BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƢỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ TP. HỒ CHÍ MINH ĐOÀN THỊ NGUYỆT HẰNG NGHIÊN CỨU TRUYỀN DẪN TỪ LÃI SUẤT TÁI CẤP VỐN ĐẾN LÃI SUẤT TIỀN GỬI VÀ LÃI SUẤT CHO VAY CỦA CÁC NGÂN HÀNG THƢƠNG MẠI VIỆT NAM LUẬN VĂN THẠC SĨ TP. Hồ Chí Minh – Năm 2015 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƢỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ TP. HỒ CHÍ MINH ĐOÀN THỊ NGUYỆT HẰNG NGHIÊN CỨU TRUYỀN DẪN TỪ LÃI SUẤT TÁI CẤP VỐN ĐẾN LÃI SUẤT TIỀN GỬI VÀ LÃI SUẤT CHO VAY CỦA CÁC NGÂN HÀNG THƢƠNG MẠI VIỆT NAM Chuyên ngành: Tài chính - Ngân hàng Mã số: 60340201 LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ NGƢỜI HƢỚNG DẪN KHOA HỌC: PGS.
TS TRƢƠNG THỊ HỒNG TP. Hồ Chí Minh – Năm 2015 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan luận văn Thạc sĩ kinh tế “Nghiên cứu truyền dẫn từ lãi suất tái cấp vốn đến lãi suất tiền gửi và lãi suất cho vay của các ngân hàng thương mại Việt Nam” là công trình nghiên cứu của riêng cá nhân tôi được thực hiện dưới sự hướng dẫn của PGS. TS Trương Thị Hồng. Các số liệu sử dụng trong luận văn được thu thập trung thực từ các nguồn hợp pháp và đáng tin cậy khác nhau.
Luận văn không sao chép công trình của các tác giả khác. HCM, ngày tháng năm 201 Tác giả Đoàn Thị Nguyệt Hằng LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com MỤC LỤC TRANG PHỤ BÌA LỜI CAM ĐOAN MỤC LỤC DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU, CÁC CHỮ VIẾT TẮT DANH MỤC CÁC BẢNG DANH MỤC CÁC HÌNH VẼ Chƣơng 1: GIỚI THIỆU ĐỀ TÀI LUẬN VĂN CAO HỌC KINH TẾ .1 Sự cần thiết của đề tài.2 Mục tiêu nghiên cứu.3 Câu hỏi nghiên cứu .4 Đối tượng, phạm vi nghiên cứu .5 Phương pháp nghiên cứu.6 Kết cấu của đề tài. Ý nghĩa khoa học của đề tài nghiên cứu .5 Chƣơng 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VỀ TRUYỀN DẪN TỪ LÃI SUẤT TÁI CẤP VỐN ĐẾN LÃI SUẤT TIỀN GỬI VÀ LÃI SUẤT CHO VAY CỦA CÁC NGÂN HÀNG THƢƠNG MẠI VIỆT NAM .1 Tổng quan về lãi suất và chính sách lãi suất của ngân hàng Nhà nước Việt Nam6 2.1 Cơ sở lý thuyết về lãi suất và các loại lãi suất cơ bản.2 Chính sách lãi suất và cơ chế điều hành lãi suất của ngân hàng Nhà nước Việt Nam .2 Tổng quan về truyền dẫn lãi suất .1 Truyền dẫn lãi suất .2 Tính cứng nhắc trong cơ chế điều chỉnh lãi suất .3 Mối quan hệ truyền dẫn trong dài hạn giữa lãi suất tái cấp vốn và lãi suất tiền gửi, lãi suất cho vay.3 Điểm gãy cấu trúc .4 Lược khảo một số nghiên cứu trước về truyền dẫn lãi suất .16 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.1 Một số nghiên cứu nước ngoài .2 Một số nghiên cứu trong nước .5 Đóng góp mới của đề tài .25 Kết luận chương 2 .26 Chƣơng 3: THỰC TRẠNG LÃI SUẤT TÁI CẤP VỐN VÀ LÃI SUẤT TIỀN GỬI, LÃI SUẤT CHO VAY CỦA CÁC NGÂN HÀNG THƢƠNG MẠI VIỆT NAM GIAI ĐOẠN 2005 – 2014 .1 Thực trạng điều hành lãi suất tái cấp vốn của ngân hàng Nhà nước Việt Nam giai đoạn 2005 – 2014 .2 Thực trạng lãi suất tiền gửi và lãi suất cho vay của các ngân hàng thương mại Việt Nam giai đoạn 2005 – 2014 .3 Diễn biến lãi suất tái cấp vốn trong mối tương quan với lãi suất tiền gửi và lãi suất cho vay của các ngân hàng thương mại Việt Nam giai đoạn 2005 – 2014 .32 Kết luận chương 3 .35 Chƣơng 4: NGHIÊN CỨU TRUYỀN DẪN TỪ LÃI SUẤT TÁI CẤP VỐN ĐẾN LÃI SUẤT TIỀN GỬI VÀ LÃI SUẤT CHO VAY CỦA CÁC NGÂN HÀNG THƢƠNG MẠI VIỆT NAM .1 Mô hình nghiên cứu .1 Truyền dẫn trong dài hạn .2 Truyền dẫn trong ngắn hạn .3 Tốc độ điều chỉnh bất cân xứng .2 Phương pháp nghiên cứu.3 Thu thập và xử lý dữ liệu .4 Kết quả nghiên cứu .1 Phân tích thống kê mô tả .2 Xác định điểm gãy cấu trúc .3 Kiểm định tính dừng .4 Lựa chọn độ trễ tối ưu .1 Đối với lãi suất tiền gửi .54 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.2 Đối với lãi suất cho vay.5 Kiểm định đồng liên kết .6 Kết quả cân bằng dài hạn .7 Kết quả truyền dẫn lãi suất tức thời .8 Kiểm định sự bất cân xứng trong truyền dẫn lãi suất .9 Kiểm định chẩn đoán và kiểm định phần dư .63 Kết luận chương 4 .65 Chƣơng 5: KHUYẾN NGHỊ VỀ CHÍNH SÁCH ĐIỀU HÀNH LÃI SUẤT Ở VIỆT NAM .1 Tóm tắt kết quả nghiên cứu .1 Kết quả nghiên cứu thực nghiệm .2 Giải thích kết quả nghiên cứu thực nghiệm .2 Định hướng chính sách tiền tệ của ngân hàng Nhà nước Việt Nam trong thời gian tới .3 Một số khuyến nghị về chính sách điều hành lãi suất ở Việt Nam .4 Một số hạn chế của đề tài và gợi ý hướng nghiên cứu tiếp theo .1 Một số hạn chế của đề tài .2 Gợi ý hướng nghiên cứu tiếp theo.71 Kết luận chương 5 .74 TÀI LIỆU THAM KHẢO .80 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU, CÁC CHỮ VIẾT TẮT Ký hiệu Tên đầy đủ Tiếng Việt Tên đầy đủ Tiếng Anh Phần Tiếng Việt NHNN Ngân hàng nhà nước NHTM Ngân hàng thương mại VND Việt Nam Đồng Phần Tiếng Anh Kiểm định Dickey – Fuller mở ADF Augmented Dickey - Fuller rộng Ngân hàng Nông nghiệp và Phát Vietnam Bank for Agriculture Agribank triển Nông thôn Việt Nam and Rural Development AIC Tiêu chuẩn thông tin Akaike Akaike information criterion ARDL Mô hình phân phối trễ tự hồi quy Autoregressive Distributed Lag Ngân hàng Đầu tư và Phát triển Bank for Investment and BIDV Việt Nam Development of Vietnam Cumulative Sum of Recursive CUSUM Tổng tích lũy của phần dư Residuals DR Lãi suất tiền gửi Deposit rate Mô hình cân bằng tổng thể động Dynamic Stochastic General DSGE ngẫu nhiên Equilibrium ECM Mô hình hiệu chỉnh sai số Error Correction Model IFS Dữ liệu thống kê tài chính quốc tế International Financial Statistics Kiểm định Kwiatkowski-Philips- Kwiatkowski-Philips-Schmidt- KPSS Schmidt-Shin Shin LR Lãi suất cho vay Lending rate MAL Độ trễ điều chỉnh bình quân Mean Adjustment Lag Mô hình phân phối trễ tự hồi quy Nonlinear Autoregressive NARDL phi tuyến Distributed Lag LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com PP Kiểm định Phillips - Perron Phillips - Perron PR Lãi suất chính sách Monetary Policy Rate SBV Ngân hàng Nhà nước Việt Nam State Bank of Vietnam Mô hình hồi quy có vẻ không liên Seemingly Unrelated SUR quan Regressions Mô hình tự hồi quy vec tơ cấu Structural Vector SVAR trúc Autoregression VAR Mô hình vectơ tự hồi quy Vector Autoregression VECM Mô hình vec tơ hiệu chỉnh sai số Vector Error Correction Model Ngân hàng Thương mại Cổ phần Joint Stock Commercial Bank Vietcombank Ngoại thương Việt Nam for Foreign Trade of Vietnam Vietnam Joint Stock Ngân hàng Thương mại Cổ phần Vietinbank Commercial Bank for Industry Công thương Việt Nam and Trade WTO Tổ chức thương mại thế giới World Trade Organization LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com DANH MỤC CÁC BẢNG Số hiệu Tên bảng Trang Bảng 2.1 Bảng tóm tắt các nghiên cứu trước đây 22 Bảng 4.1 Mô tả biến và nguồn dữ liệu 43 Bảng 4.2 Kết quả thống kê mô tả của các chuỗi dữ liệu ban đầu 44 Bảng 4.3 Ma trận tương quan giữa các chuỗi lãi suất 46 Kết quả phát hiện điểm gãy cấu trúc theo kiểm định Quandt- Bảng 4.5 Kết quả kiểm định tính dừng theo phương pháp ADF 50 Bảng 4.6 Kết quả kiểm định tính dừng theo phương pháp PP 51 Bảng 4.7 Kết quả kiểm định tính dừng theo phương pháp KPSS 52 Bảng 4.8 Kết quả kiểm định tính dừng (có xét đến điểm gãy cấu trúc) 53 Bảng 4.9 Ước lượng mô hình ARDL (Biến phụ thuộc: lãi suất tiền gửi) 54 Bảng 4.10 Ước lượng mô hình ARDL (Biến phụ thuộc: lãi suất cho vay) 56 Bảng 4.11 Kết quả kiểm định đường bao (Bound Test) 58 Bảng 4.12 Kết quả truyền dẫn lãi suất trong dài hạn 59 Bảng 4.13 Kết quả truyền dẫn lãi suất tức thời và tốc độ điều chỉnh 61 Bảng 4.14 Kết quả kiểm định sự bất cân xứng trong truyền dẫn lãi suất 62 Bảng 4.15 Kết quả kiểm định chẩn đoán 63 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com DANH MỤC CÁC HÌNH VẼ Số hiệu Tên bảng Trang Diễn biến lãi suất tái cấp vốn trong mối tương quan với lãi suất Hình 3.1 tiền gửi và lãi suất cho vay của các NHTM Việt Nam giai đoạn 33 2005 – 2014 Hình 4.1 Kết quả lựa chọn độ trễ tối ưu (Biến phụ thuộc: lãi suất tiền gửi) 56 Hình 4.2 Kết quả lựa chọn độ trễ tối ưu (Biến phụ thuộc: lãi suất cho vay) 58 Hình 4.3 Biểu đồ tổng tích lũy phần dư 64 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 1 Chƣơng 1: GIỚI THIỆU ĐỀ TÀI LUẬN VĂN CAO HỌC KINH TẾ 1.1 Sự cần thiết của đề tài Chính sách tiền tệ là chính sách vĩ mô quan trọng trong điều hành kinh tế của bất kỳ quốc gia nào với những mục tiêu như duy trì giá cả ổn định, thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, tạo công ăn việc làm và ổn định thị trường tài chính… Chính sách tiền tệ tác động đến nền kinh tế thông qua nhiều kênh truyền dẫn khác nhau. Theo Mishkin (1996), có ba kênh truyền dẫn cơ bản của chính sách tiền tệ là kênh lãi suất, kênh giá tài sản và kênh tín dụng.
Tuy nhiên, nhiều nhà kinh tế khác thống nhất chia làm năm kênh truyền dẫn là kênh lãi suất, kênh giá tài sản, kênh tín dụng, kênh kỳ vọng và kênh tỷ giá hối đoái. Trong đó, một số nghiên cứu đã chỉ ra rằng, kênh lãi suất thường là kênh truyền dẫn quan trọng nhất. Khi Ngân hàng trung ương hoặc cơ quan tiền tệ có thẩm quyền điều chỉnh lãi suất chính sách, lúc đó lãi suất thị trường sẽ bị ảnh hưởng. Khi đó, các ngân hàng thương mại có thể chuyển chi phí gia tăng do thay đổi lãi suất thị trường sang lãi suất bán lẻ (Wang và Lee, 2009; Wang và Nguyen, 2010).
Do đó, hiểu được mức độ và tốc độ truyền dẫn từ lãi suất chính sách đến lãi suất bán lẻ rất quan trọng, giúp Chính phủ lựa chọn thời điểm và mức độ điều chỉnh lãi suất hợp lý nhằm nâng cao hiệu quả của chính sách tiền tệ. Cụ thể, một quốc gia có tốc độ truyền dẫn lãi suất nhanh và hoàn toàn thì việc sử dụng công cụ lãi suất để tác động vào nền kinh tế có tác dụng nhanh chóng trong ngắn hạn. Ngược lại, một quốc gia có tốc độ truyền dẫn lãi suất chậm chạp và không hoàn toàn thì việc sử dụng công cụ lãi suất để tác động vào nền kinh tế không mang lại hiệu quả cao trong ngắn hạn.