Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIÊN CỦA VIỆC KIEM TRA ĐÁNH GIÁ THEO HƯỚNG PHÁT TRIÊN NĂNG LỰC HỌC SINH TRONG. DAY HQC LICH SỬ Ở TRUONG TRUNG HQC PHO THONG 1. Cơ sở lý luận tra, đánh giá Kiểm tra (KT) và đánh giá (ĐG) là khái niệm được sử dụng rộng rãi trong nhiều lĩnh vực khác nhau của cuộc sống nói chung và trong giáo dục (GD), đảo tạo (ĐT) nói riêng. - Khái niệm kiểm tra Kiểm tra là công cụ chủ yếu đề đánh giá chất lượng học tập của học sinh Theo từ điển GD, “Kiểm tra là bộ phận hợp thành của quá trình dạy - học nhằm nắm được thông tin về tình trạng và kết quả học tập của học sinh, về nguyên nhân cơ bản của thực trang dé dé tim những biện pháp khắc phục lỗ hồng, đồng thời củng cố và tiếp tục nâng cao hiệu quả của hoạt động dạy - học” [20, tr.
Theo tác giả Trần Thị Tuyết Oanh, khái niệm KT trong GD dug hiéu la “thu thập những dữ liệu, những thông tin làm cơ sở cho đánh giá” [4T, tr.9] Theo tác giả Nguyễn Công Khanh, “kiểm tra là hoạt động đo lường để đưa ra các kết quả, các nhận xét, phán quyết dựa vào các thông tin thu được theo công cụ đã chuẩn bị trước với mục đích xác định xem cái gì đã đạt được, cái gì chưa đạt được, những nguyên nhân., kiểm tra cũng là hoạt động đánh giá. Trong giáo dụ kiểm tra thường gắn với việc tìm hiểu làm rõ thực trạng. Các kết quả kiểm tra trên lớp học được sử dụng để diễu chỉnh kịp thời hoạt động dạy và học, hướng tới đạt mục tiêu đã đặt ra" [32, tr.23] Theo tác giả Đăng Văn Hồ, KT được xem là phương tiện và hình thức quan trọng. nhất đẻ ĐG, thông qua sử dụng bộ công cụ đo được xây dựng trên cơ sở mục tiêu và tiêu chí xác định.
“Mội hàm của khái niệm kiểm tra được hiểu là sự xem xét hoạt động để đánh giá và xử lý kết quả. Ngoại diễn của nó là các cách thức tiến hành kiểm tra Kiểm tra nhằm theo dồi, thu thập sé liệu, chứng cứ đẻ đánh giá kết quả học tập, cúng cố, mở rộng, tăng cường việc học tập và phát triển của học sinh " [25, tr.3], Qua các định nghĩa trên cho thấy, trong quá trình dạy học (QTDH), để nắm 16 được những thông tin về kiến thức, năng lực (NL) và thái độ của người học đạt được sau một quá trình hay cả quá trình học tập, giáo viên (GV) phải tiền hành KT. Vì KT sẽ theo dõi, thu thập được thông tin để ĐG kết quả học tập, củng cố, ting cường việc học tập và phát triển HS. Vì vậy, KT “được xem là phương tiện và hình thức quan trọng đề thực hiện đánh giá kết quả của hoạt động " [25, tr.
- Khái niệm đánh giá Hiện nay, có rất nhiều định nghĩa khác nhau về khái niệm ĐG và được xem xét trên những góc độ rộng, hẹp khác nhau: DG nói chung, ĐG trong GD và ĐG kết quả học tập. Theo Trần Thị Tuyết Oanh, “Đánh giá là hoạt động của con người nhằm phán xét về một hay nhiều đặc điềm của sự vật, hiện tượng, con người theo những quan niệm và chuẩn mực nhất định mà người đánh giá cần tuân theo" [47, tr.7] Trong bảng thuật ngữ đối chiếu Anh - Việt: thuật ngữ “assessment” có nghĩa là KTĐG. *Đánh giá là quá trình thu thập thông tin, hình thành những nhận định, phán đoán về kết quả công việc, theo những mục tiêu, tiêu chuẩn đã đề ra, nhằm đè xuất những quyết định thích hợp để cải thiện thực trạng, điều chỉnh nâng cao chất lượng và hiệu quả công việ "[32, tr20] Có rất nhiều quan niệm về ĐG trong lĩnh vực GD. Beeby: ‘Dinh giá là sự thu thập và lý giải một cách có hệ thống những bằng chứng dẫn tới sự phán xét về giá trị theo quan điểm hành động ° [45, tr] Theo Marger: “Đánh giá là việc miêu tả tình hình của học sinh và giáo viên để quyết định công việc cân phải tiếp tục và giúp học sinh tiến bổ” [32, tr.
Tiler: “Quá trình đánh giá chủ yếu là quá trình xác định mức độ thực hiện các mục tiêu của chương trình, giáo dục "[45, tr]. Theo tác giả Trần Thị Tuyết Oanh, DG trong GD là “quó (rình thu thập và xứ lý kịp thời, có hệ thông thông tin về hiện trạng, khả năng hay nguyên nhân của chất lượng và hiệu quả giáo dục căn cứ vào mục tiêu đạy học (mục tiêu đào tao) làm cơ sở cho những chủ trương, biện pháp và hành động giáo dục tiếp theo” (45, tt.8} 17 Theo quan điểm mdi vé DG hiện nay, tác giả Nguyễn Công Khanh đưa ra định nghĩa: “Đánh giá trong giáo dục là một quá trình thư thập, tổng hợp, diễn giải thông tin về đối tượng cần đánh giá (hiểu biết hay năng lực của học sinh, chương trình, nhà trường.) một cách có hệ thống nhằm mục đích hiểu biết sâu và sử dụng các thông tin này để ra quyết định về học sinh, vẻ nhà trường hay đưa ra các chính sách giáo duc” (33, tr. Tác giả Nguyễn Công Khanh đề cập triết lý “Đánh giá để phát triển học tập hay đánh giá vì sự tiễn bộ của người hoc (assessment for learning)”. Theo đó, “ĐG vì sự tiến bộ của người học” nghĩa là xác định rõ kiến thức nền tảng và các kĩ năng của HS, đồng thời theo dõi sự tiến bộ của các em trong việc học tap.
DG dé phat triển học tập đòi hỏi GV sử dụng thông tin về kết quả KTĐG đề cải thiện hoạt động giảng dạy, phát triển NL cua HS. ĐG vì sự tiến bộ nghĩa là ĐG phải diễn ra trong suốt QTDH, phải cung cấp những thông tin phản hồi giúp GV biết từng, 'HS tiến bộ đến đâu, chỗ nào có sự tiền bộ, chỗ nào còn yếu đề điều chỉnh QTDH. Khi nói đến ĐG vì sự tiến bộ của HS thì phải ĐG làm sao để HS không sợ hãi, không bị thương tổn từ đó thúc đây HS nỗ lực. Sự DG diễn ra trong suốt QTDH giúp HS so sánh phát hiện mình thay đổi thể nảo trên con đường đạt mục tiêu học.
tập của cá nhân đã đặt ra. Cần nhận thức rằng ĐG là một quá trình học tập. chỉ GV biết cách thức, các kĩ thuật KTĐG HS mà quan trọng không kém là HS phải học được cách DG của GV, phải biết ĐG lẫn nhau và biết tự DG kết quả học tập rèn luyện của chính mình. Có như vậy, HS mới tự phản hồi với bản thân xem kết quả học tập, rèn luyện của mình đạt mức nào so với yêu cầu, tốt hay chưa tốt như thế nào.ÐG phải tạo ra và nâng cao NL ĐG của chính người học, tức là giúp các em hình thành khả năng tự ĐG, ĐG lẫn nhau để phát triển NL tự học của từng HS, đây cũng là mục tiêu GD.
ĐG phải chính xác, khách quan, chỉ ra được HS đạt được ở mức độ nào so với mục tiêu, chuẩn đã đề ra. Sau khi HS kết thúc một giai đoạn học thì tổ chức ĐG để GV. biết được những kiến thức mình dạy, HS đã làm chủ được kiến thức, kĩ năng ở phần nào và phần nào còn hồng. Như vậy, ĐG theo cách nêu trên giúp hình thành NLHS.
18 Theo lý luận và PPDHLS, KTĐG trong DHLS là “quá rình thu thập và xử lý những thông tin về tình hình lĩnh hội kiến thức, bồi dưỡng tư tưởng, đạo đức, hình thành kĩ năng kĩ xáo của học sinh. so với mục tiêu học tập. Sự hiểu biết về các nguyên nhân và ảnh hướng tình hình học tập của học sinh giúp giáo viên có những. biện pháp sư phạm thích hợp nhằm nâng cao chất lượng dạy học và giúp các em học tập ngày càng tiến bộ hơn (hoàn thiện kiến thức, hình thành thể giới quan, phát triển ngôn ngữ, tư duy và giáo dục lòng yêu lao động cho học sinh)” [3, tr.
'Như vậy, KTĐG không chỉ là công việc của GV mà là của cả HS.HS cũng phải tự KT và ĐG lẫn nhau.KTĐG là những công việc có liên quan mật thiết với nhau.KT là phương tiện dé DG. Do d6, DG trong day học, có nghĩa là đã bao hàm cả KT. Kim tra đẳnh giá quá trình trong đạy học - một hình thức kiễm tra đánh giá theo hướng phát triển năng lực học sinh Một trong những hướng đổi mới KTĐG theo hướng phát triển NLHS đó là chuyển từ chủ yếu KTĐG kết quả học tập cuối môn học, khóa học (KTĐG tổng kết) nhằm mục đích xếp hạng, phân loại sang sử dụng các loại hình thức KTĐG thường, xuyên, KTĐG định kỳ theo từng chủ , từng chương nhằm mục đích phản hồi, điều chinh QTDH (được gọi là KTĐGQT). KTĐGQT (fommative assessment) *là loại đánh giá được thực hiện thường xuyên, liên tục trong suốt quá trình dạy học, bao gồm kiểm tra miệng, kiểm tra viết dưới 1 tiết, kiểm tra thực hành dưới 1 tiết, quan sát hoạt động học tập của học sinh thông qua các bài học kiến thức mới, bài thực hành, bài ôn tập, sơ kết, tổng kết, qua tự học ở nh "[9, tr.69] Khái niệm “kiểm tra đánh giá quá trình” dùng đề chỉ “những hoạt động kiểm tra đánh giá được thực hiện trong quá trình dạy học, có ý nghĩa phân biệt với những hoạt động kiểm tra đánh giá trước khi bắt đầu quá trình dạy học một môn học nào đó (placement assessment - đánh giá sơ khởi, đánh giá xếp lớp) hoặc sau khi kết thúc quá trinh day hoc mén hoc nay (summative assessment - đánh giá tổng kết) "[33, tr.
Mục đích chính của KTĐGQT nhằm sử dụng KTĐG như là một PPDH tích cực.Qua đó, GV biết rõ hơn về những gì HS đang học và học như thế nào.Đồng thời là cơ sở đề GV điều chinh việc dạy học của mình.KTĐGQT cung cấp những thông tin phản hồi về hoạt động học tập của người học và không nhất thiết được sử dụng 19 cho mục đích xếp hạng, phân loại. “Mới quan tâm của đánh giá quá trình là hiệu quả của hoạt động giảng dạy trong việc phát triển khả năng của người học, chứ: không phải là việc chứng mình học sinh đã đạt được mức độ thành tích nào đó”{32, tr.Trong KTĐGQT, việc thu thập thông tin hoặc dữ liệu về hoạt động học tập. của người học trong lớp được sử dụng để cải thiện hoạt động dạy và hoạt động học. KTĐGQT không chỉ nhằm mục đích giúp đưa ra kết luận về kết quả GD cuối cùng.
của từng HS mà còn tập trung vào việc tìm ra những nhân tố tác động đến kết quả đó để có những giải pháp kịp thời. đúng lúc, giúp cải thiện, nâng cao chất lượng dạy học.
