nhân lornoxicam giải phóng kéo dài
• 3.1.3. Xây dựng công thức viên lornoxicam giải phóng có kiểm soát
• 3.2. Nghiên cứu xây dựng quy trình bào chế viên lornoxicam giải phóng có kiểm soát quy mô 2000 viên
• 3.2.1. Mô tả quy trình bào chế viên lornoxicam giải phóng có kiểm soát bằng phương pháp bao dập
• 3.2.2. Thẩm định quy trình sản xuất viên lornoxicam giải phóng có kiểm soát
• 3.3. Thẩm định phương pháp định lượng, xây dựng tiêu chuẩn cơ sở và độ ổn định viên lornoxicam giải phóng có kiểm soát
• 3.3.1. Thẩm định phương pháp định lượng
• 3.3.2. Nghiên cứu xây dựng tiêu chuẩn cơ sở
• 3.3.3. Đánh giá độ ổn định
• 3.4. Nghiên cứu sinh khả dụng
• 3.4.1. Xây dựng phương pháp phân tích
• 3.4.2. Kết quả thẩm định phương pháp
• 3.4.3. Định lượng lornoxicam trong huyết tương chó
• 4. CHƯƠNG 4: BÀN LUẬN
• 4.1. Nghiên cứu cải thiện độ tan của lornoxicam
• 4.2. Nghiên cứu bào chế viên lornoxicam 12 mg giải phóng có kiểm soát
• 4.2.1. Nghiên cứu bào chế lớp bao giải phóng nhanh
• 4.2.2. Nghiên cứu bào chế viên nhân giải phóng kéo dài
• 4.2.3. Bào chế viên lornoxicam giải phóng có kiểm soát
• 4.2.4. Lựa chọn phương pháp bào chế
• 4.3. Quy trình bào chế, tiêu chuẩn chất lượng và đánh giá độ ổn định
• 4.3.1. Tiêu chuẩn chất lượng
• 4.3.2. Đánh giá độ ổn định
• 4.4. Đánh giá sinh khả dụng
• KẾT LUẬN VÀ ĐỀ XUẤT
• DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH ĐÃ CÔNG BỐ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN TIẾN SĨ DƯỢC HỌC
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Giới thiệu về lornoxicam

Lornoxicam (LNX) là một hoạt chất thuộc nhóm thuốc giảm đau chống viêm không steroid (NSAID), có tác dụng hạ sốt, giảm đau và chống viêm. LNX có hiệu lực mạnh gấp 10 lần so với tenoxicam, với liều điều trị chỉ bằng 1/6 so với các thuốc thế hệ trước. Điều này giúp giảm thiểu tác dụng không mong muốn. LNX đã được sử dụng rộng rãi tại Thụy Sĩ và một số quốc gia châu Âu dưới dạng viên nén giải phóng ngay và thuốc tiêm. Tuy nhiên, LNX có thời gian bán thải ngắn và độ tan hạn chế trong môi trường acid, dẫn đến việc cần sử dụng nhiều lần trong ngày. Do đó, việc phát triển dạng bào chế mới có khả năng cải thiện tốc độ hòa tan và kéo dài thời gian giải phóng là rất cần thiết.

1.1. Tính chất và dược động học của lornoxicam

Lornoxicam có công thức hóa học C13H10ClN3O4S2, tồn tại dưới dạng bột kết tinh màu vàng, ít tan trong nước và có tính acid yếu. Độ tan của LNX phụ thuộc vào pH, tan tốt hơn trong môi trường đệm phosphat pH 6,8. Dược động học của LNX cho thấy nó hấp thu nhanh và gần như hoàn toàn từ đường tiêu hóa, với nồng độ tối đa trong huyết tương đạt được sau 1-3 giờ. LNX liên kết mạnh với protein huyết tương và được chuyển hóa chủ yếu qua gan. Thời gian bán thải của LNX là 3-5 giờ.

II. Nghiên cứu bào chế viên lornoxicam giải phóng có kiểm soát

Nghiên cứu này tập trung vào việc bào chế viên lornoxicam giải phóng có kiểm soát, nhằm cải thiện sinh khả dụng của hoạt chất. Việc bào chế viên có lớp bao giải phóng nhanh và lớp nhân giải phóng kéo dài giúp duy trì nồng độ thuốc trong máu, từ đó nâng cao hiệu quả điều trị. Các phương pháp bào chế được áp dụng bao gồm bào chế hệ phân tán rắn và viên nén nhiều lớp. Đặc biệt, nghiên cứu đã xây dựng công thức và quy trình bào chế viên lornoxicam giải phóng có kiểm soát quy mô 2000 viên, với tiêu chuẩn chất lượng được thiết lập.

2.1. Quy trình bào chế và đánh giá sinh khả dụng

Quy trình bào chế viên lornoxicam giải phóng có kiểm soát được thực hiện bằng phương pháp bao dập. Đánh giá sinh khả dụng được thực hiện trên chó thí nghiệm, nhằm xác định hiệu quả của dạng bào chế này. Kết quả cho thấy viên lornoxicam giải phóng có kiểm soát có khả năng duy trì nồng độ thuốc trong huyết tương lâu hơn so với các dạng bào chế khác, từ đó nâng cao hiệu quả điều trị và giảm số lần dùng thuốc.

III. Đánh giá hiệu quả và ứng dụng thực tiễn

Nghiên cứu bào chế viên lornoxicam giải phóng có kiểm soát không chỉ có giá trị khoa học mà còn có ứng dụng thực tiễn cao trong điều trị. Việc cải thiện sinh khả dụng của LNX giúp nâng cao hiệu quả điều trị cho bệnh nhân, đặc biệt là trong các trường hợp cần giảm đau nhanh và kéo dài. Hệ thống giải phóng thuốc có kiểm soát giúp giảm thiểu tác dụng phụ và tăng cường sự tuân thủ điều trị của bệnh nhân. Các kết quả nghiên cứu cũng mở ra hướng đi mới cho việc phát triển các dạng bào chế khác cho các hoạt chất tương tự.

3.1. Tác động đến ngành dược phẩm

Nghiên cứu này có thể tạo ra những bước tiến mới trong ngành dược phẩm, đặc biệt là trong việc phát triển các dạng bào chế thuốc có khả năng giải phóng có kiểm soát. Điều này không chỉ giúp cải thiện hiệu quả điều trị mà còn góp phần vào việc giảm thiểu chi phí điều trị cho bệnh nhân. Hơn nữa, việc áp dụng các công nghệ bào chế tiên tiến sẽ nâng cao chất lượng sản phẩm dược phẩm, đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của thị trường.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Lornoxicam (LNX) là dược chất hạ sốt, giảm đau, chống viêm phi steroid (NSAID) thuộc phân lớp oxicam. Hoạt lực giảm đau và chống viêm của lornoxicam mạnh gấp 10 lần so với tenoxicam, trong khi liều điều trị chỉ bằng khoảng 1/6 so với các thuốc thuộc thế hệ trước, nhờ đó giảm bớt các tác dụng không mong muốn toàn thân. Lornoxicam được chỉ định trong điều trị viêm khớp, viêm khớp dạng thấp, viêm xương khớp mãn tính và giảm đau trong các phẫu thuật ngoại khoa (phụ khoa, chỉnh hình, răng hàm mặt).

Về mặt sinh dược học bào chế, lornoxicam thuộc nhóm II theo hệ thống phân loại BCS (độ tan thấp, tính thấm cao). Hoạt chất có thời gian bán thải ($t_{1/2}$) ngắn, chỉ dao động trong khoảng từ 3 đến 5 giờ. Độ tan của lornoxicam phụ thuộc lớn vào môi trường pH: hoạt chất là một acid yếu ($pK_a = 4,7$), thực tế hầu như không tan trong môi trường acid dịch vị dạ dày ($pH = 1,2$ đạt $0,006 \pm 0,002\text{ mg/ml}$), trong khi tan tốt hơn ở môi trường kiềm và đệm phosphat ruột non ($pH = 7,4$ đạt $0,305 \pm 0,083\text{ mg/ml}$). Do độ tan thấp tại dạ dày và thời gian bán thải ngắn, các chế phẩm quy ước giải phóng ngay thường khởi phát tác dụng giảm đau chậm và đòi hỏi người bệnh phải dùng thuốc nhiều lần trong ngày (liều thường dùng 12 mg/ngày chia làm 2 đến 3 lần). Việc sử dụng nhiều lần làm tăng sự dao động nồng độ thuốc trong huyết tương và kéo dài thời gian tiếp xúc của tiểu phân dược chất không tan với niêm mạc đường tiêu hóa, dẫn tới nguy cơ kích ứng, viêm loét dạ dày.

Khoảng trống nghiên cứu được luận án xác định: Tại thời điểm nghiên cứu, ở Việt Nam chưa có công trình nào nghiên cứu toàn diện về dạng thuốc giải phóng có kiểm soát kết hợp hai pha (lớp giải phóng nhanh tạo liều khởi đầu và lớp giải phóng kéo dài duy trì nồng độ điều trị) cho hoạt chất lornoxicam. Trên thế giới, các công trình đã công bố còn gặp hạn chế trong việc tối ưu hóa tốc độ hòa tan của lớp giải phóng nhanh trong môi trường acid dạ dày ($pH = 1,2$), đồng thời phần lớn thiếu các bố trí thực nghiệm đánh giá sinh khả dụng in vivo trên mô hình sinh học để chứng minh hiệu quả dược động học của dạng bào chế.

Xuất phát từ các vấn đề trên, luận án tiến hành giải quyết 3 mục tiêu cụ thể:

1. Xây dựng được công thức và quy trình bào chế viên bao dập 2 lớp, lớp bao chứa 4 mg LNX giải phóng nhanh và viên nhân là cốt chứa 8 mg LNX giải phóng kéo dài 12 giờ ở quy mô phòng thí nghiệm.
2. Xây dựng được tiêu chuẩn chất lượng và bước đầu theo dõi độ ổn định của chế phẩm nghiên cứu.
3. Bước đầu đánh giá sinh khả dụng của viên nghiên cứu trên chó thí nghiệm.

Đối tượng nghiên cứu là viên nén lornoxicam 12 mg giải phóng có kiểm soát (cấu trúc viên bao dập gồm lớp bao ngoài chứa 4 mg LNX giải phóng nhanh và viên nhân bên trong chứa 8 mg LNX giải phóng kéo dài). Phạm vi không gian thực nghiệm được triển khai tại Bộ môn Bào chế - Trường Đại học Dược Hà Nội, Viện Công nghệ Dược phẩm Quốc gia, Bộ môn Hóa Dược - Trường Đại học Y Dược (Đại học Thái Nguyên) và Trung tâm Đánh giá Tương đương sinh học - Viện Kiểm nghiệm thuốc Trung ương. Luận án được hoàn thành và bảo vệ năm 2019.

---

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Luận án đã hệ thống hóa các hướng nghiên cứu công nghệ bào chế áp dụng cho dược chất lornoxicam trên thế giới và trong nước nhằm cải thiện độ hòa tan và điều chỉnh mô hình giải phóng:

• Hệ phân tán rắn (HPTR): Sử dụng các chất mang thân nước để làm giảm kích thước tiểu phân, chuyển trạng thái kết tinh sang vô định hình và tăng tính thấm ướt. Yassin El-said Hamza và cộng sự (2010) đã chế tạo HPTR lornoxicam - PVP K30 (tỷ lệ 1:5) bằng phương pháp đông khô, làm tăng độ tan của dược chất trong môi trường acid dạ dày. Baboota và cộng sự (2010) chế tạo HPTR lornoxicam - $\beta$-cyclodextrin kết hợp amino acid arginin (hệ ba pha) bằng phương pháp đông khô, ghi nhận độ tan và tốc độ hòa tan được cải thiện đáng kể so với dược chất nguyên liệu.
• Viên nén giải phóng nhanh và rã nhanh trong miệng (ODT): Fathy và cộng sự (2010) dùng kỹ thuật tạo phức LNX với $\beta$-cyclodextrin phối hợp 7,5% tá dược siêu rã crospovidon, thu được viên có thời gian rã 28 giây và giải phóng 99,85% sau 8 phút. Patel và cộng sự (2010) dùng Eudragit E 100 che vị đắng kết hợp 4% tá dược siêu rã Indion 414, viên rã sau 45 giây và hòa tan trên 90% sau 60 phút. Suresh và cộng sự (2011) kết hợp tá dược siêu rã Kyron T-314 với tá dược thăng hoa menthol để tăng độ xốp, giúp viên giải phóng 97,25% sau 30 phút.
• Viên nén giải phóng kéo dài (GPKD): Sivaneswari và cộng sự (2010) dập thẳng viên cốt sử dụng 15% HPMC K4M, đạt mức giải phóng 98,19% sau 12 giờ. Varshosaz và cộng sự (2010) phối hợp 15% HPMC K15M với 10% natri bicarbonat tạo môi trường vi pH giúp hòa tan nhanh tại dạ dày và kéo dài tại ruột. Kulkarni và cộng sự (2011) sử dụng polysaccharide tự nhiên từ hạt me (Tamarindus indica) ở tỷ lệ 20%, giúp thuốc giải phóng 99,45% sau 24 giờ theo động học bậc 0.
• Hệ giải phóng theo nhịp và lưu tại dạ dày: Jagdale và cộng sự (2010) bào chế vi cầu polymer tự nhiên (gelatin, Na CMC, chitosan) giải phóng theo nhịp. Asghar và cộng sự (2013) bào chế viên nén mini đóng nang HPMC bao màng Eudragit L100/S100 có thời gian tiềm tàng 5,02 giờ. Mohd và cộng sự (2015) thiết kế hệ Pulsincap nút HPMC K100M 30% và bao ruột CAP 5% giải phóng tại đại tràng sau 5 giờ. Patel và cộng sự (2014) thiết kế khung xốp 3 lớp Chitosan - Chondroitin sulfat nổi và lưu tại dạ dày trên 5 giờ, giải phóng kéo dài 12 giờ.
• Viên nhiều lớp và hệ đa đơn vị liều: Hamza và cộng sự (2009) dập thẳng viên 2 lớp LNX 8 mg (lớp nhanh chứa HPTR LNX-HP-$\beta$-CD 1:2 và lớp kéo dài chứa 40-50% gôm Xanthan). Hamza và cộng sự (2010) bào chế viên bao dập LNX 8 mg gồm nhân cốt Compritol ATO 888 và vỏ bao chứa HPTR LNX - PVP K30 (1:5). Kumar và cộng sự (2012) bào chế viên 2 lớp LNX 12 mg dùng gôm Xanthan kéo dài 24 giờ. Run Han và cộng sự (2010) kết hợp vi cầu chitosan-alginat với lớp HPTR PVP K30.

Về phương diện đánh giá sinh khả dụng in vivo, các công trình quốc tế đã khảo sát trên thỏ (Radwan và cộng sự 2014, 2017) hoặc trên người tình nguyện khỏe mạnh (Ranjit Singh và cộng sự 2014, Sendil và cộng sự 2017, Chintan và cộng sự 2017) bằng phương pháp HPLC-UV hoặc LC-MS/MS.

Vị trí của luận án: Luận án chọn giải quyết khoảng trống về việc tích hợp kỹ thuật bao dập để sản xuất viên nén kiểm soát giải phóng 12 mg (4 mg giải phóng nhanh và 8 mg kéo dài 12 giờ). Luận án giải quyết vấn đề độ tan acid bằng các giải pháp kết hợp (giảm kích thước tiểu phân, tá dược kiềm tạo vi môi trường, chất diện hoạt) cho lớp vỏ bao ngoài và hệ cốt polymer HPMC cho viên nhân, đồng thời thẩm định toàn diện quy trình quy mô 2000 viên và xây dựng phương pháp LC-MS/MS để đánh giá sinh khả dụng trên mô hình động vật.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Cơ sở lý thuyết

• Tính chất hóa lý của hoạt chất: Lornoxicam có tên khoa học là [6-chloro-4-hydroxy-2-methyl-N-2-pyridyl-5H-thieno(2,3-e)-[(1,2)]-thiazin-2-carboxamid-1,1-dioxid], công thức phân tử $C_{13}H_{10}ClN_3O_4S_2$, khối lượng phân tử 371,8. Điểm nóng chảy $225^\circ\text{C} - 230^\circ\text{C}$. Hoạt chất tồn tại ở hai dạng thù hình, có tính acid yếu ($pK_a = 4,7$), hệ số phân bố $n\text{-octanol}/\text{đệm } pH\text{ }7,4$ là 1,8. Ở khoảng $pH = 2 - 5$, lornoxicam tồn tại ở dạng lưỡng tính và chuyển sang dạng anion khi $pH \ge 6$, có hiện tượng đồng phân hỗ biến keto-enol.
• Lý thuyết vi môi trường pH (Micro-environmental pH): Sử dụng các tá dược có tính kiềm ($CaCO_3$, $NaHCO_3$) trong công thức nhằm làm tăng giá trị pH tại lớp khuếch tán bề mặt tiểu phân, kích thích quá trình hòa tan lornoxicam ngay trong môi trường acid dạ dày mà không phụ thuộc vào pH của dịch thể chung quanh.
• Lý thuyết cốt polymer trương nở - khuếch tán: Sử dụng các dẫn chất hydroxypropyl methylcellulose (HPMC - Methocel) với các cấp độ nhớt khác nhau (K4M, E15LV) để tạo khung cốt thân nước. Khi tiếp xúc với dịch thể, polymer hydrat hóa tạo lớp gel nhớt kiểm soát tốc độ khuếch tán và xói mòn dược chất.
• Kỹ thuật bao dập (Compression coating): Sử dụng lực nén cơ học để dập một lớp bột/hạt bao quanh một viên nhân đã dập trước mà không dùng dung môi hay nhiệt độ, ngăn ngừa tương kỵ và chia tách hai pha giải phóng.

Phương pháp nghiên cứu thực nghiệm

1. Phương pháp bào chế:
   • Xử lý giảm kích thước tiểu phân lornoxicam bằng máy nghiền khí nén Jet Mill hoặc nghiền ướt.
   • Bào chế hạt bằng phương pháp tạo hạt ướt hoặc trộn bột dập thẳng.
   • Bào chế viên nhân cốt giải phóng kéo dài trên máy dập viên tâm sai/xoay tròn.
   • Bào chế viên bao dập bằng cách rải lớp hạt bao thứ nhất vào cối, đặt viên nhân vào chính giữa cối, nạp tiếp lớp hạt bao thứ hai và dập định hình với lực nén phù hợp.
2. Phương pháp đánh giá in vitro:
   • Đánh giá tính chất khối bột/hạt: Tỷ trọng biểu kiến, độ trơn chảy, phân bố kích thước hạt qua rây, chỉ số nén Carr, độ ẩm.
   • Đánh giá chất lượng viên: Độ cứng, độ mài mòn, độ đồng đều khối lượng, độ đồng đều hàm lượng.
   • Thử nghiệm độ hòa tan in vitro: Thực hiện trên thiết bị cánh khuấy (theo Dược điển), tốc độ khuấy chuẩn hóa, nhiệt độ $37^\circ\text{C} \pm 0,5^\circ\text{C}$. Giai đoạn 1 tiến hành trong dung dịch acid hydrocloric 0,1 N ($pH = 1,2$) trong 2 giờ; giai đoạn 2 chuyển sang dung dịch đệm phosphat ($pH = 6,8$) trong các giờ tiếp theo. Định lượng lornoxicam hòa tan bằng phương pháp đo quang phổ tử ngoại (UV-Vis).
3. Phương pháp tối ưu hóa: Sử dụng phương pháp thiết kế thí nghiệm (DoE) và xử lý bề mặt đáp ứng bằng phần mềm MODDE 12.0 để xác định công thức tối ưu dựa trên tương quan giữa các biến đầu vào và biến đầu ra (% giải phóng dược chất tại 2, 4, 8 và 10 giờ). Đánh giá mức độ phù hợp mô hình qua chỉ số AIC và $R^2_{\text{adjusted}}$.
4. Phương pháp phân tích và thẩm định:
   • HPLC-UV: Định lượng hàm lượng và thử độ hòa tan của chế phẩm, thẩm định tính thích hợp của hệ thống, tính đặc hiệu/chọn lọc, khoảng tuyến tính, độ đúng, độ lặp lại và độ chính xác trung gian.
   • LC-MS/MS: Xây dựng quy trình định lượng lornoxicam trong huyết tương động vật, sử dụng chất chuẩn nội meloxicam (cặp ion định lượng $m/z = 371,930 \rightarrow 121,000$ đối với LNX và $m/z = 351,999 \rightarrow 115,000$ đối với meloxicam). Thẩm định giới hạn định lượng dưới (LLOQ), độ đúng, độ chính xác nội ngày/khác ngày, hiệu suất thu hồi và ảnh hưởng nền mẫu (matrix effect).
5. Phương pháp theo dõi độ ổn định: Thử nghiệm theo hướng dẫn của ICH và ASEAN ở điều kiện bảo quản dài hạn (nhiệt độ phòng thực tế) và điều kiện lão hóa cấp tốc ($40^\circ\text{C} \pm 2^\circ\text{C}$, độ ẩm tương đối $75% \pm 5%$) trong thời gian 06 tháng.
6. Phương pháp đánh giá sinh khả dụng in vivo:
   • Mô hình động vật: Chó thí nghiệm khỏe mạnh.
   • Thiết kế thử nghiệm: Cho động vật uống viên nghiên cứu (liều đơn 12 mg), lấy mẫu máu tĩnh mạch theo các khoảng thời gian xác định trước và sau khi dùng thuốc, ly tâm tách huyết tương, bảo quản ở $-20^\circ\text{C}$.
   • Tính toán các thông số dược động học: Nồng độ đỉnh ($C_{\max}$), thời gian đạt nồng độ đỉnh ($T_{\max}$), diện tích dưới đường cong ($AUC_{0-t}$, $AUC_{0-\infty}$), thời gian lưu trung bình ($MRT$).

---

Nội dung chính theo từng chương

CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN

Chương này tổng kết cơ sở lý luận về dược chất, các công nghệ bào chế hiện đại và quy định đánh giá sinh khả dụng.

Dược động học của lornoxicam ghi nhận tỷ lệ liên kết protein huyết tương cao (99%, chủ yếu với albumin), thể tích phân bố ($V_d$) từ 5 đến 10 L. Quá trình chuyển hóa chủ yếu diễn ra tại gan qua enzym cytochrom P450 2C9 tạo thành chất chuyển hóa không hoạt tính 5’-hydroxy-lornoxicam, thải trừ qua nước tiểu (khoảng 42%) và phân (khoảng 51%). Luận án tổng hợp bảng số liệu về độ tan của lornoxicam trong các môi trường khác nhau:

Môi trường thử nghiệm	Giá trị pH	Độ tan trung bình $\pm$ SD (mg/ml) ở $25^\circ\text{C} \pm 0,5^\circ\text{C}$
Dung dịch acid hydrocloric 0,1 N	1,2	$0,006 \pm 0,002$
Nước khử khoáng	5,1	$0,021 \pm 0,009$
Dung dịch đệm phosphat	7,4	$0,305 \pm 0,083$

Luận án thống kê các chế phẩm lornoxicam trên thị trường thế giới và Việt Nam (viên nén quy ước 4 mg, 8 mg như Vocfor, Arbuntec, Focgo, Larfix, Livorax-4, Xefo, Lorcam; viên nén giải phóng kéo dài 16 mg như Flexilor SR, Lorfecam, Xofen SR, Lorna). Đồng thời, chương 1 so sánh các kỹ thuật phân tích lornoxicam trong chế phẩm (UV-Vis, HPTLC, HPLC-UV) và trong dịch sinh học (HPLC-UV, LC-MS/MS), từ đó lựa chọn phương pháp LC-MS/MS cho nghiên cứu dược động học do có độ nhạy vượt trội và giới hạn định lượng thấp.

CHƯƠNG 2: NGUYÊN LIỆU, TRANG THIẾT BỊ, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

Chương 2 mô tả chi tiết nguồn gốc nguyên liệu đạt tiêu chuẩn dược dụng (lornoxicam, HPMC Methocel K4M, Methocel E15LV, Avicel PH 101, Avicel PH 102, calci carbonat, natri laurylsulfat, magnesi stearat, tá dược siêu rã croscarmellose natri / natri starch glycolat / crospovidon, meloxicam chuẩn nội...). Trang thiết bị bao gồm máy nghiền Jet Mill, máy đo quang UV-Vis, máy dập viên, thiết bị thử độ hòa tan cánh khuấy, hệ thống HPLC-UV và hệ thống khối phổ LC-MS/MS.

Các nội dung thực nghiệm được xác lập:

• Khảo sát xử lý nguyên liệu lornoxicam nhằm tăng độ tan.
• Nghiên cứu công thức và kỹ thuật bào chế lớp bao giải phóng nhanh chứa 4 mg LNX.
• Nghiên cứu công thức và kỹ thuật bào chế viên nhân giải phóng kéo dài chứa 8 mg LNX (12 giờ).
• Ứng dụng phần mềm MODDE 12.0 để tối ưu hóa công thức viên bao dập kiểm soát giải phóng 12 mg.
• Xây dựng và thẩm định quy trình sản xuất viên bao dập ở quy mô 2000 viên.
• Thẩm định quy trình phân tích, xây dựng tiêu chuẩn cơ sở và theo dõi độ ổn định của viên thành phẩm sau 06 tháng.
• Thẩm định quy trình định lượng LNX trong huyết tương và đánh giá sinh khả dụng in vivo trên mô hình chó thí nghiệm.

CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU

Chương này trình bày các phát hiện và số liệu thực nghiệm:

1. Nghiên cứu cải thiện độ tan và xây dựng công thức lớp bao giải phóng nhanh (4 mg LNX):
   • Giảm kích thước tiểu phân lornoxicam bằng máy Jet Mill và nghiền ướt làm tăng rõ rệt độ tan và diện tích tiếp xúc của dược chất (được kiểm chứng qua ảnh chụp SEM và TEM).
   • Sàng lọc tá dược độn, tá dược siêu rã, kết hợp tá dược kiềm ($CaCO_3$) và chất diện hoạt (natri laurylsulfat - SLS) giúp cải thiện đáng kể tốc độ hòa tan của lớp bao nhanh trong môi trường acid dịch vị $pH = 1,2$.
2. Nghiên cứu viên nhân giải phóng kéo dài (8 mg LNX) và tối ưu hóa công thức viên bao dập:
   • Khảo sát các loại HPMC (Methocel) có cấp độ nhớt khác nhau. Phối hợp Methocel K4M (độ nhớt cao) và Methocel E15LV (độ nhớt thấp) tạo được hệ gel cốt kiểm soát tốc độ giải phóng lornoxicam ổn định trong 12 giờ.
   • Sử dụng phần mềm MODDE 12.0 với các biến đầu vào ($X_1$: tỷ lệ tá dược kiềm $CaCO_3$, $X_2$: lượng Methocel K4M, $X_3$: tỷ lệ Methocel E15LV) và các biến đầu ra là % giải phóng dược chất tại 2 giờ, 4 giờ, 8 giờ và 10 giờ. Phương trình hồi quy và biểu đồ đường đồng mức xác định được vùng tối ưu hóa. Công thức tối ưu thực nghiệm cho kết quả giải phóng thực tế tương thích chặt chẽ với giá trị dự đoán lý thuyết ($n = 5$).
3. Xây dựng và thẩm định quy trình sản xuất quy mô 2000 viên:
   • Quy trình bào chế bằng phương pháp bao dập được chuẩn hóa: Kiểm soát độ phân tán hàm lượng giai đoạn trộn bột kép, phân bố kích thước hạt, thông số trơn chảy với tốc độ trộn tá dược trơn 50 vòng/phút.
   • Xác lập tốc độ dập viên nhân (5 và 10 vòng/phút) và tốc độ bao dập định vị (1 và 2 vòng/phút). Cả 3 lô sản xuất thử nghiệm ở quy mô 2000 viên đều đạt độ đồng đều về khối lượng, độ cứng, hàm lượng và đáp ứng tiêu chuẩn giải phóng in vitro (TB $\pm$ SD; $n = 6$).
4. Thẩm định phương pháp phân tích, tiêu chuẩn cơ sở và độ ổn định:
   • Quy trình HPLC định lượng lornoxicam trong chế phẩm đạt yêu cầu về độ đặc hiệu (không bị ảnh hưởng bởi mẫu tá dược placebo), độ tuyến tính, độ đúng và độ chính xác (RSD < 2%).
   • Đề xuất tiêu chuẩn cơ sở cho viên lornoxicam 12 mg giải phóng có kiểm soát.
   • Đánh giá độ ổn định của 3 lô sản phẩm sau 06 tháng ở cả điều kiện thực và điều kiện lão hóa cấp tốc ($40^\circ\text{C} \pm 2^\circ\text{C}$, $75% \pm 5%$ RH): Hàm lượng hoạt chất và phần trăm giải phóng dược chất qua các mốc thời gian không có sự thay đổi đáng kể, nằm trong giới hạn tiêu chuẩn cơ sở.
5. Nghiên cứu sinh khả dụng in vivo trên mô hình chó thí nghiệm:
   • Xây dựng và thẩm định thành công phương pháp LC-MS/MS định lượng LNX trong huyết tương chó với chất chuẩn nội meloxicam. Phương pháp đạt độ chọn lọc cao, loại trừ ảnh hưởng nền mẫu, xác lập giới hạn định lượng dưới (LLOQ), độ đúng và độ chính xác nội ngày/khác ngày, tỷ lệ thu hồi ổn định.
   • Kết quả định lượng nồng độ lornoxicam trong huyết tương chó sau khi uống viên thử nghiệm 12 mg thể hiện rõ đường cong dược động học 2 pha: Pha 1 hấp thu nhanh đạt nồng độ có tác dụng nhờ lớp bao 4 mg, pha 2 duy trì nồng độ ổn định kéo dài nhờ viên nhân 8 mg.

CHƯƠNG 4: BÀN LUẬN

Chương bàn luận phân tích và luận giải các cơ chế khoa học:

• Về cải thiện độ tan: Phân tích vai trò của việc kết hợp nghiền siêu mịn (tăng diện tích bề mặt tiếp xúc riêng) với việc sử dụng $CaCO_3$ tạo vi môi trường kiềm cục bộ tại bề mặt phân cách rắn - lỏng, thúc đẩy quá trình ion hóa của lornoxicam ngay trong dịch vị acid dạ dày $pH = 1,2$.
• Về cơ chế kiểm soát giải phóng: Bàn luận về sự phối hợp giữa hai loại polymer HPMC khác nhau về trọng lượng phân tử và độ nhớt (Methocel K4M và Methocel E15LV). HPMC K4M chịu trách nhiệm duy trì độ bền cấu trúc của lớp gel cốt, trong khi E15LV giúp điều chỉnh tốc độ xói mòn và khuếch tán, đảm bảo dược chất giải phóng tuyến tính kéo dài đến 12 giờ mà không bị hiện tượng bùng liều (dose dumping).
• Về phương pháp bao dập: Khẳng định ưu thế của công nghệ bao dập khô so với bao màng truyền thống trong việc tách biệt hai pha giải phóng của cùng một dược chất mà không cần dùng dung môi hữu cơ. Bàn luận về tính khả thi của quy trình sản xuất qua việc kiểm soát độ trơn chảy của khối hạt và độ định tâm của viên nhân trong cối dập.
• Về tiêu chuẩn chất lượng, độ ổn định và sinh khả dụng: Khẳng định tính tương thích giữa kết quả giải phóng in vitro và diễn biến nồng độ thuốc trong huyết tương chó in vivo, chứng minh dạng thuốc đạt được mục tiêu giảm đau nhanh và duy trì nồng độ điều trị ổn định.

---

Kết quả và những đóng góp mới

Những đóng góp mới về mặt khoa học và lý luận

• Đã làm sáng tỏ quy luật hòa tan và động học giải phóng của lornoxicam khi phối hợp công nghệ tạo vi môi trường kiềm với hệ cốt polymer thân nước HPMC trong dạng thuốc bao dập hai lớp.
• Ứng dụng thành công phương pháp thiết kế thí nghiệm đa biến DoE kết hợp phần mềm MODDE 12.0 trong việc mô hình hóa toán học và tối ưu hóa đồng thời các thông số chất lượng của dạng thuốc giải phóng có kiểm soát.

Những đóng góp mới về mặt thực tiễn

• Xây dựng thành công công thức và quy trình công nghệ bào chế viên nén lornoxicam 12 mg kiểm soát giải phóng (gồm lớp bao 4 mg giải phóng nhanh và viên nhân 8 mg giải phóng kéo dài 12 giờ) bằng kỹ thuật bao dập, được thẩm định ổn định ở quy mô 2000 viên/lô.
• Thiết lập và thẩm định đầy đủ phương pháp HPLC-UV để kiểm nghiệm thành phẩm, xây dựng dự thảo tiêu chuẩn cơ sở và chứng minh chế phẩm đạt độ ổn định vật lý, hóa học sau 06 tháng bảo quản.
• Thiết lập và thẩm định thành công quy trình định lượng lornoxicam trong huyết tương bằng kỹ thuật LC-MS/MS có độ nhạy và độ chọn lọc cao; bước đầu chứng minh được đặc tính dược động học vượt trội của viên nghiên cứu trên động vật thực nghiệm (chó).

Kiến nghị và giải pháp

• Đề xuất áp dụng quy trình công nghệ bao dập đã xây dựng để nâng cấp quy mô sản xuất thử nghiệm (pilot) trên các thiết bị công nghiệp chuyên dụng.
• Kiến nghị tiếp tục triển khai các thử nghiệm lâm sàng, đánh giá sinh khả dụng và tương đương sinh học của chế phẩm viên lornoxicam 12 mg giải phóng có kiểm soát trên người tình nguyện khỏe mạnh nhằm phục vụ đăng ký lưu hành thuốc.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế:
  • Nghiên cứu sinh khả dụng in vivo mới được thực hiện bước đầu trên mô hình động vật thí nghiệm (chó), mang tính chất sàng lọc và thăm dò dược động học tiền lâm sàng, chưa thực hiện trực tiếp trên người tình nguyện.
  • Quy mô thực nghiệm dừng lại ở mức 2000 viên/lô trong phạm vi phòng thí nghiệm, cần đánh giá thêm tính tương thích khi chuyển giao sang các dây chuyền dập viên xoay tròn công nghiệp tốc độ cao.
• Hướng nghiên cứu tiếp:
  • Tiến hành nâng quy mô sản xuất lên quy mô pilot và công nghiệp.
  • Thiết kế đề cương và triển khai thử nghiệm đánh giá sinh khả dụng, tương đương sinh học trên người tình nguyện khỏe mạnh theo các hướng dẫn hiện hành của Bộ Y tế.

---

Giá trị tham khảo

Luận án là tài liệu tham khảo chuyên môn cho:

• Nghiên cứu sinh, học viên cao học và sinh viên chuyên ngành Công nghệ Dược phẩm và Bào chế thuốc: Tham khảo phương pháp tiếp cận thiết kế dạng thuốc giải phóng biến đổi (bao dập đa lớp), kỹ thuật cải thiện độ tan của dược chất nhóm BCS II và ứng dụng phần mềm DoE (MODDE 12.0) trong tối ưu hóa công thức.
• Cán bộ nghiên cứu và phát triển (R&D) tại các nhà máy dược phẩm: Tham khảo quy trình công nghệ bào chế khô bằng phương pháp bao dập, các thông số kiểm soát chất lượng trọng yếu trong quá trình dập viên hai lớp.
• Kiểm nghiệm viên và nhà nghiên cứu dược động học: Tham khảo quy trình thẩm định phương pháp phân tích HPLC-UV kiểm nghiệm thành phẩm và phương pháp sắc ký lỏng ghép khối phổ (LC-MS/MS) định lượng hoạt chất trong dịch sinh học.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Dạng thuốc được phát triển trong luận án có cấu trúc như thế nào và nhằm mục đích gì?

Dạng thuốc là viên nén bao dập kiểm soát giải phóng có tổng hàm lượng 12 mg lornoxicam. Cấu trúc gồm hai phần riêng biệt: Lớp vỏ bao ngoài chứa 4 mg lornoxicam giải phóng nhanh (đóng vai trò liều tấn công khởi phát tác dụng giảm đau nhanh) và viên nhân bên trong là dạng cốt chứa 8 mg lornoxicam giải phóng kéo dài trong 12 giờ (duy trì nồng độ thuốc ổn định trong máu, giảm số lần dùng thuốc trong ngày).

2. Tác giả đã giải quyết nhược điểm kém tan của lornoxicam trong môi trường acid dạ dày bằng những biện pháp nào?

Tác giả đã áp dụng đồng thời ba giải pháp kỹ thuật cho lớp giải phóng nhanh:

• Giảm kích thước tiểu phân dược chất xuống kích thước siêu mịn bằng máy nghiền khí nén Jet Mill / nghiền ướt để tăng diện tích bề mặt tiếp xúc.
• Bổ sung tá dược kiềm ($CaCO_3$) nhằm tạo vi môi trường kiềm cục bộ xung quanh tiểu phân dược chất, thúc đẩy quá trình hòa tan ở $pH = 1,2$.
• Sử dụng chất diện hoạt (natri laurylsulfat) kết hợp với các tá dược siêu rã thích hợp để tăng cường tính thấm ướt của khối bột.

3. Phương pháp nào được sử dụng để tối ưu hóa công thức viên và các biến số chính là gì?

Luận án sử dụng phương pháp thiết kế thí nghiệm (DoE) và tối ưu hóa bằng phần mềm MODDE 12.0. Các biến đầu vào được khảo sát bao gồm tỷ lệ tá dược kiềm ($CaCO_3$), lượng polymer tạo cốt có độ nhớt cao (Methocel K4M) và tỷ lệ polymer có độ nhớt thấp (Methocel E15LV). Các biến đầu ra là phần trăm dược chất giải phóng tại các thời điểm 2 giờ, 4 giờ, 8 giờ và 10 giờ.

4. Quy trình định lượng lornoxicam trong huyết tương động vật được xây dựng trên nguyên lý nào?

Quy trình được xây dựng trên hệ thống sắc ký lỏng siêu hiệu năng ghép nối khối phổ hai lần (LC-MS/MS), sử dụng meloxicam làm chất chuẩn nội (IS). Mẫu huyết tương được xử lý chiết tách và định lượng dựa trên việc theo dõi các cặp ion phân mảnh đặc hiệu ($m/z = 371,930 \rightarrow 121,000$ đối với lornoxicam và $m/z = 351,999 \rightarrow 115,000$ đối với meloxicam).

5. Kết quả theo dõi độ ổn định của viên thành phẩm sau 06 tháng như thế nào?

Cả 3 lô viên lornoxicam 12 mg giải phóng có kiểm soát ở quy mô 2000 viên được theo dõi sau 06 tháng ở cả hai điều kiện: điều kiện thực (nhiệt độ phòng) và điều kiện lão hóa cấp tốc ($40^\circ\text{C} \pm 2^\circ\text{C}$, $75% \pm 5%$ RH). Kết quả kiểm nghiệm cho thấy hàm lượng hoạt chất và đặc tính giải phóng dược chất in vitro đều không có sự biến đổi đáng kể và nằm trong giới hạn của tiêu chuẩn cơ sở đề ra.

---

Kết luận

Luận án của tác giả Đồng Thị Hoàng Yến đã thiết kế và hoàn thiện thành công công thức, quy trình công nghệ bào chế viên nén lornoxicam 12 mg giải phóng có kiểm soát (kết hợp lớp bao giải phóng nhanh 4 mg và viên nhân giải phóng kéo dài 8 mg) bằng kỹ thuật bao dập ở quy mô 2000 viên/lô. Bằng việc kết hợp nguyên lý vi môi trường kiềm và hệ cốt polymer HPMC, chế phẩm đã khắc phục được nhược điểm kém tan trong môi trường acid dạ dày và thời gian bán thải ngắn của lornoxicam. Các phương pháp phân tích HPLC-UV và LC-MS/MS được thẩm định đầy đủ đã chứng minh được chất lượng, độ ổn định của chế phẩm sau 06 tháng và bước đầu khẳng định mô hình giải phóng hai pha trên động vật thí nghiệm, tạo cơ sở cho việc phát triển dạng thuốc ở các giai đoạn thử nghiệm lâm sàng tiếp theo.

Trích đoạn nội dung tài liệu

ĐẶT VẤN ĐỀ Lornoxicam (LNX) là hoạt chất thuộc nhóm giảm đau chống viêm phi steroid, phân lớp oxicam có tác dụng hạ sốt, giảm đau, chống viêm. Hiệu lực giảm đau và chống viêm của LNX mạnh gấp 10 lần so với tenoxicam, liều điều trị chỉ bằng 1/6 so với các thuốc thế hệ trƣớc, do đó giảm đƣợc nhiều tác dụng không mong muốn. LNX đã và đang đƣợc lƣu hành tại Thụy Sĩ và một số quốc gia tại Châu Âu dƣới dạng viên nén giải phóng ngay 4 mg, 8 mg, thuốc tiêm 4 mg/ml để làm giảm triệu chứng đau, viêm đối với bệnh nhân viêm khớp và viêm khớp dạng thấp. Ngoài ra, còn đƣợc sử dụng để giảm đau trƣớc và sau mổ trong phẫu thuật phụ khoa, phẫu thuật chỉnh hình, phẫu thuật răng.

Khác với các dƣợc chất thuộc nhóm oxicam, LNX có thời gian bán thải ngắn (thƣờng chỉ từ 3 đến 5 giờ), đặc tính hòa tan phụ thuộc nhiều vào pH, rất ít tan trong môi trƣờng pH thấp ở dạ dày nên tác dụng giảm đau không nhanh và cần sử dụng nhiều lần trong ngày. Do đó, việc phát triển một dạng bào chế mới vừa có khả năng cải thiện tốc độ hòa tan trong môi trƣờng acid, vừa có khả năng kéo dài giải phóng dƣợc chất là cần thiết. Qua tham khảo các tài liệu, hiện chƣa có công trình nghiên cứu trong nƣớc nào về viên giải phóng có kiểm soát gồm lớp giải phóng nhanh và lớp giải phóng kéo dài cho hoạt chất lornoxicam. Trên thế giới cũng có ít nghiên cứu toàn diện về viên lornoxicam giải phóng có kiểm soát.

Hạn chế của các nghiên cứu này là lớp giải phóng nhanh thƣờng không đạt hiệu quả cao do LNX rất ít tan trong môi trƣờng pH 1,2 và hầu nhƣ chƣa có bố trí thí nghiệm đánh giá sinh khả dụng để chứng minh hiệu quả của dạng bào chế này. Đặc điểm của dạng viên giải phóng có kiểm soát kết hợp nhanh - kéo dài là ngay sau khi uống thuốc, dƣợc chất nhanh chóng giải phóng liều khởi đầu có 1 tác dụng dƣợc lý, tiếp theo nồng độ thuốc trong máu đƣợc duy trì nhờ nhân giải phóng kéo dài tạo ra hiệu quả điều trị cao, thích hợp với dƣợc chất nhƣ LNX, do giảm đau nhanh, giảm số lần dùng thuốc, tăng hiệu quả điều trị [18], [40], [41]. Xuất phát từ ý nghĩa khoa học và thực tiễn trên, chúng tôi tiến hành đề tài “Nghiên cứu bào chế và bƣớc đầu đánh giá sinh khả dụng viên lornoxicam giải phóng có kiểm soát” với các mục tiêu sau: 1. Xây dựng được công thức và quy trình bào chế viên bao dập 2 lớp, lớp bao chứa 4 mg LNX giải phóng nhanh và viên nhân là cốt chứa 8 mg LNX GPKD 12 giờ ở quy mô phòng thí nghiệm.

Xây dựng được tiêu chuẩn chất lượng và bước đầu theo dõi độ ổn định của chế phẩm nghiên cứu. Bước đầu đánh giá sinh khả dụng của viên nghiên cứu trên chó thí nghiệm. 2 CHƢƠNG 1 TỔNG QUAN 1. Công thức hóa học OH O NH N N CH3 Cl S S O O Hình 1.

Công thức cấu tạo của lornoxicam [46] - Tên khoa học: [6-chloro-4-hydroxy-2-methyl-N-2-pyridyl-5H-thieno(2,3-e)- [(1,2)]-thiazin-2-carboxamid-1,1-dioxid]. - Công thức phân tử: C 13H10ClN3O4S2 - Khối lƣợng phân tử: 371,8 1. Tính chất - Bột kết tinh màu vàng, vị đắng, ít tan trong cloroform, rất ít tan trong methanol, hầu nhƣ không tan trong nƣớc. Nhiệt độ nóng chảy 225o C - 230o C [36], [90].

- Lornoxicam tồn tại ở hai dạng thù hình có độ tan khác nhau [114]. - Lornoxicam có tính acid yếu, hằng số phân ly pKa = 4,7 do đó tan hạn chế trong môi trƣờng acid. Lornoxicam hơi thân dầu, với hệ số phân bố 1,8 (n-octanol và đệm pH 7,4) [22], [52], [94]. Độ tan của lornoxicam phụ thuộc vào pH, tan tốt hơn trong môi trƣờng đệm phosphat pH 6,8 và 7,4 do sự hình thành liên kết hydro và tƣơng tác tĩnh điện giữa nhóm OH và natri hydroxyd có trong dung dịch đệm phosphat [17], [42].

- Lornoxicam là chất lƣỡng tính trong khoảng pH 2 - 5 và ở dạng anion khi pH ≥ 6. Tồn tại ở dạng đồng phân hỗ biến keto-enol [42]. Độ tan của lornoxicam trong các môi trƣờng pH khác nhau ở nhiệt độ 25 oC± 0,5 oC [43] Độ tan trung bình ± SD Môi trƣờng (mg/ml) Dung dịch acid hydrocloric 0,1N (pH=1,2) 0,006 ± 0,002 Nƣớc khử khoáng (pH=5,1) 0,021 ± 0,009 Dung dịch đệm phosphat (pH=7,4) 0,305 ± 0,083 1. Dƣợc động học Hấp thu Lornoxicam hòa tan chậm nhƣng hấp thu nhanh và gần nhƣ hoàn toàn từ đƣờng tiêu hóa.

Nồng độ tối đa trong huyết tƣơng đạt đƣợc sau khi uống thuốc khoảng 1 - 3 giờ. Thức ăn làm giảm, làm chậm hấp thu LNX và làm tăng thời gian đạt nồng độ tối đa từ 1,5 đến 2,3 giờ [22], [63], [94]. Phân bố Thể tích phân bố của LNX sử dụng theo đƣờng uống và đƣờng tiêm tĩnh mạch trong khoảng 5-10L, xấp xỉ thể tích huyết tƣơng và gần giống với các oxicam khác. LNX liên kết mạnh với protein huyết tƣơng, chủ yếu là albumin (99%).

Dễ dàng thâm nhập vào các tổ chức bao khớp, đặc biệt là hoạt dịch khớp. Chuyển hóa Lornoxicam bị chuyển hóa phần lớn qua gan. Giống nhƣ các NSAIDS khác, enzym cytochrome P450 2C9 đóng một vai trò quan trọng trong quá trình chuyển hóa của LNX. Thải trừ Lornoxicam đƣợc thải trừ qua thận (khoảng 42%) và phân (51%) dƣới dạng 5’-hydroxy-lornoxicam.

Thời gian bán thải 3 - 5 giờ [46], [69], [70], [94]. Chỉ định và chống chỉ định Chỉ định - Điều trị viêm khớp, viêm xƣơng khớp mãn tính. 4 - Giảm đau trƣớc và sau phẫu thuật phụ khoa, phẫu thuật chỉnh hình, phẫu thuật răng miệng. Chống chỉ định - Bệnh nhân mẫn cảm với các thuốc chống viêm giảm đau phi steroid, xuất huyết tiêu hóa, rối loạn đông máu, suy tim, suy giảm chức năng gan thận.

- Lornoxicam không đƣợc khuyến cáo sử dụng khi mang thai, nuôi con bú và ba tháng cuối thai kỳ. Tác dụng không mong muốn - Lornoxicam có tác dụng không mong muốn tƣơng tự nhƣ các NSAIDS khác, thƣờng là nhẹ nhƣ rối loạn tiêu hóa, buồn nôn, tiêu chảy, đau đầu, đau dạ dày. Hiếm gặp các phản ứng chảy máu, co thắt khí quản và rất hiếm gặp hội chứng Steven - Johnson. Một số chế phẩm lornoxicam trên thị trƣờng Bảng 1.

Một số chế phẩm chứa lornoxicam trên thị trƣờng Dạng Tên biệt Hàm lƣợng Nhà sản xuất bào chế dƣợc (mg) Công ty CP dƣợc phẩm Me Di Sun - Vocfor 4; 8 Việt Nam Công ty CP dƣợc phẩm Me Di Sun - Arbuntec 4 4 Việt Nam Nhà máy sản xuất dƣợc phẩm Viên nén Focgo 8 Usarichpharm - Việt Nam quy ƣớc Kusum Healthcare Private Limited Larfix 4 - Ấn Độ Livorax-4 Micro Labs. - Ấn Độ 4 Xefo Takeda - Ai Cập 4; 8 Lorcam Pharmed Ltd. - Nhật Bản 4; 8 Flexilor SR Glenmark Pharmaceuticals Ltd. - Ấn Độ 16 Lorfecam Sun Pharma Laboratories Ltd.

- Ấn Độ 16 Viên nén Torrent Pharmaceuticals Ltd. - Ấn giải Xofen SR 16 Độ phóng Lorna Adcock Ingram Healthcare Pvt. kéo dài 16 - Ấn Độ 5 1. Phƣơng pháp định lƣợng lornoxicam trong chế phẩm và trong dịch sinh học 1.

Phương pháp định lượng lornoxicam trong chế phẩm a. Phương pháp đo quang Phƣơng pháp quang phổ tử ngoại thƣờng đƣợc áp dụng để định lƣợng lornoxicam trong nguyên liệu và chế phẩm. Dƣợc chất đƣợc kiềm hóa, sau đó tạo phức màu và đo phổ hấp phụ ở bƣớc sóng 460nm hoặc oxy hóa dƣợc chất và tạo phức màu với thuốc thử, đo phổ hấp thụ UV- Vis tại bƣớc sóng 530 - 650nm. Phƣơng pháp quang phổ tử ngoại cũng đƣợc áp dụng để đánh giá độ hòa tan của lornoxicam trong môi trƣờng dịch vị nhân tạo (dung dịch acid hydrocloric 0,1N pH 1,2), môi trƣờng dịch ruột nhân tạo (dung dịch đệm phosphat pH 6,8) [16], [80], [97], [106].

và cộng sự (2012) đã định lƣợng lornoxicam trong HPTR bằng phƣơng pháp đo quang phổ tử ngoại ở bƣớc sóng 377 nm, môi trƣờng kiềm [82]. Phương pháp sắc ký lớp mỏng Định lƣợng trực tiếp trên bản mỏng, dùng kỹ thuật densitometer: chiếu chùm tia vào vết sắc ký và đo cƣờng độ hấp thụ hoặc phổ huỳnh quang. Và cộng sự đã định lƣợng đồng thời lornoxicam và paracetamol trong viên nén kết hợp bằng phƣơng pháp sắc ký lớp mỏng hiệu năng cao. Sử dụng bản mỏng Merck TLC silica gel 60F-254, hệ dung môi ethyl acetat : methanol : toluen : acid acetic băng (7 : 2,5: 1: 0,5).

Đo mật độ hấp thụ ở bƣớc sóng 270 nm [71]. Phương pháp sắc ký lỏng hiệu năng cao (HPLC) Trong phƣơng pháp này LNX thƣờng đƣợc hòa tan vào các dung môi nhƣ: natri hydroxyd, methanol trƣớc khi hòa tan vào pha động để tiêm vào sắc ký. 6 Mahesh Attimarad (2010) đã định lƣợng LNX trong viên nén bằng phƣơng pháp HPLC sử dụng cột Zorbax eclipse XBD C18 (150 mm x 4,6 mm, 5 μm), pha động methanol : 0,1% acid formic trong nƣớc (80 : 20; tt/tt), tốc độ dòng 0,8 ml/phút, detector UV ở bƣớc sóng 381 nm, thể tích tiêm mẫu 20 μl. Giới hạn phát hiện và giới hạn định lƣợng của phƣơng pháp là 0,013 µg/ml và 0,416 µg/ml, thời gian lƣu là 2,63 ± 0,08 phút [58].

và cộng sự (2012) đã nghiên cứu định lƣợng LNX trong chế phẩm tiêm bằng phƣơng pháp HPLC sử dụng cột Shimadzu ODS (15cm x 4,6mm, 5μm), pha động natri acetat (0,05 mol/l, pH 5,8) : methanol (55 : 45), tốc độ dòng 1 ml/phút, detector UV ở bƣớc sóng 290 nm. Kết quả thẩm định giới hạn phát hiện và giới hạn định lƣợng của phƣơng pháp là 0,010 µg/ml và 0,350 µg/ml [113]. và cộng sự (2009) đã nghiên cứu định lƣợng LNX trong chế phẩm bằng phƣơng pháp HPLC sử dụng cột Zorbax SB C18 (75mm x 4,6 mm, 3,5 μm), tốc độ dòng 1 ml/phút, pha động là dung dịch acid trifluoroacetic (0,05%; tt/tt) : acetonitril tỷ lệ 70 : 30, thể tích tiêm mẫu 10 μl, detector UV bƣớc sóng 295 nm. Kết quả thẩm định cho thấy giới hạn phát hiện và giới hạn định lƣợng của phƣơng pháp là 0,012 µg/ml và 0,380 µg/ml, thời gian lƣu 4,9 phút [73].

Phương pháp định lượng lornoxicam trong dịch sinh học Quá trình thực hiện đề tài luận án cần phải định lƣợng nồng độ LNX trong huyết tƣơng sau khi cho động vật thí nghiệm uống viên nghiên cứu. Do 7 dạng bào chế viên LNX 12 mg kiểm soát giải phóng lần đầu tiên đƣợc nghiên cứu ở Việt Nam. Vì thế, việc xây dựng và thẩm định quy trình định lƣợng LNX trong huyết tƣơng là yêu cầu bắt buộc. Để định lƣợng LNX trong huyết tƣơng, phƣơng pháp HPLC đã đƣợc khá nhiều các tác giả nghiên cứu.

Một số nghiên cứu định lƣợng LNX trong huyết tƣơng bằng phƣơng pháp HPLC đƣợc trình bày tóm tắt ở bảng sau: Bảng 1.