-i- LỜI CAM ĐOAN Tôi cam đoan Luận văn này hoàn toàn do tôi thực hiện. Các đoạn trích dẫn và số liệu sử dụng trong luận văn đều đƣợc dẫn nguồn và có độ chính xác cao nhất trong phạm vi hiểu biết của tôi. Luận văn này không nhất thiết phản ánh quan điểm của Trƣờng Đại học Kinh tế Thành phố Hồ Chí Minh hay Chƣơng trình giảng dạy kinh tế Fulbright. Tác giả luận văn Võ Thị Thảo Nguyên LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com ii LỜI CẢM ƠN Đầu tiên, tôi xin gửi lời cảm ơn đến quý Thầy Cô ở Chương trình Giảng dạy Kinh tế Fulbright đã tận tình truyền đạt kiến thức, tạo môi trường, điều kiện thuận lợi nhất cho tôi trong suốt quá trình học tập cũng như thực hiện luận văn này.
Đặc biệt, tôi xin chân thành cảm ơn Thầy Đinh Công Khải đã tận tình hướng dẫn tôi trong suốt quá trình thực hiện luận văn. Với sự biết ơn sâu sắc, tôi xin gửi lời đến Thầy Vũ Thành Tự Anh và Thầy Phan Chánh Dưỡng đã truyền cảm hứng và kiến thức của môn học làm nền tảng giúp tôi hoàn thành luận văn này. Tôi cũng xin gửi lời cám ơn đến bộ phận thư viện cũng như các anh chị nhân viên của Chương trình đã nhiệt tình giúp đỡ để tôi hoàn thành tốt bài luận văn của mình. Bên cạnh đó, tôi xin chân thành cảm ơn các tổ chức, cá nhân, doanh nghiệp đã hợp tác chia sẻ thông tin, cung cấp cho tôi nguồn tài liệu hữu ích và giúp tôi có thể hoàn thành được đề tài nghiên cứu.
Tôi cũng xin gửi lời tri ân sâu sắc đến gia đình và những người bạn đã động viên, hỗ trợ tôi rất nhiều trong suốt quá trình học tập, làm việc và hoàn thành luận văn. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com iii TÓM TẮT Đắk Lắk là tỉnh có vị trí quan trọng đối với địa bàn khu vực Tây Nguyên nói riêng và cả nƣớc nói chung, đồng thời cũng là vùng đất lý tƣởng để làm du lịch, bởi có điều kiện thuận lợi để tạo nên những sản phẩm đặc trƣng, riêng biệt, hấp dẫn. Quyết định số 2200/QĐ- UBND ngày 26/9/2012 của Ủy ban nhân dân Tỉnh về phê duyệt Quy hoạch tổng thể phát triển du lịch tỉnh Đắk Lắk đến năm 2020 và định hƣớng đến năm 2030, đã xác định mục tiêu “Phấn đấu đƣa ngành du lịch tỉnh Đắk Lắk trở thành ngành kinh tế quan trọng và là một trong những động lực thúc đẩy kinh tế - xã hội của Tỉnh vào năm 2020; định hƣớng đến năm 2030, phấn đấu trở thành một trong những ngành kinh tế mũi nhọn của Tỉnh”. Tuy nhiên, kết quả ngành du lịch Tỉnh đạt đƣợc những năm qua vẫn chƣa tƣơng xứng với tiềm năng du lịch của Tỉnh.
Tổng kết lƣợt khách du lịch những năm gần đây chƣa đạt 100% kế hoạch đề ra. Đặc biệt, mức chi tiêu bình quân và ngày lƣu trú bình quân của cả khách nội địa và khách quốc tế, đều giảm mạnh (tốc độ tăng trƣởng bình quân của hai chỉ tiêu này từ năm 2009- 2013 lần lƣợt là: -1,12% và -0,53%). Đứng trƣớc tình trạng đó, câu hỏi nghiên cứu đƣợc đặt ra, đó là: (i) Nguyên nhân tại sao ngành du lịch tỉnh Đắk Lắk chƣa phát triển tƣơng xứng với tiềm năng? (ii) Các giải pháp để nâng cao năng lực cạnh tranh của cụm ngành du lịch tỉnh Đắk Lắk? Qua đó, nghiên cứu muốn đánh giá năng lực cạnh tranh của cụm ngành du lịch tỉnh Đắk Lắk và tìm ra nguyên nhân khiến ngành du lịch Tỉnh phát triển chƣa tƣơng xứng với tiềm năng, từ đó gợi ý giải pháp nâng cao năng lực cạnh tranh của cụm ngành du lịch. Bài nghiên cứu dựa trên mô hình kim cƣơng của Michael E.Porter để phân tích năng lực cạnh tranh của cụm ngành du lịch tỉnh Đắk Lắk và nhận thấy rằng cụm ngành này chƣa thực sự phát triển do nhiều nguyên nhân, trong đó nổi bật lên các nguyên nhân cơ bản sau: (i) sự hoạt động kém chuyên nghiệp của thể chế, tổ chức và con ngƣời khiến cho liên kết thể chế hỗ trợ phát triển du lịch rời rạc, lỏng lẻo và hoạt động kém hiệu quả; (ii) yếu kém trong chất lƣợng nguồn nhân lực du lịch; (iii) khả năng thu hút dự án du lịch yếu khiến cho nguồn vốn đầu tƣ vào du lịch hạn chế và (iv) định hƣớng phát triển loại hình du lịch văn hóa - cộng đồng nhƣng tài nguyên văn hóa lại đang bị mai một nghiêm trọng Để nâng cao năng lực cạnh tranh cho cụm ngành du lịch của tỉnh Đắk Lắk cần thực hiện đồng bộ nhiều giải pháp.
Với những cản trở then chốt nêu trên, gợi ý chính sách tƣơng ứng là: (i) có chiến lƣợc, chƣơng trình hành động cụ thể để vực dậy các thể chế hỗ trợ cho phát triển LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com iv du lịch nhƣ: Hiệp hội Du lịch, Sở Văn hóa - Thể thao - Du lịch.; (ii) quy hoạch nguồn nhân lực và có kế hoạch đầu tƣ nâng cao chất lƣợng nhân lực du lịch, cả lao động trực tiếp và lao động làm quản lý, đề xuất cho trƣờng Cao đẳng Văn hóa Nghệ thuật Tỉnh mở thêm khoa Du lịch; (iii) ổn định chính trị, cải thiện các chỉ tiêu về năng lực cạnh tranh để thu hút các nhà đầu tƣ và (iv) các sở, ban, ngành phối hợp thực hiện chƣơng trình bảo tồn văn hóa Tây Nguyên, đây là công việc đòi hỏi sự hợp tác chặt chẽ giữa các cơ quan chức năng từ bảo tồn di sản vật thể đến gìn giữ môi trƣờng sống của ngƣời đồng bào và duy trì các lễ hội truyền thống. Đồng thời, các tác nhân tham gia cụm ngành cần nỗ lực cải thiện chất lƣợng dịch vụ để phát triển kinh doanh theo hƣớng bền vững. Từ khóa: năng lực cạnh tranh, cụm ngành du lịch, Đắk Lắk LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com -v- MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN .iii MỤC LỤC. v DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU, CHỮ VIẾT TẮT.
vii DANH MỤC CÁC SƠ ĐỒ, HÌNH VẼ .viii DANH MỤC BẢNG BIỂU. ix DANH MỤC PHỤ LỤC. x CHƢƠNG 1 GIỚI THIỆU ĐỀ TÀI .1 Bối cảnh nghiên cứu .2 Mục tiêu nghiên cứu .3 Câu hỏi nghiên cứu .4 Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu .5 Phƣơng pháp nghiên cứu .6 Nguồn thông tin .7 Cấu trúc nghiên cứu. 5 CHƢƠNG 2 CƠ SỞ LÝ THUYẾT .1 Lý thuyết về năng lực cạnh tranh .2 Lý thuyết về cụm ngành.3 Mô hình cụm ngành du lịch Huế - Đà Nẵng - Quảng Nam.
9 CHƢƠNG 3 PHÂN TÍCH NĂNG LỰC CẠNH TRANH CỦA CỤM NGÀNH DU LỊCH TỈNH ĐẮK LẮK .1 Các điều kiện về nhân tố đầu vào .1 Nguồn tài nguyên du lịch. 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.3 Nguồn nhân lực .4 Cơ sở hạ tầng .5 Hạ tầng về giáo dục .2 Bối cảnh cho chiến lƣợc và cạnh tranh .1 Tổng quan năng lực cạnh tranh của Tỉnh qua PCI.2 Bối cảnh cạnh tranh của ngành du lịch tỉnh Đắk Lắk .3 Các điều kiện cầu .1 Các kênh tiếp cận thông tin.2 Đánh giá chất lƣợng dịch vụ du lịch .4 Các ngành công nghiệp phụ trợ và liên quan .1 Các thể chế hỗ trợ .2 Các ngành dịch vụ hỗ trợ và liên quan .5 Đánh giá năng lực cạnh tranh của cụm ngành du lịch tỉnh Đắk Lắk. 36 CHƢƠNG 4 KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ CHÍNH SÁCH .2 Khuyến nghị chính sách .1 Đối với chính quyền.2 Đối với tác nhân tham gia cụm ngành. 40 TÀI LIỆU THAM KHẢO.
43 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com -vii- DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU, CHỮ VIẾT TẮT Chữ viết tắt Tên tiếng Việt CSHT Cơ sở hạ tầng KDDL Kinh doanh Du lịch NLCT Năng lực cạnh tranh TNMT Tài nguyên Môi trƣờng UBND Ủy ban nhân dân VH- TT- DL Văn hóa- Thể thao- Du lịch LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com viii DANH MỤC CÁC SƠ ĐỒ, HÌNH VẼ Hình 1.1: Kết quả lƣợt khách quốc tế và tổng lƣợt khách đạt đƣợc hàng năm so với kế hoạch từ 2010-2013 .2: Ngày lƣu trú bình quân và mức chi tiêu bình quân của khách quốc tế và khách nội địa từ năm 2005-2013 .1 Mô hình kim cƣơng của Porter .2 Mô hình cụm ngành du lịch Huế - Đà Nẵng - Quảng Nam .1: Chỉ số PCI về cơ sở hạ tầng cứng ở Đắk Lắk năm 2011 .2: Đào tạo lao động tại Đắk Lắk so với trung vị năm 2013 .3: Chỉ số PCI của Đắk Lắk trong 2 năm 2012-2013 so với các tỉnh Tây Nguyên .4: Các chỉ tiêu thành phần PCI của Đắk Lắk năm 2010 và 2013 .5: Các kênh tiếp cận thông tin của khách du lịch Đắk Lắk .6 So sánh kỳ vọng và hoạt động thực tế của khách du lịch tại Đắk Lắk.7: Mức độ hài lòng của khách du lịch. 28 : Đá giá c ất lượng dịch vụ lưu trú tại Đắk Lắk của khách quốc tế và khách nội địa .9: Đánh giá chất lƣợng dịch vụ ăn uống tại Đắk Lắk của khách quốc tế và khách nội địa.10: Đánh giá chất lƣợng khu du lịch của khách quốc tế và khách nội địa.11 Sơ đồ cụm ngành du lịch Đắk Lắk.12: Mô hình kim cƣơng của cụm ngành du lịch tỉnh Đắk Lắk. 36 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com -ix- DANH MỤC BẢNG BIỂU Bảng 3.1: Hiện trạng dự án đầu tƣ vào ngành du lịch của tỉnh Đắk Lắk từ 2009 đến 2013 14 Bảng 3.2: Hiện trạng lao động du lịch Đắk Lắk. 14 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com x DANH MỤC PHỤ LỤC Phụ lục 1 Mẫu, phƣơng pháp và nội dung phỏng vấn.
43 Phụ lục 2 Bảng điều tra về du lịch tại thị trƣờng. 57 Phụ lục 3 Số liệu tổng hợp các chỉ tiêu liên quan đến du lịch của tỉnh Đắk Lắk từ 2009 - 2013. 58 Phụ lục 4 Tiến độ thực hiện các dự án về du lịch của tỉnh Đắk Lắk. 59 Phụ lục 5 Một số thông tin thu thập liên quan đến du lịch Đắk Lắk.
64 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 1 CHƢƠNG 1 GIỚI THIỆU ĐỀ TÀI 1.1 Bối cảnh nghiên cứu Đắk Lắk đƣợc xem là tỉnh có vị trí quan trọng đối với địa bàn khu vực Tây Nguyên nói riêng và cả nƣớc nói chung, đồng thời cũng là vùng đất lý tƣởng để làm du lịch, bởi có điều kiện thuận lợi để tạo nên những sản phẩm đặc trƣng, riêng biệt, hấp dẫn. Về phƣơng diện xã hội, đây là vùng đất đa dân tộc, đa văn hóa, là nơi hội tụ, cƣ trú của gần 50 dân tộc anh em với rất nhiều đặc trƣng, sắc thái của nhiều tộc ngƣời, nhiều địa phƣơng trong cả nƣớc.