CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN VỀ CÔNG TÁC QUẢN LÝ DỰ ÁN ĐÀU TƯ XÂY DỰNG 1.1 Khái niệm về dự án, quản lý dự án: Có rất nhiều cách để định nghĩa dự án và tùy theo mục đích, cách tiếp cận mà ta có thể nhấn mạnh một khía cạnh, một lĩnh vực nào đó. Theo nghĩa chung nhất: Dự án là một lĩnh vực hoạt động đặc thù, một nhiệm vụ cần phải được thực hiện với phương pháp riêng, nguồn lực riêng, kế hoạch và tiến độ riêng nhằm tạo ra một thực thể mới. Trên phương diện quản lý có thể định nghĩa như sau: Dự án là những nỗ lực có thời hạn, thời gian, nhằm tạo ra một sản phẩm hoặc dịch vụ duy nhất. Dự án: Tập hợp các đề xuất để thực hiện một phần hay toàn bộ công việc nhằm đạt được mục tiêu hay yêu cầu nào đó trong một thời gian, thời điểm nhất định dựa trên nguồn vốn xác định.
Dự án đầu tư xây dựng: Tập hợp các đề xuất có liên quan đến việc quản lý sử dụng nguồn vốn để tiến hành hoạt động xây dựng mới, sửa chữa, cải tạo công trình xây dựng nhằm phát triển, nâng cao chất lượng công trình hoặc sản phẩm, dịch vụ trong thời gian và các chi phí xác định. Quản lý dự án là việc áp dụng các kiến thức, kỹ năng, công cụ và kỹ thuật vào các hoạt động dự án nhằm đáp ứng các yêu cầu của dự án khi đặt trong các giới hạn về thời gian, chi phí và nguồn nhân vật lực. Thực tế, tất cả chúng ta đều phải quản lý dự án bởi vì nó bao gồm các hoạt động trong cuộc sống, từ các việc nhỏ như tổ chức một hoạt động sự kiện, hoặc xây dựng một căn nhà riêng,… đến các việc phức tạp hơn như xây dựng các cơ sở hạ tầng hoặc đào tạo. Các dự án đầu tư xây dựng có các điểm khác với các dự án còn lại là dự án đầu tư có gắn liền với cấu phần xây dựng sửa chữa, cải tạo công trình, hạ tầng kỹ thuật (điện, nước, GPMB) liên quan đến dự án đầu tư.
11 Quản lý dự án bao gồm ba giai đoạn chủ yếu: Đó là việc lập kế hoạch thự hiện; Điều hành thực hiện các nội dung chủ yếu là: Quản lý tiến độ thời gian, chi phí và thực hiện giám sát các công việc dự án nhằm đạt được những mục tiêu, kết quả đã được xác định. + Lập kế hoạch thực hiện: Đây là giai đoạn xây dựng mục tiêu, xác định công việc, dự tính nguồn vốn, khả năng cân đối vốn, các nguồn lực khác cần thiết để đầu tư dự án. Quá trình phát triển một kế hoạch thực hiện thống nhất, theo trình tự có thể biểu hiện dưới dạng các sơ đồ hệ thống hoặc theo các phương pháp lập kế hoạch khác liên quan. + Điều phối thực hiện dự án: Đây là quá trình phân phối, bố trí nguồn lực bao gồm: Nguồn vốn, nhân sự, máy móc.
Quan trọng là quản lý thời gian, quản lý tiến độ, quản lý chất lượng dự án. Giai đoạn này chi tiết hóa thời gian, lập trình lịch cho từng công việc và toàn bộ dự án như khi nào bắt đầu, khi nào kết thúc, trên cơ sở đó, bố trí dòng vốn, nhân lực và thiết bị cho phù hợp. + Giám sát: Đây là quá trình theo dõi kiểm tra tiến trình đầu tư dự án, phân tích tình hình thực hiện, báo cáo hiện trạng, đề xuất biện pháp tháo gỡ, giải quyết các vướng mắc trong quá trình tiến hành. Song song với hoạt động giám sát, công tác đánh giá dự án giữa kỳ và cuối kỳ cũng được thực hiện nhằm tổng kết rút kinh nghiệm cũng như các kiến nghị.2 Kinh nghiệm quản lý dự án của các nước trên thế giới.
Các dự án đầu tư công là động lực quan trọng trong sự tăng trưởng và phát triển của quốc gia và tạo dựng lên cơ sở hạ tầng. Hỗ trợ hoạt động là nền móng; là xương sống của tất cả các thành phần kinh tế. Tuy nhiên ở mỗi quốc gia với mức độ phát triển và hệ thống pháp luật khác nhau nên vai trò trong lĩnh vực đầu tư công cũng như chính sách quản lý hình thức đầu tư này có những đặc điểm khác biệt. Về kế hoạch đầu tư và quy hoạch phát triển Tại Trung Quốc tất các dự án đầu tư công đều phải nằm trong quy hoạch đã được duyệt mới được bố trí vốn chuẩn bị đầu tư và Trung Quốc có Luật riêng vê Quy hoạch.
Ủy ban Phát triển và Cải cách nhà nước Trung Quốc là cơ quan chủ trì tổ chức thẩm định, tổng hợp, lập báo cáo thẩm định về các quy hoạch, trình Chính phủ sẽ phê duyệt và kiểm tra, tổng hợp kết quả thực hiện các quy hoạch đã được duyệt. Trung Quốc rất coi trọng khâu chuẩn bị chủ trương đầu tư dự án vì vậy tất cả các dự án đầu tư công đều phải lập Báo cáo đề xuất đầu tư 12 dự án kể cả các dự án đã có trong quy hoạch. Việc điều chỉnh dự án về mục tiêu, quy mô và tổng mức đầu tư nằm trong quy hoạch đã được phê duyệt phải được sự chấp thuận của cơ quan phê duyệt quy hoạch. Tại Hàn Quốc hệ thống ngân sách được quản lý tập trung trong đó: Bộ Chiến lược và Tài chính giữ vai trò chủ đạo trong việc lập kế hoạch ngân sách cũng như chuẩn bị và thực hiện các chương trình, dự án đầu tư công.
Chính phủ ban hành Khung chỉ tiêu, quy mô đầu tư trung hạn cùng với chính sách ngân sách từ trên xuống. Việc phân bổ năm ngân sách bắt đầu bằng việc thảo luận về kế hoạch ngân sách đầu tư cho trung hạn 5 năm hoạc dài hạn 10 năm. Về điều chỉnh dự án Các nước có hệ thống quản lý đầu tư công tương đối hiệu quả như Chi- lê, Ai-len, Hàn Quốc và Vương quốc Anh đều áp dụng cơ chế cụ thể để xúc tiến rà soát thực hiện dự án nếu có sự thay đổi cơ bản về chi phí, tiến độ và lợi nhuận ước tính của dự án khi được đầu tư. Về ủy thác đầu tư Ở Trung Quốc, doanh nghiệp nhà nước không có cơ quan quản lý nhà nước cấp trên thì được toàn quyền quyết định về tổ chức, hành chính và hoạt động sản xuất kinh doanh theo quy định của pháp luật hiện hành.
Các cơ quan quản lý nhà nước ở các cấp không được trực tiếp tổ chức sản xuất kinh doanh, cung cấp dịch vụ. Phần tài sản cổ phần của nhà nước ở các doanh nghiệp được quản lý theo quy định của pháp luật và do cơ quan quản lý công sản ở các cấp chịu trách nhiệm quản lý. Nói chung, các doanh nghiệp nhà nước, doanh nghiệp có cổ phần nhà nước và các doanh nghiệp không có cổ phần của nhà nước đều có quyền lợi, nghĩa vụ, trách nhiệm, cơ hội tiếp cận các nguồn lực, sản xuất kinh doanh, cung cấp dịch vụ như nhau. Trên cơ sở nền tảng Nhà nước không trực tiếp quản lý các tổ chức sản xuất kinh doanh, cung cấp dịch vụ nên toàn bộ các khối lượng công việc chính thực hiện theo hình thức ủy thác đầu tư bằng các hợp đồng ủy thác theo quy định pháp luật đầu tư và các pháp luwtj liên quan.
Ví dụ: Việc lập báo cáo khả thi và thẩm định báo cáo khả thi, đấu thầu chọn nhà thầu; thực hiện đầu tư toàn bộ dự án hoặc từng hạng mục công trình có tính chất độc lập của dự 13 án. Việc lựa chọn các tổ chức để ủy thác đầu tư được thực hiện thông qua đấu thầu theo quy định của Luật Mua sắm, Luật Đấu thầu. Các Trung tâm mua sắm Chính phủ là các tổ chức sự nghiệp được hình thành từ tổ chức mua sắm Chính phủ thuộc Bộ Tài chính và các Sở Tài chính của các tỉnh. Kinh phí hoạt động của các trung tâm này được trang trải bằng nghiệm thu từ tỷ lệ phần trăm giá trị của các gói thầu do trung tâm đã tổ chức đấu thầu theo quy định.
Việc áp dụng rộng rãi hình thức ủy thác đầu tư đã góp phần làm giảm lãng phí, thất thoát trong đầu tư công, nâng cao hiệu quả đầu tư, tiến độ đầu tư, chất lượng các công trình đầu tư. Về giám sát, kiểm tra, đánh giá đầu tư Tại Vương quốc Anh, Hàn Quốc, Chi-lê… việc đánh giá hoàn thành dự án được thực hiện thông qua các chính sách chi trước kiểm tra sau. Ở Chi-lê, Hàn Quốc, quan chức thường giữ vai trò lớn trong việc thanh tra, kiểm tra, kiểm toán tài sản hoàn thành so với kế hoạch thực hiện dự án. Tại Ai-len và Vương quốc Anh, đánh giá hoàn thành dự án là đánh giá tác động của dự án đầu tư đối với kinh tế - xã hội.
Tại bốn quốc gia này, các dự án đầu tư đều phải được kiểm tra, kiểm toán độc lập. Ở Trung Quốc, việc tổ chức giám sát các dự án đầu tư công được thực hiện thông qua nhiều cấp, nhiều giai đoạn và công đoạn giám sát khác nhau. Mục đích giám sát đầu tư của cơ quan Chính phủ là đảm bảo đầu tư đúng mục đích, đúng dự án, đúng quy định, đúng đối tượng và có hiệu quả trong đầu tư. Cơ quan có dự án phải bố trí người thực hiện giám sát trực tiếp dự án thường xuyên, liên tục theo quy định pháp luật liên quan.
Ủy ban phát triển và cải cách từng cấp chịu trách nhiệm tổ chức giám sát các dự án đầu tư thuộc phạm vi quản lý của cấp mình, có bộ phận giám sát đầu tư riêng của mình. Khi cần thiết có thể thành lập tổ đặc biệt để thực hiện giám sát trực tiếp tại nơi thực hiện dự án. Ủy ban phát triển và Cải cách thành lập và chủ trì các tổ giám sát đầu tư liên ngành với sự tham gia của các cơ quan tài chính, chống tham nhũng, thanh kiểm tra, quản lý chuyên ngành cùng cấp và địa phương có liên quan đến các lĩnh vực đầu tư Các phương pháp quản lý dự án phổ biến nhất hiện nay. Ở đây học viên đưa ra các phương pháp quản lý dự án phổ biến nhất (Project Management Methodologies - PMMs) trên thế giới hiện nay.
Một khi quy trình đánh giá và lựa chọn 14 phương pháp quản lý dự án được phát triển, quy trình đó có thể được lưu lại và thực hiện đều đặn, giúp cho các tổ chức không phải tốn quá nhiều thời gian tranh cãi cho việc lập kế hoạch và quản lý các dự án, điều đó nghĩa là sẽ có thêm nhiều thời gian hơn để đạt được các mục tiêu đề ra. Waterfall: Waterfall là phương pháp quản lý dự án thông dụng nhất trong nhiều năm.