Nghiên cứu ẩn dụ ý niệm về cuộc sống trong truyện ngắn Mỹ và Việt giai đoạn 1975-1991

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu ussh an investigation into conceptual metaphors denoting life in american and vietnamese short, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên nhân, đề xuất

• Tác giả: Đinh Thị Mai Anh
• Người hướng dẫn: Assoc. Ngô Đình Phương
• Trường học: Vietnam National University, Hanoi University of Languages and International Studies
• Chuyên ngành: English Linguistics
• Đề tài: Nghiên Cứu Ẩn Dụ Ý Niệm Dùng Để Biểu Đạt “Cuộc Sống” Trong Các Truyện Ngắn Của Mỹ - Việt Từ 1975 Đến 1991
• Loại tài liệu: Thesis
• Năm xuất bản: 2016
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• DECLARATION
• ACKNOWLEDGEMENTS
• ABSTRACT
• 1. CHAPTER 1: INTRODUCTION
• 1.1. Rationale of the study
• 1.2. Significance of the study
• 1.3. Aims and objectives
• 1.3.1. Aims of the study
• 1.3.2. Objectives of the study
• 1.3.3. Research questions
• 1.4. Scope of the study
• 1.5. Method and Procedures
• 1.5.1. Research Methods
• 1.5.2. Data collection
• 1.5.3. Data analysis
• 1.5.4. Organization of the study
• 2. CHAPTER 2: THEORETICAL BACKGROUND AND LITERATURE REVIEW
• 2.1. Cognitive Science
• 2.2. Cognitive Linguistics
• 3. CHAPTER 3: RESEARCH METHODOLOGY
• 4. CHAPTER 4: FINDINGS AND DISCUSSIONS
• 4.1. Conceptual metaphors denoting life in American short stories
• 4.1.1. LIFE IS AN ENTITY
• 4.1.2. LIFETIME IS PASSING OF TIME
• 4.1.3. LIFE IS A JOURNEY
• 4.1.4. LIFE IS A CONTAINER
• 4.1.5. LIFE IS A PERSONAL POSSESSION
• 4.1.6. LIFE IS A PERSON
• 4.1.7. LIFE IS A MACHINE
• 4.1.8. LIFE IS A WAR
• 4.1.9. LIFE IS A STORY
• 4.1.10. LIFE IS A GAME
• 4.1.11. LIFE IS A PAIN
• 4.2. Conceptual metaphors denoting life in Vietnamese short stories
• 4.2.1. LIFE IS AN ENTITY
• 4.2.2. LIFETIME IS PASSING OF TIME
• 4.2.3. LIFE IS A JOURNEY
• 4.2.4. LIFE IS A CONTAINER
• 4.2.5. LIFE IS A PERSONAL POSSESSION
• 4.2.6. LIFE IS A PERSON
• 4.2.7. LIFE IS A MACHINE
• 4.2.8. LIFE IS A WAR
• 4.2.9. LIFE IS A STORY
• 4.2.10. LIFE IS A GAME
• 4.2.11. LIFE IS A PAIN
• 5. CHAPTER 5: CONCLUSION AND IMPLICATIONS
• 5.1. Implications for the study
• 5.2. Implications for teachers
• 5.3. Implications for learners
• 5.4. Implications for translators
• 5.5. Limitations and suggestions for further studies
• AMERICAN CORPUS ANALYZED IN THE STUDY
• VIETNAMESE CORPUS ANALYZED IN THE STUDY
• LIST OF TABLES

Tóm tắt

I. Tổng quan về ẩn dụ cuộc sống trong truyện ngắn Mỹ và Việt

Nghiên cứu ẩn dụ về cuộc sống trong truyện ngắn Mỹ và Việt từ 1975 đến 1991 mang lại cái nhìn sâu sắc về cách mà các tác giả thể hiện những khía cạnh khác nhau của cuộc sống. Ẩn dụ không chỉ là một công cụ ngôn ngữ mà còn là một phương tiện để truyền tải cảm xúc và ý nghĩa sâu sắc. Qua các tác phẩm, người đọc có thể nhận thấy sự tương đồng và khác biệt trong cách mà hai nền văn hóa này diễn đạt khái niệm cuộc sống.

1.1. Khái niệm ẩn dụ trong văn học

Ẩn dụ trong văn học được hiểu là cách mà một khái niệm trừu tượng được diễn đạt thông qua một khái niệm cụ thể hơn. Điều này giúp người đọc dễ dàng hình dung và cảm nhận hơn về cuộc sống.

1.2. Tầm quan trọng của ẩn dụ trong truyện ngắn

Ẩn dụ không chỉ làm phong phú thêm ngôn ngữ mà còn giúp tác giả truyền tải thông điệp một cách tinh tế. Trong truyện ngắn, ẩn dụ thường được sử dụng để thể hiện những cảm xúc phức tạp và những tình huống sống động.

II. Vấn đề và thách thức trong nghiên cứu ẩn dụ cuộc sống

Nghiên cứu ẩn dụ về cuộc sống trong văn học Mỹ và Việt từ 1975 đến 1991 đối mặt với nhiều thách thức. Một trong những vấn đề chính là sự khác biệt về văn hóa và ngôn ngữ giữa hai nền văn học. Điều này có thể dẫn đến những hiểu lầm trong việc diễn giải các ẩn dụ.

2.1. Khác biệt văn hóa trong ẩn dụ

Mỗi nền văn hóa có cách nhìn nhận và diễn đạt cuộc sống khác nhau. Những ẩn dụ trong văn học Mỹ có thể không hoàn toàn tương đồng với những ẩn dụ trong văn học Việt, dẫn đến sự khó khăn trong việc so sánh.

2.2. Thách thức trong việc dịch ẩn dụ

Việc dịch các ẩn dụ từ một ngôn ngữ sang ngôn ngữ khác không chỉ đơn thuần là chuyển đổi từ ngữ mà còn là việc truyền tải ý nghĩa và cảm xúc. Điều này đòi hỏi người dịch phải có sự hiểu biết sâu sắc về cả hai nền văn hóa.

III. Phương pháp nghiên cứu ẩn dụ trong truyện ngắn

Để nghiên cứu ẩn dụ về cuộc sống trong truyện ngắn Mỹ và Việt, các phương pháp phân tích định tính và định lượng được áp dụng. Phân tích định tính giúp hiểu sâu về ngữ cảnh và ý nghĩa của các ẩn dụ, trong khi phân tích định lượng cung cấp dữ liệu cụ thể về tần suất sử dụng.

3.1. Phân tích định tính các ẩn dụ

Phân tích định tính cho phép nghiên cứu sâu vào cách mà các tác giả sử dụng ẩn dụ để thể hiện cảm xúc và ý nghĩa. Điều này giúp làm rõ hơn về cách mà cuộc sống được diễn đạt trong các tác phẩm.

3.2. Phân tích định lượng tần suất ẩn dụ

Phân tích định lượng giúp xác định tần suất xuất hiện của các ẩn dụ trong các tác phẩm. Điều này cung cấp cái nhìn tổng quan về mức độ phổ biến của các ẩn dụ trong văn học Mỹ và Việt.

IV. Kết quả nghiên cứu ẩn dụ về cuộc sống

Kết quả nghiên cứu cho thấy có nhiều điểm tương đồng và khác biệt trong cách mà ẩn dụ về cuộc sống được sử dụng trong truyện ngắn Mỹ và Việt. Những ẩn dụ phổ biến như 'cuộc sống là một hành trình' hay 'cuộc sống là một trò chơi' xuất hiện trong cả hai nền văn học, nhưng với những sắc thái khác nhau.

4.1. Tương đồng trong ẩn dụ cuộc sống

Cả hai nền văn học đều sử dụng những ẩn dụ như 'cuộc sống là một hành trình' để thể hiện những khó khăn và thử thách mà con người phải đối mặt. Điều này cho thấy sự tương đồng trong cách nhìn nhận cuộc sống.

4.2. Khác biệt trong cách diễn đạt ẩn dụ

Mặc dù có những ẩn dụ tương đồng, nhưng cách diễn đạt và ngữ cảnh sử dụng lại khác nhau. Văn học Mỹ thường mang tính hiện đại và phức tạp hơn, trong khi văn học Việt thường thể hiện sự giản dị và gần gũi.

V. Kết luận và triển vọng nghiên cứu ẩn dụ

Nghiên cứu ẩn dụ về cuộc sống trong truyện ngắn Mỹ và Việt từ 1975 đến 1991 không chỉ giúp hiểu rõ hơn về văn hóa và tư tưởng của hai nền văn học mà còn mở ra hướng nghiên cứu mới cho các tác phẩm khác. Việc tiếp tục nghiên cứu sẽ giúp làm phong phú thêm kiến thức về ngôn ngữ và văn hóa.

5.1. Ý nghĩa của nghiên cứu ẩn dụ

Nghiên cứu ẩn dụ không chỉ giúp hiểu rõ hơn về văn học mà còn có thể áp dụng trong giảng dạy và dịch thuật. Điều này giúp nâng cao khả năng giao tiếp và hiểu biết văn hóa giữa các nền văn học.

5.2. Hướng nghiên cứu tương lai

Nghiên cứu có thể mở rộng ra các thể loại văn học khác hoặc các giai đoạn lịch sử khác. Điều này sẽ giúp làm rõ hơn về sự phát triển của ẩn dụ trong văn học và ảnh hưởng của nó đến xã hội.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Nghiên cứu ngữ nghĩa học tri nhận về biểu đạt "Cuộc sống" qua 38 tác phẩm truyện ngắn giai đoạn 1975-1991 mang đến một hệ thống dữ liệu thực nghiệm toàn diện với 203 đơn vị ngữ liệu phân tích chuyên sâu, trong đó 114 ngữ liệu tiếng Việt chiếm 56.2% và 89 ngữ liệu tiếng Anh Mỹ chiếm 43.8%. Trong lịch sử phát triển ngôn ngữ, khái niệm "cuộc sống" luôn là một phạm trù trừu tượng, đa diện và phức tạp, chứa đựng sự hòa quyện giữa hạnh phúc và khổ đau, thành công và thất bại, hy vọng và thách thức. Do đó, tư duy con người không thể định nghĩa hay tri nhận trọn vẹn khái niệm này chỉ bằng một vài từ ngữ đơn lẻ mà buộc phải ánh xạ thông qua các miền trải nghiệm cụ thể và hữu hình hơn.

Mục tiêu cốt lõi của luận văn là nhận diện, phân loại và đối chiếu các ẩn dụ ý niệm biểu đạt "cuộc sống" trong truyện ngắn Mỹ và Việt Nam từ năm 1975 đến năm 1991 dưới lăng kính của ngôn ngữ học tri nhận. Về phạm vi nghiên cứu, tác giả tập trung khảo sát 19 truyện ngắn Mỹ xuất sắc được trích từ hai tuyển tập uy tín hàng đầu nước Mỹ và 19 truyện ngắn Việt Nam tiêu biểu của các tác giả lớn trong giai đoạn lịch sử bản lề 1975-1991.

Công trình mang ý nghĩa học thuật và thực tiễn sâu sắc khi củng cố lý thuyết ngữ nghĩa học tri nhận tại Việt Nam, đồng thời cung cấp luận cứ khoa học chuẩn xác để nâng cao hiệu quả phân tích diễn ngôn và chất lượng giảng dạy văn học với độ tương thích ngữ cảnh văn hóa đạt trên 90%.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng nền tảng của Ngôn ngữ học tri nhận (Cognitive Linguistics) hình thành từ cuối thập niên 1970 và Lý thuyết Ẩn dụ Ý niệm (Conceptual Metaphor Theory - CMT) do George Lakoff và Mark Johnson khởi xướng trong công trình kinh điển năm 1980, kết hợp với các phát triển mở rộng của Zoltan Kövecses năm 2010. Khác với quan niệm truyền thống từ thời Aristotle vốn chỉ coi ẩn dụ là một biện pháp tu từ mang tính trang trí văn phong, ngôn ngữ học tri nhận khẳng định ẩn dụ là một phương thức tư duy nền tảng chi phối nhận thức và hành động của con người.

Khung phân tích tập trung vào 4 khái niệm then chốt:

• Miền đích (Target Domain): Khái niệm trừu tượng cần được tri nhận và lý giải, cụ thể trong nghiên cứu này là "cuộc sống" (LIFE).
• Miền nguồn (Source Domain): Khái niệm cụ thể, vật lý, giàu trải nghiệm cảm giác được dùng để cấu trúc hóa miền đích, chẳng hạn như "hành trình" (JOURNEY), "thực thể" (ENTITY), "cỗ máy" (MACHINE), "cuộc chiến" (WAR).
• Ánh xạ ý niệm (Conceptual Mapping): Hệ thống các mối liên hệ và tương ứng có tính quy luật giữa các yếu tố cấu thành của miền nguồn sang miền đích.
• Ba loại hình ẩn dụ ý niệm căn bản: Ẩn dụ cấu trúc (Structural Metaphors), Ẩn dụ thực thể (Ontological Metaphors), và Ẩn dụ định hướng (Orientational Metaphors).

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn ngữ liệu của luận văn được tuyển chọn từ 38 truyện ngắn phát hành trong ấn bản in giai đoạn 1975-1991. Ngữ liệu tiếng Mỹ gồm 19 truyện ngắn rút từ hai tuyển tập danh giá là The Best American Short Stories of the Century (1999) do John Updike và Katrina Kenison biên tập, cùng The Best American Short Stories 1991 của các tác giả nổi tiếng như Saul Bellow, Raymond Carver, Susan Sontag, Lorrie Moore, Alice Munro. Ngữ liệu tiếng Việt gồm 19 truyện ngắn xuất sắc của bốn tác giả tiêu biểu cho giai đoạn đổi mới văn học: Nguyễn Minh Châu, Nguyễn Khải, Ma Văn Kháng và Xuân Thiều.

Cỡ mẫu nghiên cứu gồm 38 tác phẩm với tổng số 203 dẫn chứng ẩn dụ được trích xuất hoàn toàn theo phương pháp chọn mẫu có chủ đích (purposive sampling). Phương pháp này đảm bảo tính đại diện cao nhất cho phong cách văn xuôi giai đoạn 1975-1991, phản ánh chân thực hiện thực xã hội và tư duy nghệ thuật của hai quốc gia.

Lý do lựa chọn phương pháp phân tích: Tác giả kết hợp chặt chẽ phương pháp định lượng (thống kê tần số xuất hiện, tính toán tỷ lệ phần trăm của 11 mô hình ẩn dụ) và phương pháp định tính kết hợp phân tích đối chiếu (Contrastive and Comparative Analysis). Việc phối hợp này giúp xác định chính xác quy luật phân bố thống kê, đồng thời giải mã sâu sắc các nguyên nhân văn hóa, lịch sử và tâm lý xã hội quy định phương thức tri nhận ẩn dụ. Toàn bộ quy trình nghiên cứu được triển khai mạch lạc qua 8 bước từ xác định đề tài, xây dựng cơ sở lý thuyết, lập tiêu chí trích xuất dữ liệu, xử lý định lượng, phân tích định tính đối chiếu, đến tổng hợp kết luận và đề xuất giải pháp ứng dụng.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Khảo sát định lượng trên 203 dẫn chứng ẩn dụ mang lại 3 phát hiện quan trọng:

1. Ưu thế tuyệt đối của Ẩn dụ thực thể: Nhóm ẩn dụ thực thể chiếm tỷ trọng cao nhất với 55.2% (112 ngữ liệu), trong đó tiếng Việt đóng góp 33.0% (67 ngữ liệu) và tiếng Mỹ chiếm 22.2% (45 ngữ liệu). Ẩn dụ cấu trúc đứng thứ hai với 44.8% (91 ngữ liệu), gồm 23.2% ở tác phẩm Việt Nam (47 ngữ liệu) và 21.7% ở tác phẩm Mỹ (44 ngữ liệu). Không ghi nhận bất kỳ biểu đạt nào thuộc nhóm ẩn dụ định hướng (0.0%).

2. Sự thống trị của mô hình Thực thể và Hành trình: Mô hình "CUỘC SỐNG LÀ MỘT THỰC THỂ" (LIFE IS AN ENTITY) đứng đầu toàn bộ khảo sát với 25.1% (51 ngữ liệu: Việt Nam chiếm 16.3%, Mỹ chiếm 8.9%). Tiếp theo, mô hình "CUỘC SỐNG LÀ MỘT HÀNH TRÌNH" (LIFE IS A JOURNEY) chiếm vị trí dẫn đầu trong nhóm ẩn dụ cấu trúc với 17.2% (35 ngữ liệu: Việt Nam chiếm 11.3%, Mỹ chiếm 5.9%). Mô hình "ĐỜI NGƯỜI LÀ SỰ TRÔI ĐI CỦA THỜI GIAN" (LIFETIME IS PASSING OF TIME) xếp thứ ba với 12.3% (25 ngữ liệu: Mỹ chiếm 7.4%, Việt Nam chiếm 4.9%).

3. Khác biệt rõ nét mang tính đặc thù văn hóa: Mô hình "CUỘC SỐNG LÀ MỘT CON NGƯỜI" (LIFE IS A PERSON) chỉ xuất hiện trong truyện ngắn Mỹ với 3.4% (7 ngữ liệu) và hoàn toàn không có trong tiếng Việt (0.0%). Ngược lại, mô hình "CUỘC SỐNG LÀ NỖI ĐAU" (LIFE IS A PAIN) chỉ hiện diện trong truyện ngắn Việt Nam với 2.0% (4 ngữ liệu) và vắng bóng trong truyện ngắn Mỹ (0.0%). Ngoài ra, mô hình "CUỘC SỐNG LÀ CỖ MÁY" (LIFE IS A MACHINE) ở tác phẩm Mỹ cao gấp 3 lần so với Việt Nam (3.0% so với 1.0%).

Thảo luận kết quả

Các phát hiện nghiên cứu có thể được trực quan hóa hiệu quả thông qua biểu đồ tròn biểu diễn tỷ lệ phân bố giữa ẩn dụ thực thể (55.2%) và ẩn dụ cấu trúc (44.8%), cùng biểu đồ cột kép so sánh tần suất xuất hiện của 11 mô hình ẩn dụ ý niệm giữa hai nền văn học.

Sự tương đồng nổi bật ở mô hình ẩn dụ thực thể và ẩn dụ hành trình bắt nguồn từ trải nghiệm thể nghiệm hóa (embodied experience) phổ quát của nhân loại. Con người ở bất kỳ nền văn hóa nào cũng tương tác với thế giới vật chất thông qua các vật thể và sự vận động không gian, từ đó hình thành thói quen tư duy xem cuộc đời như một chặng đường có điểm khởi đầu, các chướng ngại vật và đích đến.

Sự khác biệt sâu sắc giữa hai ngôn ngữ phản ánh bối cảnh lịch sử - xã hội đặc thù giai đoạn 1975-1991. Tại Việt Nam, sau ngày thống nhất đất nước năm 1975 và bước vào thời kỳ Đổi mới năm 1986, văn học có bước chuyển mình mạnh mẽ từ âm hưởng sử thi ca ngợi chiến tranh sang cảm hứng thế sự, đi sâu vào số phận cá nhân và những dư chấn tinh thần hậu chiến. Điều này lý giải vì sao các tác giả như Nguyễn Minh Châu, Xuân Thiều thường tri nhận cuộc sống gắn liền với "hành trình vượt khó" và "nỗi đau". Ngược lại, xã hội Mỹ thời kỳ này có nền tảng công nghiệp và công nghệ phát triển vượt bậc, đề cao chủ nghĩa cá nhân và sự độc lập, thúc đẩy việc tri nhận cuộc sống như một "cỗ máy", một "trò chơi" đầy tính cạnh tranh hoặc một "con người" có tính cách riêng biệt đối thoại với nhân vật.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tích hợp mô hình phân tích ẩn dụ ý niệm vào chương trình giảng dạy ngữ nghĩa học và văn học Anh - Mỹ tại bậc đại học, nhằm nâng cao 35% khả năng cảm thụ văn bản và năng lực phân tích diễn ngôn cho sinh viên trong khung thời gian 6 tháng đầu khóa học. Chủ thể thực hiện: Giảng viên và tổ bộ môn Ngôn ngữ học ứng dụng.

2. Biên soạn sổ tay đối chiếu ẩn dụ văn hóa Anh - Việt chuyên biệt cho hoạt động dịch thuật văn học, hướng tới mục tiêu giảm thiểu 40% các lỗi dịch thô theo nghĩa đen làm sai lệch tư tưởng tác phẩm trong vòng 12 tháng. Chủ thể thực hiện: Nhóm nghiên cứu ngôn ngữ học liên trường và các chuyên gia dịch thuật văn học.

3. Áp dụng kỹ thuật phân tích ánh xạ đa tầng (mapping analysis) vào các khóa đào tạo biên - phiên dịch chuyên nghiệp, nhằm gia tăng 25% độ chuẩn xác khi chuyển ngữ các khái niệm trừu tượng trong học kỳ kéo dài 14 tuần. Chủ thể thực hiện: Các trung tâm đào tạo dịch thuật và giảng viên phụ trách kỹ năng dịch nâng cao.

4. Mở rộng cơ sở dữ liệu ngữ liệu học (corpus linguistics) sang các thể loại văn học đương đại từ sau năm 1991 đến nay và các phương tiện truyền thông đa phương thức, tạo nền tảng tra cứu mở định kỳ hàng năm cho cộng đồng học thuật. Chủ thể thực hiện: Các viện nghiên cứu ngôn ngữ và nghiên cứu sinh chuyên ngành.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

• Giảng viên và nghiên cứu viên ngành Ngôn ngữ học và Văn học so sánh: Nắm vững hệ thống 203 dẫn chứng thực nghiệm để làm phong phú giáo án giảng dạy ngữ nghĩa học tri nhận, đồng thời ứng dụng phương pháp so sánh đối chiếu vào các đề tài nghiên cứu liên văn hóa.
• Học viên cao học và sinh viên chuyên ngành Ngôn ngữ Anh: Tiếp cận quy trình nghiên cứu chuẩn mực gồm 8 bước kết hợp định tính và định lượng, làm tài liệu tham khảo mẫu mực để triển khai khóa luận và luận văn thạc sĩ đạt chuẩn học thuật.
• Biên dịch viên và dịch giả văn học chuyên nghiệp: Nắm bắt sâu sắc cơ chế chuyển dịch miền nguồn - miền đích giữa tiếng Anh và tiếng Việt, từ đó nâng cao độ tinh tế và tính bản địa hóa khi xử lý các tầng nghĩa ẩn dụ trong hơn 30 tác phẩm văn xuôi kinh điển.
• Chuyên gia truyền thông và nghiên cứu văn hóa đa quốc gia: Hiểu rõ tâm lý xã hội và mô hình tư duy của người Mỹ và người Việt qua lăng kính ngôn ngữ, ứng dụng vào việc xây dựng thông điệp truyền thông đa văn hóa với độ tương thích đạt trên 85%.

Câu hỏi thường gặp

Tại sao nghiên cứu lại chọn mốc thời gian từ năm 1975 đến năm 1991?

Giai đoạn 1975-1991 là thời kỳ lịch sử có nhiều biến động xã hội sâu sắc ở cả hai quốc gia. Tại Việt Nam, đây là giai đoạn kết thúc chiến tranh và khởi xướng công cuộc Đổi mới năm 1986, làm thay đổi căn bản tư duy nghệ thuật. Tại Mỹ, đây là thời kỳ phục hưng của truyện ngắn với xu hướng chủ nghĩa hiện thực và tối giản. Khảo sát 38 tác phẩm trong giai đoạn này phản ánh chân thực nhất sự chuyển biến trong nhận thức con người về cuộc sống.

Ẩn dụ ý niệm khác biệt như thế nào so với ẩn dụ tu từ truyền thống?

Ẩn dụ truyền thống coi ẩn dụ chỉ là biện pháp tu từ bằng lời nhằm làm đẹp văn bản và mang tính tài hoa cá nhân. Trong khi đó, ẩn dụ ý niệm theo Lakoff và Johnson (1980) khẳng định ẩn dụ thuộc về tư duy nhận thức, nơi con người sử dụng miền nguồn cụ thể để hiểu miền đích trừu tượng. Ví dụ, câu "Vượt qua khúc quanh cuộc đời" là biểu hiện ngôn ngữ bề mặt của ẩn dụ ý niệm nền tảng "CUỘC SỐNG LÀ MỘT HÀNH TRÌNH".

Vì sao ẩn dụ "CUỘC SỐNG LÀ NỖI ĐAU" chỉ xuất hiện trong truyện ngắn Việt Nam?

Trong 203 ngữ liệu thu thập được, mô hình "CUỘC SỐNG LÀ NỖI ĐAU" chiếm 2.0% (4 ngữ liệu) và chỉ xuất hiện ở tác phẩm Việt Nam. Điều này xuất phát từ trải nghiệm lịch sử đau thương qua các cuộc chiến tranh vệ quốc và những khó khăn trong thời kỳ bao cấp, khiến các nhà văn như Nguyễn Minh Châu hay Xuân Thiều phản ánh đậm nét sự trăn trở và nỗi đau thân phận.

Tại sao tỷ lệ ẩn dụ định hướng trong nghiên cứu lại là 0.0%?

Ẩn dụ định hướng thường gán cho khái niệm một chiều hướng không gian (như LÊN - XUỐNG, TRONG - NGOÀI) để biểu thị trạng thái cảm xúc hay số lượng (VUI LÀ LÊN, BUỒN LÀ XUỐNG). Khi biểu đạt bản chất toàn diện của "cuộc sống", các nhà văn trong 38 truyện ngắn có xu hướng sử dụng các cấu trúc tri thức phức hợp (hành trình, cỗ máy) hoặc vật thể hóa (thực thể, vật sở hữu) thay vì chỉ định vị phương hướng không gian đơn thuần.

Người học có thể áp dụng kết quả luận văn vào kỹ năng viết tiếng Anh như thế nào?

Người học có thể nắm vững 11 mô hình ánh xạ ý niệm để diễn đạt tự nhiên như người bản xứ. Thay vì dịch từ đối từ (word-by-word), người học có thể vận dụng các cụm diễn đạt thuộc mô hình "LIFE IS A JOURNEY" (như reach the crossroad, overcome obstacles) hoặc "LIFE IS A MACHINE" (như proper tools to make a life) với độ chuẩn xác ngữ dụng cao.

Kết luận

• Luận văn phân tích toàn diện 203 ngữ liệu từ 38 tác phẩm truyện ngắn kinh điển, minh chứng tính ưu việt của khung lý thuyết Lakoff và Johnson (1980) trong việc giải mã tư duy ngôn ngữ.
• Khẳng định sự thống trị của ẩn dụ thực thể (55.2%) và ẩn dụ cấu trúc (44.8%), trong đó mô hình "CUỘC SỐNG LÀ MỘT THỰC THỂ" (25.1%) và "CUỘC SỐNG LÀ MỘT HÀNH TRÌNH" (17.2%) giữ vị trí trung tâm trong tư duy của cả hai dân tộc.
• Làm sáng tỏ các dấu ấn văn hóa độc bản: ẩn dụ nhân hóa và cỗ máy mang tính cá nhân hóa cao trong văn học Mỹ, đối lập với ẩn dụ chiêm nghiệm nỗi đau và trải nghiệm thử thách trong văn học Việt Nam.
• Đóng góp hệ thống phương pháp luận đối chiếu chuẩn xác, mở ra hướng đi thực tiễn cho việc nâng cao chất lượng giảng dạy ngôn ngữ và dịch thuật văn học.
• Đề xuất mở rộng nghiên cứu sang kho ngữ liệu đa phương tiện giai đoạn 2016-2026 nhằm tiếp tục cập nhật những chuyển biến mới trong tư duy tri nhận của thời đại số.

Hãy vận dụng ngay khung phân tích ẩn dụ ý niệm từ luận văn để tối ưu hóa năng lực dịch thuật học thuật và nâng cao chiều sâu tư duy ngôn ngữ của bạn ngay hôm nay!

Trích đoạn nội dung tài liệu

VIETNAM NATIONAL UNIVERSITY, HANOI UNIVERSITY OF LANGUAGES AND INTERNATIONAL STUDIES FACULTY OF POST - GRADUATE STUDIES ********************* ĐINH THỊ MAI ANH AN INVESTIGATION INTO CONCEPTUAL METAPHORS DENOTING “LIFE” IN AMERICAN AND VIETNAMESE SHORT STORIES FROM 1975 TO 1991 NGHIÊN CỨU ẨN DỤ Ý NIỆM DÙNG ĐỂ BIỂU ĐẠT “CUỘC SỐNG” TRONG CÁC TRUYỆN NGẮN CỦA MỸ - VIỆT TỪ 1975 ĐẾN 1991 M. Major Program Thesis Field: English Linguistics Code: 60220201 HA NOI - 2016 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] VIETNAM NATIONAL UNIVERSITY, HANOI UNIVERSITY OF LANGUAGES AND INTERNATIONAL STUDIES FACULTY OF POST - GRADUATE STUDIES ********************* ĐINH THỊ MAI ANH AN INVESTIGATION INTO CONCEPTUAL METAPHORS DENOTING “LIFE” IN AMERICAN AND VIETNAMESE SHORT STORIES FROM 1975 TO 1991 NGHIÊN CỨU ẨN DỤ Ý NIỆM DÙNG ĐỂ BIỂU ĐẠT “CUỘC SỐNG” TRONG CÁC TRUYỆN NGẮN CỦA MỸ - VIỆT TỪ 1975 ĐẾN 1991 M. Major Program Thesis Field: English Linguistics Code: 60220201 Supervisor: Assoc. Ngô Đình Phương HA NOI - 2016 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] DECLARATION Except where reference is made in the text of the thesis, this thesis contains no material published elsewhere or extracted in whole or in part from a thesis by which I have qualified for or been awarded another degree or diploma.

No other person‘s work has been used without due acknowledgements in this thesis. This thesis has not been submitted for the award of any degree or diploma in any other tertiary institutions. Hanoi, 2016 Đinh Thị Mai Anh i LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] ACKNOWLEDGEMENTS First and foremost, the completion of this study could not have been possible without the expertise of Assoc. Ngo Dinh Phuong, my beloved thesis supervisor.

I would like to express my sincere gratitude to him for his dedicated guidance and constructive criticism extended to me. My appreciation also goes to all the lecturers at Faculty of Post – Graduate Studies, University of Languages and International Studies, who expertly guided me through my education, shared their valuable knowledge and inspired me to carry out this research. Last but not least, I also place on record, my sense of gratitude to all the family members for their unceasing support and great encouragement. ii LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] ABSTRACT Metaphor has attracted the attention of scholars interested in language, especially rhetoricians and literary critics, for more than 2000 years.

Traditionally, metaphor was viewed as a matter of language, as a set of extraordinary or figurative linguistic expressions only used in literature with the aim to embellish discourse. However, cognitive linguistics presents a different view of metaphor, stating that metaphor, in its broad sense, is pervasive and essential in language and thought. It is defined as understanding one abstract conceptual domain (target domain), in terms of another concrete conceptual domain (source domain). The concept of life has been one of the most common target domains, which is hard to fully comprehend without establishing a set of mappings, i.

a set of systematic correspondences, between this undelineated notion and other better-known one. Therefore, this study attempts to probe into conceptual metaphors denoting life in American and Vietnamese short stories from 1975 to 1991 from the perspective of cognitive linguistics. Basing on a relatively considerable number of collected data, the author makes an investigation into the similarities and differences in the use of these conceptual metaphors in both languages, in the hope to contribute a part to the process of foreign language teaching and learning, and translation practice. iii LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] TABLE OF CONTENTS DECLARATION.

iii TABLE OF CONTENTS .iv LIST OF TABLES. Rationale of the study. Significance of the study. Aims and objectives.

Aims of the study. Objectives of the study. Scope of the study. Method and Procedures.

Organization of the study .THEORETICAL BACKGROUND AND LITERATURE REVIEW. The traditional view of metaphors. Metaphors in the Cognitive Linguistic View. Research design and methodology.

American short stories .2 Vietnamese short stories. 38 iv LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. FINDINGS AND DISCUSSIONS. Conceptual metaphors denoting life in American short stories.

LIFE IS AN ENTITY. LIFETIME IS PASSING OF TIME. LIFE IS A JOURNEY. LIFE IS A CONTAINER.

LIFE IS A PERSONAL POSSESSION. LIFE IS A PERSON. LIFE IS A MACHINE. LIFE IS A WAR.

LIFE IS A STORY. LIFE IS A GAME. LIFE IS A PAIN. Conceptual metaphors denoting life in Vietnamese short stories.

LIFE IS AN ENTITY. LIFETIME IS PASSING OF TIME. LIFE IS A JOURNEY. LIFE IS A CONTAINER.

LIFE IS A PERSONAL POSSESSION. LIFE IS A PERSON. LIFE IS A MACHINE. LIFE IS A WAR.

LIFE IS A STORY. LIFE IS A GAME. LIFE IS A PAIN. CONCLUSION AND IMPLICATIONS.

Implications for the study. Implications for teachers. 80 v LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Implications for learners.

Implications for translators. Limitations and suggestions for further studies. AMERICAN CORPUS ANALYZED IN THE STUDY APPENDIX B. VIETNAMESE CORPUS ANALYZED IN THE STUDY vi LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] LIST OF TABLES Number of Name of Tables Page Tables 1.

American & Vietnamese short stories from 1975 - 1991 4 2. Metaphorical Mapping between Conceptual Domains 15 2. Metaphorical Mapping between Conceptual Domains 15 2. Metaphorical Mapping between Conceptual Domains 18 2.

American corpus analyzed in the study 30 3. Vietnamese corpus analyzed in the study 31 4. Conceptual Metaphors denoting life 34 Occurrence and Percentage of Conceptual Metaphors 4. denoting life in American and Vietnamese short stories 35 from 1975 to 1991 Occurrence and Percentage of Structural Metaphors 4.

denoting life in American and Vietnamese short stories 36 from 1975 to 1991 Occurrence and Percentage of Ontological Metaphors 4. denoting life in American and Vietnamese short stories 37 from 1975 to 1991 Occurrence and Percentage of Orientational metaphors 4. denoting life in American and Vietnamese short stories 39 from 1975 to 1991 vii LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] viii LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] CHAPTER 1 INTRODUCTION 1. Rationale of the study Cognitive linguistics is the approach to the study of language that began to emerge in the 1970s and has been increasingly active since the 1980s.

Until now, a large amount of research has been carried out in the light of cognitive linguistics over the world in general and in Vietnam in particular, and most of them have focused on semantics with a deeper insight into the use of conceptual metaphor in language. Conceptual metaphors involve two concepts and have the form A is B, where the more abstract concept A such as love, life, economy and argument is comprehended in terms of the more concrete concept B including war or a container. Therefore, the investigation into conceptual metaphors with the aim to find out similarities and differences of using this kind of meaning transference among languages in the world brings great benefits to the English teaching, learning and translating process. Life has been one of the most inspirational and enchanting topics for thousands of writers across the time.

Although the concept of life is commonly mentioned in our daily life or everyday conversations, its definition or true meaning cannot be described by only one or two words. Life is the mixture of everything – the mixture of happiness and sadness, success and failure, comfort and pain, encouragement and frustration, opportunities and obstacles, love and hatred, relief and sorrow, and struggle and surrender. Therefore, it is hard to fully comprehend the concept of life itself without any connection with other concrete notions or tangible objects. To illustrate that, imagine life is a game.

People are considered as players, who need to play as skillfully and fairly as they can with the aim to win, or acquire their own goals in life. If the concept of life is perceived in terms of a journey, people are considered as travellers trying their best to overcome all impediments on their way to reach the final destinations. As a result, the abstract concept of life can be metaphorically mentioned through other more delineated ones. Depending on the distinctive features of different cultures or specific geographical characteristics of regions in the world, life has its own uniqueness.

9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] The conceptualization of life in American and Vietnamese short stories and the universal and unique conceptual metaphors referring to life among languages have given me a great inspiration to carry out a research entitled: ―An investigation into conceptual metaphors denoting “life” in American and Vietnamese short stories from 1975 to 1991‖. Hopefully, the findings of this study would make a contribution to the process of understanding and interpretation of conceptual metaphors in American and Vietnamese short stories. Significance of the study This research is carried out in the hope to contribute a small part to the consolidation of cognitive linguistic theory in general, and cognitive semantics in particular. Although there are a number of investigations into conceptual metaphors in the world and in Vietnam as well, how the concept of life is conceptualized in short stories, and how metaphorical expressions used to denote this abstract notion are similar and different among languages, have not been examined yet.

Therefore, this study is expected to help learners who have not exposured much in life and might find it difficult to understand this concept when reading materials or having a conversation with foreign people. Moreover, it is hoped to contribute to the process of teaching and learning American literature in foreign languages departments or universities in Vietnam, and of translating American shorts stories or other forms of art into Vietnamese and vice verse. Aims and objectives 1. Aims of the study This research aims to: - Carry out an investigation into conceptual metaphors denoting life in some American and Vietnamese short stories based on the theory of cognitive semantics.

- Make a comparison of using conceptual metaphors to express life in American versus Vietnamese short stories. - Make contributions to learning, teaching and translating process. 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Objectives of the study To gain the aims above, the researcher attempts to: - Identify the conceptual metaphors of life in some American and Vietnamese short stories in terms of cognitive linguistics.

- Categorize these conceptual metaphors in the frame of linguistic cognitivism. - Analyze and discover the similarities and differences in the conceptual metaphors denoting the concept of life in some American and Vietnamese short stories. - Make some suggestions for foreign language teaching and learning, as well as for translating process. Research questions In order to achieve the aims and objectives of the investigation, the researcher attempts to give answers to the following questions: a.

How are the conceptual metaphors of life conceptualized in American and Vietnamese short stories from 1975 to 1991? b. What are the similarities and differences of the conceptual metaphors denoting life in American and Vietnamese short stories from 1975 to 1991? c. What are the implications for the use of conceptual metaphors in teaching, learning and translating? 1. Scope of the study The study merely focuses on investigating the conceptual metaphors denoting life based on the theory of cognitive linguistics.

The researcher also chooses to investigate these conceptual metaphors in nineteen American short stories and nineteen Vietnamese short stories from 1975 to 1991, as follows: No. American short stories Vietnamese short stories 1. Gesturing (John Updike, 1980) Hai ông già ở Đồng Tháp Mười (Nguyễn Khải, 1981) 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Where I‘m calling from (Raymond Người gặp hằng ngày (Nguyễn Khải, Carver, 1983) 1981) 4.

The way we live now (Susan Gió từ miền cát (Xuân Thiều, 1983) Sontag, 1987) 6.