MỞ ĐẦU 1. Lí do chọn đề tài - Xuất phát từ yêu cầu đổi mới phƣơng pháp dạy học Dạy học là hoạt động đặc trưng, chủ yếu và có vai trò quyết định chất lượng đào tạo của trường phổ thông. Cùng với sự phất triển cảu kinh tế, xã hội, khoa học kĩ thuật hoạt động dạy học dần dần thay đổi từ dạy học lấy người giáo viên làm trung tâm chuyển sang dạy học lấy học sinh làm trung tâm, đồng thời chuyển dần từ học tập thụ động sang học tập chủ động, tích cực. Trong nhiều thập kỉ qua, ở nước ta phương pháp dạy học bị ảnh hưởng nặng nề của cách dạy học truyền thống, với phương pháp độc thoại, truyền thụ kiến thức một chiều, người dạy chú trọng giảng giải minh họa, thông báo kiến thức, học sinh chăm chú nghe, ghi chép, lĩnh hội kiến thức một cách thụ động.
Kết quả đêm lại là học sinh chỉ biết vâng lời, làm theo, bắt chước, kiểu học vẹt, nắm lí thuyết suông, không có sự năng động, sáng tạo, không đấp ứng yếu cầu của sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước. Trước tình hình đó thì Đảng và Nhà nước ta luôn quan tâm đến giáo dục phổ thông: Luật giáo dục công bố 2005, điều 28.2 đã ghi “Phương pháp giáo dục phổ thông phải phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo của học sinh, phù hợp với từng đặc điểm của từng lớp học, môn học, bồi dưỡng phương pháp tự học, rèn luyện kĩ năng vận dựng kiến thức vào thực tiễn, tác động đến tình cảm, đem lại niềm vui hứng thú học tập cho học sinh”. Đổi mới phương pháp dạy học cần phải đáp ứng được mục tiêu giáo dục mới đó là không chỉ nằm trang bị cho học sinh những kiến thức, kĩ năng đã có của nhân loại mà chú trọng tới vận dụng kiến thúc, kĩ năng vào cuộc sống đặc biệt quan tâm tới phát triển năng lực sáng tạo, năng lực giải quyết vấn đề phù hợp với hoàn cảnh. Điều đó có nghĩa là dạy học không phải chủ yếu truyền đạt, cung cấp thông tin mà chủ yếu rèn khả năng tìm kiếm kiến thức và chiếm lĩnh kiến thức.
SV: Nguyễn Thị Hoài Lớp: K15 – ĐHSP Ngữ Văn 1 Khóa luận tốt nghiệp GVHD: PGS. Lê Thị Phượng - Xuất phát từ thực tiễn dạy học bộ môn Đặc thù của môn Ngữ văn là môn khoa học - nghệ thuật vì thế cần phải tạo hứng thú trong việc học văn, bồi dưỡng lòng yêu mến, thật sự thoải mái khi tiếp cận, gần gũi con người, phục vụ nhu cầu tâm hồn văn chương nghệ thuật cho con người. Không những thế bộ môn Ngữ văn còn là môn khoa học – nghệ thuật vì thế cần phải tạo hứng thú trong việc học văn, bồi dưỡng lòng yêu mến, thật sự thoải mái khi tiếp cận, gần gũi con người, phục vụ nhu cầu tâm hồn văn chương nghệ thuật cho con người. Sách giáo khoa Ngữ văn được biên soạn theo chương trình mới phát huy tính tích cực học tập của học sinh, và tính sáng tạo của học sinh.
Nội dung sách có nhiều đổi mới tạo điều kiện cho giáo viên và học sinh áp dụng những phương pháp, kĩ thuật dạy học mới, đem lại hiệu quả cao trong học hoạt động dạy và học. - Xuất phát từ vai trò của kỹ thuật mảnh ghép trong dạy học Khi dạy và học môn Ngữ văn, đặc biệt là phân môn Làm văn nói chung và dạy học văn Nghị luận nói riêng thì việc sử dụng kỹ thuật mảnh ghép có thể phát huy được năng lực cá nhân, nhóm và kết hợp các nhóm để tìm hiểu những yêu cầu của phân môn Làm văn nói chung và dạy học văn Nghị luận nói riêng. Nghị luận là một trong những kiểu văn có lịch sử lâu đời. Ở mỗi giai đoạn cải cách giáo dục, văn Nghị luận đều có những thay đổi căn bản về quan điểm và nội dung dạy học nhằm đáp ứng mục tiêu giáo dục của thời đại.
Nếu như ở chương trình, SGK Làm văn trước dây phân chia kiểu bài nghị luận theo thao tác tư duy đơn lẻ thì bây giờ chương trình SGK Ngữ văn THPT hiện hành đổi mới quan niệm phân chia kiểu văn bản theo phương thức biểu đạt và các TTLL trong tạo lập văn bản và trong văn Nghị luận. Và kỹ thật mảnh ghép là một trong những kỹ thuật dạy học sẽ tạo ra những hoạt động sáng tạo, đa dạng, phong phú, các em học sinh có thể tham gia vào các hoạt động với nhiệm vụ khác nhau cùng với những mức độ yêu cầu khác nhau. Sử dụng kỹ thuật mảnh ghép khiến cho học sinh chủ động sáng tạo, tích SV: Nguyễn Thị Hoài Lớp: K15 – ĐHSP Ngữ Văn 2 Khóa luận tốt nghiệp GVHD: PGS. Lê Thị Phượng cực, nỗ lực tham gia và bị cuốn hút vào các hoạt động để hoàn thành nhiệm vụ, vai trò của mỗi cá nhân.
Thông qua đó học sinh sẽ dần hình thành tính tự chủ động, linh hoạt, năng động, sáng tạo, có tinh thần trách nhiệm cao trong học tập đối với bản thân và các bạn trong lớp. Qua đó hình thành cho học sinh những kỹ năng giao tiếp, trình bày, hợp tác, giải quyết vấn đề. Với những lí do trên tôi chọn đề tài: “Sử dụng kỹ thuật mảnh ghép trong giờ thực hành rèn luyện kỹ năng lập luận trong văn nghị luận cho học sinh lớp 11, THPT” 2. Mục đích nghiên cứu Nghiên cứu đề tài này nhằm đề xuất được các biện pháp, cách thức sử dụng kỹ thuật mảnh ghép trong giờ thực hành rèn luyện kỹ năng lập luận trong văn nghị luận cho học sinh lớp 11, THPT.
Giả thiết nghiên cứu Nếu như sử dụng hợp lí, khoa học kỹ thuật mảnh ghép tổ chức các hoạt động dạy học trong giờ thực hành rèn luyện kỹ năng xây dựng lập luận trong văn nghị luận sẽ góp phần nâng cao hiệu quả dạy học phân môn Làm văn nói chung và dạy học văn Nghị luận nói riêng. Đối tƣợng nghiên cứu Sử dụng kỹ thật mảnh ghép trong giờ thực hành rèn luyện kỹ năng lập luận trong văn nghị luận cho học sinh lớp 11. Phạm vi nghiên cứu Nghiên cứu vận dụng kỹ thuật mảnh ghép trong giờ thực hành rèn luyện kỹ năng lập luận trong văn nghị luận cho học sinh lớp 11, THPT 6. Nhiệm vụ nghiên cứu 6.
Nghiên cứu cơ sở khoa học của việc sử dụng kỹ thuật mảnh ghép trong giờ thực hành rèn luyện kỹ năng lập luận trong bài văn nghị luận cho học sinh lớp 11. SV: Nguyễn Thị Hoài Lớp: K15 – ĐHSP Ngữ Văn 3 Khóa luận tốt nghiệp GVHD: PGS. Lê Thị Phượng 6. Điều tra thực trạng về tình hình sử dụng kỹ thuật mảnh ghép trong dạy học phân môn Làm văn nói chung và trong dạy học văn Nghị luận nói riêng.
Biện pháp, quy trình sử dụng kỹ thuật mảnh ghép trong giờ thực hành rèn luyện kỹ năng lập luận trong bài văn nghị luận cho học sinh lớp 11, THPT. Soạn giáo án có sử dụng kỹ thuật mảnh ghép trong giờ thực hành rèn luyện kỹ năng lập luận trong bài văn nghị luận. Lấy ý kiến đánh giá về chất lượng bài đã sử dụng kỹ thuật mảnh ghép. Phƣơng pháp điều tra 7.
Phương pháp nghiên cứu lý thuyết Nghiên cứu các tài liệu về kĩ thuật mảnh ghép, các lí luận văn học, sách giáo khoa và các tài liệu liên quan đến đề tài. Phương pháp điều tra Thông qua các phiếu điều tra, dự giờ, thăm dò ý kiến của giáo viên sử dụng kỹ thuật mảnh ghép trong dạy học hiện nay. Đóng góp của đề tài nghiên cứu Hệ thống hóa cơ sở khoa học của việc sử dụng kỹ thuật mảnh ghép. Đồng thời đề xuất các biện pháp, cách thức sử dụng kỹ thuật mảnh ghép trong các tiết dạy thực hành rèn luyện kỹ năng lập luận trong bài văn nghị luận.
SV: Nguyễn Thị Hoài Lớp: K15 – ĐHSP Ngữ Văn 4 Khóa luận tốt nghiệp GVHD: PGS. Lê Thị Phượng NỘI DUNG CHƢƠNG 1: CƠ SỞ KHOA HỌC CỦA VIỆC SỬ DỤNG KỸ THUẬT MẢNH GHÉP TRONG GIỜ THỰC HÀNH RÈN LUYỆN KỸ NĂNG LẬP LUẬN TRONG BÀI VĂN NGHỊ LUẬN CHO HỌC SINH LỚP 11 1. Những vấn đề chung về kỹ thuật mảnh ghép 1. Khái niệm Cùng với sự phát triển của các phương pháp và kỹ thuật dạy học tích cực thì kỹ thuật mảnh ghép cũng đang ngày càng được biết đến và sử dụng vào trong dạy học.
GV có thể biết đến kỹ thuật mảnh ghép từ sách, báo, internet, các chương trình tập huấn hoặc từ đồng nghiệp, sinh viên các ngành sư phạm có thể đượchoặc kỹ thuật mảnh ghép trong phương pháp vag kỹ thuật dạy học tích cực. Đã có các bài báo viết về kỹ thuật này như: Phương pháp dùng các “mảnh ghép” là cách dạy học tốt của giảng viên Trần Thị Dung đăng trên trang dantri.vn; Sử dụng kỹ thuật mảnh ghép trong dạy học hợp tác theo nhóm thông qua môn Ngữ văn nhằm tích cực và nâng cao hiệu quả hoạt động học tập của học sinh của tác giả Phạm Thị Bình, Đặng Thị Oanh, Nguyễn Thị Ngát – Đại học sư phạm Hà Nội. Bên cạnh đó còn có một số luận văn viết về kỹ thuật mảnh ghép này như: Sử dụng kỹ thuật: KWL, khăn phủ bàn và các mảnh ghép trong dạy học phân môn Tiếng Việt lớp 8 (2012) – luận văn thạc sĩ của tác giả Lê Thị Thanh Tỵ - Đại học sư phạm Thái Nguyên. Kỹ thuật dạy học là các biện pháp , cách thức hành động của giáo viên và học sinh trong các tình hướng hoạt động nhằm thực hiện, giải quyết một nhiệm vụ nội dung cụ thể.
Các kỹ thuật dạy học là những đơn vị nhỏ nhất của phương pháp dạy học. Có những kỹ thuật dạy học chung, có những kỹ thuật dạy học đặc yhuf của từng phương pháp dạy học. Ngày nay con người chú trọng phát triển và sử dụng các kỹ thuật dạy học phát huy tính tích cực, sáng tạo của người học như “động não”, “tia chớp”, “bể cá”, XYZ, Bản đồ tư duy. SV: Nguyễn Thị Hoài Lớp: K15 – ĐHSP Ngữ Văn 5 Khóa luận tốt nghiệp GVHD: PGS.
Lê Thị Phượng Trong số các kỹ thuật dạy học tích cực thì tôi nhận thấy khi sử dụng kỹ thuật mảnh ghép vào các tiết thực hành rèn luyện kỹ năng lập luận trong văn nghị luận thì các tiết dạy học sẽ tăng thêm phần hứng thú, bản thân người học tự giác động não, không tiếp thu kiến thức một cách thụ động kiến thức.