chương 1 cũng khái quát các điều kiện nhằm nâng mức xếp hạng TTCK từ thị trường cận biên lên thị trường mới nổi và đưa ra kinh nghiệm nâng mức xếp hạng TTCK của UAE và Qatar, qua đó rút ra bài học đối với Việt Nam.1 KHÁI NIỆM VÀ VAI TRÒ CỦA THỊ TRƯỜNG CHỨNG KHOÁN 1.1 Khái niệm thị trường chứng khoán “Chứng khoán là bằng chứng (dưới hình thức giấy tờ hay ghi trên hệ thống điện tử) xác nhận quyền sở hữu hay quyền chủ nợ hợp pháp có thể chuyển nhượng của người sở hữu chứng khoán đối với vốn tài sản và các lợi ích khác của người phát hành” (Trung tâm nghiên cứu và bồi dưỡng nghiệp vụ chứng khoán, 1999, trang 32). “Chứng khoán được thể hiện dưới hình thức chứng chỉ, bút toán ghi sổ hoặc dữ liệu điện tử, bao gồm các loại sau đây: Cổ phiếu, trái phiếu, chứng chỉ quỹ; Quyền mua cổ phần, chứng quyền, quyền chọn mua, quyền chọn bán, hợp đồng tương lai, nhóm chứng khoán hoặc chỉ số chứng khoán; Hợp đồng góp vốn đầu tư; Các loại chứng khoán khác do Bộ Tài chính quy định” (Luật Chứng khoán, 2010). TTCK là nơi giao dịch mua bán các loại chứng khoán trung và dài hạn, nghĩa là ở đâu có giao dịch mua bán chứng khoán thì đó là hoạt động của TTCK. TTCK có thể hoạt động dưới nhiều hình thức, thị trường có tổ chức hoặc không có tổ chức, thị trường tập trung hay không tập trung.
2 Có thể nói, TTCK là một định chế tài chính không thể thiếu được trong đời sống kinh tế của những nước theo cơ chế thị trường và nhất là những nước đang phát triển đang cần thu hút luồng vốn lớn, dài hạn cho nền kinh tế quốc dân. Có hai loại thị trường, bao gồm thị trường sơ cấp (thị trường phát hành) và thị trường thứ cấp (thị trường mua đi bán lại). Điểm khác nhau cơ bản giữa hai thị trường là ở chỗ chứng khoán được đưa ra mua bán có phải là chứng khoán bắt đầu được phát hành hay không, thị trường sơ cấp nhằm thu hút mọi nguồn vốn đầu tư và tiết kiệm còn thị trường thứ cấp là nơi diễn ra giao dịch những nguồn vốn đó.2 Vai trò của thị trường chứng khoán TTCK có vai trò quan trọng trong việc phát triển kinh tế của một quốc gia. Không có nền kinh tế thị trường nào phát triển thịnh vượng mà không có vai trò của TTCK (Trung tâm nghiên cứu và bồi dưỡng nghiệp vụ chứng khoán, 1999).
TTCK tạo điều kiện cho việc cổ phần hóa các doanh nghiệp nhà nước bằng việc tạo cho chính phủ và các nhà đầu tư mức giá chuẩn của các cổ phiếu được bán ra công chúng. Thị trường hỗ trợ định giá cổ phần trong chương trình cổ phần hóa. TTCK chính là tốc độ của dòng thông tin, là nơi tất cả các loại thông tin được tập hợp, phân tích đánh giá. Vì vậy, giá cổ phiếu phản ánh mức độ trung thực của các thông tin được đánh giá.
TTCK kích thích các doanh nghiệp sản xuất, kinh doanh lành mạnh và có hiệu quả hơn. Với nguyên tắc công khai của TTCK, các nhà đầu tư có thể theo dõi, đánh giá, kiểm soát hoạt động của các công ty một cách dễ dàng. Đồng thời, với sự tự do lựa chọn của nhà đầu tư trong việc mua hay bán chứng khoán, loại chứng khoán của công ty nào, các doanh nghiệp muốn huy động được vốn và duy trì vốn hoạt động thông qua TTCK phải tính toán, kinh doanh lành mạnh và có hiệu quả ngày càng cao, do sự tồn tại của doanh nghiệp và ban lãnh đạo doanh nghiệp được quyết định bởi thị trường. 3 TTCK điều tiết việc phát hành cổ phiếu.