CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VÙNG NGHIÊN CỨU 1.1 Điều kiện tự nhiên 1.1 Vị trí địa lý Khu vực nghiên cứu La Phù – Thuần Mỹ nằm trên địa phận hai huyện Thanh Thủy (Phú Thọ) và Ba Vì (Hà Nội), giới hạn trong khung tọa độ: 21O08’31.79’’N và có ranh giới với: - Xã Ba Trại (huyện Ba Vì, Hà Nội) ở phía đông. - Xã Minh Quang (huyện Ba Vì, Hà Nội) ở phía đông nam. - Huyện Kỳ Sơn (Hòa Bình) ở phía nam. - Huyện Thanh Sơn (Phú Thọ) ở phía tây.
- Huyện Tam Nông (Phú Thọ) và xã Sơn Đà (Ba Vì, Hà Nội) ở phía bắc. Huyện Thanh Thủy có diện tích 12,8 km2; tổng dân số 72. Trên địa bàn huyện có 16 đơn vị hành chính trực thuộc là thị trấn Thanh Thủy và các xã: Xuân Lộc, Thạch Đồng, Tân Phương, La Phù, Bảo Yên, Đoan Hạ, Sơn Thủy, Hoàng Xá, Trung Thịnh, Đồng Luận, Trung Nghĩa, Phượng Mao, Yến Mao, Tu Vũ và Đào Xá. Đối diện với huyện Thanh Thủy qua sông Đà là xã Thuần Mỹ, huyện Ba Vì với tổng diên tích tự nhiên của xã là 12,4 km2; cách trung tâm huyện gần 20 km về phía tây.2 Địa hình Khu vực La Phù – Thuần Mỹ có địa hình đồi thấp xen thung lũng tích tụ xâm thực.
Địa hình vùng nghiên cứu được chia thành 2 vùng rõ rệt: - Vùng đồng bằng - Vùng đồi núi Với địa hình trải dọc theo hai bờ sông Đà là những cánh đồng phù sa màu mỡ thuận lợi cho phát triển sản xuất nông nghiệp. Khu vực ở vào vị trí thuận lợi có hệ thống đường thủy, đường bộ là cửa ngõ nối liền các tỉnh phía tây bắc với thủ đô Hà Nội và là đầu mối giao lưu kinh tế, văn hóa, xã hội với các tỉnh phía tây bắc của tổ quốc. 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.3 Đặc điểm khí hậu Vùng nghiên cứu nằm trong vùng nhiệt đới nóng ẩm, hội tụ cả 4 mùa trong năm, nhiệt độ trung bình từ 22 – 24oC, vào mùa nóng có thể lên tới 31 – 33oC, còn vào mùa lạnh có thể giảm xuống 13 – 17oC. Nhiệt độ chênh lệch giữa tháng nóng nhất và tháng lạnh nhất tới 13oC.
Tổng nhiệt độ trong năm khoảng 8400 – 8500oC. Mùa mưa bắt đầu từ tháng 4 và kết thúc và tháng 10 với tháng mưa lớn nhất là tháng 8 đạt khoảng 339,6 mm. Mùa khô bắt đầu từ tháng 11 đến tháng 3 với tháng mưa ít nhất là tháng 12 chỉ đạt 15 mm. Độ ẩm trung bình 80%.4 Tài nguyên khoáng sản - Thanh Thủy có than bùn.
Than bùn trong trầm tích đầm lầy của hệ tầng Thái Bình, Vĩnh Phúc. Lớp than có bề dày từ 0,5 – 2,5 m. - Than nâu ở Phượng Mao, Tu Vũ, Trung Nghĩa. Than phân bố ở độ sâu từ 157,9 – 662 m; thấu kính than có bề dày 0,2 – 5,0 m.
Than có chất lượng tốt, ít tro, rất nghèo lưu huỳnh, mứa độ biến chất thấp. - Mỏ sắt ở Đào Xá, thân quặng thường phân bố ở các đồi núi thấp ở dạng eluvi – deluvi với bề dày dưới 1 m đến 5 m, chiều dày từ vài trăm mét đến trên 1000 m, chiều rộng từ vài chục mét đến trên 300m. Hàm lượng Fe thường thấp hơn 50%; Mn: 0,57 – 6,93; P, S thấp. Ngoài ra còn có Cu: 0,4%, Zn: 0,05%; Au: 0,2 – 0,4 g/t; Ag: < 10g/t.
- Felspat ở Tân Phương, La Phù, Sơn Thuỷ, Hoàng Xá. Felspat ở Thạch Khoán có chất lượng tốt, thành phần (Na2O + K2O) đạt trên mức quy định: 8 – 12,2%; Fe2O3 ~ 0,1%. - Đất sét ở Yên Mao, Tân Phương, Xuân Lộc. Lớp sét nằm ngang có bề dày trên 1m đến 5 – 6 m, thường bị phủ bởi lớp trầm tích bở rời từ 0,3 – 1,0 m.
Sét thường có màu xám nâu, xám vàng, hạt mịn.5 Đặc điểm thủy văn Chế độ thủy văn Khu vực La Phù – Thuần Mỹ nằm dọc theo sông Đà nên chịu sự chi phối của hệ thống sông Đà. Mùa lũ từ tháng 6 đến tháng 10, lưu lượng nước lớn. Vào mùa 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com kiệt từ tháng 11 đến tháng 5 năm sau, lưu lượng nước giảm làm cho vùng cửa sông bị thu hẹp. Nhìn chung chế độ thủy văn của các sông đều bị chi phối bởi sông Hồng.
Sau khi có đập thủy điện Hòa Bình trên sông Đà, chế độ dòng chảy của sông Đà và sông Hồng chảy qua Hà Nội đã có những thay đổi đáng kể: mùa mưa, mực nước không dâng cao quá do lượng nước được tích lại trong hồ và mùa cạn cũng bớt gay gắt hơn vì xả nước chống hạn. Hệ thống các sông ngòi và ao hồ khá nhiều. Mật độ mạng sông suối đạt giá trị khoảng 0,5 – 1,0 km/km2. Vùng nghiên cứu chịu ảnh hưởng trực tiếp của sông Đà.
Thực chất, sông Đà cũng là một phụ lưu của sông Hồng. Sông Đà đổ vào sông Hồng tại xã Phong Vân huyện Ba Vì, tiếp giáp với huyện Lâm Thao, tỉnh Phú Thọ.2 Điều kiện kinh tế - xã hội và dân cư 1.1 Đặc điểm hoạt động kinh tế Đây là vùng thuần nông nghiệp. Ở đây đã hình thành các vùng sản xuất chuyên canh như: trồng lúa, cây ăn quả, chè, ngô, trồng rừng nguyên liệu; chăn nuôi bò, lợn, cá, gia cầm. Đặc biệt ngành chăn nuôi đang dần chuyển sang bán công nghiệp.
Về sản xuất nông nghiệp Thuần Mỹ - một xã thuộc huyện Ba Vì có 505,83 ha đất nông nghiệp và đất phi nông nghiệp là 717,61 ha. Cho đến năm 2011, xã đã hoàn thành quy hoạch ổn định diện tích đất trồng lúa 150 ha/năm, vùng sản xuất rau an toàn với tổng diện tích 5ha, phát triển vùng thâm canh trồng dâu nuôi tằm 40 ha, chuyển đổi 10ha đất lúa kém hiệu quả ở các thôn sang mô hình nuôi trồng thủy sản kết hợp với khai thác du lịch sinh thái. Hiện nay, chính quyền địa phương đang tập trung hỗ trợ, giúp dân dồn điền đổi thửa phát triển nền sản xuất hàng hóa hóa trên quy mô lớn, tạo điều kiện đẩy mạnh phát triển kinh tế du lịch và đặc biệt là đầu tư cho phát triển kinh tế hộ gia đình. Cũng như vậy, huyện Thanh Thủy cũng có truyền thống sản xuất nông nghiệp với 53,8% dân số sống bằng nghề nông.
Diện tích đất dành cho nông nghiệp phần lớn nằm trải dài theo sông Đà là điều kiện thuận lợi để cho nền nông nghiệp 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com hai bên bờ sông có điều kiện phát triển. Chăn nuôi đã trở thành thế mạnh của Thanh Thủy, với 4 loại vật nuôi chủ đạo là lợn, gia cầm, bò và thủy sản. Thanh Thủy là huyện có thế mạnh về nuôi trồng thủy sản với tổng diện tích có thể nuôi trồng là 1. Nhiều xã trong huyện đã thực hiện tốt dồn điền đổi thửa, đặc biệt là chuyển đổi diện tích kém hiệu quả sang nuôi trồng thủy sản như xã Đoan Hạ, xã Sơn Thủy,… Chương trình phát triển trồng cây chè cũng được huyện tích cực triển khai.
Tính đến hết tháng 6 năm 2009 tổng diện tích cây chè trồng mới trồng lại của huyện đã đạt kế hoạch với 320,4 ha. Tuy nhiên, diện tích cây chè của huyện không lớn, năng suất chưa cao, song bước đầu đã bước đầu tạo cho nhân dân chuyển biến về nhận thức là thấy cây chè là cây chủ lực, cho hiệu quả kinh tế ổn định. Hiện nay, cây chè cũng đang phát huy tốt hiệu quả kinh tế trên đất đồi. Về sản xuất công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp và dịch vụ.
Nhờ chú trọng định hướng và đồng bộ tất cả các giải pháp công nghiệp – tiểu thủ công nghiệp trên địa bàn, huyện Thanh Thủy đã đạt được kết quả tốt. Sản xuất tiểu thủ công nghiệp của huyện tập trung chủ yếu ở các nhóm ngành như: khai thác và chế biến khoáng sản, sản xuất vật liệu xây dựng, chế biến nông lâm sản, hàng tiêu dùng và và cơ khí nhỏ… Nhóm ngành sản xuất hàng thủ công, mỹ nghệ như may mặc, đan lát,… được phát triển ở hầu hết các xã, các làng nghề thuộc xã Hoàng Xá, Sơn Thủy, Trung Thịnh. Đặc biệt trong lĩnh vực chế biến chè tập trung tại xã Hoàng Xá. Công ty TNHH Hoàng Xá đạt 260 tấn chè khô/ năm.
Hầu hết các xã đều có cơ sở chế biến lượng thực, sản xuất đồ mộc, phát triển nghề trồng nấm ở các xã Đồng Luận, Đoan Hạ, La Phù, Hoàng Xá,…. Ngoài ra, vùng nước khoáng nóng Thanh Thủy là một nguồn nước khoáng nóng rất quý mà thiên nhiên ban tặng. Nó không những phục vụ cho đời sống nhân dân ở đây mà còn là một nguồn kinh tế của người dân nơi đây. Nguồn khoáng nóng Thuần Mỹ được phát hiện thông qua chương trình hỗ trợ người dân khoan giếng nước sạch do UNICEF tài trợ.
Nằm trên mỏ nước khoáng nóng, có thể nhận thấy đây là cơ hội phát triển kinh tế thương mại, dịch vụ, du lịch; 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com đời sống người dân Thuần Mỹ được thay đổi. Đến thôn 5 xã Thuần Mỹ mới thấy sự thay đổi của một làng quê vốn thuần nông này khi người dân biết khai thác của “trời cho” để làm kinh tế. Con đường làng san sát những biển hiệu mọc lên như nấm: dịch vụ tắm khoáng nóng kèm cà phê, bia lạnh và ăn uống. Theo thống kê của xã Thuần Mỹ, ngay từ năm 2000 người dân thôn 5 đã nhanh nhạy khoan giếng mở dịch vụ tắm khoáng nóng và đến nay phát triển lên 75 hộ gia đình với khoảng 700 phòng tắm.
Khách các nơi đổ về nườm nượp, các xã huyện lân cận cũng có và cả khách nội thành cũng đến với hy vọng chữa được các bệnh ngoài da, đau lưng, … Bình quân mỗi ngày, xã Thuần Mỹ đón vài trăm khách tới; đặc biệt các ngày nghỉ, ngày lễ, mùa đông, trước và sau Tết lượng khách tăng đột biến. Giá cả mỗi lần tắm tương đối hợp lý, từ 10.000 đồng tùy mức độ đầu tư của mỗi nhà chủ; cuộc sống của người dân khấm khá lên thậm chí có gia đình xây được nhà cao tầng từ dịch vụ tắm khoáng nóng.2 Đặc điểm dân cư và cơ sở hạ tầng Dân cư Là vùng có bề dày truyền thống lịch sử và văn hóa – nơi chuyển tiếp giữa đồng bằng trung du lên miền núi với những điều kiện tự nhiên thuận lợi nên từ rất sớm địa bàn huyện Thanh Thủy đã là nơi cư trú của một bộ phận người Việt cổ. Trải qua các thời kỳ lịch sử với nhiều lần thay đổi, đến nay Thanh Thủy có 16 đơn vị hành chính, với diện tích tự nhiên 12.382 ha, dân số 72.