Nâng Cao Năng Lực Cạnh Tranh Sản Phẩm Gỗ Xuất Khẩu Tỉnh Bình Định

Năng lực cạnh tranh của sản phẩm gỗ xuất khẩu tỉnh Bình Định đang trở thành một vấn đề quan trọng trong bối cảnh hội… 168 trang · Đại học Kinh tế Huế · 2019.

• Tác giả: Lê Thị Thế Bửu
• Người hướng dẫn: PGS. Trịnh Văn Sơn
• Trường học: Đại học Kinh tế Huế
• Chuyên ngành: Quản trị kinh doanh
• Đề tài: Nâng Cao Năng Lực Cạnh Tranh Sản Phẩm Gỗ Xuất Khẩu Tỉnh Bình Định
• Loại tài liệu: Luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Huế

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
• MỤC LỤC
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC CÁC HÌNH, BIỂU ĐỒ
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ NĂNG LỰC CẠNH TRANH SẢN PHẨM XUẤT KHẨU
• 1.1. LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ NĂNG LỰC CẠNH TRANH
• 1.1.1. Các lý thuyết đánh giá năng lực cạnh tranh
• 1.1.2. Khái niệm năng lực cạnh tranh
• 1.1.3. Các cấp độ năng lực cạnh tranh
• 1.2. NĂNG LỰC CẠNH TRANH VÀ NÂNG CAO NĂNG LỰC CẠNH TRANH SẢN PHẨM GỖ XUẤT KHẨU
• 1.2.1. Khái niệm về năng lực cạnh tranh sản phẩm xuất khẩu và sản phẩm gỗ xuất khẩu
• 1.2.2. Nâng cao năng lực cạnh tranh sản phẩm gỗ xuất khẩu
• 1.3. CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN VIỆC NÂNG CAO NĂNG LỰC CẠNH TRANH SẢN PHẨM GỖ XUẤT KHẨU
• 1.3.1. Các yếu tố bên trong doanh nghiệp
• 1.3.2. Các yếu tố bên ngoài doanh nghiệp
• 1.4. CÁC TIÊU CHÍ ĐÁNH GIÁ NĂNG LỰC CẠNH TRANH CỦA SẢN PHẨM GỖ XUẤT KHẨU
• 1.4.1. Đối với nhóm tiêu chí định tính
• 1.4.2. Đối với nhóm tiêu chí định lượng
• 1.5. THỰC TIỄN VÀ KINH NGHIỆM NÂNG CAO NĂNG LỰC CẠNH TRANH SẢN PHẨM GỖ XUẤT KHẨU Ở MỘT SỐ NƯỚC TRÊN THẾ GIỚI VÀ BÀI HỌC KINH NGHIỆM
• 1.5.1. Thực tiễn và kinh nghiệm của một số nước trên thế giới
• 1.5.2. Thực tiễn và kinh nghiệm ở một số địa phương trong nước
• 1.5.3. Bài học kinh nghiệm cho tỉnh Bình Định
• 2. CHƯƠNG 2: TỔNG QUAN ĐỊA BÀN NGHIÊN CỨU VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. TỔNG QUAN VỀ TỈNH BÌNH ĐỊNH
• 2.1.1. Vị trí địa lý
• 2.1.2. Tài nguyên thiên nhiên
• 2.1.3. Tình hình phát triển kinh tế của tỉnh Bình Định
• 2.1.4. Tình hình nguồn nhân lực và cơ sở hạ tầng
• 2.1.5. Những chính sách của tỉnh Bình Định về phát triển Ngành chế biến gỗ xuất khẩu của tỉnh, giai đoạn 2012-2017
• 2.2. KHUNG, QUY TRÌNH VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.2.1. Khung và quy trình nghiên cứu
• 2.2.2. Lựa chọn quan điểm và phương pháp nghiên cứu
• 2.2.3. Phương pháp nghiên cứu
• 3. CHƯƠNG 3: ĐÁNH GIÁ THỰC TRẠNG NĂNG LỰC CẠNH TRANH SẢN PHẨM GỖ XUẤT KHẨU TỈNH BÌNH ĐỊNH
• 3.1. ĐÁNH GIÁ TỔNG QUAN TÌNH HÌNH SẢN XUẤT VÀ XUẤT KHẨU SẢN PHẨM GỖ Ở BÌNH ĐỊNH
• 3.1.1. Quy mô và loại hình doanh nghiệp sản xuất chế biến gỗ xuất khẩu
• 3.1.2. Qui mô và cơ cấu về giá trị sản phẩm gỗ xuất khẩu tỉnh Bình Định
• 3.1.3. Thực trạng thị trường xuất khẩu sản phẩm gỗ ở tỉnh Bình Định, giai đoạn 2012-2017
• 3.2. ĐÁNH GIÁ THỰC TRẠNG NĂNG LỰC CẠNH TRANH SẢN PHẨM GỖ XUẤT KHẨU Ở BÌNH ĐỊNH
• 3.2.1. Đánh giá năng lực cạnh tranh sản phẩm gỗ xuất khẩu ở Bình Định theo các tiêu chí định lượng
• 3.2.2. Đánh giá thực trạng năng lực cạnh tranh sản phẩm gỗ xuất khẩu ở Bình Định theo các tiêu chí định tính
• 3.3. PHÂN TÍCH ẢNH HƯỞNG CỦA CÁC YẾU TỐ ĐẾN VIỆC NÂNG CAO NĂNG LỰC CẠNH TRANH SẢN PHẨM GỖ XUẤT KHẨU Ở BÌNH ĐỊNH
• 3.3.1. Phân tích ảnh hưởng của các yếu tố nội lực của doanh nghiệp đến việc nâng cao năng lực cạnh tranh của sản phẩm gỗ xuất khẩu Bình Định
• 3.3.2. Phân tích ảnh hưởng của các yếu tố ngoại lực (bên ngoài) đến việc nâng cao năng cạnh tranh sản phẩm gỗ xuất khẩu Bình Định
• 3.4. NHỮNG VẤN ĐỀ RÚT RA TỪ ĐÁNH GIÁ THỰC TRẠNG VỀ NĂNG LỰC CẠNH TRANH SẢN PHẨM GỖ XUẤT KHẨU TỈNH BÌNH ĐỊNH
• 3.4.1. Những điểm mạnh và nguyên nhân
• 3.4.2. Những tồn tại, hạn chế và nguyên nhân
• 3.4.3. Những vấn đề cần rút ra để nâng cao NLCT SPGXK tỉnh Bình Định trong thời gian tới
• 4. CHƯƠNG 4: ĐỊNH HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP NÂNG CAO NĂNG LỰC CẠNH TRANH SẢN PHẨM GỖ XUẤT KHẨU Ở TỈNH BÌNH ĐỊNH
• 4.1. ĐỊNH HƯỚNG VÀ CƠ HỘI NÂNG CAO NĂNG LỰC CẠNH TRANH SẢN PHẨM GỖ Ở TỈNH BÌNH ĐỊNH
• 4.1.1. Những cơ hội về nâng cao năng lực cạnh tranh sản phẩm gỗ xuất khẩu ở tỉnh Bình Định
• 4.2. MỘT SỐ NHÓM GIẢI PHÁP NHẰM NÂNG CAO NĂNG LỰC CẠNH TRANH SẢN PHẨM GỖ XUẤT KHẨU TỈNH BÌNH ĐỊNH
• 4.2.1. Nhóm giải pháp về nguồn nguyên liệu đầu vào
• 4.2.2. Nhóm giải pháp về vốn và sử dụng vốn để tăng năng lực tài chính cho các doanh nghiệp chế biến, xuất khẩu gỗ ở Bình Định
• 4.2.3. Nhóm giải pháp về đầu tư thiết bị và công nghệ
• 4.2.4. Nhóm giải pháp về tăng cường mối liên kết giữa các doanh nghiệp
• 4.2.5. Nhóm giải pháp tăng cường hoạt động marketing và thiết kế sản phẩm
• 4.2.6. Nhóm giải pháp phát triển ngành công nghiệp phụ trợ
• 4.2.7. Nhóm giải pháp bổ trợ khác
• DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH CÔNG BỐ CỦA TÁC GIẢ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Năng Lực Cạnh Tranh Sản Phẩm Gỗ Xuất Khẩu Tỉnh Bình Định

Năng lực cạnh tranh của sản phẩm gỗ xuất khẩu tỉnh Bình Định đang trở thành một vấn đề quan trọng trong bối cảnh hội nhập kinh tế toàn cầu. Tỉnh Bình Định, với tiềm năng về tài nguyên gỗ phong phú, đã phát triển mạnh mẽ ngành chế biến gỗ xuất khẩu. Tuy nhiên, để duy trì và nâng cao năng lực cạnh tranh, cần có những giải pháp cụ thể và hiệu quả.

1.1. Khái Niệm Năng Lực Cạnh Tranh Sản Phẩm Gỗ

Năng lực cạnh tranh sản phẩm gỗ được hiểu là khả năng của sản phẩm gỗ xuất khẩu trong việc thu hút khách hàng và chiếm lĩnh thị trường. Điều này bao gồm chất lượng sản phẩm, giá cả, và dịch vụ khách hàng.

1.2. Tình Hình Phát Triển Ngành Gỗ Tại Bình Định

Ngành chế biến gỗ tại Bình Định đã có những bước phát triển đáng kể, với nhiều doanh nghiệp tham gia vào chuỗi cung ứng. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều thách thức cần vượt qua để nâng cao năng lực cạnh tranh.

II. Thách Thức Đối Với Năng Lực Cạnh Tranh Sản Phẩm Gỗ Xuất Khẩu

Ngành chế biến gỗ xuất khẩu tỉnh Bình Định đang phải đối mặt với nhiều thách thức lớn. Những khó khăn này không chỉ đến từ thị trường nội địa mà còn từ sự cạnh tranh khốc liệt từ các quốc gia khác trong khu vực.

2.1. Cạnh Tranh Từ Các Đối Thủ Quốc Tế

Các đối thủ như Trung Quốc, Indonesia và Malaysia đang gia tăng sức ép cạnh tranh lên sản phẩm gỗ xuất khẩu của Bình Định. Điều này đòi hỏi các doanh nghiệp phải cải thiện chất lượng và giảm giá thành.

2.2. Khó Khăn Về Nguyên Liệu Đầu Vào

Sự khan hiếm nguyên liệu gỗ chất lượng cao đang là một trong những thách thức lớn nhất đối với ngành chế biến gỗ xuất khẩu. Việc tìm kiếm nguồn nguyên liệu ổn định và bền vững là rất cần thiết.

III. Phương Pháp Nâng Cao Năng Lực Cạnh Tranh Sản Phẩm Gỗ Xuất Khẩu

Để nâng cao năng lực cạnh tranh sản phẩm gỗ xuất khẩu, các doanh nghiệp cần áp dụng nhiều phương pháp khác nhau. Những giải pháp này không chỉ giúp cải thiện chất lượng sản phẩm mà còn tối ưu hóa quy trình sản xuất.

3.1. Đầu Tư Vào Công Nghệ Hiện Đại

Việc áp dụng công nghệ mới trong sản xuất gỗ sẽ giúp nâng cao chất lượng sản phẩm và giảm chi phí sản xuất. Các doanh nghiệp cần chú trọng đầu tư vào máy móc và thiết bị hiện đại.

3.2. Tăng Cường Đào Tạo Nhân Lực

Đào tạo nhân lực có tay nghề cao là yếu tố quan trọng để nâng cao năng lực cạnh tranh. Các doanh nghiệp cần tổ chức các khóa đào tạo thường xuyên cho nhân viên.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Và Kết Quả Nghiên Cứu Về Năng Lực Cạnh Tranh

Nghiên cứu về năng lực cạnh tranh sản phẩm gỗ xuất khẩu tại Bình Định đã chỉ ra nhiều kết quả tích cực. Những ứng dụng thực tiễn từ nghiên cứu này có thể giúp các doanh nghiệp cải thiện vị thế trên thị trường.

4.1. Các Mô Hình Thành Công Trong Ngành Gỗ

Nhiều doanh nghiệp tại Bình Định đã áp dụng thành công các mô hình sản xuất tiên tiến, từ đó nâng cao năng lực cạnh tranh và gia tăng giá trị sản phẩm.

4.2. Kết Quả Đánh Giá Năng Lực Cạnh Tranh

Kết quả đánh giá cho thấy năng lực cạnh tranh của sản phẩm gỗ xuất khẩu tỉnh Bình Định đã có sự cải thiện đáng kể trong những năm gần đây, nhờ vào các giải pháp đã được triển khai.

V. Kết Luận Và Định Hướng Tương Lai Cho Ngành Gỗ Xuất Khẩu

Kết luận từ nghiên cứu cho thấy việc nâng cao năng lực cạnh tranh sản phẩm gỗ xuất khẩu là một nhiệm vụ cấp thiết. Định hướng tương lai cần tập trung vào việc phát triển bền vững và cải thiện chất lượng sản phẩm.

5.1. Định Hướng Phát Triển Bền Vững

Ngành chế biến gỗ cần hướng tới phát triển bền vững, bảo vệ môi trường và sử dụng nguyên liệu tái chế để đảm bảo nguồn cung lâu dài.

5.2. Tăng Cường Hợp Tác Quốc Tế

Hợp tác với các đối tác quốc tế sẽ giúp các doanh nghiệp Bình Định mở rộng thị trường và nâng cao năng lực cạnh tranh thông qua việc chia sẻ công nghệ và kinh nghiệm.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Luận án tiến sĩ chuyên ngành Quản trị kinh doanh (mã số: 9 34 01 01) của nghiên cứu sinh Lê Thị Thế Bửu, được thực hiện tại Trường Đại học Kinh tế – Đại học Huế dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS. Trịnh Văn Sơn (năm 2019), tập trung giải quyết vấn đề nâng cao năng lực cạnh tranh cho sản phẩm gỗ xuất khẩu của tỉnh Bình Định.

Tính cấp thiết và khoảng trống nghiên cứu

Về mặt lý luận, các nghiên cứu về năng lực cạnh tranh (NLCT) sản phẩm và sản phẩm xuất khẩu (SPXK) tiếp cận theo nhiều hướng khác nhau về phương pháp, nội dung và tiêu chí đánh giá, dẫn đến việc chưa có một khung lý thuyết thống nhất và toàn diện để đánh giá NLCT sản phẩm gỗ xuất khẩu (SPGXK) ở cấp độ địa phương.

Về mặt thực tiễn, ngành chế biến gỗ xuất khẩu của Việt Nam phát triển nhanh chóng, đạt kim ngạch xuất khẩu trên 7,659 tỷ USD vào năm 2017 (tăng 10% so với năm 2016), đưa Việt Nam đứng đầu ASEAN, thứ hai châu Á và thứ năm thế giới về xuất khẩu lâm sản. Cả nước có khoảng 4.000 doanh nghiệp chế biến gỗ, trong đó khoảng 1.500 doanh nghiệp trực tiếp xuất khẩu. Bình Định là một trong ba trung tâm chế biến gỗ xuất khẩu lớn nhất cả nước, với kim ngạch bình quân đạt 300 triệu USD/năm, chiếm trên 50% tổng kim ngạch xuất khẩu toàn tỉnh, thâm nhập vào các thị trường lớn như Anh, Pháp, Bỉ, Thổ Nhĩ Kỳ, Tây Ban Nha, Hoa Kỳ, Nhật Bản, Trung Quốc, Hàn Quốc. Tuy nhiên, năm 2016, kim ngạch xuất khẩu gỗ của tỉnh đạt 361,2 triệu USD, giảm 2,2% so với năm 2015, tỷ trọng kim ngạch ngành trong tổng xuất khẩu của tỉnh giảm từ 53% xuống 49,5%. Ngành đối mặt với tình trạng thiếu hụt nguyên liệu đầu vào, năng lực tài chính hạn chế, công nghệ lạc hậu và áp lực cạnh tranh từ các quốc gia như Trung Quốc, Indonesia, Thái Lan, Malaysia. Trước thời điểm nghiên cứu, chưa có công trình khoa học nào đánh giá toàn diện thực trạng và giải pháp nâng cao NLCT cho SPGXK của tỉnh Bình Định.

Mục tiêu nghiên cứu

1. Mục tiêu chung: Trên cơ sở luận cứ khoa học và đánh giá thực trạng năng lực cạnh tranh, đề xuất các giải pháp nhằm góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh sản phẩm gỗ xuất khẩu ở Bình Định trong thời gian tới.
2. Mục tiêu cụ thể:
   • Mục tiêu 1: Hệ thống hóa cơ sở lý luận và thực tiễn về năng lực cạnh tranh sản phẩm xuất khẩu;
   • Mục tiêu 2: Đánh giá thực trạng năng lực cạnh tranh và các yếu tố ảnh hưởng đến việc nâng cao năng lực cạnh tranh để từ đó nhận diện mặt mạnh, mặt yếu đối với sản phẩm gỗ xuất khẩu tỉnh Bình Định, giai đoạn 2012–2017;
   • Mục tiêu 3: Đề xuất một số giải pháp nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh sản phẩm gỗ xuất khẩu tỉnh Bình Định đến năm 2025.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

• Đối tượng nghiên cứu: Các vấn đề liên quan đến năng lực cạnh tranh của sản phẩm gỗ xuất khẩu của tỉnh Bình Định.
• Phạm vi nội dung: Thực trạng nâng cao năng lực cạnh tranh sản phẩm gỗ xuất khẩu trong các doanh nghiệp sản xuất chế biến gỗ xuất khẩu trên địa bàn tỉnh Bình Định.
• Phạm vi không gian: Các doanh nghiệp sản xuất và chế biến gỗ xuất khẩu trên địa bàn tỉnh Bình Định.
• Phạm vi thời gian: Dữ liệu thực trạng được thu thập và phân tích trong giai đoạn 2012–2017; các định hướng và giải pháp đề xuất có tầm nhìn đến năm 2025.

---

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Luận án tiến hành tổng quan các công trình nghiên cứu lý thuyết và thực nghiệm trong nước và quốc tế liên quan đến năng lực cạnh tranh ngành hàng, sản phẩm xuất khẩu và lâm sản.

Các công trình nghiên cứu lý thuyết nền tảng

• Lý thuyết cạnh tranh truyền thống: Dựa trên kinh tế học tổ chức (Industrial Organization - IO) của Bain, Mason và lý thuyết cạnh tranh độc quyền của Chamberlin (1933), giả định các doanh nghiệp trong ngành có sự tương đồng về nguồn lực và tài sản.
• Lý thuyết nguồn lực (Resource-Based View - RBV): Wernerfelt (1984), Barney (1991) chỉ ra nguồn lực bên trong quyết định năng lực cạnh tranh và kết quả kinh doanh. Barney xác lập tiêu chí VRIN (Giá trị - Valuable, Hiếm - Rare, Khó bắt chước - Inimitable, Không thể thay thế - Non-substitutable).
• Lý thuyết chuỗi giá trị (Value Chain): M. Porter (1985, 1998) phân tích hệ thống các hoạt động từ thiết kế, cung ứng, sản xuất đến phân phối nhằm tạo lập giá trị gia tăng và lợi thế chi phí hoặc sự khác biệt hóa.
• Lý thuyết năng lực cạnh tranh (Competence-Based View - CBV): Sanchez & Heene (1996, 2008), Teece và cộng sự (1997), Amit & Schoemaker (1993) nhấn mạnh vào các năng lực động (dynamic capabilities) để thích ứng với môi trường biến đổi.
• Mô hình Kim cương (Diamond Model): M. Porter (1990) trong tác phẩm The Competitive Advantage of Nations xác lập 4 thuộc tính cấu thành lợi thế cạnh tranh quốc gia/ngành: Điều kiện yếu tố sản xuất; Điều kiện về cầu; Các ngành công nghiệp hỗ trợ và liên quan; Chiến lược, cơ cấu và mức độ cạnh tranh nội bộ ngành; cùng hai biến số ngoại sinh là Cơ hội và Vai trò của Chính phủ.
• Lý thuyết đổi mới và năng lực cạnh tranh: J. Nelson (2003) nhấn mạnh vai trò của đổi mới công nghệ trong việc duy trì tăng trưởng trong môi trường cạnh tranh quốc tế.

Các nghiên cứu thực tiễn quốc tế

• N. Savić và cộng sự (2011): Ứng dụng mô hình Kim cương đánh giá ngành lâm sản Macedonia; chỉ ra điểm mạnh về lao động rẻ, nguyên liệu thấp nhưng hạn chế về công nghệ, vốn và sản phẩm giá trị gia tăng thấp.
• Hubert Paluš và cộng sự (2015): Sử dụng các chỉ số RCA, RSCA, RTA, TC và giá trị xuất khẩu để chứng minh lợi thế so sánh của ngành chế biến gỗ Slovakia.
• Xiao Han và cộng sự (2009): Đánh giá ngành đồ gỗ nội thất Trung Quốc qua thị phần (MS), RCA, TC; chỉ ra các yếu tố cản trở gồm chi phí đầu vào tăng, rào cản thương mại và công nghệ.
• Nik Maheran Nik Muhammad và cộng sự (2008): Phân tích SPXK của Malaysia bằng MS và RCA qua các thời kỳ 1990–2004.
• Ivana Kravčáková Vozárová và cộng sự (2013): Đánh giá nông sản xuất khẩu Slovakia bằng RCA và kim ngạch xuất khẩu.
• Jinh Wan Oh và cộng sự (2015): Đánh giá sản phẩm gỗ Indonesia trên thị trường thế giới thông qua RSCA, tương quan Spearman (SRC), TC và MS.
• Ming Yao Song, Rado Gazo (2013): Nghiên cứu sản phẩm nội thất xuất khẩu của Hoa Kỳ bằng hệ thống chỉ tiêu TC, EPI, MPI, EIR, RCA, RSCA, GLI.
• Andrea Sujová và cộng sự (2015): So sánh NLCT đồ gỗ nội thất của Cộng hòa Séc và Slovakia qua RCA, RSCA, TC, MI, GLI giai đoạn 10 năm.
• Tulus Tambunan (2006): Đánh giá NLCT đồ gỗ nội thất Indonesia thông qua MS, RCA và cấu trúc chi phí (xử lý, tiền lương, điện, lãi suất, nhiên liệu, vận chuyển) so với Trung Quốc.

Các nghiên cứu thực tiễn trong nước

• Phan Ánh Hè (2010): Đánh giá NLCT ngành chế biến lâm sản Đắk Lắk thông qua 12 tiêu chí định tính, mô hình Kim cương và phân tích hồi quy các yếu tố ảnh hưởng.
• Nguyễn Đình Long (2001): Xây dựng khung đánh giá SPXK nông sản kết hợp nhóm định tính (chất lượng, an toàn, mẫu mã) và định lượng (RCA, DRC).
• Nguyễn Hữu Khải và cộng sự (2004): Đánh giá NLCT chè xuất khẩu Việt Nam kết hợp chỉ tiêu định tính, định lượng (RCA, MS, giá cả) và mô hình Kim cương.
• Nguyễn Văn Hóa, Mai Văn Xuân (2012): Đo lường khả năng cạnh tranh cà phê Đắk Lắk bằng hệ số chi phí nguồn lực trong nước (DRC) qua khảo sát 500 hộ trồng, 10 cơ sở chế biến và 5 doanh nghiệp xuất khẩu.
• Trần Thế Tuân (2017): Đánh giá NLCT sản phẩm gỗ xuất khẩu Việt Nam sang EU theo tiêu chí định lượng (kim ngạch, MS, giá xuất khẩu) và định tính (chất lượng, thương hiệu).

Tác giả / Năm	Đối tượng & Phạm vi	Tiêu chí & Phương pháp sử dụng	Hạn chế chính được luận án nhận diện
N. Savić và cs (2011)	Ngành lâm sản Macedonia	Mô hình Kim cương, thống kê tổng hợp	Chưa dùng chỉ tiêu đo lường cụ thể; thiếu phân tích chuỗi giá trị.
Hubert Paluš và cs (2015)	Chế biến gỗ Slovakia	RCA, RSCA, RTA, TC, giá trị xuất khẩu	Chưa phân tích các yếu tố môi trường tác động đến NLCT.
Xiao Han và cs (2009)	Đồ gỗ nội thất Trung Quốc	MS, RCA, TC	Chưa định lượng mức độ ảnh hưởng của từng yếu tố môi trường.
Andrea Sujová và cs (2015)	Đồ gỗ nội thất Séc & Slovakia	RCA, RSCA, TC, MI, GLI	Chỉ dừng ở chỉ số lợi thế so sánh, chưa chỉ rõ nguyên nhân suy giảm qua các năm.
Tulus Tambunan (2006)	Đồ gỗ nội thất Indonesia	MS, RCA, phân tích chi phí đầu vào	Đánh giá chủ yếu dựa trên chi phí, chưa xét các yếu tố phi giá cả.
Phan Ánh Hè (2010)	Chế biến lâm sản Đắk Lắk	12 tiêu chí định tính, hồi quy, Kim cương	Tiêu chí đánh giá thuần định tính, chưa có các chỉ số định lượng thương mại.
Nguyễn Văn Hóa, Mai Văn Xuân (2012)	Cà phê Đắk Lắk	Hệ số DRC, phân tích kịch bản	Duy nhất 1 chỉ tiêu DRC, chưa bao quát các khía cạnh định tính và thị trường.
Trần Thế Tuân (2017)	Gỗ xuất khẩu Việt Nam sang EU	Kim ngạch, MS, giá XK, chất lượng, thương hiệu	Phạm vi cả nước, tiêu chí chưa gắn với lợi thế so sánh chuyên sâu ở cấp địa phương.

Khoảng trống nghiên cứu luận án lựa chọn giải quyết

1. Khoảng trống lý thuyết: Xây dựng khung đánh giá tổng hợp, kết hợp đồng bộ các tiêu chí định tính (chất lượng, sự khác biệt, sự đa dạng chủng loại, thương hiệu) và định lượng (doanh thu, thị phần, chỉ số cạnh tranh thương mại TC, hệ số chi phí nguồn lực trong nước DRC) cho sản phẩm gỗ xuất khẩu cấp địa phương.
2. Khoảng trống thực tiễn: Trước luận án, chưa có công trình khoa học nào nghiên cứu toàn diện thực trạng NLCT, chuỗi giá trị và các yếu tố môi trường tác động đến sản phẩm gỗ xuất khẩu của tỉnh Bình Định giai đoạn 2012–2017 để đề xuất giải pháp có căn cứ thực nghiệm.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết và khái niệm sử dụng

Luận án kế thừa và tích hợp 4 trường phái lý thuyết: Lý thuyết nguồn lực (RBV), Lý thuyết cạnh tranh dựa trên năng lực (CBV), Lý thuyết chuỗi giá trị của M. Porter và Mô hình Kim cương (Diamond Model).

• Khái niệm NLCT sản phẩm gỗ xuất khẩu: Luận án định nghĩa NLCT của SPGXK là sự vượt trội cả về định tính (gồm: chất lượng, thương hiệu, mẫu mã, kiểu dáng sản phẩm,...) và định lượng (gồm: giá bán, thị phần, sản lượng, doanh thu,...) của SPGXK so với các sản phẩm gỗ cùng loại ở thị trường nước ngoài tại cùng một thời điểm.
• Khái niệm nâng cao NLCT sản phẩm gỗ xuất khẩu: Là việc thực hiện các biện pháp tác động vào mọi khía cạnh của quá trình tạo ra SPGXK từ khâu trồng rừng, thu mua, chế biến và xuất khẩu nhằm tạo sự vượt trội về định tính và định lượng, khắc phục các rào cản nội bộ và thích ứng với môi trường bên ngoài để gia tăng thị phần tại thị trường nhập khẩu.

Hệ thống tiêu chí đánh giá năng lực cạnh tranh

1. Nhóm tiêu chí định tính (thang đo khoảng, khảo sát chuyên gia và doanh nghiệp):

• Chất lượng sản phẩm;
• Sự khác biệt và độc đáo của sản phẩm;
• Sự đa dạng về chủng loại và kiểu dáng;
• Thương hiệu và uy tín thương hiệu.

2. Nhóm tiêu chí định lượng:

• Sản lượng và doanh thu xuất khẩu: Phản ánh quy mô và mức độ chấp nhận của thị trường qua các năm.
• Thị phần ($MS$): $$MS = \frac{X_{ij}}{X_{iw}} \times 100%$$ (Trong đó: $X_{ij}$ là kim ngạch xuất khẩu đồ gỗ của đơn vị/địa phương; $X_{iw}$ là tổng kim ngạch xuất khẩu đồ gỗ toàn cầu).
• Chỉ số cạnh tranh thương mại ($TC$): Luận án điều chỉnh công thức tính cho cấp địa phương: $$TC_{ip} = \frac{X_{ip} - M_{ip}}{X_{ip} + M_{ip}}$$ (Trong đó: $X_{ip}$ là giá trị xuất khẩu hàng hóa $i$ của địa phương $p$; $M_{ip}$ là giá trị nhập khẩu hàng hóa $i$ của địa phương $p$). Giá trị $TC_{ip} > 0$ thể hiện địa phương có lợi thế so sánh.
• Hệ số chi phí nguồn lực trong nước ($DRC$): $$DRC = \frac{\sum (Q_{di} \cdot P_{di})}{P_y - \sum (Q_{fi} \cdot P_{fi})}$$ (Trong đó: $Q_{di}, P_{di}$ là khối lượng và giá thực tế của đầu vào trong nước; $Q_{fi}, P_{fi}$ là khối lượng và giá của đầu vào nhập khẩu; $P_y$ là giá bán xuất khẩu). Để điều chỉnh sai lệch tỷ giá, tính toán thêm tỷ số $DRC/SER$ với tỷ giá hối đoái mờ ($SER$): $$SER = OER \times (1 + 0,2)$$ (Trong đó $OER$ là tỷ giá chính thức năm 2017; mức chênh lệch tỷ giá quy chuẩn của Ngân hàng Thế giới cho các nước đang phát triển là 20%). Nếu $DRC/SER < 1$, sản phẩm có lợi thế so sánh.

Các yếu tố ảnh hưởng đến việc nâng cao NLCT

• Yếu tố nội lực bên trong doanh nghiệp (7 yếu tố): (1) Năng lực tổ chức quản lý doanh nghiệp; (2) Năng lực marketing; (3) Năng lực tài chính; (4) Năng lực thiết bị và công nghệ; (5) Chất lượng nguồn lao động; (6) Nguồn nguyên liệu; (7) Năng lực tạo lập mối quan hệ.
• Yếu tố ngoại lực bên ngoài (Mô hình Kim cương cải biên): (1) Điều kiện các yếu tố sản xuất đầu vào; (2) Điều kiện về cầu; (3) Ngành công nghiệp hỗ trợ và liên quan; (4) Chiến lược, cơ cấu và mức độ cạnh tranh nội bộ ngành; (5) Vai trò của Nhà nước và chính quyền địa phương; (6) Các cơ hội thị trường.

Phương pháp thu thập và xử lý dữ liệu

• Dữ liệu thứ cấp: Thu thập từ Sở Công Thương Bình Định, Cục Thống kê Bình Định, Sở Kế hoạch và Đầu tư, Hải quan Bình Định, Hiệp hội Gỗ và Lâm sản Bình Định (FPA), Hiệp hội Gỗ và Lâm sản Việt Nam (VFA) trong giai đoạn 2012–2017.
• Dữ liệu sơ cấp: Khảo sát mẫu gồm 85 doanh nghiệp chế biến gỗ xuất khẩu trên địa bàn tỉnh Bình Định.
• Phương pháp phân tích: Thống kê mô tả, phương pháp so sánh, phân tích chuỗi giá trị ngành hàng, phân tích thang đo định tính và tính toán các chỉ số kinh tế lượng ($MS, TC, DRC, DRC/SER$).

---

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn về năng lực cạnh tranh sản phẩm xuất khẩu

Chương này tổng kết hệ thống lý thuyết về năng lực cạnh tranh từ cạnh tranh truyền thống, RBV, CBV, chuỗi giá trị đến mô hình Kim cương của Michael Porter. Tác giả phân định rõ các cấp độ cạnh tranh (quốc gia, ngành, doanh nghiệp, sản phẩm), làm rõ khái niệm NLCT sản phẩm gỗ xuất khẩu và các tiêu chí đánh giá định tính, định lượng.

Chương 1 cũng phân tích kinh nghiệm quốc tế về phát triển ngành gỗ xuất khẩu:

• Kinh nghiệm Trung Quốc: Sử dụng hơn 100 chính sách ưu đãi của chính quyền trung ương (miễn giảm thuế, tín dụng), hình thành các trung tâm chế biến gỗ quy mô lớn (Quảng Đông, Chiết Giang, Phúc Kiến, Giang Tô, Sơn Đông) với hơn 50.000 nhà sản xuất nội thất có công nghệ tiên tiến, thu hút đầu tư nước ngoài để hiện đại hóa máy móc và sản xuất hàng loạt nhằm hạ giá thành.
• Kinh nghiệm các địa phương trong nước: Khảo lược thực tiễn tại các trung tâm chế biến gỗ lớn như TP. Hồ Chí Minh, Bình Dương, Đồng Nai và Đắk Lắk.
• Bài học cho Bình Định: Rút ra các bài học về quy hoạch vùng nguyên liệu tập trung, hỗ trợ công nghệ, phát triển công nghiệp hỗ trợ và tăng cường liên kết hiệp hội.

Chương 2: Tổng quan địa bàn nghiên cứu và phương pháp nghiên cứu

Chương 2 trình bày điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội và hiện trạng nguồn nhân lực, hạ tầng của tỉnh Bình Định giai đoạn 2012–2017 có liên quan đến ngành chế biến gỗ:

• Đánh giá giá trị sản xuất công nghiệp và tình hình phát triển kinh tế địa phương qua 3 năm (2015–2017).
• Tổng hợp các chính sách của tỉnh Bình Định ban hành nhằm hỗ trợ ngành chế biến gỗ giai đoạn 2012–2017.
• Thiết lập quy trình nghiên cứu, khung phân tích chuỗi giá trị sản phẩm gỗ xuất khẩu Bình Định và mô tả phương pháp phân bổ mẫu điều tra đối với 85 doanh nghiệp chế biến gỗ trên địa bàn.

Chương 3: Đánh giá thực trạng năng lực cạnh tranh sản phẩm gỗ xuất khẩu tỉnh Bình Định

Chương 3 là trọng tâm thực nghiệm của luận án, tập trung vào 4 nội dung chính:

1. Tổng quan sản xuất và thị trường xuất khẩu

• Số lượng doanh nghiệp chế biến gỗ tại Bình Định giai đoạn 2006–2017 tăng trưởng nhưng quy mô đa phần là vừa và nhỏ.
• Cơ cấu sản phẩm gỗ xuất khẩu năm 2017 tập trung chủ yếu vào nhóm đồ gỗ ngoại thất (ngoài trời) và đồ gỗ nội thất (trong nhà).
• Phân tích thị trường tiêu thụ giai đoạn 2013–2017 cho thấy sự phụ thuộc vào các thị trường truyền thống như EU (Anh, Pháp, Đức, Tây Ban Nha), Hoa Kỳ, Nhật Bản và sự dịch chuyển sang các thị trường mới.

2. Đánh giá NLCT theo tiêu chí định lượng và định tính

• Chỉ số cạnh tranh thương mại ($TC$): Tính toán chỉ số $TC$ của SPGXK Bình Định giai đoạn 2012–2017 đạt giá trị dương ($TC > 0$), khẳng định ngành gỗ của tỉnh có lợi thế cạnh tranh thương mại xuất khẩu ròng.
• Hệ số chi phí nguồn lực trong nước ($DRC$): Tính toán $DRC$ và so sánh với $SER$ cho các nhóm sản phẩm ngoại thất và nội thất. Kết quả cho thấy tỷ số $DRC/SER < 1$, chứng minh các sản phẩm gỗ xuất khẩu chủ lực của Bình Định sử dụng hiệu quả nguồn lực nội địa và có lợi thế so sánh quốc tế.
• Đánh giá định tính: Tổng hợp điểm đánh giá trung bình từ 85 doanh nghiệp về 4 khía cạnh: Chất lượng sản phẩm; Sự khác biệt và độc đáo; Sự đa dạng chủng loại, kiểu dáng; Thương hiệu và uy tín. Kết quả cho thấy sản phẩm gỗ Bình Định có chất lượng đáp ứng yêu cầu kỹ thuật của khách hàng nhưng mức độ khác biệt hóa, tính độc đáo và giá trị thương hiệu còn ở mức trung bình thấp so với đối thủ cạnh tranh quốc tế.

3. Phân tích ảnh hưởng của các yếu tố nội lực và ngoại lực

• Ảnh hưởng của 7 yếu tố nội lực: Phân tích mức độ tác động của năng lực tài chính, chất lượng lao động, nguồn nguyên liệu, năng lực thiết bị - công nghệ, năng lực marketing, năng lực quản lý điều hành và năng lực tạo lập mối quan hệ. Luận án chỉ ra điểm nghẽn lớn nhất nằm ở năng lực tài chính hạn chế, công nghệ chế biến chậm đổi mới và sự phụ thuộc nguyên liệu nhập khẩu (phụ liệu và gỗ rừng trồng chưa có chứng chỉ FSC cao).
• Ảnh hưởng của các yếu tố ngoại lực: Đánh giá chuỗi cung ứng đầu vào, mạng lưới công nghiệp phụ trợ, cấu trúc cạnh tranh ngành, vai trò của chính quyền địa phương và các FTA (như EVFTA, CPTPP, FLEGT/VPA).

4. Tổng kết điểm mạnh, hạn chế và nguyên nhân

• Điểm mạnh: Kim ngạch xuất khẩu duy trì tỷ trọng lớn trong cơ cấu kinh tế tỉnh; kinh nghiệm sản xuất đồ gỗ ngoại thất lâu năm; lợi thế cảng biển Quy Nhơn phục vụ xuất nhập khẩu thuận lợi.
• Hạn chế: Nguồn nguyên liệu gỗ hợp pháp và chứng chỉ FSC trong nước chưa đáp ứng đủ; ngành công nghiệp phụ trợ tại chỗ yếu kém, phải nhập khẩu phần lớn phụ kiện, sơn, bao bì; năng lực thiết kế mẫu mã (ODM/OBM) thấp, chủ yếu gia công theo mẫu của khách hàng nước ngoài (OEM); liên kết giữa các doanh nghiệp trong hiệp hội FPA còn lỏng lẻo.

Chương 4: Định hướng và giải pháp nâng cao năng lực cạnh tranh sản phẩm gỗ xuất khẩu tỉnh Bình Định

Dựa trên kết quả phân tích thực trạng và bối cảnh hội nhập quốc tế đến năm 2025, chương 4 xây dựng hệ thống giải pháp toàn diện bao gồm:

1. Nhóm giải pháp về nguồn nguyên liệu đầu vào: Phát triển diện tích rừng trồng gỗ lớn có chứng chỉ FSC tại Bình Định và các tỉnh lân cận; đa dạng hóa nguồn gỗ nhập khẩu hợp pháp; xây dựng trung tâm giao dịch gỗ nguyên liệu tập trung.
2. Nhóm giải pháp về vốn và tài chính: Tăng khả năng tiếp cận vốn vay ưu đãi dài hạn để doanh nghiệp đổi mới máy móc; nâng cao hiệu quả quản trị dòng tiền và vòng quay vốn lưu động.
3. Nhóm giải pháp đầu tư thiết bị và công nghệ: Khuyến khích ứng dụng máy móc tự động hóa, công nghệ CNC, hệ thống sấy gỗ tiết kiệm năng lượng nhằm nâng cao độ chính xác, giảm tỷ lệ hao hụt nguyên liệu.
4. Nhóm giải pháp tăng cường liên kết giữa các doanh nghiệp: Phát huy vai trò của Hiệp hội Gỗ và Lâm sản Bình Định (FPA); hình thành các cụm liên kết ngành chế biến gỗ để chia sẻ đơn hàng và cung ứng nguyên phụ liệu.
5. Nhóm giải pháp marketing và thiết kế sản phẩm: Chuyển dịch dần từ phương thức sản xuất gia công OEM sang tự thiết kế ODM và xây dựng thương hiệu OBM; đầu tư nghiên cứu thị hiếu thị trường xuất khẩu; ứng dụng thương mại điện tử B2B.
6. Nhóm giải pháp phát triển ngành công nghiệp phụ trợ: Kêu gọi đầu tư sản xuất ốc vít, bản lề, hóa chất, keo dán, bao bì carton ngay tại địa bàn tỉnh nhằm giảm chi phí vận chuyển và thời gian chờ đợi.
7. Nhóm giải pháp bổ trợ khác: Đào tạo nâng cao tay nghề cho công nhân kỹ thuật và năng lực quản trị cho đội ngũ lãnh đạo doanh nghiệp; hoàn thiện hệ thống logistic và thủ tục hải quan tại cảng Quy Nhơn.

---

Kết quả và những đóng góp mới

Những đóng góp mới về mặt học thuật và thực tiễn

Theo công bố của tác giả trong luận án, công trình có 7 đóng góp mới cụ thể:

1. Bổ sung, hoàn thiện khái niệm: Bổ sung và chuẩn hóa khái niệm về năng lực cạnh tranh sản phẩm xuất khẩu và năng lực cạnh tranh sản phẩm gỗ xuất khẩu trong bối cảnh thương mại quốc tế.
2. Tổng kết kinh nghiệm thực tiễn: Hệ thống hóa bài học kinh nghiệm từ các quốc gia xuất khẩu gỗ hàng đầu (điển hình là Trung Quốc) và các địa phương trong nước (Bình Dương, Đồng Nai, Đắk Lắk) để áp dụng phù hợp cho tỉnh Bình Định.
3. Hoàn thiện khung đánh giá: Xây dựng bộ tiêu chí đánh giá NLCT sản phẩm gỗ xuất khẩu kết hợp đồng bộ giữa định tính (4 chỉ tiêu) và định lượng ($MS, TC, DRC, DRC/SER$).
4. Cung cấp dữ liệu thực nghiệm toàn diện: Phân tích chi tiết thực trạng NLCT của sản phẩm gỗ xuất khẩu tỉnh Bình Định giai đoạn 2012–2017, chỉ rõ các lợi thế so sánh và các điểm nghẽn cản trở sự phát triển của ngành gỗ địa phương.
5. Đánh giá tác động đa chiều: Nhận diện và đo lường mức độ tác động của 7 nhóm yếu tố nội lực và 6 nhóm yếu tố ngoại lực theo mô hình Kim cương đến NLCT sản phẩm gỗ xuất khẩu Bình Định.
6. Hệ thống giải pháp đồng bộ: Đề xuất 7 nhóm giải pháp gắn liền với thực tế hoạt động của doanh nghiệp chế biến gỗ tỉnh Bình Định đến năm 2025.
7. Đổi mới phương pháp tiếp cận: Vận dụng phương pháp phân tích chuỗi giá trị ngành hàng vào đánh giá năng lực cạnh tranh cho sản phẩm gỗ xuất khẩu ở cấp độ một tỉnh, tạo tiền đề phương pháp luận cho các nghiên cứu tiếp theo.

Kiến nghị chính sách của luận án

• Đối với Nhà nước và các Bộ, ngành:
  • Hoàn thiện khung khổ pháp lý về quản trị rừng bền vững, thực thi nghiêm ngặt cam kết VPA/FLEGT;
  • Có chính sách tín dụng ưu đãi cho các dự án trồng rừng gỗ lớn và các dự án đầu tư đổi mới công nghệ chế biến gỗ;
  • Đẩy mạnh công tác xúc tiến thương mại quốc gia tại các thị trường trọng điểm.
• Đối với chính quyền tỉnh Bình Định:
  • Quy hoạch và thành lập các khu, cụm công nghiệp chuyên ngành chế biến gỗ và công nghiệp phụ trợ tập trung;
  • Đơn giản hóa thủ tục hành chính về thông quan xuất nhập khẩu tại cảng Quy Nhơn;
  • Hỗ trợ kinh phí đào tạo nghề cho lao động ngành chế biến gỗ trên địa bàn.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế về phạm vi không gian và thời gian: Luận án tập trung khảo sát trên địa bàn tỉnh Bình Định trong mốc thời gian 2012–2017, do đó kết quả chưa phản ánh hết những biến động thị trường sau giai đoạn này cũng như chưa bao quát các vùng lân cận có sự tương đồng về sinh thái rừng.
• Hạn chế về cỡ mẫu: Khảo sát sơ cấp giới hạn trong phạm vi 85 doanh nghiệp chế biến gỗ xuất khẩu của tỉnh Bình Định; các đánh giá định tính phụ thuộc vào mức độ nhận thức của các chuyên gia và đại diện doanh nghiệp được khảo sát.
• Hướng nghiên cứu tiếp theo:
  • Mở rộng phạm vi nghiên cứu so sánh liên tỉnh giữa ba trung tâm chế biến gỗ lớn của cả nước (Bình Định – Bình Dương – Đồng Nai);
  • Đánh giá tác động chuyên sâu của các hiệp định thương mại tự do thế hệ mới (như EVFTA, CPTPP) đến chuỗi giá trị và tính tuân thủ nguồn gốc gỗ hợp pháp trong giai đoạn phát triển mới.

---

Giá trị tham khảo

Luận án mang lại giá trị tham khảo cụ thể cho các đối tượng:

• Nghiên cứu sinh, học viên cao học và giảng viên chuyên ngành Kinh tế, Quản trị kinh doanh, Thương mại quốc tế: Kế thừa khung lý thuyết tích hợp giữa RBV, CBV, mô hình Kim cương và phương pháp tính toán các chỉ số kinh tế lượng ($DRC, TC, MS$) trong đánh giá sản phẩm xuất khẩu cấp địa phương.
• Lãnh đạo các doanh nghiệp chế biến gỗ xuất khẩu tại Bình Định và cả nước: Sử dụng kết quả phân tích chuỗi giá trị và đánh giá 7 yếu tố nội lực để tái cấu trúc quy trình sản xuất, nâng cao hiệu quả quản trị chi phí, chủ động nguồn nguyên liệu hợp pháp và chuyển dịch phương thức sản xuất từ OEM sang ODM.
• Cơ quan quản lý nhà nước (Sở Công Thương, Sở Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn tỉnh Bình Định, FPA Bình Định): Tham khảo hệ thống giải pháp và kiến nghị để hoạch định chính sách phát triển cụm công nghiệp hỗ trợ, quy hoạch vùng nguyên liệu rừng trồng gỗ lớn và định hướng chiến lược xuất khẩu cho địa phương.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Luận án sử dụng những chỉ số định lượng nào để đo lường năng lực cạnh tranh của sản phẩm gỗ xuất khẩu Bình Định?

Luận án sử dụng 4 nhóm chỉ số định lượng: (1) Sản lượng và doanh thu xuất khẩu; (2) Thị phần xuất khẩu ($MS$); (3) Chỉ số cạnh tranh thương mại ($TC$); (4) Hệ số chi phí nguồn lực trong nước ($DRC$) và tỷ số $DRC/SER$ điều chỉnh theo tỷ giá hối đoái mờ.

2. Kết quả tính toán hệ số DRC và chỉ số TC của sản phẩm gỗ xuất khẩu tỉnh Bình Định cho thấy điều gì?

Kết quả tính toán giai đoạn 2012–2017 cho thấy chỉ số $TC$ luôn đạt giá trị dương ($TC > 0$) và tỷ số $DRC/SER$ đối với các nhóm sản phẩm gỗ nội thất và ngoại thất chủ lực đều nhỏ hơn 1 ($DRC/SER < 1$). Điều này khẳng định sản phẩm gỗ xuất khẩu tỉnh Bình Định có lợi thế so sánh quốc tế và sử dụng hiệu quả nguồn lực nội địa.

3. Luận án xác định các yếu tố nội lực bên trong doanh nghiệp gồm những thành phần nào?

Luận án xác định 7 yếu tố nội lực gồm: (1) Năng lực tổ chức quản lý doanh nghiệp; (2) Năng lực marketing; (3) Năng lực tài chính; (4) Năng lực thiết bị và công nghệ; (5) Chất lượng nguồn lao động; (6) Nguồn nguyên liệu; (7) Năng lực tạo lập mối quan hệ.

4. Khảo sát thực nghiệm của luận án được thực hiện trên cỡ mẫu bao nhiêu?

Luận án đã tiến hành điều tra, khảo sát thông tin sơ cấp từ 85 doanh nghiệp chế biến gỗ xuất khẩu đang hoạt động trên địa bàn tỉnh Bình Định.

5. Những rào cản lớn nhất làm giảm năng lực cạnh tranh của ngành gỗ xuất khẩu Bình Định giai đoạn 2012–2017 là gì?

Các rào cản chính bao gồm: Năng lực tài chính doanh nghiệp còn yếu; công nghệ chế biến chậm đổi mới; phụ thuộc nhiều vào nguyên liệu nhập khẩu và thiếu gỗ có chứng chỉ FSC; ngành công nghiệp phụ trợ tại chỗ chưa phát triển; phương thức sản xuất chủ yếu là gia công (OEM), thiếu năng lực thiết kế và thương hiệu riêng.

---

Kết luận

Luận án tiến sĩ của Lê Thị Thế Bửu đã hoàn thiện khung lý luận và phương pháp luận về đánh giá năng lực cạnh tranh sản phẩm gỗ xuất khẩu ở cấp độ địa phương thông qua việc kết hợp các tiêu chí định tính và định lượng cùng phương pháp phân tích chuỗi giá trị. Kết quả nghiên cứu giai đoạn 2012–2017 phản ánh chính xác thực trạng, lợi thế so sánh và những bất cập nội tại của ngành chế biến gỗ xuất khẩu tỉnh Bình Định. Hệ thống 7 nhóm giải pháp và các kiến nghị chính sách được đề xuất có giá trị thực tiễn đối với việc duy trì và nâng cao năng lực cạnh tranh của sản phẩm gỗ Bình Định đến năm 2025. Công trình là tài liệu tham khảo khoa học hữu ích cho công tác nghiên cứu, đào tạo và hoạch định chính sách phát triển ngành lâm sản xuất khẩu.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1. Cơ sở lý luận và thực tiễn về năng lực cạnh tranh sản phẩm xuất khẩu Chương 2. Đặc điểm địa bàn nghiên cứu và phương pháp nghiên cứu Chương 3. Đánh giá thực trạng năng lực cạnh tranh sản phẩm gỗ xuất khẩu tỉnh Bình Định Chương 4.

Định hướng và giải pháp nâng cao năng lực cạnh tranh sản phẩm gỗ xuất khẩu ở Bình Định 5. Những đóng góp mới của luận án Luận án có những đóng góp mới sau đây: Một là, Luận án đã bổ sung và hoàn thiện khái niệm về năng lực cạnh tranh sản phẩm xuất khẩu và năng lực cạnh tranh sản phẩm gỗ xuất khẩu. Đây là nền tảng lý 3 luận và tài liệu tham khảo cho các nghiên cứu tiếp theo có liên quan đến năng lực cạnh tranh sản phẩm xuất khẩu và năng lực cạnh tranh sản phẩm gỗ xuất khẩu. Hai là, trên cơ sở phân tích kinh nghiệm nâng cao năng lực cạnh tranh của một số quốc gia trên thế giới và các địa phương ở Việt Nam, luận án đã rút ra được các bài học kinh nghiệm có giá trị tham khảo cao về nâng cao năng lực cạnh tranh cho sản phẩm gỗ xuất khẩu tỉnh Bình Định.

Ba là, Luận án đã hình thành cách đánh giá năng lực cạnh tranh cho sản phẩm xuất khẩu nói chung và sản phẩm gỗ xuất khẩu theo phương thức đánh giá cả về mặt định tính và định lượng. Vì thế, có thể xem những đóng góp này là những điểm mới trong việc hoàn thiện khung lý luận về năng lực cạnh tranh sản phẩm xuất khẩu nói chung và năng lực cạnh tranh sản phẩm gỗ xuất khẩu nói riêng. Bốn là, trên cơ sở sử dụng các tiêu chí đánh giá NLCT sản phẩm gỗ xuất khẩu tỉnh Bình Định giai đoạn 2012-2017 và sử dụng phương pháp phân tích chuỗi giá trị sản phẩm gỗ xuất khẩu tỉnh Bình Định, luận án đã rút ra được các thành tựu nổi bật và phát hiện được các bất cập làm hạn chế năng lực cạnh tranh của SPGXK tỉnh Bình Định trong thời gian qua. Kết quả nghiên cứu của luận án sẽ cung cấp thông tin đầy đủ, toàn diện và sát với tình hình thực tế về năng lực cạnh tranh của sản phẩm gỗ xuất khẩu tỉnh Bình Định mà từ trước đến nay chưa có nghiên cứu nào thực hiện.

Năm là, kết quả nghiên cứu của luận án cũng chỉ ra được các yếu tố bên trong và bên ngoài ảnh hưởng như thế nào đến nâng cao năng lực cạnh tranh sản phẩm gỗ xuất khẩu tỉnh Bình Định. Điều này giúp cho lãnh đạo các doanh nghiệp chế biến gỗ xuất khẩu nhận diện được điểm mạnh, điểm yếu, cơ hội và thách thức mà môi trường kinh doanh tạo ra để có các giải pháp cụ thể cho đơn vị mình. Bên cạnh đó, nó còn giúp lãnh đạo địa phương, các nhà quản lý, Hiệp hội gỗ và chế biến lâm sản Bình Định có chính sách hỗ trợ thích hợp để ngành chế biến gỗ xuất khẩu của tỉnh Bình Định ngày càng phát triển bền vững. Sáu là, trên cơ sở kết quả phân tích về thực trạng năng lực cạnh tranh và các yếu tố ảnh hưởng đến việc nâng cao NLCT của SPGXK tỉnh Bình Định trong thời gian qua, Luận án đã đề xuất hệ thống các nhóm giải pháp nâng cao năng lực cạnh tranh của SPGXK tỉnh Bình Định trong thời gian tới.

Bảy là, luận án đã sử dụng phương pháp phân tích chuỗi giá trị vào đánh giá NLCT cho SPGXK tỉnh Bình Định. Đây được xem là điểm mới trong việc vận dụng phương pháp này vào đánh giá NLCT cho SPGXK của một địa phương mà trước đây chưa có nghiên cứu nào đã thực hiện. 4 PHẦN II: TỔNG QUAN VỀ CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU Để có định hướng nghiên cứu đúng đắn cũng như nhằm tìm kiếm những điểm mới và khoảng trống trong nghiên cứu của luận án, tác giả đã tiến hành thu thập và tổng quan các vấn đề, các nghiên cứu liên quan đến đề tài luận án. Tổng quan các công trình lý thuyết về năng lực cạnh tranh Về phương diện lý thuyết, năng lực cạnh tranh đã được M.

Porter đề cập và phân tích trong cuốn sách “The competitive Advantage of Nations”, được dịch là “Lợi thế năng lực cạnh tranh quốc gia” [101]. Tác giả cho rằng “trong thời đại ngày nay, năng lực cạnh tranh đã trở thành một trong những mối quan tâm chính đối với chính phủ, ngành, doanh nghiệp ở bất kỳ một quốc gia nào”. Từ khẳng định trên, M.Porter đi sâu nghiên cứu nền móng thành công về mặt kinh tế của quốc gia, ngành, doanh nghiệp. Kết quả nghiên cứu của M.Porter đưa một mô hình (mô hình kim cương) để phân tích và giải thích nguồn gốc lợi thế cạnh tranh của một quốc gia trong một ngành, một sản phẩm nhất định, qua đó giải thích tại sao một quốc gia có thể thành công trong một ngành, một sản phẩm và quốc gia khác lại không thành công.

Mô hình này cho rằng có bốn yếu tố, chính là bốn thuộc tính cơ bản của một quốc gia, định hình môi trường cạnh tranh cho doanh nghiệp trong nước, thúc đẩy hay kìm hãm việc tạo lập lợi thế cạnh tranh, bao gồm: (i) lợi thế so sánh của quốc gia về các yếu tố đầu vào của sản xuất là lao động, vốn, cơ sở hạ tầng cần thiết cho cạnh tranh của một ngành, một sản phẩm; (ii) đặc tính của nhu cầu trong nước đối với sản phẩm hoặc sản phẩm của ngành đó; (iii) sự phát triển của công nghiệp phụ trợ; (iv) những điều kiện liên quan đến thành lập, tổ chức và điều hành doanh nghiệp của quốc gia. Bốn yếu tố này, kết hợp với nhau tạo thành một “tinh thể kim cương” bền vững và rất cần thiết cho ngành được thành công và duy trì khả năng cạnh của các ngành. Mô hình lý thuyết này của M.Porter đã mở ra một cách tiếp cận tổng thể hơn về khả năng cạnh tranh của một ngành trong bối cảnh cạnh tranh toàn cầu. Công trình nghiên cứu của J.Nelson (2003) “Innovation and competitiveness”[94], công trình này nghiên cứu về lý thuyết NLCT, nhấn mạnh tầm quan trọng của đổi mới công nghệ trong các cấp độ cạnh tranh.

Khi phân tích so sánh NLCT giữa các quốc gia, giữa các ngành và giữa các DN lớn dạng tập đoàn quốc tế, NLCT có nguồn gốc từ việc tạo ra những khác biệt cần thiết cho việc duy trì sự tăng trưởng trong một môi trường cạnh tranh quốc tế. Trong nghiên cứu này, tác giả đã tiếp cận NLCT ngành dưới góc độ tổng thể, tức là NLCT của toàn ngành trong tương quan ngành của quốc gia này với ngành của quốc gia 5 khác. Tác giả nhấn mạnh vai trò của yếu tố lợi thế quốc gia trong việc tạo dựng và củng cố NLCT của ngành. Cách tiếp cận này mang lại nhiều kết quả và ý nghĩa hơn trong việc định hướng tổng thể và hiệu quả chính sách phát triển ngành.

Tổng quan các nghiên cứu thực tiễn liên quan đến đề tài Đến nay, đề tài nghiên cứu về NLCT SPGXK tại một địa phương hầu như chưa có nghiên cứu nào đã thực hiện. Do vậy, khảo lược nghiên cứu của luận án chỉ dừng lại ở những nghiên cứu tương tự, mang tính phổ quát từ NLCT của ngành, của SPXK và của SPGXK. Tổng quan các nghiên cứu ở nước ngoài liên quan đến đề tài Hiện nay, các nghiên cứu nước ngoài về năng lực cạnh tranh (NLCT) nói chung và NLCT sản phẩm xuất khẩu nói riêng đã được đề cập theo nhiều góc độ khác nhau. Nghiên cứu về năng lực cạnh tranh của ngành hàng lâm sản: - Nghiên cứu của tác giả N.Savić và cộng sự (2011)[107], với mục tiêu là phân tích NLCT của ngành công nghiệp lâm sản ở Macedonia thông qua mô hình Kim cương của MC.

Bằng việc sử dụng phương pháp thống kê, phân tích tổng hợp để đánh giá các nhóm yếu tố trong mô hình kim cương như: yếu tố điều kiện, yếu tố nhu cầu, chiến lược của công ty, sự cạnh tranh và cơ cấu ngành, các ngành công nghiệp hỗ trợ liên quan. Kết quả nghiên cứu đã chỉ ra rằng những thế mạnh của ngành công nghiệp lâm sản Macedonia là lao động giá rẻ, chi phí nguyên vật liệu thấp so với khu vực, vị trí địa lý và cơ sở hạ tầng giao thông tốt. Điểm yếu đến từ việc thiếu đầu tư cơ sở hạ tầng (do thiếu vốn), chiến lược công ty không phù hợp, máy móc thiết bị lạc hậu, năng suất thấp và các sản phẩm có giá trị gia tăng thấp. Và giải pháp đưa ra là để có thể đạt được kết quả tốt hơn ngành công nghiệp lâm sản nơi đây cần tổ chức sản xuất tốt hơn, tiếp tục đầu tư vào công nghệ hiện đại và đầu tư nâng cao chất lượng nguồn nhân lực.

Tuy nhiên, nghiên cứu chỉ dừng lại ở việc phân tích các yếu tố thuộc môi trường ngành, nghiên cứu chưa sử dụng được các chỉ tiêu cụ thể để đo lường NLCT của ngành. Đồng thời, nghiên cứu cũng chưa xây dựng được chuỗi giá trị của ngành để so sánh giá trị đóng góp của các bên tham gia vào quá trình tạo ra giá trị sản phẩm để từ đó có thêm cơ sở để đánh giá NLCT của ngành. Do đó, kết quả nghiên cứu chưa đánh giá được NLCT thực sự của ngành so với đối thủ cạnh tranh. Vì thế, nghiên cứu vẫn còn nhiều hạn chế nếu vận dụng nghiên cứu ở những ngành khác.

- Còn theo Hubert Paluš và cộng sự (2015) [90], để đánh giá NLCT của ngành, nghiên cứu đã dựa trên các tiêu chí như: giá trị xuất khẩu (XK), lợi thế so sánh (RCA), lợi thế so sánh hiệu chỉnh (RSCA), chỉ số lợi thế thương mại tương đối (RTA) và chỉ số cạnh tranh thương mại (TC),. để đánh giá lợi thế cạnh tranh của 6 ngành công nghiệp chế biến gỗ Slovakia. Với phương pháp thống kê và so sánh, thông qua tính toán tổng hợp từ số liệu điều tra, nghiên cứu đã kết luận ngành công nghiệp CBGXK của Slovakia có lợi thế so sánh trong hầu hết các sản phẩm gỗ xuất khẩu trên thị trường thế giới. Hạn chế của nghiên cứu này là chưa phân tích được các yếu tố môi trường ảnh hưởng đến NLCT của ngành để đưa ra giải pháp hợp lý.

- Theo Xiao Han và cộng sự (2009)[127], với mục tiêu đánh giá NLCT toàn cầu của ngành đồ gỗ nội thất Trung Quốc. Để thực hiện nghiên cứu này, nhóm tác giả sử dụng hệ thống các chỉ tiêu đánh giá gồm: Thị phần (MS), lợi thế so sánh (RCA), chỉ số cạnh tranh thương mại (TC) để đánh giá NLCT của ngành đồ gỗ nội thất Trung Quốc. Bằng phương pháp thống kê, so sánh và phương pháp đồ họa, nghiên cứu đã đưa ra nhận định rằng NLCT SPGXK của Trung Quốc khá tốt.