Nâng cao năng lực cạnh tranh ngành Dệt may xuất khẩu Việt Nam trong bối cảnh hội nhập kinh tế

Tài liệu nghiên cứu Microsoft word 10404, tổng hợp lý thuyết và thực hành, cung cấp kiến thức chuyên sâu về ., phục vụ nghiên cứu và ứng dụng thực tiễn

• Tác giả: Đỗ Thị Hương
• Người hướng dẫn: ThS. Đỗ Thị Hương
• Trường học: Trường Đại Học
• Chuyên ngành: Ngành Dệt May
• Đề tài: Nâng Cao Năng Lực Cạnh Tranh Ngành Dệt May Xuất Khẩu Việt Nam Trong Điều Kiện Hội Nhập Kinh Tế
• Loại tài liệu: luận văn tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Việt Nam

Mục lục chi tiết

• LỜI MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: LÝ LUẬN CHUNG VỀ NĂNG LỰC CẠNH TRANH VÀ SỰ CẦN THIẾT PHẢI NÂNG CAO NĂNG LỰC CẠNH TRANH NGÀNH DỆT MAY XUẤT KHẨU VIỆT NAM TRONG ĐIỀU KIỆN HỘI NHẬP KINH TẾ QUỐC TẾ
• 1.1. NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ NĂNG LỰC CẠNH TRANH
• 1.1.1. Khái niệm vai trò của cạnh tranh
• 1.1.2. Khái niệm năng lực cạnh tranh
• 1.1.3. Các cấp độ của năng lực cạnh tranh
• 1.1.4. Các yếu tố đánh giá năng lực cạnh tranh
• 1.1.4.1. Yếu tố đánh giá năng lực cạnh tranh quốc gia
• 1.1.4.2. Yếu tố đánh giá năng lực cạnh tranh của ngành/ doanh nghiệp
• 1.1.4.3. Yếu tố đánh giá năng lực cạnh tranh của sản phẩm
• 1.1.5. XÂY DỰNG MÔ HÌNH ĐÁNH GIÁ NĂNG LỰC CẠNH TRANH CỦA NGÀNH/DOANH NGHIỆP
• 1.1.5.1. Các phương pháp phân tích năng lực cạnh tranh của ngành
• 1.1.5.1.1. Phương pháp 1: Phân tích lợi thế cạnh tranh trên cơ sở đánh giá lợi thế so sánh hay khả năng sinh lời trên một đơn vị sản phẩm
• 1.1.5.1.2. Phương pháp 2: Phân tích theo quan điểm tổng hợp
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG NĂNG LỰC CẠNH TRANH NGÀNH DỆT MAY XUẤT KHẨU VIỆT NAM TRONG ĐIỀU KIỆN HỘI NHẬP KINH TẾ
• 3. CHƯƠNG 3: ĐỊNH HƯỚNG GIẢI PHÁP NÂNG CAO NĂNG LỰC CẠNH TRANH NGÀNH DỆT MAY XUẤT KHẨU VIỆT NAM TRONG ĐIỀU KIỆN HỘI NHẬP KINH TẾ QUỐC TẾ

Tóm tắt

I. Tổng quan về năng lực cạnh tranh ngành Dệt may xuất khẩu Việt Nam

Ngành Dệt may xuất khẩu Việt Nam đã trở thành một trong những ngành công nghiệp chủ lực trong quá trình hội nhập kinh tế quốc tế. Với sự phát triển mạnh mẽ, ngành này đã đóng góp đáng kể vào kim ngạch xuất khẩu và tổng thu nhập quốc dân. Tuy nhiên, để duy trì vị thế cạnh tranh, cần có những đánh giá và giải pháp cụ thể nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh. Việc hiểu rõ về năng lực cạnh tranh sẽ giúp các doanh nghiệp trong ngành Dệt may có những chiến lược phát triển bền vững.

1.1. Khái niệm năng lực cạnh tranh trong ngành Dệt may

Năng lực cạnh tranh được hiểu là khả năng của ngành Dệt may trong việc tạo ra sản phẩm chất lượng cao với giá cả hợp lý. Điều này không chỉ giúp doanh nghiệp duy trì thị phần mà còn nâng cao vị thế trên thị trường quốc tế.

1.2. Vai trò của ngành Dệt may trong nền kinh tế Việt Nam

Ngành Dệt may không chỉ tạo ra hàng triệu việc làm mà còn góp phần quan trọng vào tăng trưởng GDP. Sự phát triển của ngành này có ảnh hưởng lớn đến các ngành công nghiệp phụ trợ và dịch vụ liên quan.

II. Những thách thức đối với năng lực cạnh tranh ngành Dệt may xuất khẩu

Ngành Dệt may xuất khẩu Việt Nam đang phải đối mặt với nhiều thách thức lớn. Tình trạng bất ổn trong thị trường lao động, sự yếu kém của công nghiệp phụ trợ và áp lực cạnh tranh từ các quốc gia khác là những vấn đề cần được giải quyết. Đặc biệt, việc gia công chiếm tỷ trọng lớn trong sản xuất cũng làm giảm giá trị gia tăng của sản phẩm.

2.1. Tình trạng lao động và chất lượng sản phẩm

Sự thiếu hụt lao động có tay nghề cao và tình trạng lao động không ổn định đang ảnh hưởng đến chất lượng sản phẩm. Doanh nghiệp cần đầu tư vào đào tạo và phát triển nguồn nhân lực để nâng cao năng lực cạnh tranh.

2.2. Áp lực từ thị trường quốc tế

Sự gia tăng cạnh tranh từ các quốc gia như Trung Quốc, Ấn Độ và Bangladesh đang tạo ra áp lực lớn cho ngành Dệt may Việt Nam. Doanh nghiệp cần có chiến lược rõ ràng để đối phó với những thách thức này.

III. Phương pháp nâng cao năng lực cạnh tranh ngành Dệt may xuất khẩu

Để nâng cao năng lực cạnh tranh, ngành Dệt may cần áp dụng nhiều phương pháp khác nhau. Từ việc cải tiến công nghệ sản xuất đến việc nâng cao chất lượng sản phẩm, các doanh nghiệp cần có những chiến lược cụ thể và hiệu quả.

3.1. Đổi mới công nghệ sản xuất

Việc áp dụng công nghệ mới không chỉ giúp giảm chi phí sản xuất mà còn nâng cao chất lượng sản phẩm. Doanh nghiệp cần đầu tư vào nghiên cứu và phát triển để bắt kịp xu hướng thị trường.

3.2. Tăng cường quản lý chuỗi cung ứng

Quản lý chuỗi cung ứng hiệu quả sẽ giúp doanh nghiệp tối ưu hóa quy trình sản xuất và giảm thiểu chi phí. Điều này cũng giúp nâng cao khả năng cạnh tranh trên thị trường quốc tế.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu trong ngành Dệt may

Nhiều doanh nghiệp trong ngành Dệt may đã áp dụng thành công các giải pháp nâng cao năng lực cạnh tranh. Những kết quả tích cực từ việc cải tiến quy trình sản xuất và nâng cao chất lượng sản phẩm đã giúp họ mở rộng thị trường và gia tăng doanh thu.

4.1. Các mô hình thành công trong ngành Dệt may

Một số doanh nghiệp đã áp dụng mô hình sản xuất thông minh, giúp tối ưu hóa quy trình và nâng cao hiệu quả sản xuất. Những mô hình này đã chứng minh được tính khả thi và hiệu quả trong việc nâng cao năng lực cạnh tranh.

4.2. Kết quả từ nghiên cứu thị trường

Nghiên cứu thị trường cho thấy nhu cầu về sản phẩm Dệt may chất lượng cao đang gia tăng. Doanh nghiệp cần nắm bắt xu hướng này để phát triển sản phẩm phù hợp với nhu cầu của khách hàng.

V. Kết luận và định hướng tương lai cho ngành Dệt may xuất khẩu

Ngành Dệt may xuất khẩu Việt Nam cần có những chiến lược rõ ràng để nâng cao năng lực cạnh tranh trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế. Việc đầu tư vào công nghệ, nâng cao chất lượng sản phẩm và phát triển nguồn nhân lực sẽ là những yếu tố quyết định cho sự phát triển bền vững của ngành.

5.1. Định hướng phát triển bền vững

Ngành Dệt may cần xây dựng các chiến lược phát triển bền vững, tập trung vào việc bảo vệ môi trường và nâng cao phúc lợi cho người lao động.

5.2. Tương lai của ngành Dệt may xuất khẩu Việt Nam

Với những nỗ lực cải tiến và đổi mới, ngành Dệt may xuất khẩu Việt Nam có thể tiếp tục phát triển mạnh mẽ và khẳng định vị thế trên thị trường quốc tế.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Ngành dệt may giữ vai trò là ngành công nghiệp xuất khẩu mũi nhọn trong tiến trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập kinh tế quốc tế của Việt Nam. Bước sang năm 2007, sau một năm chính thức gia nhập Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO), tổng kim ngạch xuất khẩu dệt may của Việt Nam đã thiết lập mức kỷ lục 7,78 tỷ USD, đạt mức tăng trưởng ấn tượng 34,5% so với năm 2006, vượt 280 triệu USD so với kế hoạch đề ra. Với quy mô này, ngành dệt may chiếm 16% tổng kim ngạch xuất khẩu toàn quốc (48 tỷ USD), đóng góp 11,8% vào tổng sản phẩm quốc nội (GDP đạt 65,9 tỷ USD) và lần đầu tiên đưa Việt Nam lọt vào nhóm 10 quốc gia xuất khẩu hàng may mặc hàng đầu thế giới.

Tuy nhiên, năng lực cạnh tranh quốc tế của ngành đang bộc lộ nhiều điểm nghẽn mang tính cấu trúc. Tình trạng gia công đơn thuần (CMT) vẫn chiếm đa số, năng lực của hệ thống công nghiệp phụ trợ còn rất sơ khai và thị trường lao động đối mặt với nhiều biến động phức tạp. Vấn đề cốt lõi đặt ra là làm thế nào để chuyển đổi mô hình tăng trưởng từ dựa vào chi phí nhân công thấp sang nâng cao hàm lượng giá trị gia tăng và củng cố vị thế chuỗi cung ứng toàn cầu.

Mục tiêu cụ thể của đề tài là đánh giá toàn diện, khách quan thực trạng năng lực cạnh tranh của dệt may xuất khẩu Việt Nam trên thị trường quốc tế, phân tích các điểm mạnh, điểm yếu, cơ hội và thách thức trong điều kiện hội nhập. Phạm vi không gian nghiên cứu tập trung vào năng lực xuất khẩu sang các thị trường trọng điểm gồm Hoa Kỳ, Liên minh Châu Âu (EU) và Nhật Bản; phạm vi thời gian thu thập dữ liệu trải dài từ năm 2000 đến năm 2007, đồng thời định hướng chiến lược đến năm 2015 và tầm nhìn 2020. Nghiên cứu mang ý nghĩa thực tiễn quan trọng trong việc hỗ trợ ngành hiện thực hóa mục tiêu nâng kim ngạch xuất khẩu lên 25 tỷ USD vào năm 2020 và nâng tỷ lệ nội địa hóa từ mức gần 40% năm 2006 lên mức trên 55%.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên nền tảng lý thuyết năng lực cạnh tranh của Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD), tiếp cận theo hướng khả năng của một ngành trong việc tạo ra thu nhập và việc làm bền vững trước áp lực cạnh tranh quốc tế mà không cần trợ giá. Khung phân tích trọng tâm vận dụng Lý thuyết lợi thế cạnh tranh quốc gia thông qua Mô hình Kim cương của Michael Porter, được hiệu chỉnh khoa học nhằm phù hợp với đặc thù ngành dệt may Việt Nam. Mô hình điều chỉnh tích hợp 4 trụ cột cơ bản:

1. Năng lực sản xuất nội tại (quy mô vốn, công nghệ sản xuất, nguồn nhân lực và khả năng tự chủ nguyên phụ liệu).
2. Thị trường tiêu thụ và đối thủ cạnh tranh quốc tế (phân khúc thị trường mục tiêu và áp lực từ các quốc gia như Trung Quốc, Ấn Độ).
3. Hệ thống các ngành công nghiệp hỗ trợ (cung ứng bông, xơ sợi, vải, hóa chất nhuộm và phụ liệu).
4. Môi trường cơ chế, chính sách thể chế (chính sách phát triển công nghiệp của Nhà nước, cam kết mở cửa thị trường và các rào cản kỹ thuật).

Song song đó, nghiên cứu sử dụng Ma trận SWOT (Điểm mạnh - Điểm yếu - Cơ hội - Thách thức) để thiết lập 4 nhóm chiến lược phối hợp: Chiến lược SO khai thác thế mạnh để nắm bắt cơ hội hội nhập; Chiến lược WO khắc phục yếu kém về nguyên phụ liệu; Chiến lược ST ứng phó rào cản thương mại; và Chiến lược WT giảm thiểu rủi ro biến động nhân sự và chi phí đầu vào. Ba khái niệm trung tâm được chuẩn hóa gồm: Năng lực cạnh tranh cấp ngành, Tỷ lệ giá trị gia tăng nội địa (tăng từ 30% năm 2003 lên gần 40% năm 2006) và Quy tắc xuất xứ hàng hóa hai công đoạn trong các hiệp định thương mại.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu thứ cấp của luận văn được trích xuất từ cơ sở dữ liệu chính thống của Tổng cục Thống kê, Hiệp hội Dệt may Việt Nam (VITAS), Bộ Công Thương và các báo cáo kinh tế quốc tế giai đoạn 2000 - 2007.

• Cỡ mẫu nghiên cứu: Bao quát toàn bộ 2.390 doanh nghiệp dệt may tham gia xuất khẩu trên cả nước tính đến năm 2007, kết hợp phân tích sâu nhóm 193 doanh nghiệp quy mô kim ngạch xuất khẩu từ 10 triệu USD trở lên và 534 dự án có vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) với tổng vốn đăng ký 3,215 tỷ USD.
• Phương pháp chọn mẫu: Áp dụng phương pháp chọn mẫu có chủ đích kết hợp phân tầng dữ liệu theo 23 thị trường xuất khẩu lớn nhất (chiếm trên 95% kim ngạch toàn ngành, trong đó Hoa Kỳ chiếm 57,39%, EU chiếm 19,14%, Nhật Bản chiếm 9,05%) và theo các chủng loại sản phẩm chủ lực.
• Lý do lựa chọn phương pháp phân tích: Luận văn vận dụng phương pháp duy vật biện chứng kết hợp phân tích thống kê mô tả, phân tích tổng hợp - so sánh chuỗi thời gian và phương pháp nghiên cứu tình huống đối chuẩn quốc tế (benchmarking) từ Trung Quốc và Ấn Độ. Việc lựa chọn phương pháp này giúp phản ánh chính xác trạng thái động của năng lực cạnh tranh ngành qua từng mốc mở cửa thị trường (ký kết BTA năm 2001, dỡ bỏ hạn ngạch EU năm 2005 và gia nhập WTO năm 2007), loại bỏ các sai số đột biến ngắn hạn và cung cấp luận cứ định lượng vững chắc cho việc hoạch định chính sách.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Phân tích chuỗi số liệu từ năm 2000 đến năm 2007 mang lại ba phát hiện mang tính then chốt về diện mạo ngành dệt may Việt Nam:

Thứ nhất, tốc độ tăng trưởng kim ngạch xuất khẩu duy trì ở mức rất cao nhưng phân bố thị trường thiếu cân bằng. Kim ngạch xuất khẩu toàn ngành tăng hơn 4,1 lần, từ 1,892 tỷ USD năm 2000 lên 7,78 tỷ USD năm 2007, đạt tốc độ tăng trưởng bình quân khoảng 20% đến 34,5% mỗi năm. Tuy nhiên, mức độ phụ thuộc vào thị trường Hoa Kỳ là rất lớn: kim ngạch xuất sang Hoa Kỳ tăng vọt từ 49,5 triệu USD (chiếm 2,62% tổng kim ngạch) năm 2000 lên 4,464 tỷ USD (chiếm tới 57,39% tổng kim ngạch) vào năm 2007. Trong khi đó, tỷ trọng thị trường Nhật Bản có xu hướng giảm nhẹ từ 10,76% năm 2006 xuống 9,05% năm 2007 do rào cản quy tắc xuất xứ ngặt nghèo.

Thứ hai, mức độ phụ thuộc vào nguyên phụ liệu nhập khẩu ở mức báo động, làm giảm biên lợi nhuận thực tế. Ngành dệt may phải nhập khẩu từ 70% đến 80% nguyên phụ liệu phục vụ may xuất khẩu. Trong năm 2005, tỷ lệ nhập khẩu bông nguyên liệu lên tới 93% (nhập 136 nghìn tấn trên tổng nhu cầu 146,4 nghìn tấn), xơ sợi hóa học phụ thuộc 100% vào nguồn nhập khẩu (126 nghìn tấn), sợi dệt nhập khẩu 47,5% và khóa kéo nhập khẩu 70%. Đến năm 2007, kim ngạch nhập khẩu vải đã lên tới 3,98 tỷ USD (tăng 33,6% so với năm 2006), nhập khẩu sợi đạt 744 triệu USD (tăng 36,8% về trị giá) và bông đạt 268 triệu USD. Đáng lưu ý, các nguồn nhập khẩu chính lại xuất phát từ chính các đối thủ cạnh tranh trực tiếp như Trung Quốc, Thái Lan và Ấn Độ.

Thứ ba, quy mô doanh nghiệp manh mún và cơ cấu mặt hàng tập trung ở phân khúc giá trị gia tăng thấp. Trong tổng số 2.390 doanh nghiệp năm 2007, khối doanh nghiệp tư nhân và cổ phần chiếm 74,5%, FDI chiếm 25%, trong khi doanh nghiệp nhà nước chỉ chiếm 0,5%. Hơn 70% doanh nghiệp trong ngành có quy mô nhỏ dưới 300 lao động, chỉ có 6% doanh nghiệp có quy mô trên 1.000 lao động. Về chủng loại sản phẩm, cơ cấu xuất khẩu tập trung chủ yếu vào 3 nhóm hàng cơ bản là áo thun (đạt 1,12 tỷ USD năm 2007), quần dài và áo khoác, chiếm tổng cộng hơn 51,5% toàn ngành, trong khi tỷ lệ các sản phẩm thời trang cao cấp hoặc sản phẩm tự thiết kế thương hiệu (OBM) vẫn ở mức dưới 5%.

Thảo luận kết quả

Diễn biến năng lực cạnh tranh của ngành được thể hiện trực quan qua các hệ thống biểu đồ và bảng số liệu phân tích:

Biểu đồ tăng trưởng kim ngạch xuất khẩu giai đoạn 1998 - 2007 và biểu đồ cơ cấu thị trường xuất khẩu phản ánh rõ nét hai bước ngoặt thể chế: Hiệp định Thương mại Việt Nam - Hoa Kỳ (BTA) năm 2001 tạo cú hích tăng trưởng kim ngạch sang Mỹ gấp 20 lần trong năm 2002 (đạt 850 triệu USD), và việc gia nhập WTO năm 2007 giúp dỡ bỏ hoàn toàn chế độ hạn ngạch dệt may, thúc đẩy mức tăng kỷ lục 34,5%.

Bảng ma trận đối chuẩn quốc tế cho thấy sự chênh lệch lớn về năng lực cạnh tranh giữa Việt Nam và các cường quốc trong khu vực. Trung Quốc đạt giá trị xuất khẩu dệt may 143,99 tỷ USD vào năm 2006 (tăng 25,2%), sở hữu mạng lưới liên kết bao tiêu sản phẩm với 100 triệu nông dân trồng bông và đầu tư hơn 21 tỷ USD trong giai đoạn 2001 - 2004 để hiện đại hóa 3.500 nhà máy. Trong khi đó, Ấn Độ kiểm soát sản lượng 4 triệu tấn sợi và nâng công suất sợi polyester lên 2 triệu tấn.

Nguyên nhân cốt lõi khiến năng lực cạnh tranh của Việt Nam chậm bứt phá xuất phát từ tính liên kết lỏng lẻo trong chuỗi cung ứng nội địa. Phần lớn doanh nghiệp lựa chọn phương thức gia công cắt may (CMT) an toàn, dẫn đến tình trạng thiếu vốn đầu tư vào công đoạn dệt nhuộm hoàn tất – khâu thâm dụng vốn và đòi hỏi công nghệ xử lý môi trường phức tạp. Khi các hiệp định thương mại tự do đòi hỏi quy tắc xuất xứ từ sợi trở đi hoặc tiêu chí xuất xứ hai công đoạn, việc phụ thuộc vào nguyên liệu ngoại nhập trở thành rào cản kỹ thuật trực tiếp làm xói mòn lợi thế cạnh tranh về giá nhân công rẻ.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên các phân tích thực chứng, luận văn đưa ra 4 nhóm giải pháp chiến lược nhằm nâng cao toàn diện năng lực cạnh tranh ngành dệt may:

Thứ nhất, quy hoạch và đẩy mạnh đầu tư phát triển nguồn nguyên phụ liệu nội địa. Tập đoàn Dệt May Việt Nam (Vinatex) phối hợp cùng các bộ, ngành triển khai dự án sản xuất xơ polyester công suất lớn với tổng mức đầu tư trên 2.000 tỷ đồng tại Khu công nghiệp Đình Vũ (Hải Phòng) và các nhà máy vệ tinh tại Đồng Nai, Bình Dương. Target metric: Nâng tỷ lệ nội địa hóa toàn ngành từ 40% lên 50 - 55% vào năm 2010, nâng khả năng tự chủ nguồn xơ sợi tổng hợp lên 15 - 20% vào năm 2009 và đạt 50% vào năm 2012; mở rộng diện tích vùng trồng bông chuyên canh lên 45.000 ha. Timeline thực hiện: 2008 - 2012. Chủ thể thực hiện: Vinatex, Tập đoàn Dầu khí Quốc gia và Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn.

Thứ hai, chuyển dịch phương thức sản xuất từ gia công sang FOB, ODM và OBM. Doanh nghiệp cần chủ động nguồn nguyên liệu để chuyển từ may gia công đơn thuần (CMT) sang phương thức mua nguyên liệu bán thành phẩm (FOB), tự thiết kế mẫu mã (ODM) và xây dựng thương hiệu riêng (OBM). Target metric: Giảm tỷ trọng gia công CMT xuống dưới 50%, nâng tỷ trọng sản xuất FOB/ODM lên 40 - 50% và đưa kim ngạch xuất khẩu mang thương hiệu Việt đạt tối thiểu 10% tổng kim ngạch toàn ngành vào năm 2015. Timeline thực hiện: 2008 - 2015. Chủ thể thực hiện: Các doanh nghiệp sản xuất xuất khẩu quy mô lớn (Việt Tiến, Nhà Bè, May 10, Hanosimex).

Thứ ba, chuẩn hóa và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực kỹ thuật, thiết kế. Xây dựng các trung tâm nghiên cứu và phát triển (R&D) chuyên ngành, mở rộng hệ sinh thái các viện thiết kế thời trang đạt chuẩn quốc tế. Target metric: Tăng thời lượng đào tạo trung bình cho công nhân kỹ thuật lên 50 - 70 giờ/năm (tiệm cận tiêu chuẩn 70 giờ/năm của Trung Quốc); đào tạo mới 15.000 cử nhân thiết kế thời trang và kỹ sư công nghệ dệt may chất lượng cao trước năm 2015. Timeline thực hiện: 2008 - 2015. Chủ thể thực hiện: Bộ Giáo dục và Đào tạo phối hợp Hiệp hội Dệt may Việt Nam và các trường đại học chuyên ngành.

Thứ tư, tái cơ cấu thị trường và nâng cao năng lực xúc tiến thương mại quốc tế. Chủ động khai thác sâu các thị trường có tốc độ tăng trưởng đột phá nhưng chưa được chú trọng đúng mức như Thổ Nhĩ Kỳ (tăng trưởng 563% năm 2007), Nam Phi (tăng 294%), Canada (tăng 39,2%) và Nga (tăng 26,5%), nhằm giảm áp lực rủi ro khi thị trường Mỹ chiếm trên 57% kim ngạch. Target metric: Nâng tỷ trọng kim ngạch tại các thị trường phi truyền thống lên mức 15 - 20% tổng kim ngạch xuất khẩu toàn ngành vào năm 2015; thiết lập 5 trung tâm xúc tiến thương mại dệt may Việt Nam tại các thị trường trọng điểm. Timeline thực hiện: 2008 - 2020. Chủ thể thực hiện: Bộ Công Thương, Cục Xúc tiến Thương mại và hệ thống Thương vụ Việt Nam tại nước ngoài.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung và hệ thống dữ liệu thực nghiệm của luận văn mang lại giá trị ứng dụng thiết thực cho 4 nhóm đối tượng chính:

1. Cơ quan quản lý nhà nước và hoạch định chính sách (Bộ Công Thương, Bộ Kế hoạch và Đầu tư): Cung cấp luận cứ thực tiễn để rà soát, điều chỉnh các định hướng phát triển ngành dệt may theo Quyết định 36/2008/QĐ-TTg, xây dựng các gói tín dụng ưu đãi hỗ trợ công nghiệp phụ trợ dệt nhuộm và đàm phán quy tắc xuất xứ trong các hiệp định thương mại tự do song phương, đa phương.
2. Lãnh đạo và nhà quản trị doanh nghiệp dệt may xuất khẩu: Hỗ trợ đánh giá chính xác vị thế cạnh tranh thông qua khung phân tích SWOT, từ đó xây dựng lộ trình chuyển đổi từ mô hình gia công chi phí thấp sang mô hình FOB/ODM, tái cấu trúc chuỗi cung ứng vật tư và tối ưu hóa chi phí sản xuất.
3. Các tổ chức xúc tiến thương mại và hiệp hội ngành hàng (VITAS, VCCI): Khai thác dữ liệu phân tích thị phần và rào cản kỹ thuật tại 23 quốc gia đối tác nhằm thiết kế các chương trình xúc tiến thị trường ngách, cảnh báo sớm các biện pháp phòng vệ thương mại và tổ chức liên kết chuỗi giá trị giữa các doanh nghiệp trong ngành.
4. Giảng viên, nghiên cứu sinh và học viên cao học chuyên ngành Kinh tế quốc tế, Quản trị kinh doanh, Thương mại: Sử dụng làm tài liệu tham khảo chuẩn mực về phương pháp luận ứng dụng Mô hình Kim cương Porter trong phân tích cấp độ ngành công nghiệp tại các nền kinh tế đang phát triển.

Câu hỏi thường gặp

1. Đâu là rào cản lớn nhất đối với năng lực cạnh tranh của dệt may Việt Nam khi gia nhập WTO?
Rào cản lớn nhất là mức độ tự chủ nguyên phụ liệu quá thấp, khi ngành phải nhập khẩu tới 70% đến 80% nguyên liệu sản xuất. Thực trạng nhập khẩu 93% bông và 100% xơ sợi tổng hợp khiến doanh nghiệp phụ thuộc vào nguồn cung của đối thủ cạnh tranh, làm giảm biên lợi nhuận và gặp khó khăn trong việc đáp ứng quy tắc xuất xứ hai công đoạn để hưởng thuế suất ưu đãi 0%.

2. Tại sao dệt may Việt Nam tăng trưởng vượt bậc sang thị trường Hoa Kỳ giai đoạn 2001 - 2007?
Nguyên nhân chủ yếu xuất phát từ việc ký kết Hiệp định Thương mại BTA năm 2001, mở đường cho kim ngạch vào Hoa Kỳ năm 2002 tăng gấp 20 lần (đạt 850 triệu USD). Đến năm 2007, việc Hoa Kỳ dỡ bỏ hoàn toàn hạn ngạch theo cam kết WTO đã thúc đẩy kim ngạch đạt mức 4,464 tỷ USD, chiếm tỷ trọng áp đảo 57,39% tổng giá trị xuất khẩu toàn ngành.

3. Cơ cấu quy mô doanh nghiệp ảnh hưởng như thế nào đến sức cạnh tranh toàn ngành?
Ngành có tới hơn 70% số lượng là doanh nghiệp quy mô nhỏ dưới 300 lao động và chỉ 6% doanh nghiệp có trên 1.000 lao động. Sự phân tán này dẫn đến tình trạng thiếu vốn đầu tư công nghệ hiện đại, năng lực tự đào tạo tay nghề hạn chế và xảy ra hiện tượng cạnh tranh gay gắt về giá nhân công giữa các doanh nghiệp nội bộ nhằm thu hút lao động.

4. Vì sao các doanh nghiệp xuất khẩu dệt may khó xây dựng thương hiệu riêng trên trường quốc tế?
Hơn 95% doanh nghiệp dệt may xuất khẩu dưới nhãn hiệu của nhà đặt hàng nước ngoài do hạn chế về năng lực tài chính, thiếu hụt đội ngũ thiết kế mẫu mã chuyên nghiệp và chưa thiết lập được mạng lưới phân phối trực tiếp tại các thị trường tiêu thụ lớn như Mỹ hay EU, ngoại trừ một số ít thương hiệu tiên phong tại thị trường nội địa.

5. Mô hình Kim cương của Michael Porter trong nghiên cứu này có điểm gì cải tiến?
Luận văn đã tinh chỉnh mô hình gốc bằng cách tích hợp trực tiếp yếu tố "Năng lực sản xuất nội tại" (gồm nguyên phụ liệu, nhân lực, công nghệ và quy mô) thành trụ cột bên trong cốt lõi, đồng thời lồng ghép tác động của thể chế chính sách mở cửa, giúp mô hình phản ánh sát thực tế năng lực cạnh tranh xuất khẩu của một quốc gia đang phát triển.

Kết luận

1. Ngành dệt may khẳng định vị thế trụ cột xuất khẩu số một của Việt Nam năm 2007 với kim ngạch 7,78 tỷ USD, đóng góp 11,8% GDP và đưa đất nước vào top 10 cường quốc may mặc toàn cầu.
2. Tồn tại điểm nghẽn nội tại nghiêm trọng khi tỷ lệ nội địa hóa chỉ đạt gần 40%, nhập khẩu nguyên liệu chiếm 70 - 80% và kim ngạch phụ thuộc quá lớn vào thị trường Hoa Kỳ (chiếm 57,39%).
3. Mô hình cạnh tranh dựa trên giá nhân công rẻ đang dần mất đi lợi thế trước áp lực tăng chi phí và sự vươn lên mạnh mẽ của các quốc gia như Trung Quốc hay Ấn Độ.
4. Động lực phát triển giai đoạn tiếp theo đòi hỏi ngành phải tập trung nguồn lực đầu tư cụm công nghiệp phụ trợ xơ - sợi - dệt - nhuộm trị giá trên 2.000 tỷ đồng và mở rộng 45.000 ha vùng nguyên liệu.
5. Chuyển đổi mô hình sản xuất từ gia công đơn thuần CMT sang FOB, ODM và OBM là con đường duy nhất để gia tăng giá trị thặng dư và phát triển thương hiệu bền vững.

Đóng góp khoa học chính của luận văn là hệ thống hóa khung phân tích năng lực cạnh tranh cấp ngành trong điều kiện hội nhập WTO và định lượng hóa các điểm nghẽn chuỗi cung ứng thông qua bộ dữ liệu thực chứng 2000 - 2007. Lộ trình triển khai tiếp theo cần bám sát mục tiêu của Quyết định 36/2008/QĐ-TTg: giai đoạn 2008 - 2010 đạt doanh thu toàn ngành 14,8 tỷ USD và giai đoạn 2011 - 2020 vươn tới mốc xuất khẩu 25 tỷ USD.

Quý độc giả, các nhà nghiên cứu và cộng đồng doanh nghiệp quan tâm đến việc hoàn thiện chiến lược chuỗi cung ứng dệt may có thể tiếp tục mở rộng đề tài bằng cách phân tích chuyên sâu tác động của các hiệp định tự do thương mại thế hệ mới đối với cấu trúc chi phí và tiêu chuẩn xuất xứ hàng hóa.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 4 Luận văn tốt nghiệp GVHD: ThS. Đỗ Thị Hương LÝ LUẬN CHUNG VỀ NĂNG LỰC CẠNH TRANH VÀ SỰ CẦN THIẾT PHẢI NÂNG CAO NĂNG LỰC CẠNH TRANH NGÀNH DỆT MAY XUẤT KHẨU VIỆT NAM TRONG ĐIỀU KIỆN HỘI NHẬP KINH TẾ QUỐC TẾ 1. NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ NĂNG LỰC CẠNH TRANH 1. Khái niệm vai trò của cạnh tranh Cạnh tranh là một thuật ngữ rất phổ biến trong kinh tế, là một đặc trưng của nền sản xuất hàng hóa.

Theo ý nghĩa kinh tế, cạnh tranh là quá trình kinh tế trong đó các chủ thể kinh tế ganh đua nhau, tìm mọi biện pháp (cả nghệ thuật kinh doanh lẫn thủ đoạn) để đạt được mục tiêu kinh tế chủ yếu của mình như chiếm lĩnh thị trường, tối đa hóa lợi ích, nâng cao vị thế trên thị trường. Tuy nhiên, những mục tiêu này mới chỉ đúng trong phạm vi cấp doanh nghiệp. Mục tiêu cạnh tranh xét trên tầm vĩ mô còn phải kể đến khả năng tạo thêm thu nhập, việc làm và nâng cao phúc lợi cho người dân. Trên mọi phương diện, cạnh tranh đều có vai trò rất lớn để mọi hoạt động kinh tế diễn ra một cách hiệu quả, qua đó thúc đẩy tiến bộ xã hội.

Trên bình diện quốc tế: Cạnh tranh kích thích các doanh nghiệp mở rộng quy mô hoạt động và thị trường. Thông qua cạnh tranh, giao thương quốc tế ngày càng được mở rộng, thúc đầy quá trình chuyên môn hóa sản xuất. Trên bình diện quốc gia: Cạnh tranh khiến các nguồn lực được phân bổ một cách hiệu quả nhất, cạnh tranh giúp các nhà sản xuất luôn sử dụng các nguồn lực một cách tiết kiệm nhất. Cạnh tranh còn góp phần phân phối lại thu nhập và nâng cao phúc lợi xã hội LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 5 Luận văn tốt nghiệp GVHD: ThS.

Đỗ Thị Hương Trên bình diện doanh nghiệp: Nâng cao năng lực cạnh tranh luôn là mục tiêu phát triển thường trực và lâu dài của mỗi doanh nghiệp. Bằng sự thúc đẩy của lợi nhuận, doanh nghiệp luôn muốn đi đầu về chất lượng, giá cả, mẫu mã, dưới áp lực phá sản, cạnh tranh buộc các doanh nghiệp không ngừng cải tiến phương thức sản xuất, nâng cao trình độ công nghệ, đổi mới cách quản lý doanh nghiệp một cách hiệu quả. Khái niệm năng lực cạnh tranh Trong thực tế, tồn tại rất nhiều khái niệm khác nhau về sức cạnh tranh hay năng lực cạnh tranh. Đó là bởi cụm từ này là một phạm trù quá lớn để có thể tiếp cận từ mọi khía cạnh.

Chủ thể cạnh tranh có thể là của các tổ chức, ngành, lĩnh vực, sản phẩm hoặc quốc gia và bao gồm tất cả các nhân tố ảnh hưởng tới nó như hiệu quả thị trường, như các chính sách, cơ cấu thị trường và nghiệp vụ kinh doanh về thương mại, đầu tư và các quy định… M. Porter, người trong Hội đồng về năng lực cạnh tranh các ngành ở Hoa Kỳ cho rằng chưa có định nghĩa thống nhất nào về năng lực cạnh tranh. Tuy nhiên, Hội đồng về năng lực cạnh tranh của Hoa Kỳ cũng đề nghị một định nghĩa năng lực cạnh tranh như sau: “Năng lực cạnh tranh là năng lực kinh tế về hàng hoá và dịch vụ của nền sản xuất của một nước có thể vượt qua thử thách trên thị trường thế giới trong khi sức sống của dân chúng nước ấy có thể được nâng cao một cách vững chắc, lâu dài”1. Định nghĩa này tuy lột tả được được tính cạnh tranh nhưng lại bị bó hẹp về năng lực cạnh tranh cấp quốc gia, chưa nhấn mạnh đến năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp và của ngành.

1 The First Report to the President and Congress, 1992, Requested by Mr. Fred Bergsten, Chairman of the Competitiveness Policy Council in the US House of Representatives, 15 March 1995. LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 6 Luận văn tốt nghiệp GVHD: ThS. Đỗ Thị Hương Theo Từ điển thuật ngữ chính sách thương mại, năng lực cạnh tranh là “Năng lực của một doanh nghiệp hoặc một ngành, thậm chí một quốc gia không bị doanh nghiệp khác, ngành khác hoặc nước khác đánh bại về năng lực kinh tế”2.

Định nghĩa này đã bao quát được năng lực cạnh tranh của các cấp độ nhưng diễn tả đầy đủ cụm từ “cạnh tranh” chưa rõ ràng. Một định nghĩa tương tự trong Từ điển thuật ngữ kinh tế học thì năng lực cạnh tranh là: “Khả năng giành được thị phần lớn trước các đối thủ cạnh tranh trên thị trường, kể cả khả năng giành lại một phần hay toàn bộ thị phần của đồng nghiệp”3. Giống như định nghĩa của Hội đồng về năng lực cạnh tranh Hoa Kỳ định nghĩa này không nêu rõ được chủ thể cạnh tranh. Nhưng định nghĩa này diễn tả rất tốt về cạnh tranh.

Diễn đàn cao cấp về cạnh tranh công nghiệp của Tổ chức Hợp tác và Phát triển kinh tế (OECD) (The OECD High Level Forum on Industrial Competitiveness) đã lựa chọn một định nghĩa cố gắng kết hợp cho cả doanh nghiệp, ngành và quốc gia như sau: “Năng lực cạnh tranh là khả năng của các doanh nghiệp, ngành, quốc gia, khu vực trong việc tạo ra việc làm và thu nhập cao hơn trong điều kiện cạnh tranh quốc tế”. Như vậy, mỗi một định nghĩa đều có mặt ưu điểm và nhược điểm riêng, nhưng định nghĩa của OECD là hoàn thiện nhất khi nêu được chủ thể cạnh tranh và cụm từ cạnh tranh. Trong luận văn này, tác giả sử dụng khái niệm của OECD trong phân tích. Tuy nhiên, tác giả muốn bổ xung khái niệm này dựa vào các định nghĩa trên như sau: 2 Goode, W., Dictionary of Trade Policy, Center for International Economics Studies, University of Adelaide, 1997.

3 Từ điển thuật ngữ kinh tế học, NXB Từ điển Bách khoa Hà Nội, 2001, tr. LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 7 Luận văn tốt nghiệp GVHD: ThS. Đỗ Thị Hương “Năng lực cạnh tranh là khả năng một doanh nghiệp, một ngành hay một quốc gia có khả năng giành được thị phần trước các đối thủ cạnh tranh để tạo ra thu nhập và việc làm cao hơn trong điều kiện cạnh tranh quốc tế” 1. Các cấp độ của năng lực cạnh tranh Năng lực cạnh tranh có thể được chia ra thành ba cấp độ:
Năng lực cạnh tranh cấp độ quốc gia
Năng lực cạnh tranh cấp độ ngành/ doanh nghiệp
Năng lực cạnh tranh của sản phẩm hàng hoá Việc phân chia cấp độ năng lực cạnh tranh như trên chỉ có tính tương đối.

Mỗi một cấp độ đều có mối quan hệ chặt chẽ với nhau. Ví dụ, bất cứ một doanh nghiệp nào cũng đều sản xuất hoặc kinh doanh một loại hàng hóa dịch vụ nhất định. Chỉ khi hàng hóa dịch vụ của doanh nghiệp có sức cạnh tranh thì doanh nghiệp mới có sức cạnh tranh trên thị trường. Một ví dụ khác, ngành Dệt may Việt Nam có sức cạnh tranh, có thị phần lớn trên thị trường thế giới cũng có thể nói Việt Nam có năng lực cạnh tranh trên thị trường thế giới,… Do vậy, cần phải nghiên cứu năng lực cạnh tranh trên mối quan hệ giữa các cấp độ.

Năng lực cạnh tranh cấp độ quốc gia Uỷ ban phụ trách về năng lực cạnh tranh của các ngành ở Hoa Kỳ (The U. President's Commission on Industrial Competitiveness) đưa ra định nghĩa về năng lực cạnh tranh của một quốc gia như sau: “Năng lực cạnh tranh của một quốc gia là khả năng mà quốc gia đó – trong điều kiện thị trường tự do và công bằng – có thể sản xuất hàng hoá dịch vụ đạt tiêu chuẩn của thị LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 8 Luận văn tốt nghiệp GVHD: ThS. Đỗ Thị Hương trường quốc tế, đồng thời vẫn duy trì và mở rộng được thu nhập thực tế của công dân nước mình” 4. Theo báo cáo về năng lực cạnh tranh toàn cầu (The Global Competitiveness Report) của Diễn đàn kinh tế thế giới (WEF) năm 1997 thì “Năng lực cạnh tranh của một quốc gia là khả năng mà quốc gia đó duy trì và đạt được những tiến bộ trong việc cải thiện mức sống, được phản ánh bằng mức tăng GDP trên đầu người”5.

Tóm lại, năng lực cạnh tranh quốc gia là khả năng xâm nhập hàng hóa của một quốc gia trên thị trường quốc tế và đạt được những mục tiêu vĩ mô của quốc gia đó như tăng trưởng GDP, thu nhập và mức sống của người dân. Năng lực cạnh tranh cấp độ ngành/ doanh nghiệp Diễn đàn cao cấp về cạnh tranh công nghiệp của Tổ chức Hợp tác và Phát triển kinh tế (OECD) (The OECD High Level Forum on Industrial Competitiveness) đã định nghĩa về khái niệm năng lực cạnh tranh của ngành như sau: “Năng lực cạnh tranh của ngành là khả năng của ngành trong việc tạo ra việc làm và thu nhập cao hơn trong điều kiện cạnh tranh quốc tế”6. Tuy là định nghĩa của cấp ngành nhưng OECD đã gắn với điều kiện cạnh tranh quốc tế. Định nghĩa này rất hợp lý trong điều kiện hội nhập kinh tế quốc tế hiện nay.

Năng lực cạnh tranh cấp ngành là tổng hợp năng lực cạnh tranh của các doanh nghiệp trong một ngành và mối quan hệ giữa chúng. Nói chung, năng lực cạnh tranh của một doanh nghiệp hoặc của một ngành tuỳ thuộc vào khả năng sản xuất hàng hoá, dịch vụ, chất lượng, mức giá bằng hoặc thấp hơn mức giá phổ biến trên thị trường mà không cần đến trợ giá. Năng lực cạnh tranh của sản phẩm hàng hoá 4 Prepared jointly by UNIDO and DSI - Development Strategy Institute - Ministry of Planning and Investment, Vietnam industrial competitiveness review , 1999, p. 5 Global Competitiveness report, 1997.

6 OECD, Competitive Policy: A New Agenda LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 9 Luận văn tốt nghiệp GVHD: ThS. Đỗ Thị Hương Năng lực cạnh tranh sản phẩm là khả năng đáp ứng được nhu cầu của khách hàng về chất lượng, giá cả, tính năng, kiểu dáng, tính độc đáo hay sự khác biệt, thương hiệu, bao bì. hơn hẳn so với những sản phẩm hàng hoá cùng loại. Nhưng năng lực cạnh tranh của sản phẩm hàng hoá lại được định đoạt bởi năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp.

Năng lực cạnh tranh của sản phẩm hàng hoá yếu khi năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp sản xuất, kinh doanh sản phẩm đó thấp. Để nâng cao năng lực cạnh tranh cho sản phẩm, không những doanh nghiệp cần nâng cao chất lượng, hạ giá thành sản phẩm, doanh nghiệp còn phải có chiến lược quảng bá, phát triển thị trường sản phẩm, tổ chức tiêu thụ sản phẩm… 1. Các yếu tố đánh giá năng lực cạnh tranh 1.