Nghiên cứu: Ảnh hưởng giá thể đến sự sinh trưởng của lan trầm tím cấy mô

Đề tài nghiên cứu Cách chọn giá thể cho lan trầm tím phát triển tốt ứng dụng cao trong học thuật và nghiên cứu thực tiễn tham khảo chuyên ngành

• Tác giả: Đào Trọng Cường
• Người hướng dẫn: TS. Phạm Hoàng Phi
• Trường học: Trường Đại học Lâm nghiệp
• Chuyên ngành: Lâm nghiệp đô thị
• Đề tài: Nghiên cứu ảnh hưởng của giá thể đến sự sinh trưởng của cây hoa lan trầm tím (Dendrobium Nestor) nuôi cấy mô
• Loại tài liệu: Khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Giới thiệu lan Trầm Tím Tầm quan trọng của giá thể trồng

Hoa lan, với vẻ đẹp thanh tao và đa dạng, luôn chiếm một vị trí đặc biệt trong lòng người yêu cây cảnh. Trong số đó, lan Trầm Tím (Dendrobium Nestor) là một giống lai tạo độc đáo giữa Dã hạc (Dendrobium anosmum) và Hoàng thảo tím (Dendrobium parishii), được công nhận từ năm 1893. Giống lan này thừa hưởng những đặc tính ưu việt từ cả hai giống bố mẹ: thân cây mập mạp, thẳng đứng và đặc biệt là mùi hương trầm nhẹ nhàng, quyến rũ. Vẻ đẹp và hương thơm độc đáo khiến nhu cầu sở hữu và trồng lan Trầm Tím ngày càng tăng cao. Tuy nhiên, nguồn cung từ tự nhiên đang cạn kiệt do khai thác quá mức. Điều này thúc đẩy sự phát triển của phương pháp nuôi cấy mô – một giải pháp công nghệ sinh học giúp tạo ra số lượng lớn cây giống đồng đều, sạch bệnh và giữ nguyên đặc tính của cây mẹ. Đối với cây con từ phòng thí nghiệm, việc lựa chọn giá thể trồng lan phù hợp là yếu tố sống còn, quyết định trực tiếp đến tỷ lệ sống và khả năng sinh trưởng của chúng trong giai đoạn đầu đời. Giá thể không chỉ là nơi để bộ rễ bám vào mà còn cung cấp độ ẩm, độ thoáng khí và dinh dưỡng cần thiết, tạo ra một môi trường vi mô lý tưởng cho cây non phát triển.

1.1. Đặc điểm sinh học của giống lan Dendrobium Nestor

Dendrobium Nestor là kết quả của việc lai tạo giữa hai loài lan nổi tiếng, tạo ra một tổ hợp độc đáo. Thân cây (giả hành) của Trầm Tím thường mập hơn giả hạc nhưng thon gọn hơn trầm rừng, có xu hướng mọc thẳng đứng thay vì buông thõng. Chiều dài giả hành trung bình dao động từ 60-100cm. Hoa có màu tím hồng rất đẹp, kích thước bông lớn hơn trầm rừng nhưng nhỏ hơn giả hạc. Đặc điểm nổi bật nhất là hương thơm, một sự hòa quyện tinh tế, không quá nồng gắt. Hiểu rõ đặc điểm này giúp người trồng xác định được các yêu cầu về ánh sáng, độ ẩm và dinh dưỡng phù hợp, đặc biệt khi chuyển cây từ môi trường nuôi cấy mô ra vườn ươm.

1.2. Vai trò quyết định của giá thể với cây lan cấy mô

Giá thể đóng vai trò nền tảng cho sự phát triển của cây lan Trầm Tím nuôi cấy mô. Cây con từ bình mô có bộ rễ còn non yếu và chưa hoàn toàn thích nghi với môi trường bên ngoài. Một giá thể tốt phải đáp ứng ba yêu cầu chính: giữ ẩm tốt nhưng không gây úng, tạo độ thông thoáng cho rễ hô hấp, và có khả năng giữ lại một phần dinh dưỡng từ phân bón. Theo nghiên cứu, việc lựa chọn sai giá thể có thể dẫn đến tình trạng úng rễ, thối rễ do vi khuẩn, nấm bệnh tấn công, hoặc cây bị mất nước nhanh chóng, dẫn đến tỷ lệ chết cao. Vì vậy, nghiên cứu so sánh các loại giá thể khác nhau là bước đi khoa học cần thiết để tìm ra môi trường tối ưu cho sự sinh trưởng của cây hoa lan.

II. Thách thức khi trồng lan Trầm Tím nuôi cấy mô từ giá thể

Việc chuyển cây lan Trầm Tím từ môi trường vô trùng trong phòng thí nghiệm ra điều kiện vườn ươm là một giai đoạn đầy thách thức. Cây con phải đối mặt với cú sốc môi trường đột ngột, bao gồm sự thay đổi về nhiệt độ, độ ẩm, ánh sáng và sự hiện diện của vi sinh vật gây hại. Giai đoạn này đòi hỏi kỹ thuật chăm sóc tỉ mỉ và một môi trường sống lý tưởng, trong đó giá thể trồng lan là yếu-tố-then-chốt. Một trong những khó khăn lớn nhất là cân bằng độ ẩm. Giá thể quá ẩm ướt sẽ tạo điều kiện cho các bệnh thối nhũn do vi khuẩn như Erwinia carotovora và Pseudomonas Gladioli phát triển, gây chết cây hàng loạt. Ngược lại, giá thể thoát nước quá nhanh sẽ khiến cây con non nớt bị mất nước, khô héo và khó phục hồi. Thêm vào đó, việc xử lý giá thể trước khi trồng cũng là một vấn đề. Các loại giá thể như xơ dừa thường chứa tanin và muối, cần được ngâm xả kỹ lưỡng để không gây ngộ độc cho bộ rễ non. Việc tìm ra một loại giá thể vừa có khả năng giữ ẩm ổn định, vừa đảm bảo độ thoáng khí cao, lại ít mầm bệnh là bài toán mà các nhà vườn luôn tìm lời giải.

2.1. Rủi ro sốc môi trường ở cây lan con từ bình mô

Cây lan trong bình nuôi cấy mô được sống trong điều kiện lý tưởng: nhiệt độ ổn định (khoảng 25°C), độ ẩm cao, môi trường vô trùng và dinh dưỡng được cung cấp sẵn trong thạch. Khi đưa ra ngoài, chúng phải tự quang hợp, tự hấp thu nước và dinh dưỡng qua bộ rễ chưa hoàn thiện. Sự thay đổi đột ngột này gây ra hiện tượng "sốc", khiến cây ngừng sinh trưởng, vàng lá, thậm chí chết. Giá thể lúc này đóng vai trò như một "vùng đệm", giúp cây dần thích nghi. Một giá thể có khả năng giữ ẩm tốt sẽ giúp cây không bị mất nước trong những ngày đầu, tạo điều kiện cho bộ rễ phục hồi và bắt đầu phát triển.

2.2. Các loại bệnh thường gặp khi chọn giá thể không phù hợp

Tài liệu nghiên cứu chỉ ra rằng bệnh hại là nguyên nhân chính gây thất thoát trong giai đoạn vườn ươm. Bệnh thối nhũn do vi khuẩn là nguy hiểm nhất, có khả năng lây lan nhanh và gây chết cây. Bệnh này thường xuất phát từ việc giá thể bị úng nước kéo dài, tạo môi trường yếm khí cho vi khuẩn phát triển. Ngoài ra, các loại giá thể hữu cơ chưa qua xử lý như vỏ cây, xơ dừa có thể là nơi trú ngụ của nấm bệnh, ốc sên. Ốc sên là loài chuyên ăn các đọt lá và đầu rễ non, gây tổn thương cơ học và mở đường cho mầm bệnh xâm nhập. Do đó, việc lựa chọn và xử lý giá thể sạch bệnh là yêu cầu bắt buộc.

III. Phương pháp nghiên cứu ảnh hưởng giá thể đến lan Trầm Tím

Để xác định loại giá thể tối ưu cho sự sinh trưởng của cây hoa lan Trầm Tím nuôi cấy mô, một thí nghiệm khoa học đã được tiến hành tại vườn ươm của trường Đại học Lâm Nghiệp Việt Nam. Nghiên cứu này được thiết kế để so sánh trực tiếp hiệu quả của hai loại giá thể phổ biến và dễ tìm kiếm. Mục tiêu là cung cấp cơ sở khoa học và thực tiễn cho việc nuôi trồng giống lan có giá trị kinh tế này. Phương pháp nghiên cứu bao gồm việc kế thừa tài liệu, tham khảo ý kiến chuyên gia và đặc biệt là phương pháp thực nghiệm ngoại nghiệp. Các cây lan con có chất lượng đầu vào tương đồng (chiều dài giả hành trung bình 3,82 cm, đường kính 2,92 mm) được lựa chọn cẩn thận để đảm bảo tính khách quan cho kết quả. Quá trình thí nghiệm được theo dõi chặt chẽ, ghi nhận số liệu định kỳ về các chỉ tiêu quan trọng, từ đó đưa ra những đánh giá chính xác về ảnh hưởng của giá thể.

3.1. Thiết lập thí nghiệm với dớn trắng và xơ dừa

Thí nghiệm được bố trí với hai công thức khác nhau. Công thức thứ nhất (GTTN1) sử dụng dớn trắng làm giá thể. Công thức thứ hai (GTTN2) sử dụng xơ dừa. Cả hai loại giá thể đều được xử lý kỹ càng trước khi trồng: phơi khô, ngâm nước nhiều ngày để loại bỏ tạp chất và muối, sau đó ngâm trong dung dịch diệt nấm để đảm bảo vô trùng. Mỗi công thức thí nghiệm bao gồm 100 cây lan Trầm Tím con có chất lượng đồng đều. Tất cả các cây được chăm sóc trong cùng một điều kiện về ánh sáng (che lưới giảm 60-70% nắng), chế độ tưới và dinh dưỡng để loại bỏ các yếu tố gây nhiễu, đảm bảo sự khác biệt quan sát được hoàn toàn là do tác động của giá thể.

3.2. Các chỉ tiêu sinh trưởng được theo dõi và đánh giá

Để đánh giá toàn diện ảnh hưởng của giá thể, nghiên cứu đã theo dõi các chỉ tiêu sinh trưởng quan trọng. Tỷ lệ sống của cây được ghi nhận định kỳ trong suốt 56 ngày thí nghiệm. Khả năng phát triển bộ rễ được đánh giá thông qua tỷ lệ cây ra rễ, chiều dài rễ trung bình và số lượng rễ trên mỗi cây. Sự sinh trưởng giả hành được đo lường bằng tỷ lệ mọc giả hành mới và các thông số về chiều dài, đường kính của cả giả hành cũ và mới. Cuối cùng, chất lượng bộ lá cũng được xem xét. Tất cả số liệu được tổng hợp và phân tích thống kê để đưa ra kết luận khoa học.

IV. Kết quả Giá thể dớn trắng ảnh hưởng lan Trầm Tím ra sao

Kết quả từ công thức thí nghiệm GTTN1 cho thấy giá thể dớn trắng có những tác động tích cực và rõ rệt đến sự sinh trưởng của cây hoa lan Trầm Tím trong giai đoạn đầu. Dớn trắng (sphagnum moss) nổi tiếng với khả năng giữ nước vượt trội nhưng vẫn duy trì được độ thoáng khí cần thiết cho bộ rễ. Đặc tính này giúp tạo ra một môi trường ẩm ổn định xung quanh rễ cây con, giảm thiểu đáng kể tình trạng sốc do mất nước sau khi ra khỏi bình mô. Trong suốt 56 ngày theo dõi, tỷ lệ cây chết trên giá thể dớn trắng có biến động ít hơn so với xơ dừa, đặc biệt là trong những tuần đầu tiên. Điều này chứng tỏ dớn trắng cung cấp một môi trường an toàn và thuận lợi hơn cho cây non thích nghi. Tỷ lệ sống cuối cùng của cây trên giá thể dớn trắng đạt 89%, một con số khả quan cho thấy hiệu quả của loại giá thể này. Hơn nữa, sự phát triển của hệ thống rễ trên dớn trắng cũng cho thấy sự vượt trội, tạo tiền đề vững chắc cho sự phát triển của cây trong các giai đoạn sau.

4.1. Phân tích tỷ lệ sống của lan trên giá thể dớn trắng

Theo Bảng 4.2 của nghiên cứu, tỷ lệ sống của cây lan trên giá thể GTTN1 (dớn trắng) duy trì ở mức rất cao trong giai đoạn đầu. Sau 18 ngày, tỷ lệ sống là 99% và giảm dần một cách từ từ, ổn định ở mức 92% từ ngày thứ 40 đến 46, và kết thúc thí nghiệm ở mức 89%. Sự ổn định này cho thấy khả năng giữ ẩm của dớn trắng đã giúp cây vượt qua giai đoạn khủng hoảng ban đầu một cách hiệu quả. Môi trường ẩm liên tục giúp rễ không bị khô và tổn thương, từ đó nâng cao khả năng chống chịu của cây.

4.2. Đánh giá khả năng phát triển bộ rễ với dớn trắng

Đây là điểm vượt trội nhất của giá thể dớn trắng. Dữ liệu từ Bảng 4.3 cho thấy vào ngày thứ 50, tỷ lệ cây ra rễ trên dớn trắng đạt tới 94,4%, cao hơn đáng kể so với xơ dừa. Đến ngày thứ 56, 100% số cây còn sống đều đã ra rễ. Về chất lượng, Bảng 4.4 và 4.5 chỉ ra rằng chiều dài rễ trung bình trên dớn trắng đạt 2,50 cm và số lượng rễ trung bình là 2,73 rễ/cây. Chỉ số ra rễ đạt 1,09. Những con số này chứng minh rằng cấu trúc xốp và khả năng giữ ẩm của dớn trắng đã kích thích mạnh mẽ quá trình hình thành và phát triển bộ rễ mới cho cây lan Trầm Tím.

V. Phân tích Giá thể xơ dừa tác động đến sinh trưởng thế nào

Công thức thí nghiệm GTTN2 sử dụng giá thể xơ dừa mang lại những kết quả có phần khác biệt so với dớn trắng. Xơ dừa là một loại giá thể phổ biến, rẻ tiền và thoáng khí. Tuy nhiên, nhược điểm chính của nó là khả năng giữ nước kém hơn và khô nhanh hơn, đặc biệt là lớp bề mặt. Điều này đã ảnh hưởng trực tiếp đến sinh trưởng của cây hoa lan Trầm Tím trong giai đoạn đầu. Dữ liệu nghiên cứu cho thấy, mặc dù tỷ lệ sống cuối cùng của cây trên giá thể xơ dừa cũng đạt 89%, bằng với dớn trắng, nhưng quá trình này không ổn định. Giai đoạn từ ngày 18 đến ngày 28 chứng kiến một tỷ lệ cây chết cao hơn, từ 100% xuống còn 90%. Nguyên nhân được cho là do sự mất nước nhanh của giá thể, khiến cây con chưa kịp thích nghi đã bị stress. Tuy nhiên, sau khi vượt qua giai đoạn khó khăn ban đầu và bộ rễ bắt đầu phát triển, cây trên giá thể xơ dừa cũng cho thấy khả năng sinh trưởng tốt, đặc biệt là sự phát triển của giả hành mới.

5.1. So sánh tỷ lệ sống của lan trên giá thể xơ dừa

Từ Bảng 4.2, có thể thấy trong 18 ngày đầu, tỷ lệ sống trên xơ dừa (GTTN2) là 100%, nhưng sau đó giảm nhanh xuống 90% vào ngày 28. Sự sụt giảm này trùng với thời điểm cây bắt đầu quá trình thắt ngọn để dự trữ dinh dưỡng, trong khi bộ rễ chưa đủ mạnh để hút nước từ giá thể khô nhanh. Điều này cho thấy xơ dừa đòi hỏi một chế độ tưới tiêu và kiểm soát độ ẩm chặt chẽ hơn so với dớn trắng để đảm bảo tỷ lệ sống cao cho cây nuôi cấy mô.

5.2. Sự khác biệt trong sinh trưởng rễ và giả hành trên xơ dừa

Về khả năng ra rễ, xơ dừa tỏ ra kém hiệu quả hơn trong giai đoạn đầu. Tại ngày thứ 50, tỷ lệ cây ra rễ chỉ đạt 86,5% (so với 94,4% của dớn trắng). Chiều dài rễ trung bình cũng ngắn hơn, chỉ đạt 2,09 cm. Mặc dù vậy, một điểm đáng chú ý là khả năng mọc giả hành mới trên giá thể xơ dừa lại rất tốt. Nghiên cứu ghi nhận có tới 68 trên 89 cây sống mọc giả hành mới. Điều này có thể được lý giải bởi độ thoáng khí cao của xơ dừa, sau khi bộ rễ đã ổn định, sẽ kích thích cây bật mầm gốc mạnh mẽ hơn.

VI. Ứng dụng Lựa chọn giá thể tối ưu cho lan trầm tím cấy mô

Từ các kết quả phân tích chi tiết, nghiên cứu đã cung cấp những bằng chứng khoa học vững chắc để đưa ra kết luận và khuyến nghị thực tiễn cho việc trồng lan Trầm Tím nuôi cấy mô. Rõ ràng, không có một loại giá thể nào hoàn hảo về mọi mặt, mỗi loại đều có ưu và nhược điểm riêng. Sự lựa chọn cuối cùng phụ thuộc vào mục tiêu của nhà vườn ở từng giai đoạn phát triển của cây. Tuy nhiên, đối với giai đoạn quan trọng nhất là đưa cây từ bình mô ra vườn ươm, việc ưu tiên sự an toàn và tỷ lệ sống cao là hàng đầu. Dữ liệu đã chỉ ra rằng giá thể dớn trắng vượt trội hơn trong việc tạo ra một môi trường ổn định, giúp cây con giảm sốc, nhanh chóng bén rễ và phát triển khỏe mạnh. Đây là lựa chọn tối ưu cho giai đoạn đầu. Khi cây đã trưởng thành và có bộ rễ khỏe, việc sử dụng các loại giá thể thoáng khí hơn như xơ dừa hoặc vỏ thông có thể được cân nhắc để thúc đẩy sự phát triển của thân lá và mầm mới.

6.1. Kết luận Dớn trắng là lựa chọn tối ưu cho giai đoạn đầu

Nghiên cứu kết luận rằng dớn trắng là giá thể phù hợp nhất cho cây lan Trầm Tím trong giai đoạn sau khi ra khỏi bình nuôi cấy mô. Khả năng giữ ẩm tuyệt vời kết hợp với độ thoáng khí vừa phải của dớn trắng giúp cây con có tỷ lệ sống cao, ổn định và quan trọng nhất là kích thích bộ rễ phát triển nhanh và khỏe. Tỷ lệ ra rễ sớm và chiều dài rễ vượt trội là những minh chứng rõ ràng nhất. Việc đầu tư vào giá thể dớn trắng chất lượng trong giai đoạn này sẽ tạo nền tảng vững chắc cho sự sinh trưởng của cây hoa lan về lâu dài.

6.2. Khuyến nghị kỹ thuật chăm sóc lan trầm tím giai đoạn non

Dựa trên nghiên cứu, kỹ thuật chăm sóc được khuyến nghị như sau: Sử dụng dớn trắng đã qua xử lý làm giá thể chính cho cây con. Trong 2 tuần đầu, chỉ tưới nước sạch bằng hình thức phun sương 2 lần/ngày, không sử dụng phân bón. Từ tuần thứ 3, bắt đầu bổ sung Vitamin B1 (1ml/lít) và Atonik để kích thích ra rễ và sinh trưởng. Sau tuần thứ 4, có thể sử dụng các loại phân bón lá có hàm lượng đạm cao như 30-10-10 với liều lượng thấp. Luôn đảm bảo vườn ươm thông thoáng, che nắng phù hợp và thực hiện phun phòng nấm bệnh định kỳ để giảm thiểu rủi ro và tối ưu hóa ảnh hưởng của giá thể.

Trích đoạn nội dung tài liệu

ĐẶT VẤN ĐỀ Trong muôn ngàn loài hoa đua hƣơng khoe sắc mà tạo hóa đã ban cho loài ngƣời chúng ta, hoa lan là một trong những loài hoa đẹp nhất. Trong đó có loài đƣợc mệnh danh là Hoàng hậu (cattleya), giai nhân trong bóng đêm (Brassavola nodosa), hoa của thƣợng đế (Disa uniflora). Hoa lan không những đa dạng về màu sắc mà còn đẹp ở hình dáng, cái đẹp của hoa lan không chỉ đơn điệu, nó toát lên một sự thanh tao duyên dáng ít có loài hoa nào sánh bằng. Không chỉ vậy hoa lan còn có những mùi hƣơng nhẹ nhàng, quyến rũ, vƣơng giả đến lại kỳ cuốn hút những ngƣời yêu cây.

Chính vì vẻ đẹp đó mà có rất nhiều ngƣời muốn sở hữu những cây hoa lan đẹp, quý cũng nhƣ đƣợc thỏa mãn cái thú vui cây kiểng hoa. Ngƣời không có diện tích họ cũng trồng một vài giò lan nơi mình sống hay nhiều hộ gia đình cũng tạo cho mình hẳn một khu vƣờn nhỏ để trồng, sƣu tầm lan. Lớn hơn nữa là ―lòng mê lan‖ họ thiết kế vƣờn lan lớn hơn hệ thống giàn treo, gây giống, giao lƣu kinh nghiệm, cây giống với các nhà vƣờn và phát triền kinh tế. Trong đời sống hàng ngày hoa lan cũng là một lựa chọn trang trí phù hợp với nhiều không gian từ văn phòng công ty đến hộ gia đình.

Mang nhiều giá trị thẩm mỹ lẫn tinh thần, đƣa thiên nhiên vào trong cái nhân tạo. Cây lan trầm tím (Dendrobium Nestor) là giống lan lai tạo giữa cây Dã hạc, Phi điệp - Dendrobium anosmum và cây Dendrobium parishii - Song hồng, Hoàng thảo tím đƣợc Veitch cầu chứng vào năm 1893 với tên Dendrobium Nestor. Thân cây không giống nhƣ Dendrobium anosmum dài từ 80cm đến 1,5m và cũng không quá mập mạp nhƣ Dendrobium parishii từ 20-40 phân. Thân cây Dendrobium Nestor hơi ngắn và lên thẳng nhƣ cây Dendrobium parishii chứ không quá dài và buông thõng xuống nhƣ Dendrobium anosmum.

Thừa hƣởng đặc tính di truyền của cây cha và cây mẹ cho nên rất thơm, nhƣng mùi thơm nhẹ nhàng dễ chịu nhƣ hƣơng trầm chứ không quá hắc. Hoa khá giống 2 cây cha mẹ nhƣng có màu tím hồng rất đẹp. 1 Tuy nhiên nguồn lan rừng càng ngày càng cạn kiệt với sự khai thác quá mức của ngƣời dân. Trong đó hàng năm chúng ta vẫn phải chi một số tiền lớn cho nhập khẩu hoa kiểng cao cấp từ nƣớc ngoài.

Mà nhu cầu thiết yếu của thị trƣờng hoa kiểng trong nƣớc rất lớn vì vậy cần có các biện pháp nhân giống hợp lý đạt hiệu quả cao giảm thiểu việc khai thác và nhập khẩu. Vì vậy tôi quyết định mang những kiến thức từ trên giảng đƣờng cùng với sự hƣớng dẫn của giảng viên để tiến hành nhân ƣơm, theo dõi sinh trƣởng cây lan nuôi cấy mô đƣa vào thực tế. “Nghiên cứu ảnh hƣởng của giá thể đến sự sinh trƣởng của cây hoa Lan Trầm Tím (Dendrobium Nestor) nuôi cấy mô” 2 CHƢƠNG 1 TỔNG QUAN VỀ CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1.1 Đặc điểm của đối tƣợng nghiên cứu Nếu đem lai giống giữa một cây Trầm Rừng (Dendrobium parishii) với một cây Giả Hạc (ngoài bắc gọi là Phi Điệp Tím – Dendrobium anosmum) thì sẽ tạo ra cây lan Trầm tím Tên khoa học: Dendrobium nestor Hình 1.1: Cây lan trầm tím (http://danchoilan.com/nnh-b40/) Hình 1.2: Hoa lan trầm tím Do mặt hoa của bố và mẹ đều rất đa dạng (hàng trăm mặt hoa) nên khi lai tạo sẽ tạo ra rất nhiều tổ hợp độc đáo. Nhƣng nhìn chung thì cây Trầm Tím 3 (Dendrobium nestor) này giả hành mập hơn giả hạc và gầy (ốm) hơn trầm rừng.

giả hành có xu hƣớng đứng chứ không ngả và thòng nhƣ giả hạc, kích thƣớc bông lớn hơn trầm rừng và nhìn chung thì nhỏ hơn bông giả hạc (tùy vùng miền). Giả hành dài 60-100cm (giả hạc thì trung bình 80-150cm). Thừa hƣởng đặc tính di truyền của cây cha và cây mẹ cho nên rất thơm, nhƣng mùi thơm nhẹ nhàng dễ chịu nhƣ hƣơng trầm chứ không quá hắc. Hoa khá giống 2 cây cha mẹ nhƣng có mầu tím hồng rất đẹp.

Các nghiên cứu, tìm hiểu về nhân giống và chăm sóc một số loại lan hoàng thảo 1. Nghiên cứu nhân giống một số loài lan:  Nghiên cứu nước ngoài Các nghiên cứu về nhân giống bằng phƣơng pháp hữu tính. Năm 1844, Newman – một nhà vƣờn ngƣời Pháp đã là nảy mầm hạt lan bằng cách rắc hạt lên các cục đất quanh gốc cây lan to. Sụ thành công này đã lan rộng nhƣng chƣa có lời lý giải cụ thể.

Năm 1904, Noel Bernard thực hiện phƣơng pháp gieo hạt cộng sinh với nấm để gây sự nảy mầm. Năm 1909 Hans Burgeff đã làm nảy mầm của hạt Laelio, Catleya trên môi trƣờng dinh dƣỡng gồm 0,33% đƣờng saccarose trong điều kiện hoàn toàn bóng tối. Năm 1922, Lewis Knudson nhà khoa học ngƣời mỹ lại thành công trong việc gieo hạt trong môi trƣờng thạch. Ông cũng nhận ra rằng sự nảy mầm của hạt còn phụ thuộc vào thời gian hái quả.

Trong tự nhiên , muốn hạt nảy mầm phải có sự hỗ trợ của một loại nấm ký sinh. Bernard (1904) đã tìm ra một số lài nấm có thể giúp nảy mầm ở hạt lan, mỗi loài có tác dụng trên một sood loài lan nhất định nhƣ: - Rhizoctonia repens giúp nảy mầm ở Cattleya, Laelia, Angraecum, Paphiope dium. - Rhizoctonia mucoroides giúp nảy mầm ở Vanda, Phalaenopsis. - Rhizoctonia lanuginosa giúp nảy mầm ở Oncidium, Dendrobium, Miltonoa và Odontoglossum.

4  Nghiên cứu trong nƣớc + Kết quả nghiên cứu nhân giống in vitro cây lan Thạc hộc (Dendrobium nibile Lindl.) đƣợc thực hiện với môi trƣờng MS – 1962 cải tiến, độ pH 5,8; khủ trùng hơi ở nhiệt độ 121oC trong 18 phút. Nhiệt độ phòng nuôi cấy 25oC; độ ẩm 65% cƣờng độ chiếu sáng 2000 lux, 16 giờ sáng trên 8 giờ tối. Kết quả nghiên cứu cho thấy lan Thạch hộc đƣợc khử trùng bằng dung dịch NaCLO 1%, trong thời gian 15 phút cho tỷ lệ mẫu sống cao đạt 86,33%. Mẫu sau khi vô trùng cho tỷ lệ tái sinh cao nhất trong môi trƣờng Ms cải tiến đạt tỷ lệ tái sinh 100%.

Oử giai đoạn nhân nhanh tiến hành thử nghiệm trên môi trƣờng MS bổ sung BA, Kinetine và TDZ. Kết qủa cho thấy môi trƣờng MS bổ sung BA với lồng độ 1mg/L cho hệ số nhân nhanh chồi đạt 6,13 lần, chồi mập, xanh đậm sau 4 tuần nuôi cấy. Ở giai đoạn ra rễ sử dụng môi trƣờng MS kết hợp với chất kích thích sinh trƣởng NAA và than hoạt tính. Kết quả NAA ở nồng độ 0,5mg/L cho tywr lệ ra rễ ở cây lan thạch hộc đạ 100%, số rễ /chồi đạt 4,10 rễ, chiều dài rễ đạt 4,13cm, rễ đạt tiêu chuẩn ra cây, giá thể ghép lan thạch hộc là than củi cho tỷ lệ sống 92,22% cây lan thạch hộc nuôi cấy mô thích hợp với giá thể thoáng và giữ nƣớc tốt.

+ Nghiên cứu về nhân giống bằng phƣơng pháp giâm hom (nhân giống bằng keiki) của sinh viên trƣờng đại học Lâm Nghiệp. Sinh viên thực hiện: Nguyễn Đức Thành. Giảng viên hƣớng dẫn: TS. Nguyễn Thị Yến năm 2017.

Khóa luận tốt nghiệp ―Tìm hiểu kỹ thuật nhân giống và chăm sóc lan phi điệp tím (Dendrobium anomum lindl) tại khu vực Vĩnh Phúc‖. Đã đƣa ra kết luận nhƣ sau: Nhân giống phi điệp: + Công thức mỗi hom từ 3 -4 mắt ngủ cho kết quả keiki phát triển tốt hơn so với công thức mỗi hom 1 mắt ngủ. + So sánh giữa hai phƣơng pháp nhân giống: *Phƣơng pháp cắt mỗi hom một mắt ngủ: 5 Ƣu điểm: -Tỷ lệ mắt ngủ lên keiki cao - Tiếc kiệm nguồn giống Nhƣợc điểm: -Dễ bị nhiễm nấm, bệnh nếu không xử lý và quản lý tốt. -Cây còi hơn so với phƣơng pháp cắt mỗi hom từ 3 -4 mắt ngủ.

*Phƣơng pháp mỗi hom từ 3 -4 mắt ngủ: Ƣu điểm: -Hom khó bị nhiễm nấm, bệnh. -Keiki phát triển khỏe hơn so với phƣơng pháp cắt mỗi hom một mắt ngủ. Nhƣợc điểm: Tỷ lệ mắt ngủ lên không cao bằng phƣơng pháp mỗi hom một mắt ngủ. Chi lan Hoàng thảo (Dendrobium) a, Phân loại chi lan Hoàng thảo Chi lan Hoàng thảo (Dendrohium) là chi lan lớn thứ 2 trong họ hoa lan đứng sau lan lọng.

Lan Hoàng thảo rất phong phủ và đa dạng với hơn 1000 loài, phân bố ờ các vùng Châu úc, Châu Á tập trung nhiều nhất ờ Đông Nam Á. Lan Hoàng thào rất đa dạng về cầu tạo sinh học, hình thái và phong phú về dạng cây, dạng hoa. Vì vậy các nhà khoa học đã chia thành 40 nhóm nhỏ để tiện cho việc nghiên cửu và trồng trọt. Trong đó tiêu biêu nhất là các nhóm: Nhóm thứ nhất có đặc điểm là lá xanh quanh năm.

hoa thƣờng mọc ờ gần ngọn có nhiều màu sắc sặc sỡ nhƣ: Dendrobium higihhum, Dencirohium phaiaenopsis. Nhóm thứ hai có đặc diểm là các giả hành buông thõng xuống, mang nhiều lá xanh hai bên, hoa mọc thành từng chùm hoặc từng hoa nhƣ: Dendrobium anosmum, Dendrohium aphyllum. Nhóm thứ ba có đặc điểm là hoa mọc ờ đỉnh, buông thõng xuống và có mùi thơm nhƣ: Dendrobiumyarmerỉ, Dendrobiiim chrysotoxum. 6 Nhóm thứ tƣ có đặc điêm là chùm hoa mọc thăng đứng, màu xanh hoặc màu vàng nhƣ: Dendrobium atroviolaceum, Dendrobium spetabile.

Nhóm thứ năm có đặc điểm là giả hành mọc thẳng đứng có một lớp lông bao phủ nhƣ: Dendrobium draconis, Dendrobiuni forniosum. có thể căn cứ vào đặc điềm sinh trƣởng và dạng thân, lan Dendrobium đƣợc chia thành 2 nhóm chính: Nhóm thân mềm: Có đặc điêm là các giả hành buông lõng hoặc rủ xuống, thƣờng thấy ờ vùng khí hậu lạnh, gồm các giống đƣợc lấy ờ vùng cao nguyên Việt Nam, Miến Điện. Nhóm thân cứng: Mọc thẳng đứng thƣờng ở vùng nóng hơn (Malaysia, Indonexia. Ngoài ra còn một nhóm Dendrobium trung gian có thể sống ờ cả vùng nóng lạnh nhƣ: Dendrobimn priniulimun, Denirobium farmiri… b.

Các điều kiện cơ bản để nuôi trồng lan Dendrobium Ánh sáng: Lan cần nhiều ánh sáng gần nhƣ có thể để ở ngoài trời Ánh sáng: Lan cần nhiều ánh sáng gần nhƣ có thể để ở ngoài trời nhƣng cần phái có lƣới che phòng khi lá non bị cháy nắng. Khi thấy cây quặt quẹo, đó là dấu hiệu thiếu nắng, nếu thiếu nắng cây khó ra hoa. Nhiệt độ: Lan cần nuôi trong nhiệt độ từ 8 - 25°c tuy nhiên lan có thể chịu nóng tới 38°c và có thể chịu lạnh tới 3,3°c. Ngoài ra nếu vào mùa đông lạnh dƣới 15,6°c trong vòng 4-6 tuần lan sẽ khó ra nụ.

Độ ẩm và thoáng gió: Lan mọc mạnh nếu độ ẩm từ 60 - 70%. Nếu độ âm quá thấp cây non sẽ không lớn đƣợc và bị teo đi. Cây cũng không mọc mạnh nếu không thoáng gió và trong thời kỳ lan ra nụ nếu không thoáng gió nụ sẽ ít đi.