Hoàn Thiện Công Tác Quản Lý Thuế Thu Nhập Cá Nhân Tại Bà Rịa - Vũng Tàu

Thuế thu nhập cá nhân (TNCN) đóng vai trò quan trọng trong nguồn thu ngân sách nhà nước (NSNN), đặc biệt… 94 trang · Trường Đại Học Bà Rịa - Vũng Tàu · 2023.

• Tác giả: Võ Thị Mai Xuân
• Người hướng dẫn: TS. Ngô Quang Huân
• Trường học: Trường Đại Học Bà Rịa - Vũng Tàu
• Chuyên ngành: Quản trị kinh doanh
• Đề tài: Hoàn Thiện Công Tác Quản Lý Thuế Thu Nhập Cá Nhân Đối Với Thu Nhập Từ Tiền Công, Tiền Lương Tại Các Tổ Chức Chi Trả Thu Nhập
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Bà Rịa - Vũng Tàu

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• TÓM TẮT LUẬN VĂN
• DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC BẢNG BIỂU
• DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ
• PHẦN MỞ ĐẦU
• Lý do chọn đề tài
• Mục tiêu nghiên cứu của luận văn
• Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• Phương pháp nghiên cứu
• Cấu trúc của luận văn
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ THUẾ THU NHẬP CÁ NHÂN VÀ QUẢN LÝ THUẾ THU NHẬP CÁ NHÂN TỪ TIỀN CÔNG, TIỀN LƯƠNG
• 1.1. Thuế thu nhập cá nhân
• 1.1.1. Khái niệm về thuế
• 1.1.2. Thuế thu nhập cá nhân
• 1.1.3. Thuế thu nhập cá nhân từ tiền công, tiền lương
• 1.2. Xác định thuế thu nhập cá nhân từ tiền công, tiền lương
• 1.2.1. Người nộp thuế thu nhập cá nhân từ tiền công, tiền lương
• 1.2.2. Thu nhập chịu thuế Thu nhập cá nhân từ tiền công, tiền lương
• 1.2.3. Căn cứ tính thuế TNCN đối với cá nhân có thu nhập từ tiền lương, tiền công
• 1.3. Quản lý thuế thu nhập cá nhân đối với thu nhập từ tiền lương, tiền công tại các tổ chức chi trả thu nhập
• 1.3.1. Trách nhiệm của tổ chức chi trả thu nhập và người nộp thuế
• 1.3.2. Quy trình quản lý thuế thu nhập cá nhân từ tiền lương, tiền công tại các tổ chức chi trả thu nhập
• 1.3.3. Các nhân tố ảnh hưởng đến công tác quản lý thuế TNCN từ tiền lương, tiền công tại các tổ chức chi trả thu nhập
• 1.4. TÓM TẮT CHƯƠNG 1
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG CÔNG TÁC QUẢN LÝ THUẾ TNCN TỪ TIỀN CÔNG, TIỀN LƯƠNG TẠI CỤC THUẾ TỈNH BÀ RỊA - VŨNG TÀU
• 2.1. Khái quát tình hình lao động việc làm tại tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu
• 2.2. Khái quát chung về Cục Thuế tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu
• 2.2.1. Giới thiệu chung
• 2.2.2. Kết quả hoạt động của Cục thuế tỉnh Bà Rịa – Vũng Tàu
• 2.3. Thực trạng công tác quản lý thuế thu nhập cá nhân từ tiền công, tiền lương tại Cục Thuế tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu
• 2.3.1. Tình hình đăng ký và cấp mã số thuế thu nhập cá nhân từ tiền công, tiền lương
• 2.3.2. Tình hình khai thuế, nộp thuế TNCN từ tiền công, tiền lương đối với thu nhập từ tiền công tiền lương của các tổ chức chi trả do Cục Thuế tỉnh Bà Rịa Vũng Tàu quản lý
• 2.3.3. Tình hình quyết toán thuế TNCN từ tiền công, tiền lương đối với thu nhập từ tiền công tiền lương của các tổ chức chi trả do Cục Thuế tỉnh Bà Rịa Vũng Tàu quản lý
• 2.3.4. Tình hình đăng ký giảm trừ gia cảnh
• 2.3.5. Về công tác thanh tra, kiểm tra thuế tại Cục Thuế tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu
• 2.3.6. Về công tác tuyên truyền hỗ trợ NNT
• 2.4. Các yếu tố ảnh hưởng đến công tác quản lý thuế TNCN từ TLTC tại Cục Thuế tỉnh Bà Rịa Vũng Tàu
• 2.4.1. Yếu tố khách quan
• 2.4.2. Yếu tố chủ quan
• 2.5. Đánh giá chung công tác quản lý thuế TNCN từ TLTC tại Cục Thuế tỉnh Bà Rịa Vũng Tàu
• 2.5.1. Kết quả đạt được
• 2.5.2. Tồn tại về công tác quản lý thuế TNCN đối với thu nhập từ tiền lương, tiền công tại các tổ chức chi trả thu nhập tại Cục thuế tỉnh BR-VT và nguyên nhân
• 2.5.3. Nguyên nhân của các tồn tại
• 2.6. TÓM TẮT CHƯƠNG 2
• 3. CHƯƠNG 3: ĐỊNH HƯỚNG VÀ CÁC GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN CÔNG TÁC QUẢN LÝ THUẾ TNCN TỪ TIỀN CÔNG, TIỀN LƯƠNG CỦA CÁC CƠ QUAN CHI TRẢ TẠI CỤC THUẾ TỈNH BÀ RỊA - VŨNG TÀU
• 3.1. Định hướng phát triển của Cục thuế Tỉnh Bà Rịa – Vũng Tàu
• 3.1.1. Chiến lược phát triển của Cục thuế Tỉnh Bà Rịa – Vũng Tàu
• 3.1.2. Định hướng phát triển của Cục thuế Tỉnh Bà Rịa – Vũng Tàu
• 3.2. Giải pháp để hoàn thiện công tác quản lý thuế TNCN từ tiền công, tiền lương của các cơ quan chi tại Cục thuế tỉnh BR-VT
• 3.2.1. Giải pháp của Tổng Cục Thuế
• 3.2.2. Giải pháp về công tác quản lý danh bạ người nộp thuế
• 3.2.3. Giải pháp cụ thể về quản lý thuế TNCN từ TLTC
• 3.2.4. Nâng cao ý thức và trình độ - năng lực của công chức trong quản lý thuế TNCN
• 3.3. Một số kiến nghị nhằm hoàn thiện công tác quản lý thuế TNCN từ tiền công tiền lương tại Cục Thuế tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu
• 3.3.1. Kiến nghị đối với Tổng Cục Thuế
• 3.3.2. Kiến nghị đối với Ủy ban tỉnh Bà Rịa – Vũng Tàu
• 3.4. TÓM TẮT CHƯƠNG 3
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Quản Lý Thuế TNCN Tại Bà Rịa Vũng Tàu

Thuế thu nhập cá nhân (TNCN) đóng vai trò quan trọng trong nguồn thu ngân sách nhà nước (NSNN), đặc biệt tại các địa phương phát triển như Bà Rịa - Vũng Tàu. Việc quản lý hiệu quả thuế TNCN không chỉ đảm bảo nguồn thu ổn định cho ngân sách mà còn góp phần vào công bằng xã hội và tái phân phối thu nhập. Bài viết này sẽ đi sâu vào thực trạng và giải pháp nâng cao quản lý thuế TNCN tại Bà Rịa - Vũng Tàu, tập trung vào thu nhập từ tiền lương, tiền công. Theo OECD (2013a), trung bình thuế TNCN chiếm gần 1/4 tổng số thuế ở các nước thành viên. Điều này cho thấy tầm quan trọng của thuế TNCN trong cơ cấu thuế của một quốc gia. Quản lý thuế TNCN hiệu quả đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa cơ quan thuế, người nộp thuế (NNT) và các tổ chức chi trả thu nhập.

1.1. Vai trò của Thuế TNCN trong Ngân Sách Bà Rịa Vũng Tàu

Thuế TNCN là nguồn thu quan trọng, đóng góp vào ngân sách địa phương, giúp Bà Rịa - Vũng Tàu có nguồn lực để đầu tư vào các dự án phát triển kinh tế - xã hội. Nguồn thu này được sử dụng để cải thiện cơ sở hạ tầng, nâng cao chất lượng dịch vụ công và hỗ trợ các chương trình an sinh xã hội. Việc quản lý chặt chẽ nguồn thu từ thuế TNCN giúp đảm bảo tính bền vững của ngân sách và tạo điều kiện cho sự phát triển ổn định của tỉnh. Thu ngân sách từ thuế TNCN Bà Rịa - Vũng Tàu cần được chú trọng.

1.2. Đối tượng Nộp Thuế TNCN tại Bà Rịa Vũng Tàu

Đối tượng nộp thuế TNCN tại Bà Rịa - Vũng Tàu bao gồm cá nhân cư trú và cá nhân không cư trú có thu nhập chịu thuế phát sinh tại tỉnh. Thu nhập chịu thuế bao gồm tiền lương, tiền công, thu nhập từ kinh doanh, đầu tư và các khoản thu nhập khác theo quy định của pháp luật. Việc xác định chính xác đối tượng nộp thuế là yếu tố then chốt để đảm bảo thu đúng, thu đủ vào ngân sách nhà nước. Đối tượng nộp thuế TNCN Bà Rịa - Vũng Tàu cần được xác định rõ ràng.

II. Thách Thức Quản Lý Thuế TNCN Tại Bà Rịa Vũng Tàu Hiện Nay

Mặc dù đã đạt được những kết quả nhất định, công tác quản lý thuế TNCN tại Bà Rịa - Vũng Tàu vẫn còn đối mặt với nhiều thách thức. Tình trạng kê khai không trung thực, trốn thuế, gian lận thuế vẫn còn xảy ra, gây thất thu cho ngân sách nhà nước. Bên cạnh đó, sự phức tạp của các quy định pháp luật về thuế TNCN cũng gây khó khăn cho cả cơ quan thuế và người nộp thuế. Theo Lee và Gordon (2005), thiết kế chính sách thuế cần đạt được các mục tiêu chính sách mong muốn, đồng thời thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, giảm thiểu sự sai lệch và giảm chi phí thu thuế. Điều này đòi hỏi sự nỗ lực không ngừng trong việc hoàn thiện hệ thống pháp luật và nâng cao năng lực quản lý thuế.

2.1. Tình Trạng Kê Khai Sai và Trốn Thuế TNCN

Một trong những thách thức lớn nhất là tình trạng kê khai sai và trốn thuế TNCN. Nhiều cá nhân và tổ chức cố tình kê khai không đúng thu nhập thực tế để giảm số thuế phải nộp. Các hình thức trốn thuế phổ biến bao gồm khai khống chi phí, che giấu thu nhập và sử dụng các biện pháp tránh thuế không hợp pháp. Việc phát hiện và xử lý các hành vi trốn thuế đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa cơ quan thuế và các cơ quan chức năng khác. Thanh tra, kiểm tra thuế TNCN cần được tăng cường.

2.2. Sự Phức Tạp Của Quy Định Pháp Luật về Thuế TNCN

Hệ thống pháp luật về thuế TNCN còn nhiều điểm phức tạp, gây khó khăn cho cả cơ quan thuế và người nộp thuế trong việc thực hiện. Các quy định về thu nhập chịu thuế, thu nhập miễn thuế, giảm trừ gia cảnh và quyết toán thuế còn chưa rõ ràng, dễ gây hiểu nhầm và tranh cãi. Việc đơn giản hóa và minh bạch hóa các quy định pháp luật là cần thiết để nâng cao hiệu quả quản lý thuế và giảm chi phí tuân thủ cho người nộp thuế. Hướng dẫn thuế TNCN Bà Rịa - Vũng Tàu cần chi tiết, dễ hiểu.

2.3. Năng Lực Quản Lý Thuế TNCN Của Cơ Quan Thuế

Năng lực quản lý thuế TNCN của cơ quan thuế còn hạn chế, đặc biệt trong bối cảnh số lượng người nộp thuế ngày càng tăng và các hình thức gian lận thuế ngày càng tinh vi. Cơ quan thuế cần được trang bị đầy đủ nguồn lực, bao gồm nhân lực, công nghệ và kỹ năng chuyên môn, để thực hiện hiệu quả công tác quản lý thuế. Đào tạo cán bộ thuế TNCN là yếu tố quan trọng.

III. Giải Pháp Nâng Cao Quản Lý Thuế TNCN Tại Bà Rịa Vũng Tàu

Để nâng cao hiệu quả quản lý thuế TNCN tại Bà Rịa - Vũng Tàu, cần triển khai đồng bộ nhiều giải pháp, bao gồm hoàn thiện hệ thống pháp luật, tăng cường thanh tra, kiểm tra, đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin và nâng cao nhận thức của người nộp thuế. Các giải pháp này cần được thực hiện một cách toàn diện và có hệ thống để đạt được kết quả tốt nhất. Theo Cordes và Juffras (2012), thuế TNCN đóng vai trò trung tâm trong các chính sách tái phân phối. Do đó, việc quản lý hiệu quả thuế TNCN không chỉ đảm bảo nguồn thu cho ngân sách mà còn góp phần vào công bằng xã hội.

3.1. Hoàn Thiện Hệ Thống Pháp Luật về Thuế TNCN

Cần rà soát và sửa đổi, bổ sung các quy định pháp luật về thuế TNCN để đảm bảo tính rõ ràng, minh bạch và dễ thực hiện. Các quy định về thu nhập chịu thuế, thu nhập miễn thuế, giảm trừ gia cảnh và quyết toán thuế cần được quy định cụ thể, chi tiết và dễ hiểu. Đồng thời, cần ban hành các văn bản hướng dẫn thi hành kịp thời để giải đáp các vướng mắc phát sinh trong quá trình thực hiện. Chính sách thuế TNCN Bà Rịa - Vũng Tàu cần được hoàn thiện.

3.2. Tăng Cường Thanh Tra Kiểm Tra Thuế TNCN

Cần tăng cường công tác thanh tra, kiểm tra thuế TNCN để phát hiện và xử lý kịp thời các hành vi trốn thuế, gian lận thuế. Công tác thanh tra, kiểm tra cần được thực hiện một cách có trọng tâm, trọng điểm, tập trung vào các lĩnh vực có rủi ro cao về thuế. Đồng thời, cần tăng cường phối hợp giữa cơ quan thuế và các cơ quan chức năng khác trong công tác thanh tra, kiểm tra. Quy trình quản lý thuế TNCN cần được kiểm soát chặt chẽ.

3.3. Đẩy Mạnh Ứng Dụng Công Nghệ Thông Tin

Cần đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin vào công tác quản lý thuế TNCN để nâng cao hiệu quả và giảm chi phí. Các ứng dụng công nghệ thông tin cần được sử dụng để tự động hóa các quy trình nghiệp vụ, quản lý dữ liệu người nộp thuế, phân tích rủi ro và hỗ trợ công tác thanh tra, kiểm tra. Đồng thời, cần cung cấp các dịch vụ trực tuyến cho người nộp thuế để tạo thuận lợi cho việc kê khai, nộp thuế và tra cứu thông tin. Ứng dụng công nghệ trong quản lý thuế TNCN là xu hướng tất yếu.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Kinh Nghiệm Quản Lý Thuế TNCN Hiệu Quả

Nghiên cứu các mô hình quản lý thuế TNCN hiệu quả từ các quốc gia và địa phương khác có thể cung cấp những bài học quý giá cho Bà Rịa - Vũng Tàu. Việc áp dụng các kinh nghiệm này cần được điều chỉnh phù hợp với điều kiện thực tế của tỉnh. Theo Feld và Kirchgässner (2003) hoặc Brys (2011), mức độ và cấu trúc của thuế TNCN có ảnh hưởng lớn đến hoạt động của thị trường lao động. Do đó, việc thiết kế chính sách thuế TNCN cần cân nhắc kỹ lưỡng các tác động kinh tế - xã hội.

4.1. Học Hỏi Kinh Nghiệm Quốc Tế về Quản Lý Thuế TNCN

Nhiều quốc gia trên thế giới đã xây dựng được các mô hình quản lý thuế TNCN hiệu quả, dựa trên việc ứng dụng công nghệ thông tin, tăng cường hợp tác quốc tế và nâng cao nhận thức của người nộp thuế. Việc nghiên cứu và học hỏi các kinh nghiệm này có thể giúp Bà Rịa - Vũng Tàu cải thiện công tác quản lý thuế TNCN. Cải cách quản lý thuế TNCN cần dựa trên kinh nghiệm thực tiễn.

4.2. Áp Dụng Mô Hình Quản Lý Thuế TNCN Tiên Tiến

Việc áp dụng các mô hình quản lý thuế TNCN tiên tiến, như mô hình tự khai, tự nộp và quản lý rủi ro, có thể giúp nâng cao hiệu quả quản lý thuế và giảm chi phí tuân thủ cho người nộp thuế. Tuy nhiên, việc áp dụng các mô hình này cần được thực hiện một cách thận trọng, có lộ trình và phù hợp với điều kiện thực tế của tỉnh. Hiệu quả quản lý thuế TNCN cần được đánh giá thường xuyên.

V. Kết Luận và Tương Lai Quản Lý Thuế TNCN tại Bà Rịa Vũng Tàu

Nâng cao quản lý thuế TNCN tại Bà Rịa - Vũng Tàu là một quá trình liên tục, đòi hỏi sự nỗ lực không ngừng của cả cơ quan thuế, người nộp thuế và các cơ quan chức năng khác. Với sự quyết tâm và phối hợp chặt chẽ, Bà Rịa - Vũng Tàu có thể xây dựng một hệ thống quản lý thuế TNCN hiệu quả, công bằng và minh bạch, góp phần vào sự phát triển bền vững của tỉnh. Theo Yilmaz và cộng sự (2012), khả năng thiết lập thuế suất cho phép các chính phủ địa phương lựa chọn mức độ dịch vụ công trong khi giảm thiểu chi phí tuân thủ liên quan đến việc thu các khoản thu cần thiết. Điều này cho thấy tầm quan trọng của việc trao quyền tự chủ tài chính cho các địa phương.

5.1. Tầm Quan Trọng Của Quản Lý Thuế TNCN Hiệu Quả

Quản lý thuế TNCN hiệu quả không chỉ đảm bảo nguồn thu cho ngân sách mà còn góp phần vào công bằng xã hội, tái phân phối thu nhập và tạo môi trường kinh doanh lành mạnh. Một hệ thống thuế TNCN công bằng và minh bạch sẽ khuyến khích người dân tuân thủ pháp luật và đóng góp vào sự phát triển của đất nước. Thu ngân sách từ thuế TNCN cần được sử dụng hiệu quả.

5.2. Định Hướng Phát Triển Quản Lý Thuế TNCN trong Tương Lai

Trong tương lai, công tác quản lý thuế TNCN cần tiếp tục được hoàn thiện theo hướng hiện đại hóa, tự động hóa và minh bạch hóa. Việc ứng dụng công nghệ thông tin, tăng cường hợp tác quốc tế và nâng cao nhận thức của người nộp thuế sẽ là những yếu tố then chốt để đạt được mục tiêu này. Cơ quan thuế Bà Rịa - Vũng Tàu cần chủ động đổi mới.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Thuế thu nhập cá nhân (TNCN) là một trong những trụ cột quan trọng của hệ thống tài chính công hiện đại, chiếm trung bình khoảng 24% tổng thu ngân sách tại các quốc gia thuộc khối OECD theo số liệu thống kê quốc tế. Tại Việt Nam, kể từ khi Luật thuế TNCN năm 2007 có hiệu lực từ năm 2009, sắc thuế này không chỉ giữ vai trò huy động nguồn thu ổn định cho ngân sách nhà nước mà còn thực hiện chức năng phân phối lại thu nhập và bảo đảm công bằng xã hội. Tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu là một trong những trung tâm kinh tế năng động hàng đầu cả nước với quy mô tổng thu ngân sách nhà nước năm 2019 đạt trên 69.107 tỷ đồng và lực lượng lao động đang làm việc đạt 557.126 người. Tuy nhiên, công tác quản lý thuế TNCN đối với thu nhập từ tiền lương, tiền công thông qua các tổ chức chi trả thu nhập trên địa bàn vẫn đối mặt với nhiều khó khăn, rủi ro trốn thuế, gian lận trong kê khai và sự phức tạp trong việc kiểm soát các khoản chi trả ngoài lương.

Trước bối cảnh đó, nghiên cứu về hoàn thiện công tác quản lý thuế TNCN đối với thu nhập từ tiền lương, tiền công tại các tổ chức chi trả thu nhập do Cục Thuế tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu thực hiện tập trung làm rõ thực trạng quản lý giai đoạn 2018 - 2020. Mục tiêu trọng tâm của đề tài là đánh giá toàn diện các mắt xích quản lý từ cấp mã số thuế, khấu trừ, kê khai, nộp thuế đến quyết toán và thanh tra, kiểm tra. Đồng thời, nghiên cứu hướng đến việc xác lập các giải pháp chiến lược nhằm nâng cao năng lực thu thuế, phấn đấu nâng tỷ lệ nộp hồ sơ đúng hạn lên trên 98% và kiểm soát 100% tổ chức chi trả thu nhập trong giai đoạn 2022 - 2025, tạo động lực thúc đẩy hiện đại hóa ngành thuế địa phương.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Cơ sở lý luận của đề tài được xây dựng vững chắc dựa trên hệ thống các lý thuyết kinh tế tài chính và quản lý công điển hình:

Thứ nhất, lý thuyết thuế trực thu và tính công bằng trong phân phối thu nhập của Musgrave và Thin năm 1948 chỉ rõ rằng thuế TNCN có khả năng điều tiết thu nhập hiệu quả hơn các loại thuế gián thu thông qua việc thiết kế biểu thuế lũy tiến từng phần với 7 bậc thuế suất từ 5% đến 35%. Điều này bảo đảm cả công bằng theo chiều ngang (những cá nhân có thu nhập như nhau chịu mức thuế tương đương) và công bằng theo chiều dọc (người có thu nhập cao hơn đóng góp tỷ lệ thuế cao hơn).

Thứ hai, lý thuyết thu nhập toàn diện theo định nghĩa Haig-Simons quy định thu nhập chịu thuế là toàn bộ giá trị gia tăng trong khả năng tiêu dùng và quyền sở hữu tài sản của cá nhân trong kỳ tính thuế, bao gồm tiền lương cơ bản, tiền thưởng, tiền thù lao và các khoản phụ cấp không thuộc diện miễn trừ.

Thứ ba, nguyên lý khấu trừ tại nguồn (Withholding Tax) xác lập nghĩa vụ pháp lý của tổ chức chi trả thu nhập trong việc tự tính toán, khấu trừ tiền thuế trước khi thanh toán cho người lao động và nộp vào ngân sách nhà nước theo quy định của Luật Quản lý thuế số 38/2019/QH14 và Thông tư 111/2013/TT-BTC. Cơ chế này áp dụng mức khấu trừ lũy tiến đối với cá nhân cư trú ký hợp đồng lao động từ 3 tháng trở lên, mức cố định 10% đối với hợp đồng dưới 3 tháng và 20% đối với cá nhân không cư trú.

Phương pháp nghiên cứu

Đề tài áp dụng phương pháp nghiên cứu kết hợp giữa phân tích định tính và xử lý dữ liệu định lượng nhằm bảo đảm tính khách quan và chiều sâu học thuật:

Về nguồn dữ liệu thứ cấp, tác giả thu thập và xử lý toàn bộ dữ liệu quản lý thuế giai đoạn 2018 - 2020 từ 6 hệ thống phần mềm nghiệp vụ chuyên ngành của Cục Thuế tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu, bao gồm: Hệ thống Quản lý thuế tập trung (TMS), Ứng dụng Quản lý thuế (QLT), Phân tích tình trạng người nộp thuế (QTT), Quản lý thông tin người nộp thuế (TINC), Quản lý hồ sơ (QHS) và Tổng hợp dữ liệu toàn ngành (TPH).

Về nguồn dữ liệu sơ cấp, nghiên cứu tiến hành khảo sát chuyên gia thông qua bảng hỏi thiết kế chuẩn hóa và phỏng vấn trực tiếp 15 công chức quản lý cấp cao tại Cục Thuế tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu, gồm các Phó Cục trưởng, Trưởng phòng và Phó phòng chuyên môn. Thời gian phỏng vấn từ 10 đến 15 phút mỗi chuyên gia.

Phương pháp chọn mẫu: Nghiên cứu sử dụng phương pháp chọn mẫu phi xác suất có chủ đích (purposive sampling). Lý do lựa chọn cỡ mẫu 15 nhà quản lý cấp cao vì đây là những cán bộ có thâm niên công tác lâu năm, nắm giữ thẩm quyền chuyên môn và có kinh nghiệm sâu sắc về công tác thanh tra, kiểm tra và quản lý rủi ro thuế TNCN. Dữ liệu sau khi thu thập được làm sạch, tổng hợp và phân tích bằng phần mềm Microsoft Excel để so sánh các chỉ tiêu tăng trưởng, tỷ trọng và hiệu suất thực thi qua từng năm.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Phân tích thực nghiệm công tác quản lý thuế TNCN từ tiền lương, tiền công tại Cục Thuế tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu giai đoạn 2018 - 2020 đã ghi nhận những phát hiện quan trọng:

Thứ nhất, tình hình cấp mã số thuế mới cho người lao động có xu hướng giảm sút rõ rệt. Năm 2018, Cục Thuế cấp mới 78.455 mã số thuế; năm 2019 giảm nhẹ xuống 77.593 mã (đạt 98,9% so với năm 2018); nhưng đến năm 2020 giảm mạnh 27% chỉ còn 56.619 mã số thuế do ảnh hưởng tiêu cực của đại dịch Covid-19 lên thị trường lao động.

Thứ hai, công tác khấu trừ thuế ghi nhận sự tăng trưởng không đồng đều giữa số lượng người nộp thuế và số thu ngân sách. Năm 2019, số cá nhân bị khấu trừ thuế tăng 11,85% (tương đương tăng 8.142 người) và số tiền thuế khấu trừ tăng 15,45% (tăng 174 tỷ đồng). Năm 2020, số lượng cá nhân khấu trừ đạt 78.230 người (chỉ tăng 1,78% so với 2019), tuy nhiên tổng số tiền thuế khấu trừ đạt mức 1.416 tỷ đồng (tăng vọt 14,94%, tương ứng tăng 184 tỷ đồng).

Thứ ba, tính tuân thủ nộp hồ sơ khai thuế duy trì ở mức cao nhưng vẫn còn rủi ro vi phạm. Tỷ lệ tổ chức chi trả nộp hồ sơ khai thuế luôn đạt trên 98% (năm 2018 đạt 99,34%, năm 2019 đạt 98,92% và năm 2020 đạt 99,19%). Tỷ lệ nộp đúng hạn được cải thiện từ 92,12% năm 2018 lên 95,46% năm 2020. Dù vậy, số lượt không nộp tờ khai vẫn ở mức đáng lưu tâm với 681 lượt năm 2018, tăng lên 1.173 lượt năm 2019 và 935 lượt năm 2020.

Thứ tư, biến động tổng thu ngân sách nhà nước trên địa bàn tỉnh phản ánh sức ép kinh tế lớn. Năm 2019 tổng thu đạt 69.107 tỷ đồng (đạt 127,93% dự toán), năm 2020 giảm 12% xuống 61.718 tỷ đồng (đạt 109,35% dự toán), trước khi phục hồi lên 65.949 tỷ đồng năm 2021 (đạt 134,86% dự toán).

Thảo luận kết quả

Các phát hiện nghiên cứu phản ánh sự đan xen giữa thành tựu hành chính và những thách thức cơ cấu quản trị. Tốc độ tăng trưởng tiền thuế khấu trừ năm 2020 (14,94%) cao gấp 8,4 lần tốc độ tăng của số cá nhân nộp thuế (1,78%) phản ánh đặc thù phân hóa thu nhập tại tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu. Nhóm nhân sự cấp cao và chuyên gia trong các ngành công nghiệp mũi nhọn như dầu khí, cảng biển và doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài (chiếm 30% lao động doanh nghiệp) vẫn duy trì mức thu nhập cao chịu thuế suất cận biên lớn. Trong khi đó, việc số lượt không nộp hồ sơ khai thuế tăng vọt lên 1.173 lượt năm 2019 phần lớn xuất phát từ các doanh nghiệp ngoài quốc doanh mới thành lập (khu vực chiếm 61% lao động toàn tỉnh) do thiếu đội ngũ kế toán chuyên nghiệp và chưa nắm rõ quy định pháp luật.

Kết quả này hoàn toàn tương đồng với các công trình nghiên cứu quản lý thuế hiện đại tại các trung tâm kinh tế công nghiệp, khẳng định rằng rủi ro thất thu thuế TNCN thường tập trung ở khu vực doanh nghiệp tư nhân vừa và nhỏ cùng các khoản chi thu nhập ngoài hợp đồng chính thức. Toàn bộ các xu hướng vận động của số liệu được biểu diễn rõ ràng qua biểu đồ cột kép so sánh tăng trưởng số người nộp và số tiền khấu trừ, kết hợp cùng bảng tổng hợp tỷ trọng chấp hành hồ sơ thuế qua các năm.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả nghiên cứu thực nghiệm và ý kiến đóng góp từ 15 chuyên gia ngành thuế, luận văn đưa ra 5 nhóm giải pháp trọng tâm nhằm hoàn thiện công tác quản lý thuế TNCN giai đoạn 2022 - 2025:

1. Chuẩn hóa và làm sạch cơ sở dữ liệu danh bạ người nộp thuế: Cục Thuế tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu chủ trì tích hợp và đồng bộ hóa 100% dữ liệu mã số thuế cá nhân với Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư thông qua mã số định danh cá nhân theo chỉ đạo của Tổng cục Thuế, hoàn thành trong giai đoạn 2023 - 2024 nhằm xóa bỏ triệt để tình trạng một cá nhân sở hữu nhiều mã số thuế.
2. Tái cấu trúc quy trình thanh tra, kiểm tra dựa trên phân tích rủi ro: Phòng Thanh tra - Kiểm tra thuế Cục Thuế tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu triển khai bộ tiêu chí chấm điểm rủi ro tự động trên hệ thống TMS, tập trung thanh tra tối thiểu 20% các tổ chức chi trả có rủi ro cao về biến động nhân sự và chi trả thu nhập, phấn đấu giảm tỷ lệ tổ chức nộp chậm tờ khai xuống dưới 2% hàng năm.
3. Đẩy mạnh chuyển đổi số và ứng dụng dịch vụ thuế điện tử: Tổng cục Thuế và Cục Thuế tỉnh mở rộng tiện ích trên ứng dụng eTax Mobile, đặt mục tiêu đạt 98% cá nhân và tổ chức chi trả thực hiện đăng ký, kê khai và nộp thuế không dùng tiền mặt trước năm 2025.
4. Nâng cao năng lực chuyên môn và kỷ luật công vụ cho công chức thuế: Cục Thuế tỉnh tổ chức các khóa bồi dưỡng nghiệp vụ định kỳ hàng quý, bảo đảm 100% cán bộ thuế trực tiếp quản lý TNCN được đào tạo kỹ năng phân tích dữ liệu chuyên sâu và thái độ phục vụ người nộp thuế trong giai đoạn 2023 - 2025.
5. Thiết lập cơ chế phối hợp liên ngành kiểm soát dòng tiền: Ủy ban nhân dân tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu ban hành quy chế phối hợp bắt buộc giữa Cục Thuế, Bảo hiểm xã hội tỉnh và hệ thống Ngân hàng thương mại trên địa bàn từ năm 2024, nhằm đối soát tự động 100% các khoản chi tiền lương với quỹ đóng bảo hiểm và giao dịch tài khoản doanh nghiệp.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Luận văn mang lại giá trị thực tiễn và học thuật sâu sắc cho 4 nhóm đối tượng trọng điểm:

Thứ nhất, công chức và cán bộ lãnh đạo tại Cục Thuế tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu cùng 4 Chi cục Thuế khu vực và 11 phòng tham mưu trực thuộc: Sử dụng luận văn như cẩm nang nghiệp vụ thực tế để tối ưu hóa quy trình kiểm soát hồ sơ khai thuế, thanh tra doanh nghiệp chi trả và quản lý rủi ro chống thất thu ngân sách nhà nước.

Thứ hai, kế toán trưởng, giám đốc nhân sự và chuyên viên tiền lương tại hơn 2.388 doanh nghiệp trên địa bàn tỉnh: Luận văn cung cấp hướng dẫn rõ ràng về trách nhiệm khấu trừ tại nguồn, quy trình ủy quyền quyết toán và lập hồ sơ giảm trừ gia cảnh, giúp doanh nghiệp tránh các khoản phạt chậm nộp và rủi ro truy thu thuế.

Thứ ba, giảng viên, học viên cao học và nhà nghiên cứu chuyên ngành Quản trị kinh doanh, Tài chính - Ngân hàng và Luật Kinh tế: Đề tài là tài liệu tham khảo giá trị về phương pháp nghiên cứu kết hợp dữ liệu phần mềm ngành thuế với khảo sát chuyên gia quản lý trong thực tế.

Thứ tư, các cơ quan quản lý nhà nước và hoạch định chính sách địa phương như Ủy ban nhân dân tỉnh và Sở Lao động - Thương binh và Xã hội: Cung cấp bức tranh toàn cảnh về cơ cấu 557.126 lao động và các khuyến nghị chính sách để điều tiết thị trường lao động giai đoạn 2022 - 2025.

Câu hỏi thường gặp

1. Vì sao tổ chức chi trả thu nhập đóng vai trò then chốt trong quản lý thuế thu nhập cá nhân? Tổ chức chi trả là đơn vị nắm giữ nguồn tiền và thông tin chi trả thu nhập thực tế của người lao động. Thông qua cơ chế khấu trừ tại nguồn theo Luật Quản lý thuế số 38/2019/QH14, tổ chức thực hiện kê khai và nộp thuế thay cho cá nhân chậm nhất vào ngày 20 của tháng tiếp theo hoặc ngày 30 của quý tiếp theo, giúp cơ quan thuế giảm chi phí hành chính và ngăn ngừa thất thu hiệu quả.

2. Số lượng mã số thuế cấp mới tại Cục Thuế tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu biến động như thế nào trong giai đoạn 2018 - 2020? Số lượng mã số thuế cấp mới có sự sụt giảm qua từng năm: Từ 78.455 mã năm 2018 xuống 77.593 mã năm 2019 (đạt 98,9%), và giảm mạnh 27% chỉ còn 56.619 mã năm 2020. Nguyên nhân chủ yếu do tác động của đại dịch Covid-19 khiến nhiều doanh nghiệp thu hẹp sản xuất, cắt giảm tuyển dụng và hạn chế lao động mới gia nhập thị trường.

3. Tại sao năm 2020 số tiền khấu trừ thuế tăng 14,94% trong khi số cá nhân khấu trừ chỉ tăng 1,78%? Sự chênh lệch này xuất phát từ cơ cấu kinh tế của tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu. Dù dịch bệnh làm chậm tốc độ tăng thêm lao động mới, nhưng nhóm lao động chuyên gia, kỹ sư và quản lý cấp cao trong các ngành trọng điểm như dầu khí, cảng biển và doanh nghiệp FDI vẫn duy trì mức thu nhập cao, chịu mức thuế suất lũy tiến cận biên lên tới 30% - 35%, kéo theo số tiền khấu trừ tăng vọt lên 1.416 tỷ đồng.

4. Tổ chức chi trả thu nhập không phát sinh số thuế khấu trừ trong kỳ thì có bắt buộc phải nộp hồ sơ khai thuế không? Theo quy định pháp luật thuế hiện hành, trường hợp trong tháng hoặc quý tổ chức có chi trả thu nhập chịu thuế nhưng không phát sinh nghĩa vụ khấu trừ thuế TNCN thì vẫn bắt buộc phải lập và nộp tờ khai thuế cho cơ quan thuế quản lý trực tiếp. Đồng thời, tổ chức phải thực hiện quyết toán thuế năm chậm nhất vào ngày thứ 90 kể từ khi kết thúc năm dương lịch.

5. Cục Thuế tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu sử dụng những hệ thống công nghệ thông tin nào để quản lý thuế TNCN? Cục Thuế tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu vận hành đồng bộ 6 hệ thống tin học quản lý chủ lực gồm: Hệ thống Quản lý thuế tập trung (TMS), Ứng dụng Quản lý thuế (QLT), Phân tích tình trạng người nộp thuế (QTT), Quản lý thông tin người nộp thuế (TINC), Quản lý hồ sơ (QHS) và Tổng hợp dữ liệu toàn ngành (TPH), giúp tự động hóa khâu tiếp nhận tờ khai và giám sát tuân thủ.

Kết luận

• Luận văn hệ thống hóa cơ sở lý luận về thuế TNCN từ tiền lương, tiền công và vai trò khấu trừ tại nguồn của các cơ quan, doanh nghiệp chi trả.
• Đánh giá chi tiết thực trạng quản lý tại Cục Thuế tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu giai đoạn 2018 - 2020 với số tiền khấu trừ năm 2020 đạt 1.416 tỷ đồng và tỷ lệ nộp hồ sơ đúng hạn đạt 95,46%.
• Nhận diện các điểm nghẽn chính về rủi ro trốn thuế, hồ sơ chậm nộp và tác động của đại dịch Covid-19 lên số lượng cấp mới 56.619 mã số thuế.
• Đề xuất 5 nhóm giải pháp đồng bộ và khả thi dựa trên ý kiến của 15 chuyên gia quản lý nhằm nâng cao hiệu lực thu thuế giai đoạn 2022 - 2025.
• Xác định lộ trình chuyển đổi số và làm sạch 100% dữ liệu mã số thuế định danh theo căn cước công dân đến năm 2024.

Các cơ quan quản lý, doanh nghiệp chi trả thu nhập và nhà nghiên cứu hãy chủ động tham khảo công trình nghiên cứu này để tối ưu hóa công tác kê khai thuế và nâng cao tính tuân thủ pháp luật thuế TNCN.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ THUẾ THU NHẬP CÁ NHÂN VÀ QUẢN LÝ THUẾ THU NHẬP CÁ NHÂN TỪ TIỀN CÔNG, TIỀN LƯƠNG 1.1 Thuế thu nhập cá nhân 1.1 Khái niệm về thuế Thuế là một khoản phí mà người dân phải nộp bắt buộc cho chính phủ mà không phải trả lại trực tiếp cho NNT (Parameswaran, 2005). Các chính phủ đánh thuế vì nhiều mục đích, nhưng chủ yếu là gây quỹ để trang trải các khoản chi tiêu công và mặt khác để phân bổ các nguồn lực một cách hợp lý. Thuế là nguồn thu chính của chính phủ (Beza, 2014). Mục tiêu cơ bản của thuế là chuyển các nguồn lực từ nhóm này sang nhóm khác để đạt được các mục tiêu phát triển nhất định mà không gây nguy hại đến các mục tiêu kinh tế.

Công bằng trong thuế có cả thành phần theo chiều ngang và chiều dọc. Công bằng theo chiều ngang thể hiện khi có sự đối xử bình đẳng về thuế đối với những người nộp thuế có khả năng nộp thuế ngang nhau. Công bằng theo chiều dọc liên quan đến mối quan hệ thích hợp giữa gánh nặng thuế tương đối do các cá nhân có năng lực nộp thuế khác nhau phải trả. Không có công thức nào để thiết lập mức độ lũy tiến thích hợp của việc đánh thuế.

Nó phụ thuộc vào các yếu tố như mức độ đoàn kết giữa các cá nhân trong xã hội hoặc mức độ trốn tránh của những người nhận chuyển giao tiềm năng. Từ quan điểm này là cần thiết để luôn so sánh và kiểm tra các nhóm người nộp thuế giống nhau. Theo truyền thống, thuế được phân loại là trực tiếp (thuế TNCN, thuế thu nhập doanh nghiệp và thu nhập khác và thuế vốn) hoặc gián tiếp (GTGT, thuế tiêu thụ đặc biệt, các loại thuế khác đối với sản phẩm và sản xuất). Nói chung, nhóm đầu tiên cho phép phân phối lại nhiều hơn vì không thực tế khi đưa ra tính lũy tiến trong thuế gián thu (Musgrave và Thin, 1948).

Do đó, việc truy đòi thuế trực thu, vốn dễ “nhìn thấy” hơn, có xu hướng lớn hơn ở các quốc gia nơi mục tiêu phân bổ lại thuế rõ ràng hơn; điều này thường dẫn đến mức thuế TNCN cao hơn. Trong khi các nhà hoạch định chính sách 7 không thể điều chỉnh trực tiếp gánh nặng thuế của thu nhập, nhưng họ có thể cải cách các yếu tố luật định của hệ thống thuế, cuối cùng xác định mức thuế trung bình và thuế cận biên (Torres và cộng sự, 2012).2 Thuế thu nhập cá nhân 1. Khái niệm Thuế TNCN là loại thuế trực thu đánh vào thu nhập cá nhân bao gồm tiền lương và tiền công, phí giám đốc, cổ tức, tiền bản quyền và thu nhập cho thuê,… Thuế TNCN do cá nhân cư trú và cá nhân không cư trú trả khi họ tham gia vào các hoạt động chịu thuế hoặc tạo thu nhập tại quốc gia được đề cập. Thuế suất thuế TNCN có thể không đổi hoặc tăng dần, có nghĩa là thuế suất tăng khi thu nhập chịu thuế tăng - những người có thu nhập cao hơn trả tỷ lệ thu nhập của họ đối với thuế cao hơn.

Trong cách tiếp cận chia dần, được sử dụng phổ biến nhất, thuế suất dựa trên khung thu nhập của đối tượng nộp thuế. Các cá nhân bị đánh thuế đối với thu nhập kiếm được trong một kỳ kế toán, được gọi là năm đánh giá - thường là năm dương lịch. Các khoản khấu trừ theo lương, ở nhiều quốc gia, được sử dụng để khấu trừ thuế từ tiền lương trước khi chúng được trả cho nhân viên và là bắt buộc trong khu vực chính thức của hầu hết các quốc gia. Nhưng những khoản này thường không bao gồm các loại thu nhập khác như cổ tức, hoặc thu nhập từ những người tự kinh doanh.