Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu
Trong nền kinh tế thị trường có sự quản lý của Nhà nước theo định hướng xã hội chủ nghĩa tại Việt Nam, các doanh nghiệp chuyển sang cơ chế hạch toán kinh doanh tự chủ theo nguyên tắc tự chịu trách nhiệm về kết quả lỗ, lãi mà không còn dựa vào sự bao cấp. Trong bối cảnh đó, lợi nhuận trở thành chỉ tiêu chất lượng tổng quát và là điều kiện tiên quyết quyết định sự tồn tại, phát triển cũng như năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp. Nâng cao lợi nhuận không chỉ đảm bảo an toàn tài chính, tạo nguồn lực tái đầu tư mở rộng sản xuất, nâng cao thu nhập cho người lao động mà còn là nguồn đóng góp quan trọng cho ngân sách nhà nước.
Khóa luận được thực hiện nhằm giải quyết các nhiệm vụ nghiên cứu sau:
- Hệ thống hóa các cơ sở lý luận chung về lợi nhuận, kết cấu lợi nhuận, hệ thống chỉ tiêu phản ánh tỷ suất lợi nhuận và các nhân tố ảnh hưởng đến lợi nhuận trong doanh nghiệp.
- Phân tích thực trạng hoạt động sản xuất kinh doanh và tình hình thực hiện lợi nhuận thông qua hệ thống báo cáo tài chính tại đơn vị thực tập trong giai đoạn 2009 – 2011.
- Đề xuất hệ thống phương hướng, giải pháp và kiến nghị nhằm nâng cao doanh thu, quản lý chi phí và gia tăng lợi nhuận cho doanh nghiệp trong giai đoạn tiếp theo.
- Đối tượng nghiên cứu: Lợi nhuận và các biện pháp nâng cao lợi nhuận của doanh nghiệp.
- Phạm vi không gian: Công ty Cổ phần Đầu tư Sản xuất và Thương mại Hà Nội (Địa chỉ: Xã Đại Áng, huyện Thanh Trì, thành phố Hà Nội).
- Phạm vi thời gian: Số liệu và thực trạng hoạt động sản xuất kinh doanh trong 3 năm (2009 – 2011).
Cơ sở lý thuyết và phương pháp
Khung lý thuyết và khái niệm sử dụng
- Cơ sở pháp lý: Luận điểm căn cứ theo Luật Doanh nghiệp số 13/1999/QH10 (thông qua ngày 12/06/1999, có hiệu lực từ ngày 01/01/2000), xác định doanh nghiệp là tổ chức kinh tế độc lập thực hiện các công đoạn đầu tư từ sản xuất đến tiêu thụ nhằm mục đích sinh lời.
- Lý thuyết kinh tế: Tác giả tổng hợp các quan điểm lịch sử về nguồn gốc lợi nhuận từ Chủ nghĩa trọng thương (lợi nhuận sinh ra trong lưu thông do trao đổi không ngang giá), Chủ nghĩa trọng nông (thu nhập từ nông nghiệp) đến Kinh tế chính trị học tư sản cổ điển Anh với đại diện Adam Smith (lợi nhuận là phần thưởng cho rủi ro và tư bản đầu tư, gắn liền với giá trị thặng dư).
- Mô hình xác định kết cấu lợi nhuận: Lợi nhuận trước thuế bao gồm 3 bộ phận cấu thành:
$$\text{Lợi nhuận trước thuế} = \text{Lợi nhuận HĐ SXKD} + \text{Lợi nhuận HĐ tài chính} + \text{Lợi nhuận HĐ bất thường}$$
Trong đó:
- Lợi nhuận hoạt động sản xuất kinh doanh = Doanh thu thuần - Giá vốn hàng bán - Chi phí bán hàng - Chi phí quản lý doanh nghiệp.
- Lợi nhuận sau thuế = Lợi nhuận trước thuế - Thuế thu nhập doanh nghiệp.
- Hệ thống chỉ tiêu tỷ suất lợi nhuận (doanh lợi):
- Tỷ suất lợi nhuận vốn ($T_{sv} = \frac{P}{V_{bq}} \times 100%$), bao gồm tỷ suất lợi nhuận vốn cố định, tỷ suất lợi nhuận vốn lưu động và tỷ suất lợi nhuận vốn chủ sở hữu.
- Tỷ suất lợi nhuận giá thành ($T_{sg} = \frac{P}{Z_t} \times 100%$).
- Tỷ suất lợi nhuận doanh thu bán hàng ($T_{st} = \frac{P}{T} \times 100%$).
Phương pháp nghiên cứu và nguồn dữ liệu
- Phương pháp nghiên cứu: Phương pháp phân tích - tổng hợp lý luận; phương pháp so sánh số liệu tuyệt đối và tương đối theo chiều ngang qua các năm; phương pháp phân tích nhân tố tác động (khối lượng tiêu thụ, chất lượng, giá bán, kết cấu mặt hàng, định mức nguyên vật liệu, chi phí nhân công và chi phí quản lý).
- Nguồn dữ liệu: Bảng cân đối kế toán, Báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh và các báo cáo nội bộ giai đoạn 2009 – 2011 do Phòng Tài chính - Kế toán Công ty Cổ phần Đầu tư Sản xuất và Thương mại Hà Nội cung cấp.
Nội dung chính theo từng chương
Chương 1: Lý luận chung về lợi nhuận trong doanh nghiệp
Chương 1 tập trung làm rõ bản chất kinh tế của lợi nhuận là khoản chênh lệch giữa doanh thu và chi phí hợp lý của doanh nghiệp trong một thời kỳ nhất định. Tác giả phân loại chi tiết ba hoạt động phát sinh lợi nhuận: hoạt động sản xuất kinh doanh chính/phụ, hoạt động đầu tư tài chính và hoạt động bất thường. Đối với các doanh nghiệp sản xuất kinh doanh thông thường, lợi nhuận từ hoạt động sản xuất kinh doanh luôn chiếm tỷ trọng chi phối.
Tác giả phân tích tính tất yếu của việc gia tăng lợi nhuận đối với 4 nhóm chủ thể:
- Đối với doanh nghiệp: Lợi nhuận là thước đo hiệu quả quản lý, nguồn bổ sung vốn chủ sở hữu, quỹ đầu tư phát triển và quỹ phúc lợi.
- Đối với xã hội: Đóng góp nguồn thu thuế thu nhập doanh nghiệp vào ngân sách nhà nước, thúc đẩy tăng trưởng kinh tế và an sinh xã hội.
- Đối với người lao động: Cơ sở tăng lương, thưởng và cải thiện điều kiện làm việc.
- Đối với bên thứ ba: Tăng mức độ uy tín tín dụng với ngân hàng và đối tác cung ứng.
Chương này cũng phân loại 2 nhóm nhân tố trực tiếp ảnh hưởng đến lợi nhuận:
- Nhóm nhân tố ảnh hưởng đến doanh thu: Khối lượng sản phẩm sản xuất - tiêu thụ, chất lượng sản phẩm, kết cấu mặt hàng tiêu thụ, giá bán, thị trường và chính sách tín dụng/thanh toán.
- Nhóm nhân tố ảnh hưởng đến chi phí (giá thành): Chi phí nguyên vật liệu trực tiếp (xác định bằng định mức tiêu hao nhân đơn giá vật tư), chi phí nhân công trực tiếp, chi phí sản xuất chung, chi phí bán hàng và chi phí quản lý doanh nghiệp.
Chương 2: Thực trạng về tình hình thực hiện lợi nhuận tại Công ty Cổ phần Đầu tư và Sản xuất Thương mại Hà Nội
1. Tổng quan đơn vị và mô hình tổ chức
- Thông tin doanh nghiệp: Công ty Cổ phần Đầu tư Sản xuất và Thương mại Hà Nội, trụ sở tại Đại Áng – Ngũ Hiệp – Thanh Trì – Hà Nội. Ngành nghề kinh doanh cơ bản là sản xuất kinh doanh thuốc thú y (ứng dụng công nghệ Trung Quốc) và thức ăn gia súc (ứng dụng công nghệ Đức).
- Sản phẩm chủ lực: Kháng thể Newcastle, E.coli, Gumboro (đặc trị phân trắng lợn con đạt tỷ lệ khỏi 90% - 95%); các dòng thuốc thú y RTD – Tylogendex, RTD – E 300, RTD – Doxyvet, RTD – Depen strep L.A; định hướng phát triển chế phẩm probiotic. Hệ thống sản xuất đạt tiêu chuẩn GMP - ASEAN (công nhận bởi TUV Đức) và tiêu chuẩn chất lượng ISO 9001-2001.
- Cơ cấu nhân sự và tổ chức: Quy mô 300 lao động; hệ thống 3 phân xưởng (phân xưởng sản xuất thức ăn chăn nuôi, phân xưởng thuốc bột, phân xưởng thuốc nước). Bộ máy quản lý tổ chức theo mô hình trực tuyến - chức năng.
- Bộ máy tài chính - kế toán: Gồm 10 nhân sự (1 Kế toán trưởng kiêm Trưởng phòng, 1 thủ quỹ, 2 kế toán tổng hợp, 1 kế toán trưởng chi nhánh và 5 kế toán viên phụ trách từng phần hành).
2. Phân tích thực trạng tài chính và biến động tài sản - nguồn vốn
Tác giả phân tích biến động các khoản mục tài sản và nguồn vốn trong Bảng cân đối kế toán qua 3 năm (2009 – 2011):
| Chỉ tiêu tài chính |
Năm 2009 (Tr.đ) |
Năm 2010 (Tr.đ) |
Năm 2011 (Tr.đ) |
Biến động 2010/2009 (%) |
Biến động 2011/2010 (%) |
| Tổng tài sản / Nguồn vốn |
42.780 |
36.203 |
36.637 |
-15,32% |
+1,19% |
| - Tài sản lưu động |
16.548 |
12.114 |
11.266 |
-26,66% |
-7,00% |
| + Hàng tồn kho |
- |
- |
- |
-37,71% |
+19,21% |
| + Tiền mặt |
- |
- |
- |
-73,30% |
+245,73% |
| + Khoản phải thu |
- |
- |
- |
Giảm nhẹ |
-43,54% |
| - Tài sản cố định & ĐTDH |
26.232 |
24.089 |
25.371 |
-8,15% |
Tăng |
| + TSCĐ vô hình |
33 |
139 |
261 |
+321,20% |
Tăng |
| Nợ phải trả |
28.351 |
19.652 |
- |
-30,68% |
Tăng |
| Vốn chủ sở hữu |
14.341 |
16.332 |
- |
+13,88% |
Tăng |
Ghi chú số liệu:
- Năm 2009, doanh thu bán hàng của công ty đạt 38.747 triệu đồng.
- Năm 2010 so với 2009: Tổng tài sản giảm 6.577 triệu đồng (-15,32%). Tài sản lưu động giảm 4.434 triệu đồng do tiền mặt giảm 73,3% (trả nợ vay và chi phí lãi vay) và hàng tồn kho giảm 37,71%. Tài sản cố định giảm 2.143 triệu đồng (trong đó TSCĐ hữu hình giảm 1.458 triệu đồng, TSCĐ vô hình tăng 106 triệu đồng). Nợ phải trả giảm mạnh 8.699 triệu đồng (-30,68%), trong khi vốn chủ sở hữu tăng 1.991 triệu đồng (+13,88%).
- Năm 2011 so với 2010: Tổng tài sản phục hồi nhẹ thêm 434 triệu đồng (+1,19%). Tiền mặt tăng trưởng 245,73%, hàng tồn kho tăng 19,21% nhằm phục vụ mục tiêu sản xuất 5.000 kg sản phẩm cho năm tiếp theo. Khoản phải thu giảm 43,54%. Vốn chủ sở hữu tiếp tục gia tăng nhờ thực hiện chuyển đổi sang công ty cổ phần trong 6 tháng cuối năm 2011.
Chương 3: Các giải pháp góp phần nâng cao lợi nhuận tại Công ty Cổ phần Đầu tư Sản xuất và Thương mại Hà Nội
Dựa trên thực trạng và định hướng phát triển sản xuất thuốc thú y theo hướng trợ sinh học (probiotic) và tiêu chuẩn GMP - ASEAN, tác giả đưa ra các nhóm giải pháp:
1. Nhóm giải pháp tăng doanh thu bán hàng và dịch vụ
- Mở rộng và đa dạng hóa mặt hàng kinh doanh: Tiếp tục phát triển các chủng loại thuốc thú y (bột, tiêm, dung dịch, probiotic) và thức ăn gia súc, tập trung vào các sản phẩm chủ lực có tỷ suất sinh lời cao.
- Đẩy mạnh công tác bán hàng và tiếp thị: Củng cố mạng lưới đại lý mua bán, ký gửi hàng hóa trên toàn quốc; tăng cường hoạt động tiếp thị, giới thiệu các sản phẩm đặc trị tới người chăn nuôi.
- Áp dụng phương thức thanh toán hợp lý: Đa dạng hóa chính sách tín dụng thương mại, kiểm soát chặt chẽ thời hạn thu nợ để hạn chế rủi ro nợ khó đòi và giảm chi phí trích lập dự phòng.
- Tăng cường công tác nghiên cứu thị trường: Thành lập bộ phận nghiên cứu thị trường chuyên trách, đào tạo nghiệp vụ marketing để dự báo chính xác nhu cầu cung - cầu.
2. Nhóm giải pháp tăng cường quản lý chi phí và sử dụng vốn
- Lựa chọn nguồn cung cấp thích hợp: Tìm kiếm nhà cung ứng vật tư, nguyên liệu gần cơ sở sản xuất nhằm giảm chi phí vận chuyển, hạ giá mua nguyên liệu đầu vào cho sản xuất thức ăn gia súc và thuốc thú y.
- Tăng cường kiểm tra, giám sát chi phí: Quản lý chặt chẽ định mức tiêu hao nguyên vật liệu tại các phân xưởng, giảm thiểu tỷ lệ hao hụt và phế phẩm; kiểm soát các khoản chi phí quản lý doanh nghiệp và chi phí bán hàng.
- Điều chỉnh cơ cấu nguồn vốn và giảm hệ số nợ: Cân đối tỷ trọng giữa nợ vay và vốn chủ sở hữu nhằm giảm áp lực chi phí lãi vay, nâng cao mức độ tự chủ tài chính.
- Nâng cao hiệu quả sử dụng vốn: Đẩy nhanh tốc độ vòng quay vốn lưu động, sử dụng tối đa công suất máy móc thiết bị hiện có và đầu tư có hiệu quả nguồn vốn nhàn rỗi.
Kết quả và đóng góp
Kết quả chính
- Phản ánh trung thực bức tranh biến động tài chính của Công ty Cổ phần Đầu tư Sản xuất và Thương mại Hà Nội qua 3 năm: Năm 2009 đạt quy mô tổng tài sản 42.780 triệu đồng và doanh thu bán hàng 38.747 triệu đồng; năm 2010 tái cơ cấu nợ làm giảm quy mô nợ phải trả 30,68%; năm 2011 phục hồi tổng tài sản lên mức 36.637 triệu đồng với sự gia tăng tiền mặt đạt 245,73% và mở rộng vốn chủ sở hữu nhờ quá trình cổ phần hóa.
- Hệ thống hóa đầy đủ công thức tính toán và ý nghĩa quản trị của hệ thống chỉ tiêu tỷ suất lợi nhuận (doanh lợi vốn, doanh lợi giá thành, doanh lợi doanh thu) áp dụng vào doanh nghiệp sản xuất công nghiệp - nông nghiệp.
Đóng góp của đề tài
- Làm rõ mối liên hệ giữa việc chuẩn hóa quy trình kỹ thuật (tiêu chuẩn GMP - ASEAN, ISO 9001-2001) với việc giảm thiểu chi phí sản xuất, hạ giá thành và nâng cao chất lượng sản phẩm.
- Đề xuất các giải pháp quản lý tài chính gắn liền với đặc thù sản xuất thức ăn chăn nuôi và thuốc thú y tại một doanh nghiệp cụ thể trên địa bàn Hà Nội.
Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp
- Hạn chế: Phạm vi dữ liệu thực nghiệm tập trung trong giai đoạn 3 năm (2009 – 2011) tại một đơn vị doanh nghiệp sản xuất chuyên biệt (thuốc thú y và thức ăn chăn nuôi), chưa bao quát toàn diện chu kỳ kinh tế dài hạn hoặc so sánh chéo với các doanh nghiệp cùng ngành trên thị trường.
- Hướng nghiên cứu tiếp: Mở rộng nghiên cứu tác động của đòn bẩy tài chính và đòn bẩy kinh doanh tới biến động lợi nhuận; đánh giá chi tiết hiệu quả kinh tế của việc ứng dụng công nghệ vi sinh probiotic trong giai đoạn hoàn thiện cổ phần hóa.
Giá trị tham khảo
Tài liệu là nguồn tư liệu thực tế có giá trị dành cho:
- Sinh viên, học viên: Ngành Tài chính doanh nghiệp, Quản trị kinh doanh, Kế toán tham khảo cấu trúc phân tích báo cáo tài chính, Bảng cân đối kế toán và phương pháp luận xây dựng giải pháp nâng cao lợi nhuận.
- Nhà quản lý doanh nghiệp: Đặc biệt là các doanh nghiệp trong ngành sản xuất nông nghiệp, thức ăn gia súc và dược thú y tham khảo mô hình tổ chức bộ máy kế toán (10 nhân sự), quy trình kiểm soát chi phí nguyên vật liệu và quản trị hàng tồn kho.
Câu hỏi thường gặp
1. Công ty Cổ phần Đầu tư Sản xuất và Thương mại Hà Nội hoạt động trong lĩnh vực kinh doanh chính nào?
Công ty tập trung vào sản xuất kinh doanh thuốc thú y (sản xuất theo công nghệ Trung Quốc) và thức ăn gia súc (sản xuất theo công nghệ Đức). Các sản phẩm đặc trưng gồm các loại kháng thể (Newcastle, E.coli, Gumboro) và các dòng thuốc trị bệnh vật nuôi như RTD – Tylogendex, RTD – E 300, RTD – Doxyvet, RTD – Depen strep L.A.
2. Cơ cấu bộ máy quản lý Tài chính - Kế toán của công ty được thiết lập gồm bao nhiêu nhân sự?
Bộ máy quản lý tài chính - kế toán của công ty gồm 10 người, bao gồm: 1 Kế toán trưởng kiêm Trưởng phòng, 1 thủ quỹ, 2 kế toán tổng hợp, 1 kế toán trưởng chi nhánh và 5 kế toán viên phụ trách các phần hành (bán hàng - công nợ phải thu; vốn bằng tiền - nợ phải trả; thuế; tập hợp chi phí và giá thành; kho vật liệu - thành phẩm).
3. Quy mô tài sản và nguồn vốn của công ty biến động như thế nào trong năm 2010 so với năm 2009?
Năm 2010, tổng tài sản (nguồn vốn) của công ty giảm 6.577 triệu đồng (-15,32%), từ 42.780 triệu đồng xuống còn 36.203 triệu đồng. Trong đó, tài sản lưu động giảm 26,66% (tiền mặt giảm 73,3%), nợ phải trả giảm 8.699 triệu đồng (-30,68%) do thanh toán nợ vay, và vốn chủ sở hữu tăng 1.991 triệu đồng (+13,88%).
4. Tác giả đã trình bày những chỉ tiêu tỷ suất lợi nhuận cụ thể nào trong cơ sở lý thuyết?
Tác giả trình bày 3 nhóm chỉ tiêu doanh lợi chính: Tỷ suất lợi nhuận vốn (gồm tỷ suất lợi nhuận vốn cố định, vốn lưu động và vốn chủ sở hữu), Tỷ suất lợi nhuận giá thành (doanh lợi giá thành) và Tỷ suất lợi nhuận doanh thu bán hàng (doanh lợi doanh thu tiêu thụ sản phẩm).
5. Những định hướng công nghệ nào được công ty triển khai để hỗ trợ mục tiêu nâng cao chất lượng và lợi nhuận?
Công ty triển khai hệ thống sản xuất thuốc tiêm và dung dịch theo tiêu chuẩn GMP - ASEAN được công nhận bởi Tập đoàn TUV (CHLB Đức), áp dụng hệ thống quản lý chất lượng ISO 9001-2001 và đẩy mạnh nghiên cứu sản xuất thuốc thú y từ chế phẩm vi sinh hữu ích (probiotic).
Kết luận
Khóa luận tốt nghiệp đã làm rõ cơ sở lý luận về lợi nhuận và đánh giá thực trạng tài chính tại Công ty Cổ phần Đầu tư Sản xuất và Thương mại Hà Nội qua chu kỳ 2009 – 2011. Thông qua việc phân tích Bảng cân đối kế toán và cơ cấu chi phí, tác giả đã chỉ ra các chuyển biến trong việc quản trị nợ, điều chỉnh vốn lưu động và quản lý chất lượng sản phẩm. Các giải pháp đề xuất tập trung vào việc mở rộng thị trường tiêu thụ, tối ưu hóa chi phí nguyên vật liệu và nâng cao hiệu quả sử dụng vốn, đáp ứng yêu cầu nâng cao lợi nhuận và phát triển bền vững của doanh nghiệp.
