Mở đầu; Cấu trúc trần thuật; Kể chuyện, tiêu điểm, tình huống trần thuật; Hành động, phân tích truyện, khả năng kể; Thì, thái và thức trần thuật; Khung cảnh và không gian hư cấu; Nhân vật và sự mô tả tính cách; Diễn ngôn, cách thể hiện lời nói, ý thức; Nghiên cứu trường hợp. Ở Việt Nam, các nhà nghiên cứu cũng đưa ra những cách hiểu khác nhau về tự sự. Đặng Anh Đào cho rằng: “Tự sự là một khái niệm rất rộng và có thể xét ở hai bình diện. Bình diện thứ nhất: Tự sự như sự đồng nghĩa với “câu chuyện kể” đối lập với miêu tả.
Bình diện thứ hai: Tự sự được xem xét theo hành động kể chuyện”. Theo Từ điển thuật ngữ văn học: “Tự sự là phương thức tái hiện đời sống, bên cạnh hai phương thức khác là trữ tình và kịch được dùng làm cơ sở để phân loại tác phẩm văn học. Tác phẩm tự sự phản ánh hiện thực qua bức tranh mở rộng của đời sống trong không gian, thời gian, qua các sự kiện, biến cố xảy ra trong cuộc đời của con người. Tác phẩm tự sự bao giờ cũng có cốt truyện.
Gắn liền với cốt truyện là một hệ thống nhân vật được khắc họa đầy đủ, nhiều mặt hơn hẳn nhân vật trữ tình và kịch”. 385] 12 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail. Quá trình phát triển của tự sự học Tự sự học đã được hình thành ngay từ thời kì cổ đại thông qua những lí luận của các nhà triết học giúp ta có thể phân biệt các loại tự sự. Hay nói một cách khác, tự sự học hiện đại manh nha hình thành từ cuối thế kỉ trước nhưng với tư cách là một lý thuyết nghiên cứu các đặc điểm nghệ thuật kể chuyện của văn bản tự sự thì nó chỉ thực sự được hình thành từ thế kỷ XX.
Theo đó, tự sự học có thể chia ra làm ba thời kỳ: Thứ nhất, thời kỳ trước chủ nghĩa cấu trúc: Tự sự học chủ yếu nghiên cứu các thành phần và chức năng của tự sự như: cốt truyện, nhân vật, ngôn ngữ trần thuật, điểm nhìn. với các công trình nghiên của B. Ở phương Tây, phải kể đến các sáng tác của Flaubert, Henry James (Mĩ) và M. Từ đó, các vấn đề điểm nhìn, dòng ý thức được đặc biệt quan tâm với Percy Lubbock (1921), K.
Về sau, các vấn đề này còn được phát triển bởi một loạt tác giả Âu - Mĩ khác như J. Thứ hai, thời kỳ cấu trúc chủ nghĩa: Tự sự học chủ yếu nghiên cứu về bản chất của ngôn ngữ và ngữ pháp tự sự. Tiêu biểu cho giai đoạn nghiên cứu này là G. Genette với việc nêu ra ba phạm trù của diễn ngôn trần thuật: Thời thái (tence), quan hệ với thời gian; ngữ thức (mood), quan hệ với cự li và góc độ trần thuật; ngữ thái (voice), liên quan đến tình huống, quan hệ người kể và người nhận trong trần thuật.
Lanser và James Phelan lại có những phát biểu về mối quan hệ giữa giọng điệu kể và các biện pháp tu từ. Mặc dù không phủ nhận được mối quan hệ văn học với đời sống, nhưng họ đã góp phần làm sáng tỏ bản chất biểu đạt và giao tiếp của tự sự, đồng thời cung cấp một hệ thống khái niệm công cụ rất có hiệu quả để phân tích diễn ngôn tự sự để đọc hiểu văn bản tự sự. Tuy nhiên, việc lạm dụng mô hình ngôn ngữ học đã làm cho tự sự học gặp khó khăn, và chính Todorov cũng vấp phải thất bại, bởi ông chỉ quan tâm ngữ pháp tự sự 13 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com hơn là văn bản tự sự, chưa đi sâu tìm hiểu cơ chế vận hành của tự sự trong ngữ cảnh tiếp nhận và văn hóa. Thứ ba, thời kỳ hậu cấu trúc chủ nghĩa: Tự sự học được nghiên cứu gắn liền với kí hiệu học và siêu kí hiệu học.
Hay nói một cách khác, các nhà nghiên cứu ở giai đoạn này coi trọng phương pháp nghiên cứu tổng thể chứ không giản đơn. Ở đây, hình thức tự sự là phương tiện biểu đạt ý nghĩa của tác phẩm. Tư tưởng này gắn với việc phân tích ý thức hệ của M. Ngoài ra, còn phải kể đến: I.
Uspenski cũng đã cho thấy sự thống nhất về quan điểm trong nghiên cứu. Hay có thể hiểu lý thuyết tự sự phải gắn với chức năng nhận thức và giao tiếp. Tổng quan quá trình phát triển của lý thuyết tự sự, nhà lí luận tự sự Mĩ Gerald Prince chia làm ba nhóm theo ba loại hình: Nhóm một là những nhà tự sự học chịu ảnh hưởng của các nhà hình thức chủ nghĩa Nga như V. Propp, trong số này có Greimas, ông đã giản lược số chức năng của Propp xuống tới con số 20 và làm nổi bật lôgic tự sự.
Các tác giả khác như Todorov, Barthes, Remak, Norman Friedman, Northrop Frye, Etienne Souriau. mỗi người một cách, chú ý tới cấu trúc của câu chuyện được kể, đi tìm mẫu cổ của tự sự, chức năng của biến cố và quy luật tổ hợp, lôgic phát triển và loại hình cốt truyện.; nhóm thứ hai lấy G. Genette làm tiêu biểu đã xem nguồn gốc của tự sự là dùng ngôn ngữ nói hay viết mà biểu đạt, cho nên vai trò của người trần thuật được coi là quan trọng nhất. Họ chú ý lớp ngôn từ của người trần thuật với các yếu tố cơ bản như điểm nhìn, giọng điệu.
Như vậy, có thể thấy lý thuyết tự sự học hiện đại lần đầu tiên cho người ta thấy sự phức tạp của cấu trúc tự sự với các vấn đề cần phải tìm tòi, suy ngẫm như: Người kể chuyện, điểm nhìn, không gian, thời gian, giọng điệu nghệ thuật, … Nó thực sự đã trải qua một quá trình hình thành, phát triển từ rất sớm, qua nhiều giai đoạn khác nhau để các nhà nghiên cứu dần dần hoàn thiện và đưa ra 14 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com được những định hướng nghiên cứu cụ thể cho các thể loại văn học nói chung và các tác phẩm cụ thể nói riêng. Nghiên cứu tự sự học đang là một xu thế có nhiều triển vọng trong lí luận văn học và có ý nghĩa văn hóa rộng lớn. Bằng chứng là nền văn học Việt Nam đang xuất hiện ngày càng nhiều các bài nghiên cứu về lý thuyết của tự sự học và đạt được nhiều thành tựu nhất định. Từ đó, với riêng thể loại tiểu thuyết lịch sử, ta có thể vận dụng để nhận thức lại các vấn đề văn học sử dân tộc một cách khách quan và sâu sắc hơn.
Những đóng góp của tự sự học trong nghiên cứu văn học Lý thuyết tự sự học hiện đại đã cho ta thấy cấu tạo của văn bản tự sự không hề đơn giản. Tác giả chính là người sáng tạo ra người kể chuyện để truyền tải nội dung của tác phẩm tự sự. Ngoài ra, trong tác phẩm tự sự còn có sự chi phối của các yếu tố khác như: Hành vi trần thuật, ngôi kể, giọng điệu. Trong đó, người trần thuật là yếu tố được chú ý và phân tích nhiều nhất.
Mặt khác, lý thuyết tự sự đã chỉ ra kết cấu của các tầng bậc trần thuật, từ đó cũng làm xuất hiện các kiểu người trần thuật khác nhau. Lý thuyết tự sự cho thấy rõ sự biến dạng thời gian bằng các biện pháp rút gọn, tỉnh lược, cảnh, kéo dài, dừng lại, lặp lại và các hình thức đổi thay tính liên tục của sự kiện giúp chỉ ra cơ chế nghệ thuật của tự sự đồng thời nêu ra vấn đề góc nhìn với điểm nhìn, tiêu cự trần thuật với mô hình trần thuật. Lý thuyết tự sự học hiện đại cũng đã nghiên cứu sâu về hành vi ngôn ngữ tự sự và các hình thức của nó làm cho tự sự học gắn chặt với phong cách học tiểu thuyết; nghiên cứu cấu trúc của tình tiết, đơn vị cơ bản của tự sự, các kiểu tổ hợp tình tiết, loại hình hóa cốt truyện, giúp ta có những hình dung rõ hơn về các yếu tố nghệ thuật được thể hiện. Đặc biệt, từ khi tự sự học được giới thiệu vào Việt Nam, xuất hiện ngày càng nhiều những bài viết nghiên cứu dưới góc độ tự sự học đã chứng tỏ sự hưởng ứng cũng như vai trò, ý nghĩa to lớn của tự sự học đối với giới nghiên cứu.
Người có công lao to lớn trong việc đưa lý thuyết tự sự vào lĩnh vực nghiên 15 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com cứu phê bình văn học của Việt Nam phải kể đến là tác giả Trần Đình Sử. Ông đã có những công trình nghiên cứu, phân tích làm rõ các nội dung cơ bản của tự sự học như: Tự sự học - Lý thuyết và ứng dụng, Dẫn luận thi pháp học… Cụ thể như, trong công trình Dẫn luận thi pháp học, tác giả đã tập trung đi sâu hệ thống, cắt nghĩa những khái niệm thuộc về tự sự học: Quan niệm nghệ thuật về con người, thời gian - không gian nghệ thuật, tác giả và kiểu tác giả, ngôn từ nghệ thuật… Vì vậy, với sự xuất hiện của lý thuyết tự sự và tầm ảnh hưởng của nó, năm 2001 và 2008, hai hội thảo quy mô toàn quốc về tự sự học đã được tổ chức tại trường Đại học Sư phạm Hà Nội với rất nhiều bài viết được đánh giá cao khi đi vào khai thác những vấn đề xung quanh của tự sự học. Từ đó, ta có thể nhận thấy ba hướng cơ bản mà các tác giả đã đi sâu vào nghiên cứu ở Việt Nam: Giới thiệu, dịch thuật lý thuyết tự sự của các học giả nước ngoài; nghiên cứu các hệ vấn đề trong lý thuyết tự sự; tiếp cận các tác phẩm cụ thể từ góc độ tự sự học hiện đại. Bằng chứng là đã có rất nhiều bài viết ra đời sau đó đã đi vào lí giải, làm rõ các khái niệm lý thuyết cũng như giới thiệu, bình phẩm, đánh giá, thảo luận về tác phẩm văn học với các thể loại khác nhau, đặc biệt ta chú ý vào các bài viết đi sâu vào luận giải về nghệ thuật tự sự của các tác phẩm ở các phương diện: Điểm nhìn, kết cấu trần thuật, người kể chuyện, giọng điệu, ngôn ngữ… Việc tiếp cận các tác phẩm văn học từ lý thuyết tự sự đã cho thấy vai trò lớn lao của tự sự học với ngành nghiên cứu văn học.
Bên cạnh các công trình nghiên cứu theo một hướng cụ thể nào đó của các nhà phê bình thì các luận văn, luận án theo hướng tự sự học cũng ngày một nở rộ mặc dù vẫn còn thiếu các công trình chuyên sâu. Điều đó chứng tỏ lý thuyết tự sự vẫn còn rất nhiều điều mới mẻ để ta có thể đi nghiên cứu và xem xét các yếu tố chứa đựng trong đó.