mở đầu và kết thúc cuộc thoại. b) Nhóm nghi thức lời nói thể hiện tình cảm, nguyện vọng, yêu cầu của chủ thể nói. Sự phân loại này đảm bảo nhất quán và triệt để theo các tiêu chí về hành vi ngôn ngữ, hiệu lực tại lời và các điều kiện sử dụng các hành vi tại lời. Việc so sánh đối chiếu nghi thức lời nói tiếng Việt với nghi thức lời nói tiếng Anh (chương 4) có thể nói là một đóng góp cho ngữ dụng học còn rất mới mẻ ở Việt Nam.
Nó cho thấy một hậu vận tốt đẹp của việc giảng dạy ngoại ngữ trên cơ sở đối chiếu nghi thức thức lời nói của các thứ tiếng. Việc so sánh đối chiếu này sẽ mang lạI lợi ích thiết thực cho người Việt học tiếng Anh, cho người nước ngoài và Việt kiều thế hệ mới học tập nghiên cứu tiếng Việt. NHỮNG KẾT QUẢ MỚI CỦA LUẬN ÁN: 1. Các câu ngữ vi tương ứng với các hành vi thuộc nghi thức lời nói đã phân tích đều có những biến thể tồn tại dướI dạng câu khuyết chủ ngữ.
Việc tỉnh lược các thành phần phát ngôn làm cho cấu trúc cú pháp của nghi thức lờI nói có khác so với chuẩn ngữ pháp thông thường, Do đó, sự hỗ trợ của các yếu tố kèm ngôn ngữ và các yếu tố ngôn điệu là vô cùng quan trọng. Xét trên bình diện lịch đại, tác động xã hội có ảnh hưởng lớn đến việc sử dụng các khuôn mẫu nghi thức lời nói tiếng Việt. Trong nghi thức lời nói tiếng Việt, có sự xuất hiện thường xuyên, phổ biến các mô hình xưng gọi đặc trưng, phản ánh vai trò và vị thế giao tiếp của hai ngôi – ngôi chủ và ngôi đối. Những mô hình xưng gọi này vô cùng phong phú, tế nhị và có khuynh hướng gia tộc hóa.
Có một số từ chuyên dùng trong nghi thức lời nói tiếng Việt và xuất hiện với tần số cao (chẳng hạn như từ “xin”, các thán từ và các ngữ khí từ). Nghi thức lời nói tiếng Anh có những biến thể phong phú hơn nghi thức lời nói tiếng Việt. Nghi thức lời nói tiếng Việt lại có ít biến thể hệ thống mà có nhiều biến thể sử dụng. Do đặc điểm loại hình của tiếng Việt nên mỗi sắc thái tu từ của nghi thức lời nói lại được thể hiện ra bằng việc sử dụng các yếu tố từ vựng là chính.
CÁC ỨNG DỤNG / KHẢ NĂNG ỨNG DỤNG TRONG THỰC TIỄN HOẶC NHỮNG VẤN ĐỀ CÒN BỎ NGỎ CẦN TIẾP TỤC NGHIÊN CỨU. - Những kết quả của luận án có thể được ứng dụng trong lĩnh vực dạy tiếng Việt cho người nước ngoài. Ngoài ra, những kết quả này còn có thể phục vụ tốt cho chương trình giảng dạy giao tiếp tiếng Việt ở các cấp học. - Nếu có điều kiện, chúng ta có thể nghiên cứu đề tài này bằng cách ghi âm, ghi hình các hoạt động của nghi thức lời nói và mở rộng ra các nhóm nghi thức lời nói khác (như : tán thành – không tán thành, hứa hẹn, thề thốt …) Xác nhận của ngườI hướng dẫn khoa học Nghiên cứu sinh GS.
Nguyễn Đức Dân Nguyễn Văn Lập Thesis information page Vietnamese speech etiquette in the light of speech acts theory (in comparison with English one) Major: Comparative linguistics Code: 5.27 Author of the thesis: Nguyen Van Lap Scientific supervisor : Pro. Nguyen Duc Dan Training unit: University of social science and humanities Abstract The dissertation investigates speech etiquette based on the theory of speech acts. This is the approach to verbal communicative patterns in the light of pragmatics and etiquette-linguistics. In the introduction (chapter one), the advancement of pragmatics inside and outside the country, especially in England and in America, where the theory of speech acts was born, is mentioned, and then the criteria used to classify and describe the Vietnamese speech etiquette are also discussed.
In classification and description of the Vietnamese speech etiquette (chapter 2 and chapter 3), two groups of speech etiquette are identified and investigated: (a) the speech etiquette initiating and ending the conversations; (b) the speech etiquette expressing the speakers’ emotion, wish, and request. This classification completely follows the criteria of speech acts, locutionary force and the conditions of using locutionary acts. The comparison between the Vietnamese speech ettiquette and the English one (chapter 4) can be considered as a great contribution to the Vietnamese newly – developed pragmatics. It results in a good application in teaching foreign language based on the comparison of language speech etiquette.
This comparison will bring practical benefits to the Vietnamese learners of English, to the foreigners and the new generation of the Vietnamese overseas learning Vietnamese. The analyzed performatives corresponding to the speech acts of speech etiquette include in themselves the variants presented in the form of non-subject sentences. The elipsis of the utterance elements makes the syntactic structure of speech etiquette different from that required by the normal grammar standards. Therefore, the supports of paralinguistics and pso? Are of great importance.
Diachronically, the society has a great influence on the use of the Vietnamese speech etiquette patterns. In the Vietnamese speech etiquette, there exists a frequent and popular appearance of the specific vocative patterns, reflecting the comunicative role and position of conversation participants – the subject and the patient. These vocative patterns are abundant, delicate and family- tended. There exists a high occurrence of the specifically – used words in the Vietnamese speech etiquette such as xin, some exclamatory words, and the hedging words.
The English speech etiquette has more variants than that of Vietnamese; however, the Vietnamese one has few variants in the language system, but many variants in use. Due to the typology of Vietnamese, each rhetoric pattern of speech etiquette is mainly presented in mainly presented in the lexical factors. The application / the potentially practical application and further reseach - The results found in the thesis can be applied in teaching Vietnamese for foreigners. Moreover, it can also be useful to design a program to teach communication in Vietnamese in every education level.
- If possible, the further researches can more deeply investigate this field by recording or making videos of the acts of speech etiquette, and extend the other speech etiquette such as approval –disapproval, promise, swear … Supervisor’ confirmation Ph. Nguyen Duc Dan Nguyen Van Lap MUÏC LUÏC Trang MÔÛ ÑAÀU 1. Tính caáp thieát cuûa ñeà taøi. Lòch söû vaán ñeà.
Ñoái töôïng nghieân cöùu vaø phaïm vi nghieân cöùu. Phöông phaùp nghieân cöùu. Ñoùng goùp cuûa luaän aùn. Boá cuïc cuûa luaän aùn.
22 CHÖÔNG 1: TOÅNG QUAN - MOÄT SOÁ VAÁN ÑEÀ LYÙ THUYEÁT 1. Haønh vi ngoân ngöõ. Nghi thöùc lôøi noùi. Maåu ñoái thoaïi coù chöùa NTLN.
Phöông tieän giao tieáp phi lôøi keøm theo NTLN. Söï toàn taïi vaø hoaït ñoäng cuûa NTLN. Tieâu chí nhaän dieän caùc khuoân maãu NTLN Tieáng Vieät. 36 CHÖÔNG 2: NHOÙM NTLN MÔÛ ÑAÀU VAØ KEÁT THUÙC CUOÄC THOAÏI 2.
NTLN theå hieän haønh vi thu huùt söï chuù yù. NTLN theå hieän haønh vi chaøo hoûi. NTLN theå hieän haønh vi giôùi thieäu. NTLN theå hieän haønh vi chuùc möøng, chuùc tuïng.
NTLN theå hieän haønh vi töø bieät. 91 CHÖÔNG3:NHOÙM NTLN THEÅ HIEÄN TÌNH CAÛM, NGUYEÄN VOÏNG, YEÂU CAÀU CUÛA CHUÛ THEÅ NOÙI 3. NTLN theå hieän haønh vi caûm ôn. NTLN theå hieän haønh vi xin loãi.
NTLN theå hieän haønh vi môøi. NTLN theå hieän haønh vi yeâu caàu. 140 CHÖÔNG 4: SO SAÙNH, ÑOÁI CHIEÁU NGHI THÖÙC LÔØI NOÙI TIEÁNG VIEÄT VÔÙI NGHI THÖÙC LÔØI NOÙI TIEÁNG ANH 4. So saùnh, ñoái chieáu NTLN yeâu caàu.
So saùnh, ñoái chieáu NTLN caûm ôn. 167 NGUOÀN DAÃN LIEÄU VAÊN HOÏC TAØI LIEÄU THAM KHAÛO -1- MÔÛ ÑAÀU 1. TÍNH CAÁP THIEÁT CUÛA ÑEÀ TAØI 1. Ñaùp öùng yeâu caàu nghieân cöùu moät trong nhöõng noäi dung soâi ñoäng nhaát cuûa ngöõ duïng hoïc hieän thôøi: 1.Hieän nay caùc vaán ñeà giao tieáp baèng lôøi noùi ñöôïc giôùi ngöõ vaên hoïc ngaøy caøng quan taâm chuù yù.
Böôùc ra khoûi ñòa haït nghieân cöùu ngoân ngöõ nhö moät caáu truùc noäi taïi, söï chuù yù ngaøy caøng taêng leân ñoái vôùi caùc nhaân toá ngoaøi ngoân ngöõ laø moät höôùng ñi môùi ñem laïi raát nhieàu trieån voïng cho ngoân ngöõ hoïc lyù thuyeát vaø ngoân ngöõ hoïc öùng duïng vôùi nhöõng hieäu duïng cuûa noù. Haønh vi ngoân ngöõ vaø nhöõng vaán ñeà baûn chaát söï giao tieáp cuûa con ngöôøi daàn daàn ñöôïc giôùi ngoân ngöõ hoïc quan taâm vaø coù nhöõng coâng trình böôùc ñaàu ñaùng chuù yù.Vieäc höùng thuù tìm hieåu nghi thöùc lôøi noùi (töø ñaây xin vieát taét laø NTLN) tieáng Vieät cuûa chuùng toâi cuõng naèm trong chieàu höôùng naøy. Moät maët, bôûi vì NTLN gaén lieàn vôùi nhöõng vaán ñeà töông taùc giöõa ngoân ngöõ vôùi xaõ hoäi, vaán ñeà hoaït ñoäng cuûa lôøi noùi trong caùc haønh vi giao tieáp vaø trong caùc lónh vöïc xaõ hoäi khaùc nhau, gaén lieàn vôùi nhöõng vaán ñeà thuoäc phaùt ngoân vaø vaên baûn, gaén vôùi caû nhöõng yeáu toá vaên hoaù giao tieáp cuûa coäng ñoàng. Maët khaùc, NTLN laø nhöõng khuoân maãu maø trong ñoù caùc khuoân hình caâu vaø khuoân hình töø nhieàu khi coù nhöõng caáu taïo ñaëc bieät, thích öùng vôùi phong caùch khaåu ngöõ vaø tuøy thuoäc vaøo tình huoáng noùi naêng.
Ñieàu ñoù lieân quan maät thieát ñeán caùc vaán ñeà toå chöùc ngöõ nghóa – ngöõ phaùp maø laâu nay chuùng ta ít chuù yù. Hôn nöõa, NTLN ñöôïc söû -2- duïng thöôøng xuyeân nhö moät coâng cuï trong quaù trình giao tieáp giöõa ngöôøi vôùi ngöôøi. Khoâng theå hình dung noåi moät xaõ hoäi maø trong ñoù thieáu caùc ñoäng hình giao tieáp ñöôïc laëp ñi laëp laïi trong quaù trình noùi naêng ñeå thieát laäp vaø duy trì söï tieáp xuùc.Caùc ngaønh khoa hoïc keá caän ñang coù xu höôùng xích laïi gaàn nhau nhaèm boå sung vaø hoaøn thieän caùc phöông tieän noäi dung vaø phöông phaùp luaän cuûa mình. Trong maáy thaäp nieân vöøa qua, söï xuaát hieän cuûa ngoân ngöõ hoïc taâm lyù, ngoân ngöõ hoïc xaõ hoäi, ngoân ngöõ hoïc öùng duïng, ngoân ngöõ hoïc phuï caän, ngoân ngöõ hoïc nhaân chuûng, ngoân ngöõ ñaát nöôùc hoïc… laøm cho giôùi ngoân ngöõ hoïc phaûi quan taâm ñeán nhöõng caùi môùi naûy sinh ôû vuøng giaùp ranh naøy cuûa caùc khoa hoïc.
Hieän töôïng naøy phaûn aùnh moät kyø voïng chung laø muoán nhaän thöùc vaán ñeà: ngoân ngöõ vaø con ngöôøi vaø cuoái cuøng laø vaán ñeà baûn chaát cuûa söï giao tieáp xaõ hoäi cuûa con ngöôøi. Tìm hieåu NTLN cuõng chính laø tìm hieåu moät soá ñaëc tröng cuûa lôøi ñoái thoaïi maø trong ñoù caùc thoaïi vieân (nhaân vaät giao tieáp) söû duïng moät heä thoáng tín hieäu nhaát ñònh ñeå thieát laäp quan heä giao tieáp trong nhöõng tình huoáng khaùc nhau. Tröôùc khi ngöôøi noùi vaø ngöôøi nghe böôùc vaøo giao tieáp, hoï phaûi tìm caùch nhaäp thaân vaøo cuoäc ñoái thoaïi, phaûi thu huùt söï chuù yù cuûa ngöôøi ñoái thoaïi, phaûi xöng hoâ, phaûi giöõ pheùp lòch söï sao cho phuø hôïp nhaát trong hoaøn caûnh ñoù. Töùc laø phaûi xaùc ñònh tö caùch vaø vò trí cuûa mình ñoái vôùi ngöôøi ñoái thoaïi baèng caùch duøng caùc NTLN ñeå thieát laäp, kieåm tra quan heä tieáp xuùc, ñaûm baûo cho söï tieáp xuùc ñöôïc duy trì vaø ñaït hieäu quaû cao nhaát.