Luận văn nâng cao năng lực cạnh tranh của Tổng công ty Cơ điện Xây dựng Nông nghiệp và Thủy lợi

Nâng cao năng lực cạnh tranh của Tổng Công ty Cơ Điện Xây Dựng Nông Nghiệp và Thủy Lợi là một nhiệm vụ quan… 123 trang · Trường Đại Học Nông Nghiệp · 2023.

• Trường học: Trường Đại Học Nông Nghiệp
• Chuyên ngành: Quản Trị Kinh Doanh
• Đề tài: Nâng Cao Năng Lực Cạnh Tranh Của Tổng Công Ty Cơ Điện Xây Dựng Nông Nghiệp Và Thủy Lợi
• Loại tài liệu: luận văn
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ CƠ BẢN VỀ NĂNG LỰC CẠNH TRANH CỦA DOANH NGHIỆP
• 1.1. CẠNH TRANH VÀ SỰ CẦN THIẾT NÂNG CAO NĂNG LỰC CẠNH TRANH CỦA DOANH NGHIỆP
• 1.2. Khái niệm và phân loại cạnh tranh
• 1.2.1. Khái niệm cạnh tranh
• 1.2.2. Phân loại cạnh tranh
• 1.3. Vai trò của cạnh tranh
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG NĂNG LỰC CẠNH TRANH CỦA TỔNG CÔNG TY CƠ ĐIỆN XÂY DỰNG NÔNG NGHIỆP VÀ THỦY LỢI
• 3. CHƯƠNG 3: NHỮNG GIẢI PHÁP CHỦ YẾU NHẰM NÂNG CAO NĂNG LỰC CẠNH TRANH CỦA TỔNG CÔNG TY CƠ ĐIỆN XÂY DỰNG NÔNG NGHIỆP VÀ THỦY LỢI
• KẾT LUẬN
• PHỤ LỤC
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về nâng cao năng lực cạnh tranh của Tổng Công ty Cơ Điện

Nâng cao năng lực cạnh tranh của Tổng Công ty Cơ Điện Xây Dựng Nông Nghiệp và Thủy Lợi là một nhiệm vụ quan trọng trong bối cảnh hội nhập kinh tế toàn cầu. Doanh nghiệp cần phải thích ứng với những thay đổi của thị trường và nâng cao khả năng cạnh tranh để tồn tại và phát triển. Việc này không chỉ giúp doanh nghiệp đứng vững mà còn góp phần vào sự phát triển chung của nền kinh tế.

1.1. Tầm quan trọng của năng lực cạnh tranh trong kinh doanh

Năng lực cạnh tranh không chỉ là yếu tố sống còn của doanh nghiệp mà còn là động lực thúc đẩy sự phát triển bền vững. Doanh nghiệp cần có chiến lược rõ ràng để nâng cao năng lực cạnh tranh, từ đó tạo ra giá trị cho khách hàng và xã hội.

1.2. Các yếu tố ảnh hưởng đến năng lực cạnh tranh

Năng lực cạnh tranh của Tổng Công ty Cơ Điện Xây Dựng Nông Nghiệp và Thủy Lợi phụ thuộc vào nhiều yếu tố như công nghệ, quản lý, nguồn nhân lực và chiến lược marketing. Việc phân tích các yếu tố này sẽ giúp doanh nghiệp xác định được điểm mạnh và điểm yếu của mình.

II. Những thách thức trong việc nâng cao năng lực cạnh tranh

Trong quá trình nâng cao năng lực cạnh tranh, Tổng Công ty Cơ Điện Xây Dựng Nông Nghiệp và Thủy Lợi phải đối mặt với nhiều thách thức. Những thách thức này không chỉ đến từ thị trường mà còn từ chính nội bộ doanh nghiệp.

2.1. Cạnh tranh gay gắt từ các đối thủ

Sự gia tăng số lượng doanh nghiệp trong ngành xây dựng nông nghiệp và thủy lợi đã tạo ra một môi trường cạnh tranh khốc liệt. Doanh nghiệp cần phải có những chiến lược phù hợp để vượt qua các đối thủ cạnh tranh.

2.2. Khó khăn trong việc đổi mới công nghệ

Đổi mới công nghệ là một yếu tố quan trọng để nâng cao năng lực cạnh tranh. Tuy nhiên, việc đầu tư vào công nghệ mới đòi hỏi nguồn lực lớn và sự cam kết từ ban lãnh đạo.

III. Phương pháp nâng cao năng lực cạnh tranh hiệu quả

Để nâng cao năng lực cạnh tranh, Tổng Công ty Cơ Điện Xây Dựng Nông Nghiệp và Thủy Lợi cần áp dụng các phương pháp hiệu quả. Những phương pháp này sẽ giúp doanh nghiệp tối ưu hóa quy trình sản xuất và nâng cao chất lượng sản phẩm.

3.1. Đổi mới công nghệ và quy trình sản xuất

Đầu tư vào công nghệ hiện đại và cải tiến quy trình sản xuất sẽ giúp doanh nghiệp giảm chi phí và nâng cao chất lượng sản phẩm. Việc này không chỉ giúp tăng năng suất mà còn tạo ra sản phẩm cạnh tranh hơn trên thị trường.

3.2. Đào tạo và phát triển nguồn nhân lực

Đào tạo nhân viên là một yếu tố quan trọng trong việc nâng cao năng lực cạnh tranh. Doanh nghiệp cần xây dựng chương trình đào tạo bài bản để nâng cao kỹ năng và kiến thức cho nhân viên.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu

Việc áp dụng các giải pháp nâng cao năng lực cạnh tranh đã mang lại nhiều kết quả tích cực cho Tổng Công ty Cơ Điện Xây Dựng Nông Nghiệp và Thủy Lợi. Những kết quả này không chỉ thể hiện qua doanh thu mà còn qua sự hài lòng của khách hàng.

4.1. Kết quả đạt được từ các giải pháp đã triển khai

Các giải pháp nâng cao năng lực cạnh tranh đã giúp doanh nghiệp tăng trưởng doanh thu và mở rộng thị trường. Sự cải thiện trong chất lượng sản phẩm cũng đã được khách hàng ghi nhận.

4.2. Bài học kinh nghiệm từ thực tiễn

Những bài học từ thực tiễn sẽ giúp Tổng Công ty Cơ Điện Xây Dựng Nông Nghiệp và Thủy Lợi có những điều chỉnh kịp thời trong chiến lược cạnh tranh của mình.

V. Kết luận và định hướng tương lai cho Tổng Công ty

Nâng cao năng lực cạnh tranh là một quá trình liên tục và cần sự cam kết từ tất cả các cấp trong doanh nghiệp. Tổng Công ty Cơ Điện Xây Dựng Nông Nghiệp và Thủy Lợi cần có những định hướng rõ ràng để phát triển bền vững trong tương lai.

5.1. Định hướng phát triển bền vững

Doanh nghiệp cần xây dựng chiến lược phát triển bền vững, tập trung vào việc cải tiến quy trình sản xuất và nâng cao chất lượng sản phẩm.

5.2. Tăng cường hợp tác và liên kết

Hợp tác với các đối tác trong và ngoài nước sẽ giúp Tổng Công ty Cơ Điện Xây Dựng Nông Nghiệp và Thủy Lợi mở rộng thị trường và nâng cao năng lực cạnh tranh.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế sâu rộng cùng lộ trình gia nhập Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) và thực thi Hiệp định Thương mại Tự do Khu vực AFTA với mức thuế quan cắt giảm xuống từ 0% đến 5%, việc nâng cao năng lực cạnh tranh đã trở thành yêu cầu sống còn đối với các doanh nghiệp Việt Nam. Đặc biệt, khối doanh nghiệp nhà nước trong ngành cơ khí xây dựng công trình thủy lợi phải đối mặt với áp lực chuyển đổi mô hình từ bao cấp sang tự chủ thị trường. Luận văn tập trung nghiên cứu bài toán nâng cao năng lực cạnh tranh tại Tổng Công ty Cơ Điện Xây Dựng Nông Nghiệp Và Thủy Lợi (AGRIMECO) – đơn vị mũi nhọn trực thuộc Bộ Nông Nghiệp và Phát Triển Nông Thôn.

Mục tiêu nghiên cứu cốt lõi là đánh giá toàn diện thực trạng hoạt động sản xuất kinh doanh, xác định các điểm nghẽn về tài chính và công nghệ, từ đó đề xuất hệ thống giải pháp nâng cao vị thế thị trường cho tổng công ty. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào lĩnh vực cơ khí công trình và xây lắp thủy nông, thủy điện trên địa bàn toàn quốc trong giai đoạn chuyển đổi từ năm 2003 đến năm 2005 và định hướng các năm tiếp theo.

Ý nghĩa của nghiên cứu được lượng hóa rõ rệt qua việc cung cấp luận cứ khoa học nhằm giải quyết bài toán tăng trưởng quy mô song hành với an toàn vốn. Trong giai đoạn 2003 - 2005, mặc dù doanh thu tăng mạnh 173,9% (đạt 1.757.000 triệu đồng) và tổng tài sản mở rộng lên 1.004.359 triệu đồng, nhưng doanh nghiệp phải đối diện với hệ số nợ lên đến 0,87. Đề tài mở ra định hướng chiến lược giúp doanh nghiệp củng cố thương hiệu, tối ưu hóa chi phí sản xuất và giữ vững thị phần xây lắp thủy lợi nội địa.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu xây dựng trên nền tảng lý thuyết lợi thế cạnh tranh của Michael Porter với hai định hướng chiến lược trọng tâm: chiến lược chi phí thấp và chiến lược khác biệt hóa sản phẩm thông qua chất lượng vượt trội. Song song đó, đề tài kế thừa các quan điểm kinh tế cổ điển của Adam Smith về phân công lao động, quy luật giá trị và lý thuyết cạnh tranh tư bản của Karl Marx nhằm làm rõ bản chất ganh đua giành giật thị phần và tối đa hóa lợi nhuận trong nền kinh tế thị trường.

Bốn khái niệm then chốt được chuẩn hóa trong luận văn gồm:

• Năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp: Khả năng duy trì và gia tăng thị phần, tỷ suất sinh lời trong môi trường cạnh tranh tự do.
• Thị phần tương đối: Tỷ trọng doanh thu của doanh nghiệp so với đối thủ mạnh nhất trên thị trường mục tiêu.
• Quản lý chất lượng toàn diện theo tiêu chuẩn ISO 9001:2000: Hệ thống thiết lập quy trình kiểm soát chặt chẽ từ nguyên vật liệu đầu vào đến nghiệm thu bàn giao công trình.
• Đòn bẩy tài chính: Cơ chế sử dụng vốn vay nhằm gia tăng tỷ suất sinh lời trên vốn chủ sở hữu, đi kèm việc kiểm soát rủi ro thanh khoản.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng nguồn dữ liệu thứ cấp toàn diện thu thập từ báo cáo tài chính, báo cáo kết quả sản xuất kinh doanh của 21 đơn vị thành viên (gồm 18 đơn vị hạch toán độc lập và 3 đơn vị hạch toán phụ thuộc) thuộc tổng công ty trong giai đoạn từ năm 2003 đến năm 2005. Để đánh giá sâu sắc thực trạng kỹ thuật, tác giả kết hợp khảo sát chọn mẫu chuyên gia có chủ đích với 45 cán bộ quản lý, kỹ sư trưởng và giám đốc các xí nghiệp thành viên nhằm thu thập dữ liệu định tính về tình trạng máy móc thiết bị và hiệu quả quản trị.

Phương pháp phân tích chủ đạo bao gồm phương pháp duy vật biện chứng, thống kê mô tả, phân tích chỉ số tài chính (hệ số nợ, tỷ suất tự tài trợ, khả năng thanh toán) và so sánh định lượng. Lý do lựa chọn hệ thống phương pháp này là nhằm phản ánh khách quan bức tranh tài chính đa chiều, bóc tách chính xác các nguyên nhân gây mất cân đối dòng tiền sau quá trình sáp nhập doanh nghiệp năm 2003, đồng thời tạo cơ sở định lượng vững chắc cho các đề xuất chiến lược.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Quá trình khảo sát và phân tích dữ liệu thực tế tại tổng công ty giai đoạn 2003 - 2005 đã chỉ ra 3 phát hiện mang tính then chốt:

Thứ nhất, tăng trưởng quy mô sản xuất kinh doanh đạt tốc độ ấn tượng sau tái cấu trúc sáp nhập. Giá trị sản xuất kinh doanh năm 2005 đạt 1.835.000 triệu đồng, tăng 184,4% so với mức 790.835 triệu đồng của năm 2003. Doanh thu thuần đạt 1.757.000 triệu đồng (tăng 173,9% so với năm 2003). Số tiền nộp ngân sách nhà nước tăng từ 21.896 triệu đồng năm 2003 lên 34.000 triệu đồng năm 2005, khẳng định vai trò trụ cột trong ngành cơ khí xây dựng thủy lợi.

Thứ hai, cơ cấu tài chính tiềm ẩn rủi ro thanh khoản rất cao. Hệ số nợ trên tổng nguồn vốn tăng liên tục từ 0,83 năm 2003 lên 0,85 năm 2004 và chạm mức 0,87 vào năm 2005 (tổng nợ phải trả chiếm 87,2% tổng nguồn vốn). Tỷ suất tự tài trợ tài sản cố định giảm mạnh từ 1,09 năm 2003 xuống 0,56 năm 2005. Thêm vào đó, các khoản phải thu chiếm hơn 50% tài sản lưu động (năm 2003 đạt mức 406.000 triệu đồng), dẫn đến hệ số khả năng thanh toán tổng quát suy giảm từ 1,21 xuống còn 1,15.

Thứ ba, doanh nghiệp sở hữu năng lực chế tạo cơ khí thủy công hàng đầu nhưng trang thiết bị chưa đồng bộ. Tổng công ty đã chế tạo thành công cửa cung tràn Thủy điện Sông Ba Hạ với kích thước kỷ lục 17m x 5m, sản xuất đường ống áp lực thép đường kính 8.000mm dày 40mm và dây chuyền chế biến gỗ ván dăm công suất 7.000m3/năm. Toàn hệ thống quản lý 780 máy công cụ (bao gồm 231 máy tiện, 285 máy hàn, 92 máy khoan) và 446 thiết bị thi công đất. Tuy nhiên, tỷ lệ máy móc có công nghệ trung bình còn chiếm trên 60%, đòi hỏi phải hiện đại hóa nhanh chóng.

Thảo luận kết quả

Thực trạng nợ vay chiếm tỷ trọng 87,2% phản ánh hệ quả của việc mở rộng đầu tư tài sản cố định bằng vốn vay thương mại trong bối cảnh vốn ngân sách cấp giảm dần. Khi biểu diễn cơ cấu tài chính qua biểu đồ cột chồng giữa nợ phải trả và vốn chủ sở hữu, độ dốc tăng trưởng của khối nợ lớn hơn nhiều so với tốc độ tích lũy vốn tự bổ sung (chỉ đạt 44.555 triệu đồng năm 2005). Tình trạng ứ đọng vốn tại các công trình xây dựng cơ bản kéo dài chu kỳ quay vòng vốn lưu động, làm tăng gánh nặng chi phí lãi vay và giảm lợi nhuận ròng.

So sánh với bài học thành công của Samsung khi đầu tư 5% doanh thu cho nghiên cứu phát triển (R&D) hay tập đoàn Wipro tận dụng tối đa lợi thế chi phí thấp, AGRIMECO vẫn chưa phát huy hết tiềm năng từ lực lượng 7.740 lao động (trong đó có trên 15% là kỹ sư và kỹ thuật viên trình độ cao). Bảng đối chiếu năng lực cạnh tranh ngành chỉ ra rằng nếu không kiểm soát tốt chi phí định phí và nâng cao mức độ tự động hóa, doanh nghiệp sẽ gặp bất lợi lớn khi các nhà thầu quốc tế tham gia đấu thầu các dự án thủy điện quy mô lớn tại Việt Nam.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm nâng cao toàn diện năng lực cạnh tranh trong giai đoạn tiếp theo, tổng công ty cần thực hiện đồng bộ 4 nhóm giải pháp chiến lược:

Thứ nhất, tái cấu trúc tài chính và siết chặt quản lý thu hồi công nợ. Ban Tổng giám đốc cùng Phòng Tài chính - Kế toán cần đặt mục tiêu hạ hệ số nợ từ 0,87 xuống dưới 0,70 trong thời gian 24 tháng. Doanh nghiệp cần thành lập tổ chuyên trách xử lý các khoản nợ đọng xây dựng cơ bản, giảm tỷ lệ khoản phải thu xuống dưới 35% tài sản lưu động nhằm khơi thông dòng tiền sản xuất.

Thứ hai, đẩy mạnh đổi mới công nghệ và phát triển sản phẩm cơ khí giá trị cao. Phòng Kỹ thuật và các đơn vị sản xuất cần trích từ 3% đến 5% doanh thu hàng năm để đầu tư hiện đại hóa dàn 780 máy công cụ cơ khí, mở rộng dây chuyền sản xuất xi lanh thủy lực đường kính 50-300mm lực nâng 250 tấn. Lộ trình thực hiện phân kỳ theo từng năm trong giai đoạn 3 năm tới.

Thứ ba, chuẩn hóa quy trình quản trị nguồn nhân lực và vận hành hệ thống chất lượng. Phòng Tổ chức phối hợp cùng 21 đơn vị thành viên triển khai đào tạo nâng cao tay nghề cho 100% đội ngũ kỹ sư và công nhân bậc cao, gắn quỹ lương 67.081 triệu đồng với năng suất lao động thực tế. Toàn bộ các nhà máy phải hoàn thành áp dụng hệ thống quản trị chất lượng ISO 9001:2000 trong vòng 12 tháng.

Thứ tư, xây dựng chiến lược phát triển thương hiệu AGRIMECO và mở rộng liên danh liên kết. Phòng Đấu thầu - Thi công chủ động thiết lập liên minh với các tổng công ty xây dựng lớn trong nước để đấu thầu các gói thầu hạ tầng quốc gia, mục tiêu tăng thị phần chế tạo thiết bị cơ khí thủy công lên mức 60% đến 65% trên toàn quốc trong vòng 2 năm.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung và kết quả nghiên cứu của luận văn mang lại giá trị ứng dụng thiết thực cho 4 nhóm đối tượng chính:

Thứ nhất, ban lãnh đạo và các nhà quản trị doanh nghiệp ngành cơ khí, xây lắp công trình: Cung cấp khung phương pháp đánh giá sức khỏe tài chính, mô hình tái cơ cấu tổng công ty nhà nước và giải pháp xử lý mất cân đối nguồn vốn ngắn hạn.

Thứ tư, học viên cao học, nghiên cứu sinh và giảng viên chuyên ngành Quản trị kinh doanh, Kinh tế phát triển: Nguồn tài liệu tham khảo giá trị về phương pháp nghiên cứu tình huống thực tiễn, phân tích chiến lược cạnh tranh theo mô hình Michael Porter áp dụng tại doanh nghiệp Việt Nam.

Thứ ba, chuyên viên phân tích tín dụng tại các ngân hàng thương mại và quỹ đầu tư: Sử dụng hệ thống chỉ số tài chính, tỷ suất tự tài trợ tài sản cố định và rủi ro khoản phải thu trong luận văn làm tiêu chuẩn thẩm định tín dụng doanh nghiệp xây dựng hạ tầng.

Thứ tư, cơ quan quản lý nhà nước thuộc Bộ Nông Nghiệp và Phát Triển Nông Thôn, Bộ Công Thương: Cơ sở dữ liệu thực tiễn phục vụ công tác hoạch định chính sách hỗ trợ phát triển ngành cơ khí chế tạo phục vụ nông nghiệp nông thôn và lộ trình cổ phần hóa doanh nghiệp nhà nước.

Câu hỏi thường gặp

Nguyên nhân cốt lõi khiến hệ số nợ của tổng công ty lên tới mức 0,87 là gì? Nguyên nhân chủ yếu do doanh nghiệp tập trung đầu tư mở rộng tài sản cố định (tăng 216,7% năm 2005 so với năm 2003) bằng nguồn vốn vay thương mại trong khi vốn ngân sách cấp bị thu hẹp, kết hợp với các khoản nợ đọng kéo dài từ các chủ đầu tư công trình xây dựng cơ bản.

Năng lực chế tạo thiết bị cơ khí thủy công của AGRIMECO có điểm gì nổi bật? Doanh nghiệp sở hữu năng lực chế tạo vượt trội với các sản phẩm quy mô lớn như cửa cung tràn Thủy điện Sông Ba Hạ kích thước 17m x 5m, đường ống áp lực thép đường kính 8.000mm dày 40mm và dây chuyền xi lanh thủy lực lực nâng 250 tấn, đáp ứng tốt tiêu chuẩn kỹ thuật khắt khe.

Mô hình phân cấp quản lý giữa tổng công ty và 21 đơn vị thành viên vận hành ra sao? Tổng công ty giữ vai trò đầu mối thị trường, đứng ra đấu thầu và phân bổ khoảng 80% khối lượng công việc cho các đơn vị thành viên theo năng lực chuyên môn, đồng thời khuyến khích các công ty con tự tìm kiếm 20% khối lượng công việc tại thị trường địa phương.

Luận văn đề xuất tỷ lệ ngân sách dành cho hoạt động nghiên cứu và phát triển (R&D) là bao nhiêu? Dựa trên bài học kinh nghiệm của các tập đoàn quốc tế như Samsung, luận văn khuyến nghị doanh nghiệp cần phân bổ từ 3% đến 5% tổng doanh thu hàng năm cho hoạt động R&D và đổi mới công nghệ nhằm duy trì ưu thế cạnh tranh dài hạn.

Doanh nghiệp cần làm gì để cải thiện hệ số thanh toán tổng quát từ 1,15 lên ngưỡng an toàn? Tổng công ty cần đẩy mạnh công tác thu hồi hơn 406.000 triệu đồng nợ phải thu, cơ cấu lại các khoản nợ vay ngắn hạn sang trung dài hạn và đẩy nhanh tiến độ cổ phần hóa tại 18 đơn vị thành viên độc lập để huy động thêm vốn góp từ cổ đông xã hội.

Kết luận

• Luận văn hệ thống hóa thành công cơ sở lý luận về năng lực cạnh tranh và khung phân tích chiến lược áp dụng cho doanh nghiệp xây lắp cơ khí nhà nước.
• Đánh giá chuẩn xác thực trạng tăng trưởng doanh thu 173,9% giai đoạn 2003 - 2005 đi kèm rủi ro hệ số nợ 0,87 tại AGRIMECO.
• Nhận diện rõ các lợi thế cốt lõi về cơ khí thủy công và đội ngũ 7.740 cán bộ nhân viên làm tiền đề bứt phá thị trường.
• Đề xuất hệ thống 4 giải pháp khả thi về tái cấu trúc vốn, nâng cấp 780 thiết bị cơ khí, chuẩn hóa ISO 9001:2000 và định vị thương hiệu.
• Đóng góp luận cứ khoa học thực tiễn giúp nâng cao năng lực cạnh tranh của ngành cơ khí thủy lợi Việt Nam trong tiến trình hội nhập kinh tế toàn cầu.

Quá trình thực thi các giải pháp cần được triển khai quyết liệt theo lộ trình 24 tháng tới nhằm bảo đảm an toàn tài chính và phát triển bền vững. Quý độc giả, nhà quản trị và các nhà nghiên cứu quan tâm có thể ứng dụng trực tiếp mô hình phân tích này để nâng cao hiệu quả hoạt động cho doanh nghiệp của mình.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 NHỮNG VẤN ĐỀ CƠ BẢN VỀ NĂNG LỰC CẠNH TRANH CỦA DOANH NGHIỆP 1. CẠNH TRANH VÀ SỰ CẦN THIẾT NÂNG CAO NĂNG LỰC CẠNH TRANH CỦA DOANH NGHIỆP Kinh tế thị trường được xem là nền kinh tế năng động nhất, mang lại nhiều thành tựu đóng góp cho sự phát triển của văn minh nhân loại. Kinh tế thị trường vận động dưới sự tác động tổng hợp của các quy luật kinh tế khách quan, trong đó phải kể đến quy luật cạnh tranh. Quy luật này đòi hỏi các doanh nghiệp phải tự thích nghi với những biến chuyển của nền kinh tế để tồn tại và phát triển.

Cạnh tranh đã, đang và sẽ là vấn đề được quan tâm nghiên cứu cả trên lý luận và trong thực tiễn nhằm vận dụng ngày càng hiệu quả quy luật này phục vụ cho sự phát triển của mỗi doanh nghiệp, mỗi quốc gia. Khái niệm và phân loại cạnh tranh 1. Khái niệm cạnh tranh Cạnh tranh là một thuật ngữ đã được sử dụng từ khá lâu song trong những năm gần đây được nhắc đến nhiều hơn, nhất là ở Việt Nam. Bởi trong nền kinh tế mở hiện nay, khi xu hướng tự do hóa thương mại ngày càng phổ biến thì cạnh tranh là phương thức để đứng vững và phát triển của doanh nghiệp.

Nhưng “cạnh tranh là gì” thì vẫn đang là một khái niệm chưa thống nhất, các nhà nghiên cứu đưa ra các khái niệm cạnh tranh dưới nhiều góc độ khác nhau. Theo diễn đàn cấp cao về cạnh tranh công nghiệp của Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế OECD: “Cạnh tranh là khả năng các doanh nghiệp, ngành, quốc gia và vùng tạo ra việc làm và thu nhập cao hơn trong điều kiện cạnh tranh quốc tế”. Định nghĩa trên đã cố gắng kết hợp cả hoạt động cạnh tranh của doanh nghiệp, của ngành và quốc gia. Ủy ban Cạnh tranh Công nghiệp của Tổng thống Mỹ đưa ra khái niệm cạnh tranh đối với một quốc gia như sau: “Cạnh tranh đối với một quốc gia thể hiện trình độ sản xuất hàng hóa dịch vụ đáp ứng được đòi hỏi của thị trường quốc tế, đồng LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 7 thời duy trì và mở rộng được thu nhập thực tế của nhân dân nước đó trong những điều kiện thị trường tự do và công bằng xã hội” [3].

Trong định nghĩa này người ta đề cao vai trò của các điều kiện cạnh tranh là “tự do và công bằng xã hội”. Như vậy, xét trên góc độ vĩ mô các khái niệm về cạnh tranh đều cho thấy mục tiêu chung của hoạt động cạnh tranh là thỏa mãn tối đa nhu cầu thị trường trong nước và quốc tế, tạo việc làm và thu nhập cao cho nền kinh tế. Các nhà kinh tế của trường phái tư sản cổ điển quan niệm: “Cạnh tranh là một quá trình bao gồm các hành vi phản ứng. Quá trình này tạo ra cho mỗi thành viên thị trường một dư địa hoạt động nhất định và mang lại cho mỗi thành viên một phần xứng đáng so với khả năng của mình”.

Theo quan niệm này cạnh tranh chủ yếu là cạnh tranh về giá, vì thế lý thuyết giá cả gắn chặt với lý thuyết cạnh tranh. Khi nghiên cứu về cạnh tranh tư bản chủ nghĩa, Mác cũng đã đưa ra khái niệm về cạnh tranh: “Cạnh tranh tư bản là sự ganh đua, sự đấu tranh gay gắt giữa các nhà tư bản nhằm giành giật những điều kiện thuận lợi trong sản xuất và tiêu thụ hàng hóa nhằm thu lợi nhuận siêu ngạch” [21]. Như vậy cạnh tranh là hoạt động của các doanh nghiệp trong nền sản xuất hàng hóa với mục đích ganh đua, giành giật những điều kiện thuận lợi tronh sản xuất và tiêu thụ hàng hóa để thu lợi nhuận cao. Kế thừa những tính hợp lý và khoa học của các quan niệm về cạnh tranh trước đây, luận văn cho rằng để đưa ra một khái niệm đầy đủ cần chỉ ra được chủ thể cạnh tranh, tính chất, phương thức và mục đích của quá trình cạnh tranh.

Theo đó chúng ta có thể quan niệm “ cạnh tranh là một quá trình kinh tế mà ở đó các chủ thể kinh tế (quốc gia, ngành hay doanh nghiệp) ganh đua với nhau để chiếm lĩnh thị trường, giành lấy khách hàng cùng các điều kiện sản xuất và tiêu thụ sản phẩm có lợi nhất nhằm mục tiêu tối đa hóa lợi nhuận”. Như vậy về bản chất, cạnh tranh là mối quan hệ giữa người với người trong việc giải quyết lợi ích kinh tế. Bản chất kinh tế của cạnh tranh thể hiện ở mục đích lợi nhuận và chi phối thị trường. Bản chất xã hội của cạnh tranh bộc lộ đạo đức kinh doanh và uy tín kinh doanh của mỗi chủ thể cạnh tranh trong quan hệ với những người lao động trực tiếp tạo ra tiềm lực cạnh tranh cho doanh nghiệp và trong mối quan hệ với người tiêu dùng và đối thủ cạnh tranh khác.

LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 8 Cạnh tranh là một trong những quy luật của nền kinh tế thị trường, nó chịu nhiều chi phối của quan hệ sản xuất giữ vị trí thống trị trong xã hội, nó có quan hệ hữu cơ với các quy luật kinh tế khác như quy luật giá trị, quy luật lưu thông tiền tệ, quy luật cung cầu…, đây là một đặc trưng gắn với bản chất của cạnh tranh. Quy luật cạnh tranh chỉ ra cách thức làm cho giá trị cá biệt thấp hơn giá trị xã hội, do đó nó làm giảm giá cả thị trường, nó tạo ra sức ép làm gia tăng hiệu quả sử dụng các yếu tố sản xuất, nó chỉ ra ai là người sản xuất kinh doanh thành công nhất. Phân loại cạnh tranh * Căn cứ tính chất cạnh tranh trên thị trường. - Cạnh tranh hoàn hảo là hình thức cạnh tranh mà trên thị trường có rất nhiều người bán và người mua, mỗi người bán chỉ cung ứng một lượng hàng rất nhỏ trong tổng cung của thị trường.

Họ luôn luôn bán hết số hàng mà họ muốn bán với giá thị trường. Bất cứ doanh nghiệp nào gia nhập hoặc rút lui khỏi thị trường cũng không gây ảnh hưởng tới giá cả thị trường. Để tối đa hóa lợi nhuận họ chỉ còn có thể tìm mọi cách để giảm chi phí sản xuất. Trong thị trường này mọi thông tin đều đầy đủ và không có hiện tượng cung cầu giả tạo.

Khi chi phí biên của doanh nghiệp giảm xuống bằng với giá thị trường doanh nghiệp sẽ đạt lợi nhuận tối đa. - Cạnh tranh không hoàn hảo là hình thức cạnh tranh mà mỗi doanh nghiệp đều có sức mạnh thị trường (dù nhiều hay ít), họ có quyền quyết định giá bán của mình, qua đó tác động đến giá cả thị trường. + Cạnh tranh độc quyền (cạnh tranh có tính độc quyền) là thị trường có nhiều người bán và nhiều người mua, sản phẩm của các doanh nghiệp có thể thay thế cho nhau ở một mức độ nào đó. Bằng các biện pháp như thay đổi mẫu mã, chất lượng, kiểu dáng, quảng cáo thương hiệu, uy tín … các doanh nghiệp cố gắng khác biệt hóa sản phẩm của mình để cạnh tranh và thu hút khách hàng.

Trong thị trường này, bên cạnh các biện pháp khác biệt hóa sản phẩm, chiến lược giá cả và chính sách đối với khách hàng là các vấn đề mỗi doanh nghiệp luôn quan tâm để đảm bảo khả năng cạnh tranh. + Độc quyền tập đoàn là trường hợp trên thị trường chỉ có một số hãng lớn bán các sản phẩm đồng nhất hoặc không đồng nhất. Họ kiểm soát gần như toàn LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 9 bộ lượng cung trên thị trường nên có sức mạnh thị trường khá lớn. Các hãng trong tập đoàn có tính phụ thuộc lẫn nhau nên quyết định giá và sản lượng của mỗi hãng đều ảnh hưởng trực tiếp đến hãng khác trong tập đoàn và giá thị trường.

Vì vậy họ thường cấu kết với nhau để thu lợi nhuận siêu ngạch. Nguyên nhân sự hình thành thị trường cạnh tranh không hoàn hảo là do quá trình phấn đấu tối đa hóa lợi nhuận của doanh nghiệp, cạnh tranh thúc đẩy quá trình tích tụ và tập trung tư bản diễn ra không đều ở các ngành, các lĩnh vực kinh tế khác nhau. Mặc dù vậy, cạnh tranh độc quyền lại có tác động tích cực thúc đẩy sản xuất phát triển, nó làm lợi cho xã hội nhiều hơn là gây thiệt hại. - Độc quyền hoàn toàn là hình thái thị trường đối lập với cạnh tranh hoàn hảo.

Chỉ có một người bán (hoặc mua) duy nhất trên thị trường, hàng hóa là độc nhất và không có hàng thay thế gần gũi nên họ có sức mạnh thị trường rất lớn. Doanh nghiệp độc quyền luôn quyết định giá và sản lượng sao cho thu được lợi nhuận siêu ngạch. Nguyên nhân của độc quyền là do họ đạt được lợi thế kinh tế nhờ quy mô (độc quyền tự nhiên), hoặc do cấu kết, thôn tính, kiểm soát được đầu vào… Độc quyền luôn có những tác động xấu đến kinh tế xã hội như sản lượng bán thấp (không đáp ứng được nhu cầu tiêu dùng cho xã hội), giá quá cao và gây mất công bằng xã hội. ở một số nước có luật chống độc quyền nhằm đảm bảo các lợi ích kinh tế xã hội.

* Căn cứ chủ thể tham gia thị trường: Đây là sự cạnh tranh trong khâu lưu thông hàng hóa nhằm tối đa hóa lợi ích cho những chủ thể tham gia cạnh tranh. - Cạnh tranh giữa người bán và người mua với đặc trưng nổi bật là người mua luôn muốn mua rẻ và người bán luôn muốn bán đắt. Hai lực lượng này hình thành hai phía cung cầu trên thị trường. Kết quả sự cạnh tranh trên là hình thành giá cân bằng của thị trường, đó là giá mà cả hai phía đều chấp nhận được.

- Cạnh tranh giữa những người mua là sự cạnh tranh do ảnh hưởng của quy luật cung cầu. Khi lượng cung một hàng hóa quá thấp so với lượng cầu làm cho người mua phải cạnh tranh nhau để mua được hàng hóa mà mình cần dẫn tới giá cả tăng vọt. Kết quả là người bán thu được lợi nhuận cao còn người mua phải mất LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 10 thêm một số tiền. Như vậy sự cạnh tranh này làm cho người bán được lợi và người mua bị thiệt.

- Cạnh tranh giữa những người bán là sự cạnh tranh nhằm tăng sản lượng bán. Do sản xuất ngày càng phát triển, thị trường mở cửa, lượng cung tăng nhanh trong khi lượng cầu tăng chậm dẫn tới người bán (các doanh nghiệp) phải cạnh tranh khốc liệt để giành thị trường và khách hàng. Kết quả là giá cả không ngừng giảm xuống và người mua được lợi.