MỞ ĐẦU 1. LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI Đất nước ta hiện nay theo hướng công nghiệp hóa - hiện đại hóa và đang trên đà hội nhập với các nước trên thế giới. Để đáp ứng nhu cầu hội nhập quốc tế đòi hỏi nguồn nhân lực phải thông thạo ngoại ngữ để giao lưu, học hỏi và lĩnh hội những kiến thức mới. Do đó, ngoại ngữ có vai trò và vị trí quan trọng trong sự nghiệp giáo dục đào tạo cũng như trong sự phát triển của đất nước.
Khi đã thông thạo ngoại ngữ, con người có thể hiểu biết sâu sắc hơn nữa về nền văn minh thế giới, mở rộng quan hệ hợp tác, giao lưu và phát triển tiềm năng của chính mình. Trong số các ngôn ngữ được sử dụng trên thế giới thì tiếng Anh được xem là ngôn ngữ chính để giao tiếp giữa các quốc gia, các nền văn hóa, các tổ chức quốc tế và các cộng đồng. Do đó, vai trò của tiếng Anh là vô cùng quan trọng. Điều đó đòi hỏi nguồn nhân lực phải thật sự thành thạo nó chứ không phải hiểu biết sơ sài, chủ yếu chỉ nhằm ứng phó, lấy điểm trung bình để vượt qua các kỳ thi như trình độ của đa phần của HS ở nước ta.
Một thực tế hiện nay là rất nhiều HS có thể rất giỏi về ngữ pháp và viết nhưng không thể giao tiếp cơ bản. Lý do là họ không được giao tiếp bằng tiếng Anh thường xuyên, họ rất lo ngại và lúng túng khi phải nói tiếng Anh. Điều này phản ánh việc giảng dạy ngoại ngữ ở nước ta, đặc biệt là việc giảng dạy kỹ năng nói tiếng Anh hiện nay vẫn còn nhiều bất cập, hạn chế nên chưa phát huy được tính chủ động, tích cực của học sinh trong học tập. Theo dự thảo “Chiến lược phát triển giáo dục Việt Nam” ngày 28-12-2008 về mục tiêu chiến lược giáo dục 2008-2020, Đảng và Nhà nước ta đã xác định: “Xây dựng một nền giáo dục Việt Nam hiện đại, khoa học, dân tộc, làm nền tảng cho sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa, phát triển bền vững đất nước, thích ứng với nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, hướng tới một xã hội học tập, có khả năng hội nhập quốc tế; nền giáo dục này phải đào tạo được những con người Việt Nam có năng lực tư duy độc lập và sáng tạo, có khả Luan van 2 năng thích ứng, hợp tác và năng lực giải quyết vấn đề, có kiến thức và kỹ năng nghề nghiệp, có thể lực tốt, có bản lĩnh, trung thực, ý thức làm chủ và tinh thần trách nhiệm công dân, gắn bó với lý tưởng độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội”.
Theo luật Giáo dục năm 2005 (điều 7 khoản 3) quy định về việc dạy ngoại ngữ ở các trường THPT: “Ngoại ngữ quy định trong chương trình giáo dục là ngôn ngữ được sử dụng phổ biến trong giao dịch quốc tế. Việc tổ chức dạy ngoại ngữ trong nhà trường và cơ sở giáo dục khác cần bảo đảm để người học được học liên tục và có hiệu quả”. Việc tổ chức dạy ngoại ngữ bao gồm cả về PP, cách thức giảng dạy sao cho đạt hiệu quả cao nhất. Theo Điều 5, Khoản 2 của Luật giáo dục nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam năm 2005: “Phương pháp giáo dục phải phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, tư duy sáng tạo của người học; bồi dưỡng cho người học năng lực tự học, khả năng thực hành, lòng say mê học tập và ý chí vươn lên.” Thực tế đã cho thấy, phương pháp giảng dạy hợp lý là một trong những nhân tố có tính quyết định về chất lượng đến quá trình dạy học.
Phương pháp dạy học phải được kết hợp hài hòa giữa các khâu có hệ thống, phải sinh động, phù hợp với đối tượng. Chẳng hạn, một bài giảng môn nói tiếng Anh luôn luôn phải có sự kết hợp với thực hành mới có hiệu quả. Đây là quá trình không những người dạy thao tác theo một logic nhất định đối với người học, mà quan trọng hơn là người dạy phải biết kết hợp nhuần nhuyễn các kỹ năng sao cho qui trình giảng dạy luôn luôn hoạt động nhịp nhàng, từ đó người dạy tạo được động lực cho người học, làm cho hoạt động học nối tiếp hoạt động dạy, đan xen với hoạt động dạy. Để thực hiện được điều này, yêu cầu người dạy phải sử dụng phương pháp mới chuyển tải nội dung, và phương pháp có phù hợp với đối tượng thì việc dạy và học sẽ đạt hiệu quả khả quan.
Quan trọng hơn là người dạy cần hướng dẫn cho người học nhận thức được việc học ngoại ngữ là một nhu cầu cần thiết, một cơ hội nắm bắt tri thức và từ đó người học phải xây dựng cho mình một thói quen tự học, và học thông qua hành. Vì vậy, PPDH được xem là rất quan trọng trong sự thành công của nền giáo dục. Luan van 3 Lịch sử đã chứng minh là không có một sự tiến bộ và thành đạt của một quốc gia nào mà lại tách rời ra khỏi sự tiến bộ và thành đạt của quốc gia đó trong lĩnh vực giáo dục. Đất nước chúng ta cũng không nằm ngoài quy luật đó.
Chúng ta muốn tiến bộ nên đã đầu tư rất nhiều vào lĩnh vực giáo dục, theo mạng lưới và phủ khắp toàn quốc. Ở đồng bằng sông Cửu Long, Cần Thơ được xem là thủ phủ của miền Tây,là vùng kinh tế trọng điểm tiếp thu các nguồn thông tin của thế giới nên giáo dục ở đây cũng rất được chú trọng. Nhiều đề án giáo dục dành cho khu vực này cũng rất được Đảng và Nhà nước quan tâm và tạo điều kiện thuận lợi cho việc thực hiện. Vào năm 2011, Trường THPT TT Quốc Văn Cần Thơ (một chi nhánh của Quốc Văn Sài Gòn) ra đời, cũng không ngoài mục tiêu nâng cao chất lượng giáo dục cho khu vực.
Đây là một ngôi trường mới thành lập không lâu song cũng đã tạo được cơ hội học tập, giao lưu cho học sinh trong trường. Hàng tháng, Ban giám hiệu thường tổ chức câu lạc bộ Tiếng Anh để nâng cao khả năng giao tiếp bằng tiếng Anh cho học sinh. Nhà trường mong rằng với sự giao tiếp thường xuyên sẽ làm cho học sinh trở nên dạn dĩ, tự tin và có thể giao tiếp tốt bằng tiếng Anh. Tuy nhiên, vì mới thành lập nên việc giảng dạy kỹ năng nói tiếng Anh tại trường còn nhiều hạn chế trong việc lựa chọn chương trình, phương pháp giảng dạy, phương tiện dạy học, trong khi cơ sở vật chất của trường còn nhiều thiếu thốn.
Đa số học sinh còn hạn chế nhiều về vốn từ vựng và chưa tự tin trong giao tiếp nên việc giảng dạy kỹ năng nói tiếng Anh còn gặp nhiều khó khăn. Để giúp cho việc học kỹ năng nói của học sinh tại trường THPT TT Quốc Văn Cần Thơ đạt hiệu quả cao hơn, người thực hiện đề tài sẽ nghiên cứu việc vận dụng các phương pháp học tập tích cực vào giảng dạy kỹ năng nói Tiếng Anh lớp 12 nhằm giúp học sinh có thể sử dụng Tiếng Anh lưu loát, chuẩn xác và tự tin. Xuất phát từ những lý do trên, người nghiên cứu đã chọn đề tài: “Áp dụng phương pháp dạy học theo định hướng tích cực hóa người học để nâng cao kỹ năng nói Tiếng Anh cho học sinh lớp 12 tại trường THPT TT Quốc Văn Cần Luan van 4 Thơ” nhằm giúp các giáo viên Tiếng Anh THPT cải tiến phương pháp giảng dạy kỹ năng nói Tiếng Anh để chất lượng học tập của học sinh được tốt hơn. MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU Áp dụng phương pháp dạy học theo định hướng tích cực hóa người học để nâng cao kỹ năng nói Tiếng Anh cho học sinh lớp 12 tại trường THPT TT Quốc Văn Cần Thơ.
Đề tài cũng nhằm giải đáp các câu hỏi sau đây: 1- Những yếu tố nào tác động đến khả năng nói Tiếng Anh của học sinh lớp 12? 2- Phương pháp dạy học theo hướng tích cực có ảnh hưởng thế nào đến chất lượng học tập và thái độ học tập của HS? 3- Thái độ học tập có ảnh hưởng đến chất lượng học tập kỹ năng nói Tiếng Anh không? 3. ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU Các PPDH tích cực, cụ thể là PP đóng vai, PP thảo luận nhóm, PP nêu và giải quyết vấn đề, PP trò chơi và Kỹ thuật công não để nâng cao kỹ năng nói Tiếng Anh cho học sinh lớp 12 tại trường THPT TT Quốc Văn Cần Thơ. NHIỆM VỤ NGHIÊN CỨU - Tìm hiểu cơ sở lý luận về PPDH để gia tăng tính tích cực cho học sinh. - Khảo sát thực trạng dạy học kỹ năng nói Tiếng Anh Lớp 12 tại trường THPT Tư Thục Quốc Văn Cần Thơ.
- Thực hiện lập kế hoạch bài dạy theo các phương pháp tích cực, cụ thể là PP đóng vai, PP trò chơi, PP thảo luận nhóm, PP học giải quyết vấn đề và kỹ thuật công não để nâng cao hiệu quả đào tạo kỹ năng nói Tiếng Anh, giúp người học thu nhận được kiến thức, kĩ năng theo mục tiêu bài học và phát triển tư duy sáng tạo, năng lực tự học, tự đánh giá, năng lực làm việc hợp tác với người khác. Luan van 5 - Thiết kế và tổ chức thực nghiệm các bài giảng kỹ năng nói Tiếng Anh bằng các phương pháp tích cực nhằm nâng cao hiệu quả học tập cho học sinh lớp 12 tại trường THPT TT Quốc Văn Cần Thơ. - Đề xuất biện pháp nâng cao kỹ năng nói Tiếng Anh theo định hướng tích cực cho học sinh lớp 12 tại trường THPT TT Quốc Văn Cần Thơ. KHÁCH THỂ NGHIÊN CỨU Hoạt động dạy và học kỹ năng nói Tiếng Anh lớp 12 tại trường THPT TT Quốc Văn Cần Thơ.
Khách thể điều tra: - Học sinh lớp 12 học kỹ năng nói Tiếng Anh. - Giáo viên dạy kỹ năng nói Tiếng Anh lớp 12. GIẢ THUYẾT NGHIÊN CỨU Tính tích cực học tập kỹ năng nói tiếng Anh của HS lớp 12 trường THPT TT Quốc Văn Cần Thơ chưa cao, biểu hiện ở các mặt: chưa nhận thức được tầm quan trọng của môn học, thái độ học tập chưa tích cực nên kết quả học tập chưa tốt. Nếu áp dụng các PPDH theo hướng tích cực hóa người học thì HS sẽ nhận thức được tầm quan trọng của kỹ năng nói tiếng Anh, có thái độ học tập tích cực góp phần nâng cao kết quả học tập.
- PP đóng vai sẽ giúp HS phát triển kỹ năng thực hành. - PP thảo luận nhóm giúp HS nâng cao khả năng làm việc nhóm, khả năng hợp tác trong học tập. - PP học giải quyết vấn đề sẽ tăng khả năng tư duy của HS. - PP trò chơi tạo hứng thú cho HS khi thực hành nói tiếng Anh.